Maximus the Confessor,1 Quaestiones Theodori Byzantini Monothelitae

Siquidem eadem Patres ratione cum voluntate, etiam ignorantiam de Christo prædicarunt, necesse est, ut qui voluntatem in Christo non secundum arrogationem considerari dicunt, etiam ignorantiam illi tribuant. Ecquonam vero modo Deus, qui ea nesciat quæ futura sunt? Sed et nudumeum doceant hominem, juxta damnatam jam Agnoetarum hæresim. Sin autem quod inde sequitur absurdum veriti, secundum arrogationem ignorantiam tribuunt, uti etiam derelictionem et non subjectionem; secundum eamdem dicant et voluntatem. Patres enim eadem cum voluntate ignorantiam 215C classe collocarunt, eumdem ei servantes sermonem seu rationem, uti ait Athanasius quidem in oratione sua adversus Arianos , Gregorius vero Theologus oratione prima de Filio, aliique in aliis suis lucubrationibus.

117 Ejusdem altera dubitatio ac quæstio.

Siquidem omnis dictio atque vox, quam non

216B Πρώτη ἀπορία Θεοδώρου διακόνου Βυζαντίου ῥήτορος, καὶ συνοδικαρίου (γ) Παύλου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως.

Εἰ κατ’ αὐτὸν τῷ θελήματι λόγον, καὶ τὴν ἄγνοιαν κατηγόρησαν οἱ Πατέρες ἐπὶ Χριστοῦ, ἀνάγκη τοὺς μὴ κατ’ οἰκείωσιν ἐν τῷ Χριστῷ θεωρεῖσθαι λέγοντας τὸ θέλημα, καὶ ἀγνοεῖν αὐτὸν λέγειν. Καὶ πῶς θεὸς, ὁ τὰ μέλλοντα μὴ εἰδώς; Ἀλλὰ καὶ ψιλὸν αὐτὸν εἰσάγειν ἄνθρωπον, κατὰ τὴν ἤδη τῶν Ἀγνοητῶν κατακριθεῖσαν αἵρεσιν. Εἰ δὲ τὴν ἐντεῦθεν ἀτοπίαν ὑποστελλόμενοι, τὴν ἄγνοιαν κατ’ οἰκείωσιν λέγουσιν, ὥσπερ καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν, καὶ τὴν ἀνυποταξίαν, κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον καὶ τὸ θέλημα λεγέτωσαν. Τῷ γὰρ θελήματι καὶ τὴν ἄγνοιαν οἱ 216C Πατέρες συνέταξαν, τὸν αὐτὸν αὐτῇ φυλάξαντες λόγον· ὡς φησιν Ἀθανάσιος μὲν ἐν τῇ κατ’ Ἀρειανῶν αὐτοῦ βίβλῳ, Γρηγόριος δὲ ὁ Θεολόγος, ἐν τῷ περὶ Υἱοῦ πρώτῳ λόγῳ, καὶ ἄλλοι ἐν ἄλλοις συγγράμμασι.

Τοῦ αὐτοῦ δευτέρα ἀπορία.

Εἰ πᾶσα λέξις καὶ φωνὴ μὴ τοῖς Πατράσιν εἰρη

NOTÆ.

215D Maximus ex eorum mente. Nempe advertit vir divinus in theologia maxime usurpari hanc unitionem, et ab illa, uno omnium Patrum consensu removeri: ita nimirum ut veras in Deo intelligamus emanationes, quibus reipsa personæ procedant, Filius et Spiritus, qui tamen cum Patre auctore non coalescant ac confundantur, sive etiam inter se, sed suam quæque hypostasim, et quod vere in persona exsistunt. habeant. Ne igitur frigide Turr. unio secundum conjunctionem. Certe quæ secundum conjunctionem unitio est, haud ita abhorret a Trinitate. Nam quæ major conjunctio, quam qua una persona in altera est, et quasi illi immeat, per συμπεριχώρησιν, quam theologi Græci vocant. Est ergo conjunctio (non enim divisio et separatio), sed sine confusione, veraque eorum quæ sic conjuncta sunt, distinctione. Greg. orat. De theol. ἑνοῦμεν δὲ τὴν θεότητα, καὶ οὐκ εἰς ἓν τὰ τρία συναλείφομεν. Chrysost. in I ad Cor. Οὐ τὰς ὑποστάσεις συναλείφων, ἀλλὰ τῆς οὐσίας τὴν ὁμοτιμίαν ἐμφαίνων. Damasc. De Trin. Ἑνοῦνται γὰρ αἱ ὑποστάσεις, καὶ τὴν ἐν ἀλλήλαις περιχώρησιν ἔχουσι, δίχα πάσης συναλοιφῆς καὶ συμφύρσεως. Reddat Turr. Uniuntur et inter se commeant absque ulla conjunctione. Ergo

216D summo divortio. Implicat certe in adjecto. Mihi, absque ulla coalitione, concretione et quasi conflato, et confusione. Συναλείφειν Gregorio, τὸ συναιρεῖν et συναλοιφὴ, συναίρεσις, Sabelli propria; conjunctio quasi elisione, et quasi ad unum medium redactis quæ uniuntur, extremisque compressis, velut fere apud grammaticos fit in syllabis. More nostro loquimur in divinis, in quibus tamen non licet communibus Patrumque vocibus resilire, vel ita detorquere. Hæc satis pro opusculi parvitate.

(γ) Καὶ συνοδικαρίου. Sit forte qui judiciis ecclesiasticis præerat, vel qui ab epistolis quasi synodalibus Paulo archiepiscopo esset. Num quasi ἔκδικος seu συνέκδικος, defensor, vindex? Quid si ambæ jungendæ voces, Ῥήτορος καὶ συνοδικαρίου, ut altera alteram exponat, sitque orator, cujus partium erat ut pontificias sanctiones ac decreta exponeret? seu etiam ex illorum ratione subditis jus diceret; qualis fere quem episcopi officialem vocant. Vellem certiora monumenta, quibus ejus munus totum explicari posset. Valde certe inficetus homo, qui nugas ejusmodi, magis quam subtile aliquid habentes quæstiones, obtruderet.