DISTINCTIO XIII.

(Textus Magistri Sententiarum.)

Quare Spiritus sanctus. cum sit de substantia Patris, non dicatur genilus,sed tantum procedens. Post haec considerandum est, quantum a talibus, quales nos sumus, intelligi potest, cum Spiritus sanctus procedat de Patre et sit de substantia Patris, cur non dicatur esse natus, sed potius procedere: et cur non dicatur Filius? Quare autem Spiritus sanctus non dicatur vel sit natus, et ideo non sit Filius. Augustinus ostendit lib. 15. de Trinit. dicens: "Si Spiritus sanctus Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur, quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur." Absurdissime ergo Filius diceretur amborum, id est, Patris et Filii. "Amborum enim Filius diceretur, si eum ambo genuissent, quod abhorret omnium sanorum sensus. Non igitur ab utroque est genitus, sed procedit ab utroque amborum Spiritus." His verbis ostenditur, cur Spiritus sanctus, cum sit de Patre, non tamen dicatur genitus vel Filius.

Cum Spiritus sanctus non dicatur genitus, cur Filius dicatur procedere?

Cum autem Spiritus sanctus non dicatur genitus, sed tantum, procedens quaeri solet, cur Filius non dicitur tantum genitus, sed et procedens, sicut ipse in Evangelio Joannis ait: Ego ex Deo processi vel exivi, et veni in mundum. Non ergo tantum Spiritus sanctus procedit a Patre, sed etiam Filius. Ad quod dicimus quod cum uterque procedat a Patre, dissimiliter tamen. Nam "Spiritus sanctus, ut ait Augustinus lib. 5. de Trinitate procedit a Patre non quomodo natus, sed quomodo datus ", vel donum. Filius autem processit nascendo, exiit ut genitus. Ac per hoc illud elucescit, ut potest, scilicet cur Spiritus sanctus etiam non sit Filius, cum et ipse a Patre exeat, " ideo scilicet non dicitur Filius, quia neque natus est, sicut Unigenitus, neque factus, ut per Dei gratiam in adoptionem nasceretur, sicut nos. "

Quod non potest distingui a nobis inter generationem Filii, et processionem Spiritus sancti.

Inter generationem vero Filii et processionem Spiritus sancti, dum hic vivimus, distinguere non sufficimus. Unde Augustinus Maximino praemissam quaestionem refricanti, scilicet quaerenti, cur Spiritus sanctus non diceretur Filius, cum de Patris esset substantia, respondens sic ait: " Quaeris a me, si de substantia Patris est Filius, de substantia Patris est etiam Spiritus sanctus, cur unus Filius sit, et alius non sit Filius? Ecce respondeo, sive capias sive non capias. De Patre est Filius, de Patre est Spiritus sanctus, sed ille genitus est, iste procedens: ideo ille Filius est Patris, de quo est genitus ; iste autem Spiritus est utriusque, quoniam de utroque procedit. Sed ideo, cum de illo loqueretur, ait: De Patre procedit, quoniam Pater processionis ejus est auctor, qui talem Filium genuit et gignendo ei dedit, ut etiam de ipso procederet Spiritus sanctus. Nam nisi procederet etiam de ipso, non dice ret discipulis : Accipite Spiritum san ctum, eumque insufflando daret, ut, a se quoque procedere significans, aperte ostenderet flando, quod spirando dabat occulte. Quia ergo si nasceretur, non tantum de Patre nec tantum de Filio, sed de ambobus utique nasceretur, sine dubio Filius diceretur amborum. Ac per hoc, quia Filius amborum nullo modo esset, non oportuit nasci eum de ambobus. Amborum est ergo Spiritus, procedendo de ambobus. "

Hic dicitur quod non valet inter illa duo distinguere.

" Quid autem inter nasci et procedere intersit, de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit, nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur; sicut non omne quod bipes est, homo est, quamvis bipes sit omnis, qui homo est. Hoc scio: distinguere autem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio. Ac per hoc, quia et illa et ista est ineffabili, sicut propheta de Filio loquens ait: Generationem ejus quis enarrabit ? ita de Spiritu sancto verissime dicitur: Processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est, non est a seipso Spiritus sanctus, sed ab illo de quo procedit, et quia de utroque procedit, sicut jam ostendimus. " De Spiritu sancto, quomodo ipse de Deo sit, nec tamen ipse Filius sit, quoniam procedendo, non nascendo legitur esse de Deo, jam superius, quantum visum est, disputavimus.

An Spiritus sanctus debeat dici ingenitus.

Nunc considerandum est, cum Spiritus sanctus non sit genitus, utrum debeat dici ingenitus. Ad quod dicimus, Spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum debere dici. Unde Augustinus ad Orosium ait: "Spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum fides certa declarat: quia si dixerimus ingenitum, duos Patres affirmare videbimur ; si autem genitum, duos Filios credere culpamur. " Sicut enim solus Filius dicitur genitus, ita et solus Pater dicitur ingenitus, eo quod ab alio non sit. Unde Augustinus 15. lib. de Trinitate: " Pater, inquit, solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scripturis, sed in consuetudine disputantium et de re tanta sermonem qualem voluerint proferentium. Filius autem de Patre natus est, et Spiritus sanctus de Patre principaliter et communiter de utroque procedit. Ideoque cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos Patres in illa Trinitate, vel duos, qui non sunt de alio, quispiam suspicetur." Ecce his verbis aperte ostendit, Spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum debere dici.

Quod Hieronymus dicit Spiritum sanctum ingenitum, quod videtur praedictis adversari.

Hieronymus tamen in regulis definitionum contra haereticos Spiritum sanctum dicit ingenitum esse, his verbis: " Spiritus sanctus Pater non est, sed ingenitus atque infectus. Pater non est, quia Patris est et in Patre est: processionem habet ex Patre, et non nativitatem ; Filius autem non est, quia genitus non est." Ecce his verbis dicitur Spiritus sanctus esse ingenitus; quod videtur adversari praemissis verbis Augustini.

Determinatio, secundum diversas acceptiones dicit eos locutos.

Sed ut istam quae videtur repugnantiam de medio abigamus, dicimus quod Hieronymus aliter accepit nomen ingeniti, et aliter Augustinus. Accepit enim Augustinus ingenitum, qui vel quod ab alio non est: et secundum hoc de solo Patre dicitur; Hieronymus vero ingentium dicit non genitum; et secundum hoc de Spiritu sancto potest dici, cum Spiritus sanctus non sit genitus.

Ex verbis Hieronymi ostenditur ex quo sensu dixit Spiritum sanctum ingenitum.

Quod autem Hieronymus ita acceperit, ostenditur ex verbis suis, quibus in eodem tractatu utitur, faciens talem divisionem : " Omne quod est, aut ingenitum est, aut genitum, aut factum. Est ergo quod nec natum est nec factum: et est quod natum est et factum non est; et est quod nec natum est nec factum est; et est quod factum est et natum non est; et est quod factum est et natum est et renatum est; et est quod factum est et natum est et renatum non est. Nunc praepositorum singulis rebus subsistentiam destinemus. Quod ergo nec natum nec factum est, Pater est; non enim ab aliquo est. Quod autem natum est et factum non est, Filius est, quia a Patre genitus est, non factus. Quod iterum nec natum, nec factum est, Spiritus sanctus est, qui a Patre procedit. Quod etiam factum est et natum non est, caelum et terra est, caeteraque, quae sunt insensibilia. Quod autem factum et natum et renatum est, homo est. Quod vero factum est et natum est et renatum non est, animalia sunt. " Ecce his verbis ostendit Hieronymus, se ingenitum accipere non genitum. Aliter enim non esset praemissa divisio vera, scilicet omne quod est, aut ingenitum est, aut genitum, aut factum. Atque in divisionis hujus prosecutione in assignatione ingeniti, ubique ponit non natum.

(Finis textus Magistri.)