In apocalypsim b. joannis apostoli

 Prologus.

 Dicit ergo : confiteor tibi, pater. confiteor, inquam,laudem et gratias tibi de beneficiis referendo. daniel. ii, 23: tibi, deus patrum nostorum,

 Unde dicit : non reprobo quod non intelligo : sed tanto magis admiror, quantum non intelligo. hieronymus etiam inter scripturas canonicas ponit, et

 Prologi gilberti, in apocalypsim b. joannis apostoli, explanatio.

 Dicit ergo : omnes qui pie volunt vivere in christo jesu, id est, cultum dei tenentes, et proximis compatientes. vel, pie, id est, religiose.

 Unde dicit : revelavit autem tota trinitas, scilicet, unus deus, christo secundum humanitatem, christus vero? joanni per angelum, joannes eccles

 Unde dicit : de qua revelatione hunc librum composuit, scilicet joannes. unde et liber iste apocalypsis dicitur, id est, revelatio.

 Dicit ergo : ideo iste liber inter reliquas scripturas novi testamenti prophetiae nomine censetur. infra, xxi, 5 quae aliis excellentior prophet

 Unde dicit: cum autem joanni haec in visione fuerint revelata, et sint tria genera visionum, sub quo genere contineatur, videndum est. visio enim al

 Dicit ergo : vidit autem joannes, et scripsit in patmos insula, relegatus a domitiano in exsilium principe impiissimo. hac eum ad scribendum compell

 Unde dicit: scribit autem joannes septem ecclesiis asiae, scilicet minoris, cujus metropolis erat ephesus : non majoris, quae est tertia pars mund

 Dicit ergo : est itaque materia joannis in hoc opere, status specialiter asianae ecclesiae, necnon et totius ecclesiae, videlicet quae in praesenti,

 Visio prima.

 Caput i.

 In caput i apocalypsis

 Dicit ergo :

 Unde dicit haymo, quod iste angelus in persona christi apparuit joanni.

 Dicit ergo ita : haec est revelatio quam dedit mihi christus. beatus ergo. 1 vel sic ita : revelavit quae oportet fieri i cito. beatus ergo, s

 Dicit ergo :

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : qui dilexit nos, id est, personam, non vitia. ad ephes. i, 25 : christus dilexit ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. i tem, dilexi

 Dicit ergo :

 Continua : talia fecit christus in primo adventu, et ideo glorificandus : et etiam quia veniet ad remunerandum. unde: ecce. quasi dicat: prope et

 Dicit ergo : ego sum alpha et omega. et exponit, scilicet, principium et finis. isa. xli, 4 : ego dominus, primus et novissimus ego sum. pri

 Continua sic : est verum quod a spiritu sancto loquor, cujus gratia sum repletus. sed ne hoc videretur ad laudem humanam facere, subdit quod est humil

 Unde dicit: et audivi vocem magnam, id est, cognovi. vel, audivi, aure spirituali, vel corporali, vocem magnam, id est, magna signantem, v

 Dicit ergo :

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : et habebat in dextera sua septem stellas, id est, septem angelos, vel universos praelatos qui debent lucere in mundo verbo et exemplo

 Unde dicit: et facies ejus, id est, humanitas ejus in qua visibilis mundo apparuit, sicut sol, id est, quia habuit ortum in nativitate, et occa

 Dicit ergo :

 Dicit ergo :

 Continua : quasi dicat : scribe quod vidisti. et quia posset dicere : quid scribam ? propter hoc subdit : sacramentum, id est, sanctum secretum, v

 Dubia

 Caput ii.

 In caput ii apocalypsis

 Dicit ergo :

 Continua : non solum scribe quae praedicta sunt, sed etiam quae sequuntur, et primo scilicet, angelo, id est, praelato, ecclesiae ephesi scribe

 Dicit ergo : haec dicit qui tenet septem stellas, id est, septem praelatos

 Continua : haec dicit... qui ambulat in medio candelabrorum, quae sequuntur : scio, id est, approbo, et eligo. ii ad timoth. ii, 19 : cognovit

 Continua sic: commendavi bona quae in te sunt, sed nunc redarguo mala.

 Unde dicit: memor esto.

 Continua : talia fecisti, et ideo memor esto itaque unde excideris, id est, a qua gratia separatus sis : et tunc legitur in persona subditorum. ec

 Unde dicit: sin autem, nisi per paenitentiam ad statum primae charitatis redieris, venio ubi, id est, ad te puniendum in anima et corpore, in

 Continua: quae dicta sunt adversum te vera sunt: sed tamen ne desperes : hoc habes bonum, quia odisti facta nicolaitarum. nota: ut dicit august

 Continua sic : potes converti si volueris, sed quod tibi dico, omnibus dico. matth. xiii, 9: qui habet aures audiendi, scilicet, quibus audit exterius

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : nihil horum. quasi diceret : si blasphemans, licet sis bonus : sed tamen tu nihil horum timeas quae passurus es. vel, nihil hor

 Unde dicit : esto fidelis, id est, persevera in fide, vel in fidelitate quam deo promisisti in baptismo. i ad corinth. xvi, 13 : vigilate, state i

 Unde dicit: qui habet aurem cordis, id est, intelligentiam, audiat, id est, intelligat quid spiritus dicat ecclesiis, ut prius. nota : tri

 Dicit ergo :.

 Continua: ita scripsisti ecclesiis supra dictis. et angelo, id est, episcopo pergami ecclesiae scribe, scilicet sicut aliis. nota : per hanc e

 Dicit ergo commendans eum a perseverantia fidei: scio, id est, approbo, ubi habitas, scilicet manens sicut luminare in medio pravae et pervers

 Unde dicit: in diebus illis, supple, fuit antipas testis meus fidelis, id est, martyr effectus pro mea fide. maptup enim graece, testis latine.

 Continua ita : multum commendabilis es in praedictis, sed tamen reprehensibilis in aliis.

 Unde dicit: a sed habeo adversus te pauca. glossa, si corrigaris : alias, multa sunt: et determinat quae sunt illa :

 Dicit ergo : et angelo, id est, episcopo, thyatirae ecclesiae scribe nota : per hanc ecclesiam signatur status ecclesiae universalis tempore c

 Unde dicit : haec dicit filius dei. nota : qui superius dictus est similis filio hominis, hic dicitur filius dei : ut sic ostendatur, quod unus et

 Dicit ergo : novi, id est, approbavi, et elegi opera tua bona : nec tantum opera, sed et fidem, in intellectu qua credis in deum, sine qua

 Unde dicit : et et patientiam tuam, quam habes in adversitatibus tolerandis : de qua, luc. xxi, 19 : in patientia vestra possidebitis animas vestras

 Dicit ergo : ita commendabilis est propter praedicta, sed tamen habeo adversus te pauca.

 Continua : talis est illa quam permittis docere in ecclesia : et licet sit talis, dedi illi tempus ut paenitentiam , ageret, scilicet de peccatis

 Dicit ergo : ecce mittam eam, permissive, in lectum, id est, peccandi securitatem. de quo, i regum. xix, 15 : afferte eum ad me in lecto, ut o

 Continua : ita faciam malis: autem pro sed, vobis caeteris, scilicet a malis, id est, qui estis dissimiles illis. vel sic : sic faciam malis :

 Dicit ergo : qui vicerit. haymo : desideria carnis,et horum tentamenta.

 Unde dicit : et qui vicerit, scilicet, diabolum in suis tentationibus, dabo illi potestatem super gentes. glossa : in hoc saeculo, et ad litt

 Unde dicit : et reget eas in virga, quantum ad praedestinatos, et tamquam vas figuli confringentur, quantum ad praescitos. isa. xxx, 13 et 14

 Dicit ergo : et dabo illi, scilicet, qui vicerit, et qui opera mea custodierit usque in finem perseverando, stellam matutinam, id est, christu

 Caput iii.

 In caput iii apocalypsis

 Dicit ergo :

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : esto vigilans.

 Unde dicit : esto vigilans, scilicet, ut intentionem tuam in deum dirigas, non ad homines, non ad mundum : et sic erit simplex intentio, de qua, m

 Dicit ergo : vigila : et hoc potes facere, quia aliqui sunt in ecclesia tua boni quos potes imitari.

 Unde dicit: sed habes pauca nomina, id est, paucos homines nominabiles : quia bonorum horum nomina sunt nominabilia, sive laudabilia. proverb. x,

 Dicit ergo :

 Unde dicit: haec, scilicet quae sequuntur, dicit, id est, mandat, sanctus, in se, et alios sanctificans per suam misericordiam. levit. xix

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : ita habes opera approbatione digna. unde, ecce dedi coram te ostium apertum, scilicet scripturae, ut intelligas. quasi dicat : aperia

 Unde dicit: dedi coram te ostium apertum, id est, memetipsum, scilicet, ut introeas in ipsum: quod nemo potest claudere, scilicet ex quo tibi

 Dicit ergo : ecce faciam illos ut veniant, scilicet, ad fidem : et adorent deum ante pedes tuos, parati ad imitationem operum, et venerati

 Unde dicit: quoniam servasti, in corde retinendo, et opere adimplendo, verbum patientiae meae, id est, praeceptum de patientia servanda quam p

 Unde dicit : quae ventura est in uni- versum orbem tentare habitantes in terra, non in caelo ubi sancti habitant. ad coloss. iii, 20 : nostra conv

 Continua sic : veniet tentatio : sed non timeatis, quia bonum adjutorem habebitis.

 Dicit ergo : qui vicerit. haymo : tentamenta diaboli, concupisceutias mundi, et delectationes carnis.

 Dicit ergo angelus ad joannem :

 Continua sic : mandat tibi, etc. haec scilicet: scio opera tua, id est, reprobo. et tunc ly scio dicit hic simplicem notitiam.

 Unde dicit : nescis, id est, nescire vis : in quo notatur ignorantia aflectata, de qua, psalmista, psal. xxxv, 4 : noluit intelligere.

 Dicit ergo : tu talis es, et licet sis indignus misericordia : tamen suadeo tibi emere aurum pietatis : quia sicut aurum inter omnia metalla preti

 Continua sic : inunge oculos tuos collyrio, et non timeas amaritudinem ejus, quia ego quos amo, id est, electos, castigo per disciplinam. prov

 Continua sic : imitare bonos, et age paenitentiam, et noli diffidere, quia ecce sto, quasi paratus juvare, sive intrare, ad ostium cordis quod

 Dicit ergo :

 Visio secunda

 Caput iv.

 In caput iv apocalypsis

 Dicit ergo :

 Continua ita : fui in spiritu, ubi vidi mysteria. unde : et ecce sedes posita erat in caelo, id est, in ecclesia, quae est sedes dei. psal. x, 5 :

 Dicit ergo : et iris erat in circuitu sedis. iptc graeco, latine dicitur arcus, qui in die pluviae videtur a parte orientis, et signatur pur ipsum

 Dicit ergo : et in circuitu sedis, id est ecclesiae, sedilia viginti quatuor, et super thronos viginti quatuor seniores sedentes. sed contra : m

 Dicit ergo : et de throno, id est, de majoribus personis quae sunt in ecclesia, ut sunt praedicatores, et praelati, procedebant fulgura, id est

 Unde dicit : et in conspectu sedis, id est, ecclesiae, in qua deus sedet, et quiescit, ad similitudinem judicis, ut dicit glossa.

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : et animal primum simile leoni. i n hoc intelligitur marcus, qui profundius de christi resurrectione tractavit, in qua victor exstitit

 Unde dicit : et quatuor animalia, singula eorum habebant alas senas. et dicuntur alae senae cujuslibet animalium : quoniam fides sanctae trinitati

 Unde dicit : et requiem non habebant, id est, non cessabant: ecce laudis continuitas. unde sequitur : die ac nocte, id est, continue. vel, d

 Unde dicit : et cum darent, id est, attribuerent, vel dandam esse profiterentur, illa quatuor animalia, id est, quatuor evangelistae, vel

 Caput v.

 In caput v apocalypsis

 Dicit ergo: et vidi. nota : in praecedenti capitulo dixit, v. 1: post haec vidi: in quo significabatur, quod visio, ibidem inci- piens erat al

 Unde dicit : et vidi in dextera sedentis supra thronum, id est, in dextera patris quae est filius. psal. cxvii, 16 : dextera domini fecit virtutem

 Unde dicit: et vidi, id est, spiri- tualiter intellexi, angelum, id est, sanctos patres, doctores, et praedicatores veteris testamenti, qui di

 Unde dicit, quod nemo angelorum, vel hominum comprehendere potest quomodo ille incircumscriptus spiritus intra uterum virginis matris sit animatus.

 Dicit ergo :

 Dicit ergo :

 Unde dicit : et venit, scilicet, ad cognitionem hominum per carnis assumptionem. joan. xvi, 28 : exivi a patre, et veni in mundum. et accepit,

 Dicit ergo:

 Dicit ergo: et vidi, et audivi.

 Vel sic : et vidi, scilicet, angelos per inspirationem mihi factam, et audivi postea vocem, id est, continuum amorem quem habent ad deum, e

 Dicit ergo:

  in saecula saeculorum. quasi diceret : continuo laudant deum, et praedicta attribuunt ei.

 Caput vi.

 In caput vi apocalypsis

 Dicit ergo:

 Dicit ergo : et vidi, supple, sicut dixerat, et ecce equus albus, secundum bedam, id est, ecclesia in baptismo abluta. psal. l,9 : lavabis me,

 Dicit ergo :

 Unde dicit : et cum aperuisset sigillum secundum, id est, passionem consummatam ostendisset ipsa rei exhibitione, quae clausa erat sub lege, aud

 Unde dicit : et exivit, scilicet, de occulta machinatione ad apertam persecutionem. psal. vii, 15 : concepit dolorem, et peperit iniquitatem. vel,

 Dicit ergo :

 Unde dicit: et audivi tamquam vocem, scilicet angeli existentis, in medio quatuor animalium, id est, in communi testimonio quatuor evangelista

 Dicit ergo : bilibris tritici. ad litteram bilibris est vas capiens duos sextarios, vel duas libras. unde dicitur bilibris, quasi duplex libra. bi

 Unde dicit :

 Dicit ergo : et ecce equus pallidus, id est, hypocritae qui sic appellantur, quia exterminant facies suas ut appareant hominibus jejunantes . mort

 Dicit ergo:

 Dicit ergo:

 Dicit ergo : et omnis mons, id est, omnes superbi, qui alios transcendunt per elationem, sicut montes terrae planitiem. et insulae. glossa, ne

 Caput vii.

 In caput vii apocalypsis

 Dicit ergo :

 Continua : tanta erit tribulatio ecclesiae : sed tamen non obliviscetur deus misereri.

 Unde dicit : et vidi alterum angelum, id est, christum qui bene vocatur angelus, quia nova vitae gaudia mundo nuntiavit: alterum, id est, vald

 Dicit ergo : nolite nocere. hic quaeritur, cum datum sit eis nocere, quare nocere prohibentur ? responsio. quia diabolus quantum est de voluntate

 Dicit ergo : et audivi, id est, spiritualiter intellexi, numerum, scilicet signatorum, id est, signandorum, vel signatorum in praescientia,

 Nota etiam, quod tria prima nomina quae subduntur: ex tribu juda, etc, pertinent ad statum incipientium, tria alia ad statum proficientium, tri seq

 Unde dicit:

 Tum perfectorum, ad quem concurrunt tria : compassio, operum supererogatio, divinae bonitatis praegustatio. unde dicit :

 Dicit ergo : ex tribu zabulon duodecim millia signati. zabulon interpretatur habitaculum fortitudinis, quod fit per victoriam vitiorum, quam sola

 Dicit ergo : post haec, id est, postquam audivi numerum fidelium qui comprehenditur in duodecim tribubus, vidi turbam magnam, id est, omnium f

 Dicit ergo : stantes ante thronum.

 Unde dicit : stantes ante thronum, id est, ante christi humanitatem assumptam, in qua judicabit. ad hebr. i, 18 : ''thronus tuus, deus, in saeculu

 Unde dicit : et omnes angeli stabant, parati ad obediendum, prompti ad adjuvandum, strenui ad protegendum, voluntarii ad signatos recipiendum, fes

 Dicit ergo : et responsit unus de senioribus, id est, universitas omnium praedicatorum veteris et novi testamenti, qui unum sentiunt et idem docen

 Unde dicit: et dixit mihi, scilicet, satisfaciens meo desiderio : hi sunt. quasi diceret : tales qui sunt in tribulatione, vere sunt, quia chr

 Continua sic : venerunt ex magna tribulatione, ideo sunt ante thronum. dei, id est, indesinenter ejus visione perfruuntur, et serviunt ei. glo

 Unde dicit : qui sedet in throno, id est, filius dei, habitabit super illos, scilicet, per amorem. joan. xiv, 23 : si quis diligit me, sermone

 Continua sic : venerunt ex magna tribulatione : et ideo tribulationem amplius non patientur, quia non esurient, supple, satiati pane vivo. joan. v

 Visio tertia.

 Caput viii.

 In caput viii apocalypsis.

 Unde dicit : et cum aperuisset sigillum septimum, id est, futurum ecclesiae statum post mortem antichristi manifestasset, factum est silentium,

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : et alius angelus, id est, christus qui est angelus magni consilii secundum aliam translationem . et dicitur angelus, quia patrem nobi

 Dicit ergo : et stetit, scilicet, quasi paratus immolare. in quo notatur obedientiae promptitudo. ad philip.ii,8 : factus obediens, etc.

 Unde dicit : et data sunt ei, id est, christo, incensa multa, id est, multae orationes sanctorum, ut daret, id est, patri offerret, de o

 Unde dicit: et ascendit fumus incensorum,

  coram deo, scilicet, patre. ipse enim christus orationes sanctorum in manu recipit, et offert eas deo patri, ostendens ei continue humanitatem ass

 Unde dicit: et accepit angelus thuribulum. contra : prius habebat in manu : ergo non accepit. responsio. prius habebat in manu, cum veniret hora m

 Dicit ergo : et septem angeli, id est, praedicatores universi, qui habebant septem tubas, id est, officium prae- dicandi, in quibus continentu

 Unde dicit : et primus angelus, id est, primus ordo praedicatorum, ut fuerunt apostoli, tuba cecinit, id est, praedicavit, aperte exhortans ad

 Dicit ergo : et primus angelus, id est, primus ordo praedicatorum, scilicet, apostolorum, tuba cecinit, id est, praedicavit, consolando corda

 Dicit ergo : et secundus angelus, id est, apostoli. unde iste angelus non est alius a primo in natura et officio, sed secundus dicitur, quia aliis

 Unde dicit : et tertius angelus, id est, tertius ordo praedicatorum. hi fuerunt doctores qui apostolis et martyribus successerunt, et scripturam e

 Dicit ergo : et quartus angelus, id est, quartus ordo praedicatorum, tuba cecinit, id est, voce praedicationis intonuit : et percussa est te

 Dicit ergo : et vidi, id est, intellexi, et audivi, auditu interiori. haymo. : in spirituali visione hoc est videre, quod audire, et e conve

 Caput ix.

 In caput ix apocalypsis

 Dicit ergo :

 Dicit ergo ita : et aperuit puteum abyssi, et puteo aperto, ascendit fumus putei, id est, doctrina prava, et tenebrosa, carens lumine veritatis

 Unde dicit : et de fumo putei, de tenebrosa haereticorum doctrina, exierunt locustae in terram, id est, discipuli erroris nati sunt in mundo :

 Dicit ergo : et data est illis, id est, haereticis praecursoribus antichristi, data, permissione dei, potestas, scilicet, nocendi, saevien

 Dicit ergo : et praeceptum est illis, id est, cohibiti sunt potestate divina, ne laederent faenum terrae, id est, incipientes, et faciles deci

 Dicit ergo : et datum est illis, id est, divina providentia ordinatum, ne occiderent, scilicet, spiritualiter in anima, quamvis permittantur in

 Unde dicit: et in diebus illis, in quibus alii cadent per hypocrisim, alii per haeresim, alii per violentiam, alii per fraudem, quaerent homines

 Dicit ergo : et similitudines locustarum, id est, haereticorum et praedicatorum antichristi: qui sicut et locustae faciunt saltum per superbiam, e

 Dicit ergo : et facies earum, id est, haereticorum, qui signantur per locustas, sicut facies hominum. nota : in facie hominis sunt quatuor : o

 Unde dicit: et dentes earum, id est, doctores haereticorum, sicut dentes leonum erant, scilicet, devorantes et sanetos laniantes sine omni cont

 Dicit ergo : et habebant loricas, id est, corda sententiis deceptoriis munita, sicut loricas ferreas per duritiei pertinacitatem, et mentis ob

 Unde dicit: et vox alarum earum, id est, sonus et tumultus verborum quae dicuntur ab haereticis, sive rationes eorum quibus quasi ab alis elevantu

 Dicit ergo:et sextus angelus, id est, sextus ordo praedicatorum, tuba cecinit, id est, de tempore antichristi praedicavit.

 Est ergo sensus: qui parati erant in horam, etc, id est, in omni parte temporis affligere continue et sine interpolatione, sicut non invenitur int

 Dicit ergo: et numerus equestris exercitus.

 Unde dicit: et numerus equestris exercitus, id est, malorum, vicies millies, id est, viginti millia: qui vicies dicuntur, quia praedicatores d

 Unde dicit : et numerus equestris exercitus, scilicet, daemonum et suorum equorum, vicies millies, id est, signatus per hos numeros non praeci

 Dicit ergo : et qui sedebant, id est, daemones malis praesidentes, super eos, id est, praedicatores falsos, a habebant loricas, id est, paen

 Dicit ergo: et capita equorum, scilicet, haeresiarchae, et majores inter eos, erant tamquam capita leonum, id est, fortes ad conterendum infir

 Continua ita : per praedicationem haereticorum occidetur tertia pars hominum: potestas enim equorum, id est, falsorum praedicatorum, in ore eoru

 Dicit ergo: et caeteri homines, id est, infideles qui sunt ab ecclesia separati numero et merito, qui non sunt occisi his plagis, id est, non

 Caput x.

 In caput x apocalypsis

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : amictum nube, id est, indutum humana carne : per nubem enim intelligitur humana natura in christo. isa. xix, 1: ecce dominus ascendet

 Dicit ergo: et habebat in manu sua. nota, quod joannes supra, quinto capitulo, vidit librum signatum sigilis septem , per quem vetus testamentum s

 Dicit ergo : et clamavit, scilicet, christus, voce magna, id est, praedicatione aperte promittente magna, et comminante magna : promittente vi

 Unde dicit : . et cum clamasset, id est, cum christus praedicasset et veritatem manifestasset, locuta sunt septem tonitrua, id est, universi p

 Unde dicit : et audivi, id est, intellexi vocem de coelo, id est, inspirationem a deo missam, vel admonitionem angelicam, dicentem mihi : si

 Dicit ergo : et angelus quem vidi stantem super mare, id est, christus, qui est super gentilitatem, et super terram, id est, super judaeos,

 Dicit ergo : et vox, vel, vocem habent alii. et vox quam, scilicet, vocem, audivi. vox scilicet spiratio interna, vel admonitio angeli

 Unde dicit haymo : jubentis dei nutum paratissimus sequitur sanctorum affectus. job, xiv, 15 : vocabis me, et ego respondebo tibi.

 Dicit ergo : et abii, scilicet tamquam vere obediens, ad angelum, id est, christum, ad quem sicut dicit haymo, non gressibus corporis, sed pas

 Unde dicit : et dixit mihi, scilicet, oranti, et obedienti: accipe librum, id est, intelligentiam scripturae et officium praedicandi, et dev

 Dicit ergo : oportet te iterum prophetare, id est, praedicare, vel futura praedicere mala quae vidisti. et dicit iterum, quia hoc jam fecerat ante

 Dicit ergo : oportet te iterum, seilicet antichristo mortuo, prophetare, id est, ad aedificationem hominum occulta praedicere, populis, et g

 Caput xi.

 Ix caput xi apocalypsis

 Dicit ergo : et datus est mihi. in quo notatur, quod scientia datur a deo. sapient. ix, 4 : da mihi, domine, sedium tuarum assistricem sapientiam.

 Dicit ergo : et metire templum dei, id est, ecclesiam. 1 ad corinth. iii, 17 : templum dei sanctum est, quod estis vos.

 Dicit ergo : atrium autem, id est, peccatores, a quod est foris templum, id est, extra ecclesiam merito, qui per atrium signantur, quia atrium a

 Dicit ergo : et ne metiaris illud, quoniam datum est, scilicet, atrium, id est, mali christiani, gentibus, scilicet, in societatem peccatorum,

 Dicit ergo : et dabo, non dicit quid, ad signandum illud esse ineffabile quod dabit, duobus testibus meis, scilicet henoch et eliae, et in hoc

 Dicit ergo : amicti saccis, id est, vilibus pannis. haymo, quia paenitentiam quam praedicabunt ore, etiam habitu ostendent. vel, amicti saccis,

 Dicit ergo : hi habent potestatem claudendi caelum, ad litteram, ne pluat tempore prophetiae ipsorum, scilicet per tres annos fere, et dimidiu

 Unde dicit : hi habent potestatem claudendi caelum, id est, scripturam, quae, sicut dicit glossa, celat nobis arcana. est ergo sensus : habent p

 Dicit ergo : et cum finierint testimonium suum, id est, suam praedicationem in qua testimonium perhibebunt christo, bestia, id est, antichrist

 Dicit ergo: et post dies tres et dimidium id est, post tres annos et dimidium post mortem antichristi: et sic sumitur dies pro anno : et sic intell

 Dicit ergo : et audierunt, scilicet, henoch et elias, vocem magnam, id est, magnae potestatis indicativam. psal. lxvi, 34 : dabit voci suae vo

 Dicit ergo : et septimus angelus, id est, septimus ordo praedicatorum, tuba cecinit, id est, canet, vel praedicabit.

 Dicit ergo : gratias agimus, et merito, quia dignus es, quia accepisti. glossa, resurgendo, virtutem tuam, non alienam, vel usurpatam, ut anti

 Unde dicit : servis tuis prophetis, id est, veritatem aliis manifestantibus, et sanctis, id est, in bono confirmatis, et timentibus nomen tu

 Responsio. quia ecclesia continuatur christo per unum mandatum charitatis : continui vero est mensurari : ideo ecclesia fidelium mensuratur : sed regn

 Visio quarta.

 Caput xii.

 In caput xii apocalypsis

 Et secundum hoc pars haec dividitur in duas. primo, continuat hanc visionem praecedentibus. secundo, istam prosequitur, ibi, v . 1 : et signum magnu

 Dicit ergo :

 Dicit ergo : et signum magnum, id est, virginis partus de quo, isa. vii, 14 : propter hoc dabit dominus ipse vobis signum : ecce virgo concipiet,

 Dicit ergo : et in utero habens. glossa, jugi memoriam verbum dei, clamabat, scilicet orando, et praedicando : parturiens, id est, parere

 Dicit ergo : et visum est aliud signum, scilicet, a primo, et illi contrarium. et dicitur aliud : quia primum fuit signum salutis, et clementiae :

 Unde dicit: habens capita septem, id est, septem spiritus malos contra septem dona spiritus sancti. matth.xii, 45 : tunc vadit, et assumit septem

 Unde dicit : et cornua decem, id est, principes quibus diabolus extollitur, et impugnat ecclesiam quasi cornibus. daniel. vii, 24 : cornua decem i

 Dicit ergo : et draco, supple, sic armatus potentia, astutia, saevitia, stetit : in quo notatur sollicitudo ejus ad nocendum, et diligentia :

 Dicit ergo : factum est praelium magnum in caelo, id est, in ecclesia, quae caelum est : quod factum est ex quo per fidem et passionem christi dia

 Continua sic : praeliabantur angeli, et auxilio eorum, supple, projectus est draco ille, scilicet, diabolus, qui draco dicitur propter immanitatem

 Dicit ergo : et audivi vocem magnam in caelo, id est, in ecclesia triumphante, dicentem, id est, signantem : nunc, id est, principe mortis

  die ac nocte, id est, continue. vel secundum haymonem, per prospera et adversa. haymo : die ac note accusat, quando alios prosperitatibus extoll

 Dicit ergo : vae terrae, id est, firmis et obduratis in peccato, et mari, id est, fluxibilibus de peccato in peccatum. isa. lvii, 26 : impii q

 Dicit ergo :

 Continua ita : persecutus est diobolus ecclesiam, sed antequam persequeretur, etc.

 Dicit ergo : datae sunt mulieri, id est, ecclesiae, duae alae, id est, duo genera donorum, quorum quaedam illuminant intellectum, alia affectu

 Dicit ergo : et misit serpens, id est, diabolus callidus, post mulierem, quia cum alas non haberet, non poterat attingere eam, ex ore suo,

 Dicit ergo : et iratus est draco, id est, diabolus, in mulierem, id est, contra mulierem videns eam habere auxilium christi, et quod non potes

 . caput xiii.

 In caput xiii apocalypsis

 Dicit ergo : et vidi de mari bestiam,

 Continua sic : draco non potest vincere ecclesiam, et ideo copulat sibi familiam malam. unde dicit: et vidi bestiam, id est, malorum multitudinem

 Dicit ergo : et vidi unum, id est, antichristum, de capitibus ejus, id est, de septem principibus, qui per septem capita signantur, in quibus

 Unde dicit: et admirata est, id est, admirabitur. quasi dicat: credent eum resurrexisse: et ideo admirabuntur.

 Dicit ergo : et adoraverunt bestiam, id est, bestialem antichristum, se illi humiliando, dicentes, scilicet, ex visorum admiratione, et cordis

 Dicit ergo : et aperuit os suum, scilicet, quod ante per tres annos et dimidium quasi clausum tenebat, dum occulte blasphemabat, in blasphemias,

 Unde dicit : et datum est illi, id est, a deo permissum, facere bellum eum sanctis, id est, contra sanctos, scilicet comminando, blandiendo, p

 Unde dicit : et data est illi potestas in omnem tribum, quoad judaeos, et populum, et linguam, et gentem. haymo : in lingua et gente omnes g

 Dicit ergo : si quis habet aurem cordis, audiat, id est, intelligat sensum verbi. vel sic : si quis habet aurem corporis, audiat, auri

 Dicit ergo : et vidi aliam bestiam.

 Dicit ergo : et vidi, id est, intellexi spiritualiter, aliam bestiam, id est, pseudo-apostolorum congregationem. et dicitur bestia, quasi vast

 Dicit ergo : et potestatem prioris bestiae, id est, antichristi bestialis et irrationalis, omnem, id est, omnes modos decipiendi, quibus antic

 Dicit ergo : et fecit, id est, faciet, signa magna. glossa, ad confirmationem praedicationis suae. ut etiam ignem faceret de caelo descender

 Dicit ergo : et seduxit, id est, seorsum a veritate ducet, habitantes in terra, id est, finaliter amantes terrena, et postponentes divina :

 Dicit ergo : et faciat, scilicet, illa bestia quae corpus antichristi significat. glossa, per principes saeculares. ut quicumque non adoraverint

 Dicit ergo : qui habet. glossa : quia res est obscura, attentos facit. intellectum, id est, donum intelligendi mysteria, computet numeru

 Caput xiv.

 In caput xiv apocalypsis

 Dicit ergo:

 Dicit ergo :

 Unde dicit: et cum eo, id est, cum agno, ei conformes et similes. ex hoc sequitur : ergo erant super ecclesiam, quia christus erat super eam. resp

 Dicit ergo : et audivi. glossa, sanctorum admonitionem, de coelo, id est, de ecclesia, vel de viris perfectis et caelestibus ad imperfectos et

 Unde dicit: et nemo poterat dicere canticum, id est, gratias agere, vel gaudere de integritate mentis et corporis, nisi illa centum quadraginta

 Unde dicit : qui, scilicet virgines, empti sunt, scilicet, pretioso sanguine christi, de terra, id est, de infirmitate corporis sunt sursu

 Dicit ergo : hi sunt, scilicet, virgines, qui cum mulieribus non sunt coinquinati, turpi opere : virgines enim sunt, scilicet mente. haymo

 Dicit ergo : . et vidi alterum angelum. glossa, id est, praedicatores. nota : in hoc quod angelus interpretatur missus, intelligitur ejus humilita

 Dicit ergo : habentem evangelium, scilicet, in corde per amorem et intelligentiam, in ore per praedicationem et doctrinam, in manu per operis impl

 Dicit ergo : timete dominum, scilicet, timore filiali. psal. xviii, 10 : timor domini sanctas.

 Dicit ergo : et alius angelus, id est alius ordo praedicatorum. et dicitur alius, modo, vel ordine docendi, angelus, officio praedicandi.

 Dicit ergo : et tertius angelus, id est, tertius ordo praedicatorum, secutus est illos, id est, duos praecedentes. et dicitur tertius propter

 Dicit ergo : hic, id est, in consideratione aeternorum. vel, hic, id est, in praesenti vita, est, id est, probatur, patientia sanctorum,

 Dicit ergo : et audivi vocem, aure interiori, de caelo, id est, de visione caelesti, a dicentem mihi, interius sine strepitu soni : scribe

 Dicit ergo : amodo, id est, a praesenti tempore : unde datur intelligi laboris modicitas : quia, sapient. iii, 5 : in paucis vexati. vel, amodo,

 Dicit ergo : et vidi, id est, intellexi in visione spirituali: et ecce nubem candidam, id est, christi humanitatem mundam, quae nubes dicitur

 Dicit ergo : et alius angelus, id est, fidelium coetus, qui sunt alii a christo, qui signatur per praecedentem. dicuntur autem fideles angeli, non

 Unde dicit : et alius angelus, id est, sancti habentes aliud officium a praedictis. iiii enim dicuntur desiderare judicium : isti habere judiciari

 Dicit ergo : et alius angelus, id est, christus qui est alius a sanctis, exivit, scilicet per manifestationem, de altari, id est, de loco

 Dicit ergo : et misit angelus, id est, bonorum caetus ad imperium christi, falcem suam acutam in terram, ad judicandum terrenos : et vindemi

 Dicit ergo : et exivit sanguis de lacu. sicut dicit haymo, sanguis accipitur multipliciter. quandoque signat propagationem humanae sobolis. joan.

 Visio quinta.

 Caput xv.

 In caput xv apocalypsis

 Dicit ergo quid viderit.

 Dicit ergo : et vidi, intellectu scilicet spirituali, tamquam mare vitreum, id est, baptismum, qui est causa salutis et initium. dicitur autem

Dicit ergo :

" Et cum eo, " scilicet, Agno, " centum quadraginta quatuor millia, " sicut dicit Glossa, virgines in fide Trinitatis perfectos, ex quatuor partibus mundi electos signat. Si enim ternarius in quaternarium ducatur, vel e converso, redditur duodenarius qui ductus in seipsum facit centum quadraginta quatuor: nam duodecies duodecim millia faciunt centum quadraginta quatuor millia. Hoc addit ad signandum perfectionem. Quia ergo duodenarius est numerus abundans: ideo signat illos qui abundantem justitiam servant, sicut sunt virgines, martyres, et praedicantes. Virgines servant abundantem justitiam quoad spiritum proprium, martyres quoad Deum, praedicatores quoad proximum.