COMMENTARIUS.

(b) Hic dicitur quod sic. Proponit hic Doctor sententiam D. Thomae quantum ad partem principalem hujus quaestionis, quae pars est an omnia praecepta Decalogi sint de lege naturae? Quam partem resolvit S. Doctor affirmative, quia omnia, quae in Decalogo praecipiuntur, habent ex se ipsis bonitatem quae vel ex terminis immediate patet cuilibet apprehendenti ipsos, vel deducitur manifeste ex principiis per se notis ; et similiter omnia quae in Decalogo prohibentur, habent malitiam apparentem immediate ex terminis, vel sequentem necessario ex principiis per se notis.

Quod si objiciatur huic sententiae, primum argumentum principale nempe Deum aliquando dispensasse in aliquibus praeceptis Decalogi, id autem fieri non posse, si ex se praecepta omnia essent bona aut mala, qui si ex se est malum et illicitum occidere innocentem, non potest fieri quod per ullam volitionem divinam non sit illicitum, et consequenter non potest in occisione tali Deus dispensare, quia si dispensaret, tum faceret per volitionem qua dispensaret, ut non esset, malum, aut illicitum occidere. Si hoc, inquam objiciatur, dicit Doctor consequenter ad D. Thomae sententiam negandum esse quod Deus unquam dispensavit, aut dispensare posset in illis praeceptis, et auctoritates omnes, quibus dici videtur quod Deus dispensavit in his praeceptis esse aliquo modo sic exponendas, ut revera non velint quod Deus dispensavit.

Assignat autem ipse duas expositiones, quas solent afferre sequaces istius sententiae: Una expositio est quod quando apparet Deum dispensasse in actibus prohibitis in Decalogo, non dispensavit tamen in illis, quatenus prohibiti sunt, nec consequenter quatenus continentur in Decalogo, sed quod dispensavit in iis, quatenus sunt actus, abstrahendo a ratione illa, secundum quam sunt prohibiti. Alia expositio est, in re parum, aut nihil a priori distans, quod non dispensaverit unquam Deus in actu, quatenus inordinatus, nec consequenter quatenus prohibitus, aut contentus in Decalogo, quia prohibetur et continetur in Decalogo, quatenus inordinatus.

Cum his duabus expositionibus convenit illa, quam S. Thoma habet q. 100. art. 8. ad tertium, ubi dicit quod illa quae prohibentur in Decalogo, possunt considerari dupliciter: uno modo, quatenus habent inordinationem et malitiam ; et alio modo, quatenus non habent malitiam aut inordinationem, verbi gratia, occisio potest considerari ut fit auctoritate publica, et ut fit auctoritate privata. Si consideratur primo modo, est mala et inordinata ac prohibita in Decalogo. Si secundo modo, non est nec mala, nec inordinata, nec prohibita in Decalogo. Dicit ergo S. Doctor, quod Deus nunquam dispensavit, nec potuit dispensare in re prohibita, ut affecta illa circumstantia, secundum quam est prohibita in Decalogo, sed solummodo ut afficitur aliqua circumstantia qua affecta non habet rationem illam inordinationis ob quam prohibetur.