COMMENTARIUS.

(m) Bis suppositis de irascibili, etc. Redit ad propositum, et asserit proprium habitum virtuosum partis concupiscibilis esse temperantiam, et c proprium habitum irascibilis esse fortitudinem ; et hinc facile temperantia 1 a fortitudine distingui potest, quia inde sequitur temperantiam versari circa primo conveniens vel disconveniens, quandoquidem subjectatur in parte seu potentia, quae habet ista pro objecto ; fortitudinem vero versari circa secundo conveniens vel disconveniens, non quomodocumque tamen, ut supra ostensum est, sed puniendo vel vindicando, quemadmodum scilicet ipsa potentia, ad quam facilitandam ponitur, versatur circa illa. Praeterea utramque virtutem appetitivam infusam, charitatem scilicet et spem, ponit in parte concupiscibili rationali, seu in voluntate rationali, quatenus concupiscibilis est, et non quatenus irascibilis, quia Deus qui (ut supponit hic ex antea dictis) est objectum earum, est volibilis, et non nolibilis tali voluntate, ut ita loquar, qualis est actus irascibilis, nam si ponerentur in irascibili, oportet ut irascibilis circa objectum earum haberet actum iis mediantibus, ad hoc enim in illa ponerentur ; ergo si non potest hoc facere, non sunt in illa ponendae, ut patet.

Sed contra hanc rationem occurrit quod videatur irascibilem posse habere actum vindicativum circa Deum, quatenus impedit consecutionem boni concupiti, cur enim qui appeteret divitias, et videret Deum submergere navem, aut comburere domum, in qua haberentur, non posset vellet vindicare hoc si posset, et dolere si non posset ; imo sic de facto mali Christiani facere videntur, dum blasphe- mant ob similia infortunia. Respondeo, Scotum haec non negare, sed asserere quod Deus non sit nolibilis voluntate pertinente ad irascibilem per spem aut charitatem infusam, hoc enim praecise sufficit ad intentum ipsius, inde enim sequitur quod neutra in irascibili sit collocanda. Cum illa ergo limitatione intelligi debet probatio Scoti, quae limitatio sufficienter colligitur ex intento ejus.

Probari etiam potest quod utraque ponenda sit in concupiscibili aliter, quia utraque versatur principaliter circa Deum, ita ut actus principales earum terminentur ad Deum, non ut est impeditivus aliorum bonorumconcupitorum, ut patet ; ergo ponendae sunt in parte, quae ut sic potest tendere in Deum ; sed illa est concupiscibilis, ut etiam patet, ergo in ea ponenda sunt.

(n) Secundum hoc igitur, etc. Concludit hic principale intentum totius hujus quaestionis, nimirum sufficienter perfici viatorem pro hoc statu moraliter per tres infusas, et quatuor cardinales, secundum se, et suas species. Quod etiam aeque verum esse quomodocumque diceretur de ipsarum divisione et subjecto.