COMMENTARIUS.

(b) In ista quaestione primo videndum est, etc. Subjicit sententiam Philosophi negativam, quod enim motus coeli perpetuo sit duraturus, docuit Philosophus, qui etiam mundi aeternitatem statuit, et Deum agere necessario ad extra, ut visum est d. 43. q. 1. Prima ratio est ex fine 12. Met. Omnem, inquit, substantiam impassibilem optimum sortitum esse finem, est aestimare, etc. Ex quo sic formatur argumentum. Optimus finis substantiae separatae est latio: non potest cessare a fine suo perfectissimo ; ergo nec a latione. Si dicas Philosophum 10. Ethic. contradicere sibi, quia ibidem cap. 8. constituit finem substantiae separatae in speculatione, non n latione. Contra urget Doctor, duplicem finem assignari a Philosophis, nempe finem perficientem, et ille ultimus est simpliciter, et consistit in operatione: alios est finis consequens ex perfectione, qua illa redundat in effectum, et hic est motus coelorum, quo mediante influit in reliqua ; utrumque autem necessarium sortitur substantia separata ex sententia Philosophi, ideoque docet Deum necessario agere ad extra et mundum consequenter esse ab aeterno, et In aeternum duraturum. Vide litteram Doctoris.

Secunda ratio Philosophi est, quod permanentis et sempiterni idem sit ordo ad aliud permanens et sempiternum, quia ordo et habitudo nequit variari, nisi permutationem utriusque, vel alterius extremi: sed intelligentia et coelum ita se habent, ergo, etc. Subjungit occurrens responsioni, quod difformis habitudo in motu oriatur a causis inferioribus, uniformitas vero ut est a sempiternis secundum Philosophum.

Tertia ratio est ex divisione entis in necessarium et contingens, subdividend-necesaarium in simpliciter, vel ut in pluribus ; et probat coelum ejusque motum regulatum, esse simpliciter necessarium ut patet experientia, et quia alioquin oppositum esset in tali corpore imperfectio repugnans, quia quod tantum ut in pluribus evenit, simpliciter in aliquo potest evenire oppositum, itaque ex fine ex habitudine uniformi in sempiternis, et ex necessitate essendi deducit Philosophus suam conclusionem.