COMMENTARIUS.

(a) Juxta hoc quoero, quoe sit pana iterandum, etc. Haec quaestio ex occasione poenae rebaptizantium, qua fiunt hinc inde irregulares, tam baptizans quam baptizatus, si scienter id faciant, movet aliam quaestionem satis prolixam, nempe quid fiat quando ignorantia in culpa sit ? et quae ignorantia excuset a peccato et poena? Applicat autem Doctor illam regulam communem, quam communiter sequuntur Canonistae et Jurisperiti, nempe , ignorantiam facti, non Juris, excusare. Unde si dubitetur cum fundamento, an persona sit baptizata, vel simpliciter supponitur non baptizata, ut si infans, qui defertur ad Ecclesiam, fuerit alias domi baptizatus, et hoc vel ex malitia, vel ex negligentia, non indicetur Parocho; hic habet ignorantiam facti, quia non tenetur scire, quid domi factum sit circa infantem, sed potius supponere scientiam legis et consuetudinis in parentibus, earumque observantiam, ac proinde infantem ad se delatum non esse baptizatum. Si dubius etiam est Baptismus, ita ut dubium sit omnino fundatum, tunc baptizans cum forma capituli De quibus, baptizare potest, nempe adjecta conditione, si non es baptizatus, etc. ut praescribit Alexander III. dicto capitulo de Baptismo, et ejus effectu, quod supra ex variis Canonibus probavimus. Perinde ergo dicendum est hic, et in qualibet Censura, quae propter peccatum incurritur, quando quis excusatur a peccato, etiam excusari a poena ex peccato incursa. Haec autem irregularitas statuta est est propter peccatum iterandi Sacramentum.

Circa ignorantiam Juris, docet Doctor non excusari a culpa aut poena, quia non censet dari ignorantiam in hoc casu, quae sit probabilis et fundata, quia nempe inter rudimenta doctrinae Christianae pervium est, non posse iterari Baptismum. Et quidquid sit de ignorantia canonis Ecclesiastici, saltem cognoscitur jus divinum, vel est debitum cognoscendi in quolibet Christiano adulto, qui tenetur ad doctrinam de Baptismo ; et quoniam supposita scientia hujus juris, dat operam rei illicitae, etiam ligatur poena canonica, quae transgredientibus jus divinum imponitur, quod est principium vulgare Canonistarum . In hac re variae sunt sententiae, quibus non immoror, remittendo lectorem ad scholium, quod praedictas sententias breviter et clare comprehendit. Id certum quidquid sit in foro interno, in externo non admitti ignorantiam Juris, nisi probetur, quia praesumptio hujus fori, stat pro lege publica magis, quam pro privata dispositione hujus aut illius. Haec quaestio forsitan, si tractatus et tempus permittat, infra disseretur in suis principiis, quae hic incidenter veniunt, totum negotium consistit in eo, ut probetur dari ignorantia probabilis Juris, quae excuset a peccato, et consequenter a paena, quae vix in proposito quoad principalem casum fingi potest. Interim videantur auctores citati, et Summistae verbo Ignorantia, lex, poena, etc. Quaestio etiam fusius tractatur in materia de actibus humanis et peccatis. Quod autem asserit Doctor irregularitatem occultam dispensari forte posse ab

Episcopo, jam ex Jure Trident. sess. 24. cap. 6. id conceditur.