Scholium.

Solvit impugnationes D. Thom. contra relatas sententias, ostendens quod non cogunt, et in earum refutatione habet optimam et variam doctrinam, quam noto in margine.

Quidquid (a) sit de opinionibus, istae rationes non videntur eas efficaciter improbare. Prima non valet, quia modo non est idololatra, qui adorat Christum in Eucharistia, et tamen non potest negari quin sit ibi creatura aliqua, scilicet species illae ; sed non est adorandum sensibile continens, sed Christus contentus ; et eodem modo tunc dicetur Christum contineri sub pane quanto et quali, et ita non panem adorari, sed Christum contentum in pane, ut in signo.

Et si objicias, saltem simplices, qui non sic distinguunt, essent idololatrae, dico quod ita potest nunc argui contra te, quia simplices non distinguunt accidentia illa a corpore Christi; in omnibus autem talibus est una responsio, quia simplices adorant in fide Ecclesiae, et hoc sufiicit eis ad salutem. Majores autem distincte adorant contentum, non signum continens, et hoc sive signum continens sit accidens tantum, sive substantia panis cum accidente.

Ad secundum dico, quod est ad oppositum, quia si esset hic substantia panis, illa duplex significatio esset vera, scilicet naturalis, qua accidentia significant substantiam panis, et illa quae est ex institutione divina, qua sensibile significat corpus Christi ; sed nunc non potest salvari, nisi praecise altera vera. Nec potest dici, quod cesset significatio naturalis propter aliam, quae est ex institutione, quia si sic, tunc non ducerent accidentia illa naturaliter, quantum est de se, ad deprehendendum substantiam panis, sed totaliter cessaret in eis ista significatio vel repraesentatio, quae tamen prius infuit eis, et tunc aliquo modo immutassent aliter intellectum ante consecrationem quam post: hoc nihil est.

Respondeo ergo, quod primum significatum ex institutione debet esse corpus Christi, et ita est, sive maneat substantia panis, sive non: sed primum significatum accidentium, quod scilicet naturaliter significant, semper est substantia illa, quam primo affecerunt, vel nata essent afficere, quia illa significatio naturalis non mutatur. Ad tertium, non valet, quia modo manifestum est, quod illae species nutriunt secundum Apostolum 1. Corinth. 11. Unus quidem esurit, alius vero ebrius est, et hoc ex perceptione specierum sacramentalium, et tamen non negatur hic esse cibum animae, tamen datur ipsum contentum sub nutrimento corporali ; et ita si poneretur panis manere, esset ibi nutrimentum corporale, et tamen contentum sub illo esset tantum nutrimentum animae.

Aliud autem de impossibilitate satis solutum est dist. 10. quoest. 1. quia incipit hic esse non sine omni mutatione, extendendo mutationem ad illam praesentiam simplicem.

Ad aliud (b) de hoc vel hic, nihil est ad B; verum est enim quod: Hoc est corpus meum, et, Hic est corpus meum, sed non hoc accidens, sed contentum sub accidente. Eodem modo, si esset panis, non hoc quod est substantia panis, esset corpus, sed hoc quod est contentum sub pane, est corpus. Maluit autem Salvator uti hoc vocabulo hoc quam hic, quia magis exprimitur veritas, licet utrumque diotum esset verum.

(c) Ad aliud contra secundam opinionem posset responderi, ponendo annihilationem panis totaliter, vel si ponatur resolutio usque ad materiam ex qua fuit, argumentum non cogit. Posset enim dici, quod et in materiam nudam, et in materiam sub alia forma, et posset dici, quod in manentem ubi prius erat, vel motam inde localiter.

Et quando arguitur contra primum, quia tunc materia esset sine forma, et sic in actu, et non in actu, aequivocatio est de actu, quia uno modo actus est differentia entis opposita potentiae, prout dividitur omne ens, quod est scilicet in actu,vel in potentia. Alio modo actus dicit habitudinem illam, quam dicit forma ad informabile, et ad totum cujus est. Et eodem modo aequivocatur de potentia, quia ut opponitur actui primo modo, dicit ens diminutum, cui scilicet non repugnat esse extra causam suam: ens autem in actu oppositum isti potentiae, est ens completum in suo esse extra causam suam, quodcumque sit illud, Alio modo potentia dicit principium receptivum actus secundo modo dicti, sicut materia dicitur potentia et forma actus. Haec distinctio plane patet per Philosophum, 9. Metaph. in principio, et etiam membra distinctionis probari possunt per dicta Philosophi in multis locis, loquentis de actu et potentia, nunc sic, nunc sic, sicut in 3. Metaph. cap. penult. et 8. Metaph. cap ult. Ex actu et potentia per se fit unum, non intelligitur de istis, ut opposita sunt, quia sic non sunt simul ; alio modo 9. Metaph. cap. 5. Est autem actus existere rem non ita sicut dicimus potentia. Et post, explanando descriptionem, manifestat in multis oppositis, ut vigilans ad dormiens, et videns ad claudens oculum, et elaboratum ad illaboratum: hujusmodi, inquit, differentioe est alteri parti actus determinatus, alteri autem potentiale.

Ad propositum ergo, materia sine forma est in actu primo modo, et non in potentia, quod probatur per ipsum Augustinum confessionum. Ecce verba sua: Materia ipsa accepit a Deo hoc imperfectum esse, quod habet, scilicet in potentia; et necesse est ipsum hoc ponere, quia materiam concedit a Deo creari, sed antequam crearetur, erat in potentia primo modo. Probatur, quia aliter crearetur, quod impossibile est creari, ergo post creationem fuit in potentia, non isto modo,quia tunc per creationem non esset aliqua entitas materiae productae, tantum igitur post creationem fuit in potentia secundo modo, quia fuit receptivum actus secundo modo dicti. Sed tunc est ignorantia Elenchi, cum dicitur: Materia est in actu primo modo, et non in actu secundo modo; ergo est in actu, et non in actu. Eodem modo est aequivocatio de potentia hinc inde.

Si etiam daretur secundum, scilicet quod materia reciperet aliam formam, et maneret simul cum corpore Christi, non posset improbari, quin esset Deo possibile, quia non includit contradictionem. Si enim corpus Christi etiam quantum potest esse simul cum quantitate panis, et plus repugnat quantum quanto, quantum ad simultatem, quam substantia substantiae, et per consequens plus quam substantiae cujuscumque. Sic enim arguit Philosophus 4. Physic. cap. de Vacuo, quod si duo corpora possent esse simul et quodlibet, sequitur quod non est impossibile aliquam substantiam compositam ex illa materia et nova forma manere simul cum corpore Christi. Si iterum daretur, quod expellitur, non tamen sic, quod manifeste appareat expulsio aeris, nec hoc potest probari impossibile Deo, quia nullam includit contradictionem.