Scholium.

Contritio, confessio, satisfactio non sunt partes habitus poenitentiae, nec actus imperativi poenae; sunt tamen partes poenitentiae, sumptae pro ea causa proxima poenae infligendae, et etiam sumptae pro ipsa punitione, quia contritio seu nolitio peccati est causalis tentio tristitiae ; confessio, vereeundiae ; satisfactio, afflictionis et laboris.

Ad (b) propositum, tria praedicta nullo modo sunt partes paenitentiae virtutis, ut argutum est ad principale, quia illud est quaedam forma simplex in voluntate, ut charitas, vel quaecumque alia justitia. Et per aliud patet, quia illud est permanens, sicut permanentia pertinet ad virtutem. Contritio autem, confessio et satisfactio sunt quaedam habentia esse in fieri; permanens autem non constat ex partibus habentibus esse in fieri. Item, ista duo ultima non sunt in voluntate, ut in subjecto, sed sunt quaedam exteriora.

Consimiliter dico, quod non sunt partes paenitentiae secundo modo dictae, quia et actus ille est quidam actus simplex, sicut est actus virtutis simplicis. Patet etiam ex alio, quia ille actus est immediate voluntatis, ut elicitus a voluntate: sed confessio et satisfactio non sunt actus immediate eliciti a voluntate, sed imperati. Sed loquendo de paenitentia tertio modo, scilicet prout est causa proxima ipsius poenae infligendae, quae causa est actus imperatus ab actu paenitentiae virtutis, istius partes possunt poni ista tria.

Et consimiliter istius quarti, quod est puniri, partes possunt poni tres poenae, quae concomitantur istos tres actus: et hoc modo justitia commutativa universaliter respicit aequalitatem in commutatione, non rei, sed magis secundum rectam rationem: ergo hoc modo justitia punitiva, quae est quaedam commutativa in punitione, respicit poenam aequalem, sive commensuratam illi culpae, et hoc, secundum rectam rationem illius legis, secundum quam ipsa est vindicativa. Lex autem illa, secundum quam paenitentia virtus est vindicativa, dictat culpam debere ordinari, et per poenam intrinsecam tristitiae, et per poenam extrinsecam duplicem, verecundiae scilicet et afflictionis sive laboris corporalis, sicut colligitur ex diversis Scripturis, quae continent legem illam; ergo illa poena, sive puniri, quod respondet culpae, integratur ex tribus paenis.

Et consimiliter causa proxima istius poenae oportet quod integretur ex causis propriis istarum poenarum. Causa autem propria tristitiae interioris est detestatio peccati commissi a se, sive displicentia de peccato. Et haec includit duas causas partiales, scilicet considerationem peccati commissi, et nolitionem ejus, et inter istas principalior est causa nolitio: ipsa etiam posita necessario ponit aliam, non e converso. Iste ergo actus qui est propria causa proxima tristitiae, dicitur contritio ; secundus actus, qui est causa proxima erubescentiae vel verecundiae, dicitur confessio, ubi peccatum occultum propalatur nomini. Tertia causa proxima, vel propria tertiae poenae, est opus aliquod laboriosum, vel poenale. Sicut ergo poena perfecta correspondens culpae secundum justitiam vindicativam, habet tres poenas partiales, quae sunt partes unius punitionis perfectae, eo modo quo tres restitutiones essent partes unius restitutionis perfectae illi, qui fuisset tripliciter damnificatus, ita tres actus, ad quos sequuntur istae tres poenae, sunt partes unius causae sufficientis proxime respectu poenae condignae.