Scholium.

Ponit rationem generalem justitiae ex Anselmo, et specialiorem ex Aristotele; item divisionem ejus in legalem et particularem, et an utraque sit in Deo. Vide D. Thom. i. 2. quaest. 60. artic. 3. Subdividit justitiam particularem ad alterum, in commutativam et distributivam. De quo supra dist. 14. quaest. 2. num. 8.

(b) Hic primo videndum est de justitiae definitione. Rationem generalissimam justitiae ponit Anselmus de veritate, capitul. 12. quod justitia est rectitudo voluntatis propter se scrvala. Haec ratio specificatur per justitiam, secundum quod de ea tractat Aristoteles quinto Ethicor, qui addit ultra hanc rationem hoc, quod est esse ad alterum, et utroque modo accipiendo, patet quod justitia competit Deo. Primo modo, habet enim rectitudinem voluntatis, imo voluntatem inobliquabilem, quia prima regula est, et servata propter se, non prout servata dicit aliquam susceptionem vel passionem respectu alicujus servantis; sed servata propter se, id est, spontanee propter se semper habita. Secundo etiam modo patet, quia potest habere rectitudinem ad alterum, et ideo in omni actione sua ad alterum est rectitudo.

(c) Ista secunda subdividitur, quia vel est quasi universalis ad alterum, puta ad legislatorem et ad legem, inquantum est regula quaedam determinata a legislatore, et haec dicitur a quibusdam justitia legalis; vel est particularis, puta in aliquo particulari determinato pertinente ad legem, rectitudo ad alterum. Et haec secunda subdivitur, quia vel potest esse simpliciter ad alterum, vel ad se quasi ad alterum. Et secundum membrum patet ex eo quod dictum est in materia de paenitentia, quod ipsa est justitia punitiva, non tantum respectu alterius simpliciter, sed sui, quasi alterius, quia sibi, ut Judicis ministro concessa est punitio sui, ut rei.

(d) Prima istarum, scilicet legalis, posset poni in Deo, si esset alia lex prior determinatione voluntatis suae, cui legi, et in hoc legislatori, quasi alteri voluntas sua recte concordaret; et est quidem ista lex : Deus est diligendus. Sed si non debet dici lex, sive principium practicum legis, saltem est veritas practica, praecedens omnem determinationem voluntatis divinae

Justitia etiam illa particularis ad se, quasi ad alterum, est in ipso, quia voluntas sua determinatur per rectitudinem ad volendum illud quod decet suam bonitatem ; et haec est quasi redditio debiti sibi ipsi, id est, suae bonitati, tanquam alteri, si tamen posset dici particularis, quia aliquo modo est universalis, scilicet virtualiter.

Et illa duo membra, scilicet justitia legalis et particularis ad se quasi ad alterum, in Deo quasi idem sunt, quia rectitudo voluntatis divinoe respectu suae bonitatis.

Si autem loquamur (e) de reliqua justitia, quae simpliciter est ad alterum, illa dividitur in commutativam et distributivam: et ita distinguitur justitia in nobis, ut patet per Philosophum 5. Ethicor. In distributiva requiritur aequalitas proportionis, non quantitatis; in commutativa, secundum aliquos, aequalitas quantitatis, non tantum proportionis. Ista exponuntur ibi.