Caput X.

De Joanne evangelista, quid a caeteris tribus distet.

11. Joannes est reliquus, qui jam non restat cui conferatur. Quidquid enim singuli dixerunt, quae ab aliis non dicta sunt, difficile est ut habeant aliquam repugnantiae quaestionem. Ac per hoc liquido constat tres istos, Matthaeum scilicet, Marcum et Lucam, maxime circa humanitatem Domini nostri Jesu Christi esse versatos, secundum quam et rex et sacerdos est. Et ideo Marcus, qui in illo mysterio quatuor animalium (Apoc. IV, 6, 7) , hominis videtur demonstrare personam, vel Matthaei magis comes videtur, quia cum illo plura dicit propter regiam personam quae incomitata esse non solet, quod in primo libro commemoravi (Lib. 1, cap. 3) ; vel quod probabilius intelligitur, cum ambobus incedit. Nam quamvis Matthaeo in pluribus, tamen in aliis nonnullis Lucae magis congruit: ut hoc ipso demonstretur ad leonem et ad vitulum, hoc est, et ad regalem quam Matthaeus, et ad sacerdotalem quam Lucas insinuat personam, id quod Christus homo est, pertinere, quam figuram Marcus gerit pertinens ad utrumque. Divinitas vero Christi qua aequalis est Patri, secundum quod Verbum est et Deus apud Deum, et Verbum caro factum ut habitaret in nobis (Joan. I, 11-4) , secundum quod ipse et Pater unum sunt (Id. X, 30) , a Joanne maxime commendanda suscepta est; qui sicut aquila in his quae Christus sublimius locutus est, immoratur, nec in terram quodammodo nisi raro descendit. Denique quamvis matrem Christi se nosse plane testetur, tamen nec in ejus nativitate cum Matthaeo et Luca aliquid dicit, nec ejus baptismum cum tribus commemorat, sed tantummodo ibi testimonium Joannis alte sublimiterque commendans, relictis eis pergit cum illo ad nuptias in Cana Galilaeae: ubi quamvis ipse Evangelista matrem ejus fuisse commemoret, ille tamen dicit, Quid mihi et tibi est, mulier (Id. II, 1-11) ? non repellens de qua suscepit carnem, sed suam tunc maxime insinuans divinitatem, aquam conversurus in vinum: quae divinitas 1224 iliam etiam feminam fecerat, non in illa tacta erat.

12. Inde post paucos dies factos in Capharnaum, redit ad templum, ubi eum commemorat dixisse de templo corporis sui, Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud (Ibid., 12-22) : ubi maxime insinuat non solum quia Deus erat in templo Verbum caro factum; verum etiam, quia eamdem carnem ipse resuscitavit, non utique nisi secundum id quod unum est cum Patre, nec separabiliter operatur: cum caeteris locis fortassis omnibus Scriptura non dicat, nisi quod Deus illum suscitaverit; nec alicubi sic expressum est, quod cum Deus resuscitarit Christum, etiam ipse se resuscitavit, quia cum Patre unus Deus est, sicut hoc loco ubi ait, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud.

13. Inde cum illo Nicodemo quam magna, quam divina locutus est! Inde rursus pergit ad testimonium Joannis, et commendat amicum sponsi non gaudere nisi propter vocem sponsi. Ubi admonet animam humanam non de seipsa sibi lucere, nec beari, nisi incommutabilis participatione sapientiae. Inde ad mulierem Samaritanam, ubi commemoratur aqua unde qui biberit non sitiet in aeternum. Inde rursus in Cana Galilaeae, ubi fecerat de aqua vinum: ubi eum commemorat dixisse regulo, cujus filius infirmabatur, Nisi signa et prodigia videritis, non creditis (Id. III, 1-IV, 54) ; usque adeo super omnia mutabilia volens mentem credentis attollere, ut nec ipsa miracula, quae quamvis divinitus de mutabilitate corporum fiunt, a fidelibus quaeri velit.

14. Inde Jerosolymam redit; fit sanus triginta octo annorum languidus. Ex hac occasione quae dicuntur! quam diu dicuntur! Ibi dictum est, Quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo: ubi satis ostenditur quam non usitate, sicut solent sancti homines dicere, dixerit patrem suum Deum, sed quod ei sit aequalis insinuans: quippe paulo superius dixerat eis de sabbato calumniantibus, Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Ibi exarserunt, non quia patrem suum diceret Deum; sed quod ei aequalis vellet intelligi, dicendo, Pater meus usque modo operatur, et ego operor: consequens esse ostendens, ut quoniam Pater operatur, et Filius operetur; quia Pater sine Filio non operatur. Ibi enim et paulo post ait, jam illis ob hoc irascentibus, Quaecumque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit (Id. V) .

15. Inde tandem descendit Joannes ad illos tres cum eodem Domino in terra gradientes, ut quinque millia hominum panibus quinque pascantur: ubi tamen solus commemorat quod cum vellent eum regem facere, solus fugit in montem. Qua in re nihil mihi aliud videtur animam rationalem commonere voluisse, nisi eo se nostrae menti rationique regnare, quo est in excelsis, nulla cum hominibus communione naturae, solus, quia unicus Patri: hoc autem mysterium deorsum repentes carnales homines fugit, quia 1225 valde sublime est; unde illos et ipse fugit in montem, qui regnum ejus terreno animo requirebant; unde et alibi dicit, Regnum meum non est de hoc mundo (Joan. XVIII, 36) : neque etiam hoc nisi Joannes ipse commemorat, volatu quodammodo aethereo supereminens terris, et gaudens luce solis justitiae. Ab illo itidem monte post miraculum de quinque panibus factum, cum iisdem tribus paululum remoratus, donec mare transissent, quando ambulavit super aquas, continuo rursus se in verbum Domini attollit, quam magnum, quam prolixum, quam diu supernum et excelsum, ex occasione panis exortum, cum dixisset turbis, Amen, amen dico vobis, quaeritis me, non quia signa vidistis, sed quia edistis de panibus, et satiati estis: operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam: et inde jam talia diutissime atque excelsissime. Tunc ab ista verbi celsitudine ceciderunt, qui post eum deinceps non ambulaverunt; cui sane inhaeserunt, qui potuerunt intelligere, Spiritus est qui vivificat, caro autem nihil prodest (Id. VI) : quia utique et per carnem spiritus prodest

; et solus spiritus prodest; caro autem sine spiritu nihil prodest.

16. Deinde suis fratribus, id est cognatis carnis suae, suggerentibus ut ascendat ad diem festum, quo possit innotescere multitudini; quanta altitudine respondit, Tempus meum nondum advenit; tempus autem vestrum semper est paratum. Non potest mundus odisse vos; me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt! Hoc est ergo, Tempus vestrum semper est paratum, quia vos diem istum concupiscitis, de quo propheta dicit, Ego autem non laboravi subsequens te, Domine: et diem hominis non concupivi; tu scis (Jerem. XVII, 16) : hoc est volare ad lucem Verbi, et concupiscere illum diem quem videre concupivit Abraham, et vidit, et gavisus est (Joan. VIII, 56) . Inde jam ad diem festum cum ascendisset in templum, quae illum Joannes locutum esse commemorat, quam mirabilia, quam divina, quam excelsa! quod ipsi venire non possent quo esset iturus; quod et ipsum nossent, et unde esset scirent; et esset verus qui eum miserit, quem illi nescirent: tanquam diceret, Et unde sim scitis, et unde sim nescitis. Quod quid aliud voluit intelligi, nisi secundum carnem notum se illis esse potuisse, et gentem, et patriam

; secundum divinitatem autem incognitum? Ibi etiam de dono Spiritus sancti locutus, ostendit quis esset, quando munus altissimum dare potuisset (Id. VII) .

17. Rursus illuc de Oliveti monte regredientem, quae et quanta narrat locutum, post veniam illi adulterae datam, quae velut lapidanda oblata illi a tentatoribus fuerat; quando digito scribebat in terra, tanquam illos tales in terra scribendos significaret, non in coelo, ubi monuit discipulos se scriptos esse gauderent (Luc. X, 20) ; aut quod se humiliando, quod 1226 capitis inclinatione monstrabat, signa in terra faceret; aut quod jam tempus esset ut in terra quae fructum daret, non in lapide sterili, sicut antea, lex ejus conscriberetur! Ergo post haec lucem mundi se dixit, et qui eum sequeretur non ambulaturum in tenebris, sed habiturum lucem vitae. Dixit etiam se esse principium, quod et loqueretur eis. Quo nomine utique se distinxit ab illa luce quam fecit, tanquam lux per quam facta sunt omnia: ut illud quod se dixerat lucem mundi, non sic acciperetur quemadmodum discipulis ait, Vos estis lux mundi. Illi enim tanquam lucerna, quae non est ponenda sub modio, sed super candelabrum (Matth. V, 14, 15) , sicut et de Joanne Baptista, Ille erat, inquit, lucerna ardens et lucens (Joan. V, 35) : sed ipse sicut principium, de quo dictum est, Nos omnes de plenitudine ejus accepimus (Id. I, 16) . Ibi dixit se Filium esse veritatem

, quae nisi liberaverit, nemo erit liber (Id. VIII, 1-36) .

18. Inde posteaquam illuminavit a nativitate caecum, ex ipsa occasione in prolixo ejus sermone demoratur Joannes, de ovibus, et pastore, et janua, et de potestate ponendi animam suam et iterum sumendi eam, in quo excellentissimam potestatem suae divinitatis ostendit. Inde cum Encaenia in Jerosolymis fierent, commemorat ei dixisse Judaeos: Quousque animam nostram tollis? si tu es Christus, dic nobis palam. Atque inde sumpta opportunitate sermonis, quae etiam sublimia dixerit, narrat. Ibi dixit, Ego et Pater unum sumus. Inde jam resuscitatum ab eo Lazarum praedicat, ubi dixit, Ego sum resurrectio et vita: qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet; et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. In quibus verbis quid nisi altitudinem divinitatis ejus agnoscimus, cujus in aeternum participatione vivemus? Inde iterum Joannes occurrit in Bethania Matthaeo et Marco (Matth. XXVI, 6-13, et Marc. XIV, 3-9) , ubi factum est illud de unguento pretioso, quo pedes ejus a Maria caputque perfusum est (Joan. IX, 1-XII, 8) : atque hinc deinceps usque ad passionem et resurrectionem Domini cum tribus Evangelistis Joannes graditur, sed in locis eisdem narratione versante.

19. Caeterum quod ad sermones Domini attinet, non cessat se attollere in ea quae ille ab hinc etiam sublimiter diuturneque locutus est. Nam et quando eum voluerunt videre Gentiles per Philippum et Andream, habuit excelsum sermonem, quem aliorum Evangelistarum nullus inseruit: ibi praeclara iterum de luce illuminante et lucis filios faciente commemorat (Id. XII, 20-50) . Deinde in ipsa coena, de qua, Evangelistarum nullus tacuit, quam multa et quam excelsa verba ejus Joannes commemorat, quae alii tacuerunt! non solum de commendatione humilitatis, quando pedes discipulorum lavit; sed cum expressus per buccellam traditor ejus exiisset, remanentibus cum illo undecim, in sermone ipsius mirabiliter stupendo maximeque diuturno idem Joannes immoratus est, ubi dixit, Qui vidit me, vidit et Patrem: ubi multa 1227 locutus est de Spiritu sancto paracleto quem missurus eis erat; et de sua clarificatione quam habuit apud Patrem priusquam mundus esset; et quod unum nos faceret in se, sicut ipse et Pater unum sunt; non ut ipse et Pater et nos unum, sed nos unum sicut ipsi unum: multaque alia mireque sublimia, de quibus disserere sicut dignum est, etiamsi essemus idonei, in hoc tamen opere non id nos suscepisse quis non advertat (Joan. XIII-XVII) ? quod alibi fortasse reddendum est, hic certe non est expetendum. Commendare quippe volumus amatoribus verbi Dei et studiosis sanctae veritatis, quamvis ejusdem Christi qui verus et verax est, annuntiator atque praedicator Joannes in Evangelio suo fuerit, cujus et caeteri tres qui scripserunt Evangelium, et caeteri Apostoli qui non quidem ipsam narrationem scribendam susceperunt, in ea tamen praedicatione sui officii munus impleverunt: longe tamen hunc in Christi altiora subvectum ab ipso initio libri sui, raro fuisse cum caeteris, id est, primo circa Jordanem propter testimonium Joannis Baptistae; inde trans mare Tiberiadis, quando turbas de quinque panibus pavit, et super aquas ambulavit; tertio in Bethania, ubi unguento pretioso fidelis feminae devotione perfusus est; donec inde illis occurreret ad passionis tempus, quod cum eis erat necessario narraturus: ubi tamen ipsam Dominicam coenam, de qua nullus eorum tacuit, multo opulentius tanquam de cellario Dominici pectoris, ubi discumbere solebat, exhibuit. Ipsum deinde Pilatum verbis altioribus percutit, dicens regnum suum non esse de hoc mundo, regemque se natum, et ad hoc venisse in hunc mundum, ut testimonium perhibeat veritati (Id. XVIII, 36 et 37) . Mariam quoque post resurrectionem mystica altitudine vitans

, Noli me, inquit, tangere: nondum enim ascendi ad Patrem (Id. XX, 17) . Discipulis etiam insufflando dedit Spiritum sanctum (Ibid. 22) , ne ipse Spiritus qui Trinitati consubstantialis et coaeternus est, tantummodo Patris esse, non etiam Filii Spiritus putaretur.

20. Postremo suas oves Petro se amanti, eumque amorem ter confitenti commendans, dicit eumdem Joannem sic se velle manere donec veniat (Id. XXI, 15 et 23) : ubi etiam mihi videtur alto docuisse mysterio, istam ipsam

Joannis evangelicam dispensationem, qua in lucem liquidissimam Verbi sublimiter fertur, ubi Trinitatis aequalitas et incommutabilitas videri potest, et qua maxime proprietate distet a caeteris homo cujus susceptione Verbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse Dominus venerit: ideo sic manebit donec veniat; manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit (I Cor. XIII, 12) , cum apparuerit vita nostra, et nos cum ipso apparebimus in gloria (Coloss. III, 4) . Quisquis autem arbitratur homini vitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere, ut demoto atque discusso omni nubilo phantasiarum 1228 corporalium atque carnalium, serenissima incommutabilis veritatis luce potiatur, et mente penitus a consuetudine vitae hujus alienata illi constanter et indeclinabiliter haereat; nec quid quaerat, nec quis quaerat intelligit: credat ergo potius sublimi auctoritati minimeque fallaci, quamdiu sumus in corpore peregrinari nos a Domino, et ambulare per fidem, nondum per speciem (II Cor. V, 6, 7) ; ac sic perseveranter retinens atque custodiens fidem, spem et charitatem, intendat in speciem ex pignore quod accepimus sancti Spiritus, qui nos docebit omnem veritatem (Joan. XVI, 13) , cum Deus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora nostra per inhabitantem Spiritum ejus in nobis (Rom. VIII, 10, 11) . Prius autem quam vivificetur hoc quod mortuum est propter peccatum, procul dubio corruptibile est, et aggravat animam (Sap. IX, 15) ; et si quando adjuta excedit hanc nebulam, qua tegitur omnis terra (Eccli. XXIV, 6) , id est, hanc carnalem caliginem, qua tegitur omnis vita terrena, tanquam rapida coruscatione perstringitur, et in suam infirmitatem redit, vivente desiderio quo rursus erigatur, nec sufficiente munditia qua figatur. Et quanto quisque hoc magis potest, tanto major est: quanto autem minus, tanto minor. Si autem nihil adhuc tale mens hominis experta est, in qua tamen habitat Christus per fidem, instare debet minuendis finiendisque cupiditatibus hujus saeculi, moralis virtutis actione, tanquam in comitatu trium illorum Evangelistarum cum mediatore Christo ambulans: eumque qui Filius Dei semper est, propter nos filium hominis factum, ut sempiterna virtus ejus et divinitas nostrae infirmitati et mortalitati contemperata de nostro nobis in se atque ad se faceret viam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat. Ne peccet, a rege Christo regatur; si forte peccaverit, ab eodem sacerdote Christo expietur: atque ita in actione bonae conversationis et vitae nutritus , pennis geminae dilectionis tanquam duabus alis validis evectus a terris, ab eodem ipso Christo Verbo illuminetur, Verbo quod in principio erat, et Verbum apud Deum erat, et Verbum Deus erat (Joan. I, 1) ; etsi per speculum et in aenigmate, longe tamen sublimius ab omni similitudine corporali. Quapropter, quamvis in illis tribus activae, in Joannis autem Evangelio dona contemplativae virtutis eluceant eis qui haec dignoscere sunt idonei; tamen et hoc Joannis, quoniam ex parte est, sic manebit donec veniat quod perfectum est (I Cor. XIII, 12, 9, 10) . Et alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum (Id. XII, 8) ; alius diem Domino sapit (Rom. XIV, 6) , alius de pectore Domini liquidius aliquid bibit, alius levatus usque ad tertium coelum, ineffabilia verba audit (II Cor. XII, 2-4) : omnes tamen, quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a Domino (Id. V, 6) ; et omnibus bonae spei fidelibus in libro vitae scriptis servatur quod dictum est, Et ego diligam eum, 1229 et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Verumtamen in hac peregrinatione quantum in rei hujus intelligentia vel scientia quisque profecerit, tanto magis caveat diabolica vitia, superbiam et invidentiam. Meminerit hoc ipsum Evangelium Joannis quam multo amplius erigit ad contemplationem veritatis, tam multo 1230 amplius praecipere de dulcedine charitatis: et quia illud praeceptum verissimum ac saluberrimum est, Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus (Eccli. III, 20) ; qui evangelista Christum longe caeteris altius commendat, apud eum discipulis pedes lavat (Joan. XIII, 5) .