Scholium.

Declarat bene rationem mensurae primo convenire uni principio numeri, et hinc ad alia derivari. Vide eum hic in 2. et 3. et lib.

5. in text. 12. et primo dist. 8. quaest. 3. n. 24. et 2. dist. 2. q. 2. n. 10. et 4. dist. 48. q. 2. quibus locis omnia ad rationem mensurae spectantia optime exponit ad mentem Philosophi.

Dicendum, quod ratio mensurae primo debetur uni, quod est principium numeri, et ex hinc demonstratur, sive derivatur ratio mensurae ad omne genus.

Primum declaratur sic : ratio mensurae primo debetur quantitati, quia ipsa est domina mensurarum, sed de ratione mensurae est, quod sit certissimum, et per consequens indivisibile a minus, quia mensura debet esse talis, quod quodcumque sui ablatum non lateat: hoc autem non est in magno, quia potest aliquid addi, et aliquid auferri absque hoc quod non lateat. Sed uni quod est principium numeri, cum sit secundum se indivisibile, nihil potest addi vel abstrahi quin appareat, ideo toto genere quantitatis ipsi non debetur ratio mensurae. Unde licet unus numerus mensuret alium, quilibet tamen mensuratur per unum, et ideo cognoscentes, quot sint unitates, statim cognoscimus numeri unum.

Idem etiam patet alio modo sic : Illud est mensura, quod est principium aliorum in illo genere: nunc igitur omne quod est in genere, aut est unum, aut multa; ergo quod est prius inter ipsa, prius habebit rationem mensurae ; sed unum et multa possunt esse in uno genere virtualiter, aut ita quod unum sit essentialiter posterius multo, aut ita quod sit aequale sibi, aut quod sit prius eo. Si posterius multo,

tunc cum prius non participet posterius, nec dependeat ab eo, sequitur quod multum non participat uni, nec dependeat ab eo; hoc est impossibile, quia omnis multitudo participat uni, et ex unitatibus constituitur, per consequens dependet ex uno. Similis esset processus in infinitum, quia sic sequeretur, quod multa componerentur ex multis, et illa ex aliis, et sic in infinitum. Similiter, si haberent se aequaliter, adhuc sequeretur idem, quia quae aequaliter participant idem genus, neutrum dependet ab alio, nec participat aliud. Sequitur igitur necessario, quod unum sit prius multo, sed primum est mensura aliorum; uni ergo primo debetur ratio mensurae. Verumtamen illa ratio mensurae debetur uni propter indivisionem, et ideo cum indivisio inveniri possit in quolibet, licet non indivisio quantitatis ex uno, quod est principium numeri, determinatur ratio mensurae ad alias species quantitatis, et ad omne aliud genus, quia illud quod est principium in unoquoque genere, est mensura ejus, quod est posterius, hoc autem est secundum analogiam, quantum est in quantitate.

Ad primum argumentum dicendum, quod in uno convenit duo considerare, scilicet ipsam indivisionem, et naturam substantialis indivisionis. Si consideratur quantum ad indivisionem, sic est posterius divisione, sicut privatio habitu, sed ista indivisio est extra significatum unius, cum illa indivisio sit quaedam privatio. Si vero consideretur quantum ad matefiam subjectam isti indivisioni, sic prius est multo, et principium cognoscendi multum. Unde sicut partes definitionis uno modo sunt notiores definito, alio modo econverso, ut patet per Aristotelem 1. Physicorum, t. 4. sic nihil prohibet unum una ratione notius esse multo, et alia ratione non.

Ad secundum dicendum, quod ubi est reperire prius et posterius, etc. Dicendum quod illud est verum in univoce dictis, vel in essentialiter ordinatis ; unde si ratio mensurae reperiretur univoce in aliis generibus, et in genere quantitatis, ubi esset ratio mensurae, ibi oporteret esseunum principium numeri: modo non est ita, igitur, etc.

Vel aliter potest dici, ubi est posterius reperire, non est reperire prius, quia caliditas prius debetur igni, non tamen ubi est reperire calidum, est reperire ignem nisi secundum virtutem, et hoc sufficit. Sed in proposito multo magis ubi est reperire rationem mensurae, non oportet ponere unum principium numeri, sed sufficit ponere aliquid proportionaliter quantum ad rationes indivisionis.

Ad tertium dicendum quod mensura et mensuratum sunt unigenea, non est sic intelligendum, quod sint unius generis per se, sed sufficit quod ad idem genus pertineant, dummodo tamen hoc sit prius et causa, illud posterius et causatum. Unde dicit hic Philosophus, si aliquis loqui velit sine calumnia, magis dicendum est, quod unum sit mensura numeri, ut magis significetur unigeneitas. Unde dici potest quod unum et numerus sunt unigenea, quia numerus nihil aliud est, quam plura una. Sed tunc potest quaeri ulterius.

In omnibus autem his metrum et principium unum aliquid et indivisibile Texl.4.