S. Bomana Bota 201

« L a madre sempre col pensiero del migliore collocamento, ora con

« insinuazioni, ora con minacele, ora con vie di fatto, con percosse, con

« morsi e pizzicotti, cercava di persuadere la figlia alla sua volontà... ».

Quae omnia eo processerunt ut testis concludere potuer i t : « Secondo

« me sono convinta che il matr imonio essa lo accettò non col proprio

« gusto, ma per obbedire e togliere il motivo dei maltrat tamenti , perchè

« u n a volta mi disse : " Me lo piglio, ma non con piacere " ». Vexa-

tiones .ergo a matre in filiam adhibitae matrimoniali quoque consensui

extorquendo fuerunt directae; hisce enim « cercava di persuadere la

« figlia alla sua volontà » ; et hoc tanto magis quia Reiffenstuel (1. I,

tit. 40, n. 29) docet « metum in foro externo, si dubi te tur u t rum directe an

« indirecte incussus fuerit, praesumi directum » (cf. Gasparri , De Matr., U,

n. 951). Immo et metum incusserunt , qui cadit in virum constantem.

Nam, ut ait Pignatel lus (tom. IX, Cons. 130, n. 19) : « Quando metus ,

« concipitur ex sola qualitate personae, non impedit l ibertatem ; quando

« tamen concipitur non solum ex persona, sed etiam ex quali tate peti-

« tionis vel iussionis, quia videlicet ostendit an imum omnino determi-

« na tum ad obtinendum quod petitur, tunc certe cadit in constantem

« virum. Quia rationabiliter sibi persuadet , quod nisi obsequatur petenti,

« sive iubenti, graviter indignabitur. Unde verecundia coniuncta est cum

« t imore indignationis et damni, quod potest ex ea sequi ; et ideo est

« sufficiens, ut cadat in virum constantem; immo si non timeret, non

« esset constans, sed temerar ius ». Et Glericatus (Dec. 37, de matr., n. 21)

scribit : « Metus reverentialis dupliciter consideratur, vel cum periculo

« alicuius gravis mali, vel sine periculo. Pr imo modo, quando filius vel

« filia, non obstante voluntate patr is t imet rationabili ter reddere illum

« sibi infensum, superciliiosum, torve aspicientem, nec placide loquen-

« tem, et multo magis si audiat eumdem verba obbrobriosa dicentem,

« vel ictus et verbera mini tantem, au t alias mortificationes in se pro-

« mittentem, quae omnia repu tan tur in filio mala gravia et importabilia.

« Secundo », etc.

Non solum matris , sed etiam filiae est perpendenda conditio. Ratio

habenda est pr imum sexus personae, quae violentiam passa dici tur;

« facilius enim animus puellae commovetur, quam viri ; deinde aetatis,

« educationis, indolis, u t rum nempe mitis ac t imida fuerit, an fortis et

« cons tans ; qua ratione in familia vivere consuevit, u t rum sub custodia

« et vigilantia parentum, ita ut ab eorum imperio semper et in omnibus

« penderet » (Instr. cit.). Et mer i to : metum enim graviorem au t levio-

rem facit an imorum affectus; alter siquidem mortem non reformidat,

alter mini tant ium supercilio commovetur. Ut rum autem metus l iberum

A CTA, vol. XI , n. 6. - i-5-919. 14