A. Hymnarius Paraclitensis.

Libellus Primus.

Praefatio.

Ad tuarum precum instantiam, soror mihi Heloisa, in saeeulo

quondam cara, nunc in Christo carissima, hymnos Graece dictos,

Hebraice tehillim nominatos composui; ad quos quidem me scribendos

cum tam tu quam, quae tecum morantur, sanctae professionis feminae

saepius urgeretis, vestram super hoc intentionem requisivi. Censebam

quippe superfluum me vobis novos condere, cum veterum copiam

haberetis et quasi sacrilegium videri antiquis sanctorum carminibus

nova peccatorum praeferre vel aequare. Dum autem a diversis

diversa mihi responderentur, tu inter cetera talem, memini subiecisti

rationem: Scimus, inquiens, Latinam et maxime Gallicanam ecclesiam,

sicut in psalmis ita et in hymnis magis consuetudinem tenere quam

auctoritatem sequi. Incertum eteuim adhuc habemus, cuius auctoris

haec sit translatio, quam nostra et Gallicana frequentat ecclesia.

Quam si ex eorum dictis diiudicare velimus, qui translationum diversi-

tates nobis aperuerunt, longe ab universis interpretationibus dissidebit

et nullam, ut arbitror, auctoritatis dignitatem obtinebit. In qua quidem

adeo longaevae consuetudinis usus iam praevaluit, ut, cum in ceteris

correcta beati Hieronymi teneamus exemplaria, in psalterio, quod

maxime frequentamus, sequamur apocrypha.

Hymnorum vero, quibus nunc utimur, tanta est confusio, ut, qui

quorum sint, nulla vel rara titulorum pi-aescriptio distinguat; et si

aliqui certos auctores habere videantur, quorum primi Hilarius et

Ambrosius exstitisse creduntur, deinde Prudentius et plerique alii,

tanta est frequenter inaequalitas syllabarum, ut vix cantici melodiam

recipiant, sine qua nullatenus hymnus consistere potest, cuius descriptio

est laus Dei cum cantico. Plerisque etiam solemnitatibus addebas

deesse proprios hymnos, utpote Innocentum et Evangelistarum seu

illarum sanctarum, quae virgines vel martyres minime exstiterunt.

Nonnullos denique asserebas esse, in quibus nonnunquam hos,

a quibus decantantur, mentiri necesse sit, tum videlicet pro temporis

necessitate, tum pro falsitatis insertione. Casu quippe aliquo vel

dispensatione eo modo saepius praepediti fideles constituta horarum

tempora vel praeveuiunt vel ab ipsis praevenientur, ut de ipso saltem

tempore mentiri compellantur, dum videlicet aut nocturnos die aut

diurnos nocte hymnos decantant. Constant quippe, secundum prophe-

ticam auctoritatem et ecclesiasticam institutionem nec a laude Dei

noctem ipsam vacare, sicut scriptum est: ''Memor fui nocte nominis

hii, Domine, et iterum: Media nocte surgebam ad confitendum tibi,

hoc est ad laudandum te ; ''nec septem reliquas laudes, de quibus idem

meminit propheta: septies in die laudem dixi tibi, nisi in die

persolvendas esse. Quarum quidem prima, quae matutinae laudes

appellantur, de qua in eodem scriptum est propheta: ''In matutinis,

Domine, meditabor de te, ''in ipso statim diei initio illucescente aurora

seu lucifero praemittenda est; quod etiam in plerisque distinguitur

hymnis. Cum enim dicit: Nocte surgentes vigilemus omnes, et iterum:

Noctem canendo rumpimus, vel: ''Ad confitendum surgimus morasque

noctis rumpimus, et alibi: Nox atra rerum contegit terrae colores

omnium, vel: Nam lectulo consurgimus noctis quieto tempore, ''et

rursum: Ut quique horas noctium nunc concinendo rumpimus, et

similia: ipsi sibi hymni, quod nocturni sunt, testimonium praebent.

Sic et matutini seu reliqui hymni proprii temporis, quo dicendi sunt,

institutionem nonnunquam profitentur, verbi gratia cum dicitur: ''Ecce,

iam noctis tenuatur imibra, et iterum: Lux, ecce, surgit aurea, ''vel:

Aurora iam spargit polum, seu: Aurora lucis rutilat, et alibi: ''Ales

diei nuntius lucem propinquam praecinit, vel: Ortus refulget lucifer,

''et si qui sunt huiusmodi, ipsi nos instruunt hymni, quo tempore sint

cantandi, ut, si eis videlicet sua tempora non observemus, in ipsa

eorum prolatione mendaces inveniamur. Hanc tamen observantiam

non tam neglegentia plerumque tollit quam necessitas aliqua vel

dispensatio praepedit; quod maxime in parochialibus seu minoribus

ecclesiis propter ipsas plebium occupationes cotidie fieri necesse

est, in quibus omnia et fere continuo peraguntur in die. Nec solum

tempora non observata mendacium ingerunt, verum etiam quorundam

hymnorum compositores , vel ex proprii animi compunctione alienos

pensantes, vel improvidae studio pietatis extollere sanctos cupientes,

in aliquibus ita modum excesserunt, ut contra ipsam nostram con-

scientiam aliqua in ipsis saepius proferamus tamquam a veritate

prorsus aliena. Paucissimi quippe sunt, qui contemplationis ardore

vel peccatorum suorum compunctione flentes ac gementes illa digne

valeant decantare: ''Preces gementes fundimus, dimitte, quod peccavimus,

et iterum: Nostros pius cum canticis fletus benigne suscipe, ''et similia,

quae sicut electis, ita paucis conveniunt. Qua etiam praesumptione

singulis annis decantare non veremur: Martine, par apostolis, vel

singulos confessores immoderate de miraculis glorificantes dicamus:

'' Ad sacrum cunis tumulum frequenter

Membra, languentum modo sanitati,

Quolibet modo fuerint gravati,

Restituuntur,''

discretio vestra diiudicet. His vel consimilibus vestrarum persuasionibus

rationum ad scribendos per totum anni circulum hymnos animum

nostrum vestrac reverentiae sanctitas compulit. In hoc itaque mihi

vobis supplicantibus, sponsae Christi vel ancillae, et nos e converso

vobis supplicamus, ut, quod nostris onus imposuistis umeris, vestrarum

orationum manibus sublevetis, ut, qui seminat et qui metit, simul

operantes congaudeant.

Pars Prior.

Hymni Nocturnales,

III. (1.) Dominica ad Matutinum.

In primo Nocturno.

1. Universorum conditor,

Conditorum dispositor,

Universa

te laudant condita,

Glorificant

cuncta disposita.

2. Instrumento non indigens

Neque thema discutiens

Solo cuncta

comples imperio,

Dicis: fiant,

et fiunt illico.

3. Auctor es praestantissimus,

Omnipotens non aemulus,

Tantum ergo,

quae facis omnia,

Quantum decet,

facis eximia.

4. Cuius enim iudicium

Non censet illum impium,

Qui commodum

scienter subtrahit,

Quod nec gravat

dantem nec minuit.

5. Fit ergo mundus optimus

Ac perfectus in omnibus

Fit pondere

mensura, numero,

Ne vacillet

in quoquam ratio.

6. Opus dignum opifice,

Pulchrum, indissolubile,

Ad exemplar

fit perfectissimum

Instar cuncta

concludens optimum.

7. Nec minore disponitur

Bonitate quam conditur,

Quidquid male

gerit iniquitas,

Summa bene

disponit aequitas.

8. Sit perpes Deo gloria,

Ex quo sunt, quae sunt, omnia ;

Ipsum cuncta,

per quem sunt, praedicent,

Ipsi semper,

in quo sunt, iubilent.