Scholium.

In donatione committi injustitiam, quando non liberaliter donatur, ut quando quis deceptus, renitente superiore, vel necessitate tractus, dat alias non dandum. Exemplum, si petens fingeret se cognatum vel pauperem, vel nollet mutuare nisi sub usuris.Idem dicendum inaccommodatione,quae est donatio usus rei ad tempus. Item, in permutatione. De injustitia in venditione dictum est num. 14. et conformiter dicendum de injustitia locationis et mutui.

De tertio (e) articulo satis patet ex praedictis, quia rectum est judex sui et obliqui, primo de Anima, et ideo ex justitia determinata in praecedenti articulo in translationibus dominii vel usus rerum, apparet injustitia, quae accidit in talibus, quod breviter potest exponi discurrendo. Nam in donatione, non est justitia, si donans non mere liberaliter donat, vel si contra voluntatem alicujus, a quo dependet in donando, donat, sicut patet in illo casu, de quo allega tum est vbi, Extra de Censibus, c. Exi git, lib. 6. Non autem mere liberaliter donat, si vel deceptus, vel quasi necessitate tractus donat, quia ignorantia, et aliqualis coactio excludunt voluntarium simplici ter, ex 3. Ethic.

Et ex hoc sequitur, quod deceptus de eo cui donat quantum ad illam rationem propter quam donat, non simpliciter donat ; et ideo, si alicui tanquam propinquo donet, qui tamen non est propinquus, non simpliciter donat.

Consimiliter, si alicui, ut egeno, qui non est egenus: et ideo videant illi trutani scililicet qui divites existentes recipiunt, tamen tanquam egentes eleemosynas, ne injuste omnia hujus recipiant, quia non est in dante voluntarium propter conditionis ignorantiam, quam respicit in donando. Consimiliter, si attractus, ut in usuris dandis, non est mere donatio liberalis.

Consimiliter dicendum est de accommodabnre, licet ibi non sit defectus aequalis propter aequale justum, quia translatio usus ad tempus non requirit tantam liberalitatem, quantam translatio dominii.

In permutatione est injustitia ex eisdem causis, scilicet ex decepti one et involuntario, et prohibitione superioris, cui commutans subest in commutando. Et ex hoc potest dici injusta commutatio, quae fit in ludis alearum, et hujus modi, juxta illud, ff. de Aleatoribus, lib. ult. et Extra de vita et honest. cleric. c. Clerici, super illud Officia ; in Gloss. tamen ista lex non ligat nisi illos, qui vivendo politice subsunt legi imperiali, qui forte nulli sunt hodie, quia ubi praecipue illa lex locum habere consuevit, municipalia praejudicant imperialibus, ut patet in Italia. Injustitiae in emptione et venditione tactae sunt prius, tangendo de justitia in eis: et juxta hoc de locatione et conductione. Per idem (f) patet de mutui datione et solutione: injustitia praecipua est usura, cujus vituperatio habetur Extra de Usu ris, c. Super eo.