Scholium.

Movet quinque dubia, et solvit per hoc, quod peccatum naturaliter scitur Deo displicere, ideoque esse detestandum, et hac ratione habet talem notitiam naturalem pro regula ; ut vero est aversivum a Deo, fine supernaturali, et offensivum ejus, qua talis, habet pro regula revelationem seu notitiam supernaturalem.

Circa (g) istam dubitatur primo, quomodo ratione naturali potest esse notum peccatum aliquod sub ratione peccati in actibus humanis? Secundo, quomodo possit esse notum peccatum esse Dei offensivum ? Tertio, quomodo potest esse notum peccatum esse a Deo aversivum ? Quarto, quomodo potest esse notum peccatum esse impeditivum aeternae Beatitudinis ? Quinto, quomodo potest esse notum peccatum esse dispositivum tanquam demeritum ad poenam finalem ? Omnia haec dubia innituntur huic, quod nullum istorum videtur ratione naturali cognoscibile.

Respondeo, quomodocumque sit naturaliter cognoscibile peccatum esse detestandum et puniendum sub propria ratione, potest habere pro regula poenitentiam primo modo dictam, scilicet, ut cognoscibile naturaliter; sed ut cognoscibile supernaturaliter, sic habet pro regula poenitentiam secundo modo dictam.

Ad (h) primum principale argumentum potest dici, quod poena ordinans peccatum secundum se, potest esse una unius ; sed ordinans in ordine ad illum, quem offendit culpa, multiplex est secundum voluntatem illius, in comparatione ad quem ordinat. Patet in actibus humanis, ubi poena satisfactoria alicui offenso tanta et tam multiplex est, quanta et quotuplex sufficit offenso pro emenda. Poenitentia autem tanquam poena subordinata justitiae Judicis est virtus inflictiva poenae correspondentis voluntati ipsius offensi: et illa est multiplex, loquendo de poenitentia secundo modo, ut patet ex Scriptura, ubi justitia Judicis principalis in vindicando culpam exprimitur.

(i) Ad secundum dicendum per idem, quod aequale ex natura rei posset reddi, et tamen non esset sufficienter puniens, quia ista punitio respicit punitum in comparatione ad illum, ad cujus acceptationem fit ista punitio. Et si arguas, ergo crudelis est, si punitio in se sufficiens, non sit sibi sufficiens: responsionem quaere.

Dici potest, quod omnes illae poenae aequivalent uni perfectae punitioni ; saepe enim attritio insufficiens est, ideo requiruntur alia, ut dictum est.

Ad tertium patet in solutione praecedente, quia actus poenitentiae virtutis est imperare, et hoc tanquam de proximo actus causationis paenae, qui sunt respectu tristitiae consideratio et nolitio alicujus objecti. Ipsa autem tristitia sequens est effectus remotus, et ista potest bene multiplicari stante actu uno ipsius paenitentiae virtutis, quia per unum actum vindicandi, sive imperandi punitionem, potest quis imperare omnes punitiones correspondentes secundum justitiam huic culpae.