334 Acta Apostolicae Sedis - Commentarium Officiale

quae in novissima inquisitione deposuerunt testes, quando affirmarunt,

Ioannis matrem viro sibi lucrando, suisque placitis in hoc etiam subii-

ciendo, sedulam impendisse ope ram; idque Ioannem non-lattasse. Pr imo

enim, qui inducti sunt testes, fidem non merentur , cum ex dictis sint

suspecti . Deinde non sun t veri testes ; si enim u n u m vel al terum excipias,

de quibus iam actum est, omnes sunt testes de credulitate, qui subiecti-

vam opinionem pandiderunt . Iudici enimvero sciscitanti : « Croyez-vöus

« que la menace de Mme Massier d 'expulser son fils de la maison, s'il*

« n 'épousait pas Mlle Gauthier, était sérieuse et qu'elle aurai t pu amener

« son mari à l 'exécuter? Savez-vous si Mr Jean était persuadé* ou non,

« que cette aurai t été exécutée en cas de refus au .mariage ? », omnes

uno ore responderunt se hoc re t inere : « Je suis persuadé . . . je le crois

« parfai tement. . . oui, je le crois », u n u m ergo certum hic habetur , scilicet

test ium omnium fuisse opinionem, qua Ioannis eiectio a pa terna domo,

instante matre, et viro non resistente, re t inebatur possibilis. Sed cum

a posse ad esse non teneat iilatio, factum testes non const i tuunt metui

incutiendo satis a p t u m ; vir enim, quantumvis debilis, patr iae potestat is

iura ita prosequuturus praesumitur , ut omnes uxoris ar tes et impor-

tuni ta tes eluderei ne coram societate nota servi mulieris inureretur ,

hominis dignitatis obl i tus ; quae praesumpt io non destrui tur per sim-

plicem contrarii possibilitatem.

16. Nec contrar ium evincitur ex facto allegatae donationis, quae sub

menti to titulo recognitionis debiti a viro, suadente a tque urgente uxore,

facta dicitur favore Alphridi in fraudem et cum damno Ioannis : haec

enim recognitio, coram publico Notario facta, re t inetur vera quoadusque

non probetur falsa. In novissima inquisitione declaratio fuit producta ,

coram Parocho Ardisson emissa ab Alphrido Massier, et, eo a paralysi

scribere impedito, ipsius Parochi manu exara ta ; qui conscientiae sti-

mulis agitatus, ut suae satisfaceret obligationi, se dicit fraudis fuisse

participem a patre commissae in fratris sui Ioannis praeiudicium sub

uxoris imperio. Sed haec declaratio nullo omnino in pretio est h a b e n d a :

facta enim post publicatam sentent iam adversam, seu tempore suspecto,

suspicionis nota non caret. Et revera in pr ima iudicii sede Ioannis

pa t ronus asseruit , se documenta al laturum, quibus probaretur , donatio-

nem hanc coram civili magistratu, iuris ordine servato, fuisse impeti tam,

sentent iamque prodiisse, quae nullam et irri tam eam declaravit. Haec

erant documenta producenda, quae non fuerunt producta , quin iusta

fuerit ass ignata omissionis causa ; rat io enim allata, furoris bellici in

Europa grassantis , apta non est omissioni adprobandae , quia qui plura

requisivit et in actis deposuit documenta, bellicis condit ionibus et impe-