Patrologiae Cursus Completus

 Patrologiae Cursus Completus

 Conspectus Totius Operis. Opera Omnia Q. Florentis S. Tertulliani, In Duas Partes Duosque Tomos Distincta.

 Conspectus Totius Operis. Opera Omnia Q. Florentis S. Tertulliani, In Duas Partes Duosque Tomos Distincta.

 Elenchus Rerum Quae In Hoc Volumine Continentur.

 Elenchus Rerum Quae In Hoc Volumine Continentur.

 Praefatio.

 Praefatio.

 Articulus Primus. De Auctoritate Tertulliani.

 Articulus II. De Usu Tertulliani.

 Articulus III. De Literariis Tertulliani Annalibus.

 § I. De Codicibus Tertulliani.

 Saeculo nono.

 Saeculo decimo.

 Saeculo undecimo.

 Saeculo duodecimo.

 Saeculo decimo-tertio.

 Saeculo decimo quarto.

 Codices aetatis incertae.

 § II. De Singulis Editionibus, Versionibus, Ac Variorum In Tertulliano Commentationibus.

 Saeculo decimo-quinto.

 1483.

 1493.

 1494.

 1500.

 Saeculo decimo sexto.

 1501—1600.

 1515.

 1521.

 1525. 1528.

 Bas. ap. Froben. f. repetitiones primae.

 1539.

 1545.

 1550.

 1561.

 1562.

 1562.

 1563.

 1566.

 1572.

 1579.

 1580.

 1582.

 1583.

 1584.

 1585.

 1594.

 1595.

 1596.

 1597.

 1597.

 1598.

 1599.

 1599.

 1599.

 Saeculo XVII. 1601—1700.

 1600.

 1601.

 1601.

 1602.

 1603.

 1603.

 1605.

 1607.

 1608.

 1609.

 1610.

 1612.

 1612.

 1613.

 1614.

 1616.

 1617.

 1620.

 1622.

 1622.

 1624-1630.

 1625.

 1626. Lugd. f. Tertull. de Pallio cum comm. de la Cerda. 1628, 1629

 1630.

 1632.

 1634.

 1636.

 1636.

 1639.

 1639.

 1639.

 1610.

 1640.

 1641.

 1641.

 1644.

 1644.

 1644.

 1645.

 1646.

 1646.—48—50 .

 1650.

 1651.

 1655.

 1656.

 1657.

 1658.

 1662.

 1662.

 1664.

 1664.

 1665.

 1673.

 1675.

 1675.

 1675.

 1680.

 1680.

 1682.

 1682.

 1683.

 1686.

 1695.

 1699.

 Saeculo XVIII.

 1701.

 1701.

 1702.

 1702.

 1703.

 1704.

 1705.

 1708.

 1710.

 1711.

 1713.

 1714.

 1714-1715.

 1715.

 1715.

 1715.

 1717.

 1718.

 1719.

 1721.

 1722.

 1722.

 1722.

 1724.

 1729.

 1729.

 1730.

 1733.

 1733.

 1735.

 1738.

 1739.

 1741.

 1743.

 1744.

 1744.

 1752.

 1753.

 1755.

 1756.

 1756.

 1757.

 1758-59.

 1758.

 1759.

 1762.

 1764.

 1766.

 1769-76.

 1770.

 1772.

 1774.

 1776.

 1776-77.

 1780.

 1780.

 1780.

 1780.

 1781.

 1783.

 1784.

 1784.

 1785.

 1790.

 1791.

 1792.

 1792-97.

 1797.

 1799.

 Saeculo XIX. 1803-1820.

 1820.

 1821.

 1822.

 1823.

 1825.

 1825.

 1827.

 1827.

 1827.

 1827-1829.

 1829.

 1829.

 1832.

 1834.

 1838.

 1839.

 1839.

 1842.

 1843.

 Articulus IV. De nova editione Parisiensi.

 Scribebatur Paris., Kal. Nov., anno M. D. CCC. XLIII.

 Vita Q. Septimii Florentis Tertulliani Carthaginiensis Presbyteri Auctore Jacobo Pamelio, Quae Ejus Aetatis Viginti Quatuor Annorum Historiam Contine

 Vita Q. Septimii Florentis Tertulliani Carthaginiensis Presbyteri Auctore Jacobo Pamelio, Quae Ejus Aetatis Viginti Quatuor Annorum Historiam Contine

 Anno J. C. CXCIV.

 Anno Domini CXCV.

 Anno Domini CXCVI.

 Anno Domini CXCVII.

 Anno Domini CXCVIII.

 Anno Domini CXCIX.

 Anno Domini CC.

 Anno Domini CCC.

 Anno Domini CCII.

 Anno Domini CCIII.

 Anno Domini CCIV.

 Anno Domini CCV.

 Anno Domini CCVI.

 Anno Domini CCVII.

 Anno Domini CCVIII.

 Anno Domini CCIX.

 Anno Domini CCX.

 Anno Domini CCXI.

 Anno Domini CCXII.

 Anno Domini CCXIII.

 Anno Domini CCX V.

 Anno Domini CCXV.

 Anno Domini CCXVI.

 Anno Domini CCXVII.

 Anno Domini CCXVIII.

 Tertyliani Jc. Romani Responsa Quae In Libris Digestorum Extant.

 Tertyliani Jc. Romani Responsa Quae In Libris Digestorum Extant.

 Ex Lib. I. Quaestionum Octo.

 D. Lib. I. Tit, 3, de Leg. Senatusque cons. l.

 D. Lib. 29. Tit. 3. de acquir. vel amitt. haered. lib. 82. juxta Ms. cod. Bald.

 D. Lib. 41. Tit. 2. acquir. vel amit. possess. l. 28.

 Ex Libro Singulari De Castrensi Peculio.

 D. Lib. 29. Tit. I. De Testam. mil. l. 23.

 Ibidem, leg. 33.

 D. L. 49. Tit. 17. De castr. pecul. l. 4.

 Dissertatio De Vera Aetate Ac Doctrina Scriptorum Quae Supersunt Q. Sept. Tertulliani .

 Dissertatio De Vera Aetate Ac Doctrina Scriptorum Quae Supersunt Q. Sept. Tertulliani .

 Conspectus Dissertationis.

 Articulus I. De Tertulliani ingenio, stylo, et existimatione.

 Articulus II. De libris Tertulliani, quorum et aetas et Orthodoxia constant.

 § 1.— Ratio instituti.

 § 2.— Quaestiones quaedam universe proponuntur.

 § 3.— Quonam anno Tertullianus ad Montanistas defecerit? Utrum, his relictis, se denuo ad orthodoxos receperit.

 § 4.— Quomodo Tertullianus Montanizans a Montanista discerni possit? Et hujus discriminis vindiciae adversus Hoffmannum.

 § 5.— Prima classis librorum, qui sunt tempore prioris vexationis Christianorum sub Severo Augusto scripti.

 § 6.— De ipsa hac vexatione disputatur ita, ut demonstretur talem extitisse ante Severi edictum quam in rem propositis Moshemii argumentis alia nova

 § 7.— Quae caussae hujus prioris vexationis?

 § 8.— Initium vexationis Christian. ex anno quo periit Albinus demonstratur, hunc vero a. CXCVII. interfectum esse probatur primo ex ordine belli, quo

 § 9.— Albinum A. CXCVII. interfectum fuisse, probatur secundo a tempore expugnati Byzantii.

 § 10.— Probatur tertio, ex anno, quo Caracallus Caesaris dignitatem e SCto accepit.

 § 11.— E loco quodam Tertulliani ad qui cum alio confertur, ostenditur a. CXCVII. initium cepisse priorem hanc vexationem Christianorum.

 § 12.— Idem demonstratur ulterius ex aetate Apologetici Tertulliani, caeterorumque librorum, qui eum antecesserunt.

 § 13.— Aetas ipsa librorum hujus generis definitur ita, ut liber ad Martyres A. CXCVII. sit exaratus. Hoffmanni conjecturae exploduntur.

 § 14.— Liber de Spectaculis A. CXCVIII. conscriptus. Dubitationes Tillemontii, Hoffmanni et Dupinii solvuntur.

 § 15.— Liber de Idololatria eidem anno asseritur. Tillemontii et Hoffmanni conjecturae dispelluntur.

 § 16.— Apologeticus A. CXCIX compositus demonstratur.

 § 17.— Libri duo ad Nationes anno CXCIX. scripti.

 § 18.— Liber de testimonio animae eidem anno asseritur.

 Articulus III. De libris Tertulliani, quorum et aetas et Montanismus constat.

 § 1.— Liber de Corona Anno CCI. docetur conscriptus.

 § 2.— Secus sentientium opiniones examinantur, et imprimis Hoffmanni et qui illum A. CXCVIII. tribuerant, et qui eum assignaverat A. CCII.

 § 3.— Baronii argumenta convelluntur pro A. CXCIX.

 § 4.— Denique Pamelii et Allixii, qui librum hunc conjecerant in A. CCIX. Decreta exploduntur.

 § 5.— Liber uterque de Cultu feminarum simul editus ostenditur contra Pamelium et Tillemontium.

 § 6.— Anno quidem CCI. aut CCII.

 § 7.— Liber de Fuga in persecutione vindicatur A. CCII.

 § 8.— Examinatur popularis sententia de libro Scorpiace libris Tertulliani ad Marcionem posteriore, deque ejus adversus hunc libris deperditis disputa

 § 9.— Scorpiacen A. CCIV. scriptam esse conficitur.

 § 10.— Libri V. qui supersunt adversus Marcionem, quorum primus refertur ad A. CCVII. aut CCVIII. caeteros dubiae aetatis esse docetur.

 § 11.— Tillemontii contraria opinio castigatur.

 § 12.— Liber de Pallio. Disputatur de triplici praesentis Imperii virtute, et inquiritur in annum quo Geta dignitatem Augusti suscepit.

 § 13.— Dubia redditur Basnagii et Walchii sententia, qui A. CCXI. hunc librum editum esse voluerunt, et A. CCVIII. libellus asseritur.

 § 14.— Librum ad Scapulam sub initium Imperii Antonini Caracalli, A. CCXI. prodiisse probatur.

 Articulus IV. De libris Tertulliani, quorum vel aetas, vel doctrina, vel utraque latet.

 § 1.— Tertia classis librorum Tertulliani, quos, quamvis incertae aetatis sunt, tamen constat, scriptos ante ejus defectionem fuisse.

 § 2.— Liber de Oratione ante defectionem scriptus et anno 196. vel 197. editus.

 § 3.— Liber de Baptismo a Tertulliano catholico exaratus. Confutantur argumenta dissentientium.

 § 4.— Pamelius et Dupinius castigantur. Puritas libri a montanismo demonstratur.

 § 5.— Libri II ad Uxorem ante lapsum Tertulliani exarati.

 Articulus V. Quarta classis librorum, quorum non nisi Montanismus patet.

 § 1.— Liber de Patientia, an. 200 vel 201 scriptus

 § 2.— Liber de velandis Virginibus, qui est facile librorum Montanisticorum primus.

 § 3.— Liber de Exhortatione Castitatis anno 201. exaratus.

 § 4.— Libri de Monogamia, Jejuniis et Pudicitia, ann. 203 scripti.

 § 5.— Libri adversus Praxeam, Hermogenem, et de Anima, anno 204. vel 205. editi.

 § 6.— Libri adversus Valentinianos et de Praescriptionibus, Carne Christi et Resurrectione, post ann. 203 scripti.

 Articulus VI. Quinta classis librorum, quorum nec aetas nec doctrina certa est.

 § 1.— Liber de Poenitentia.

 § 2.— Liber adversus Judaeos.

 Ante suscept. montanism.

 In Montanismo.

 § 3.— De Actis Perpetuae et Felicitatis, harumque montanismo.

 § 4.— De Montanistis Artotyritis.

 § 5.— Whistoni argumenta pro Tertulliano auctore horum Actorum expenduntur.

 § 6.— Usus universae hujus Disputationis exemplis ex historia christiana ductis demonstratur.

 Paradoxa Tertulliani, Cum Antidoto Jacobi Pamelii.

 Paradoxa Tertulliani, Cum Antidoto Jacobi Pamelii.

 1. De angelis desertoribus qui duxerunt filias hominum. Tom. lib. de Idolol. c. 9. n. 47. Libro de Habitu mulieb. cap. 1. num. 17. lib. de Cultu faemi

 2. De angelorum apparitionibus in vera humana carne. Tom. III, lib. adv. Marc. cap. 9. num. 61. ac cap. 11, num.

 3. De anima primi hominis ex materia Dei. tom. III. lib. advers. Marc. c. 38. num.

 4. De Animabus posterorum Adae ex traduce, Tom. lib. de Anima cap. 9. num. 123. cap. 19. num. 256. cap. 22. num. 294. et integris capitibus. 27 et 36.

 5. De animae sexu. Ibid. cap. 36.

 6. Animam peccatricem potius quam carnem. Tom. lib. de Anima integro cap. 40. et c. 58. num. 650. et lib. adv. Marc. c. 10. num.

 7. De Anima corporea. Tom. I. Apolog. c. 48. num. 608. ac 609. et Tom. lib. de Anima, integris capitibus 5. 6. 7. 8. 9. 22. 36. 37. libro de Carne Chr

 8. Animam nihil pati posse sine corpore. Tom. Apolog. c. 48. num. 609. libro de Testim. anim. cap. 4. num.

 9. Animam Sanctorum in sinu Abrahae, seu Paradiso, sive sub altari, seu loco non coelesti, sed tamen inferis superiori, foveri et gaudere, ad diem usq

 10. Animarum Mortuorum omnem exhibitionem incorporalem praestigias esse. Tom. III. libro de Anim. capite 57. num.

 11. Animos hominum pessimos post mortem in Daemonas verti. S. August., libro de haeres., ad Quodvultdeum.

 12. De baptizandis haereticis, eo quod apud illos omnia veritati extranea et contraria. Tom. lib. de Praescript. adv. haeret. c. 12. nu. 78. ac. 80. e

 13. De Christo Dei Spiritu. Tom. I. Apolog. cap. 21. num. 314. Tom. lib. de Orat. cap. 1. num. 2. Tom. advers. Marc. lib. cap. 19. num. 127. lib. cap.

 14. De Christo revelato per praedicationem anno Tiberii Caesaris 12., passo anno ejusdem 15. Tom. lib. adv. Jud. c. 8. n. 82. et tom. l. 1. adv. Marc.

 15. De Deo corporeo, quod nihil incorporale sit. Tom. II. lib. de Poenit., c. 3. n. 12. Tom. lib. adv. Hermog. cap. 35. num. 124. lib. de Carne Christ

 16. De Dei ira. Tom. I. lib. de Testim. Anim. cap. 2. num. 7. Tom. lib. de Anim. cap. 16. num. 211. Advers. Marc. lib. cap. 26. num. 181. lib. 2. cap.

 17. Ecclesiam esse in tribus, etiam laicis. Tom. V. lib. de Exhortat. castit. cap. 7. num. 40 et lib. de Pudic. cap. 21. num.

 18. De Ecstasi sive sive Tom. lib. de Virgin. veland. c. 1. n. 12. Tom. l. de Anima. c. 9. n. 111. c. 45. n. 488. c. 47. n. 543. lib. de Resurrect. ca

 19. Filium Dei Christum, semper visum ab hominibus, in vera, etsi non nata carne. Tom. I. lib. adv. Jud. cap. 9. n. 114. 115. Tom. lib. de Carne Chris

 20. De Fuga in persecutione non licita. Tom. II. lib. ad Uxor. cap. 3. n. 17. lib. de Cor. milit. cap. 1. num. 18. et tom. libro integro ejus argument

 21. De Job, quod filiis ei non restitutis, voluntariam orbitatem sit passus. Tom. II, lib. de Patient. cap. 14, num.

 22. De Maria Virgine, quod communi lege patefacti corporis Christum peperit. Tom. III. lib. de Carne Christi, cap. 4. num. 31, cap. 20. num. 155, cap.

 23. De Maria virgine semel nuptura post partum. Tom. II. lib. de Veland. virg. c. 6. n. 48. Tom. lib. de Carne Christi c. 23. n. 174. et tom. lib. de

 21. De mille annis post resurrectionem corporum. Lib. de Resurr. carn. cap. 25, num. 203. advers. Marc. lib. I. cap. 29. nu. 203. lib. cap. 24. n. 191

 25. De Nuptiis secundis damnatis tanquam stupris. Tom. Il. lib. ad Uxor. cap. 1. num. 11. et lib. de Veland. Virgin. cap. 10. num. 84. ac cap. 11. num

 26. De Paracleto Montano. Tom. Lib. de veland. Virg. cap. 1. num. 6. Tom. l. de Anima, c. 51. num. 613. ac 58. num. 652. Lib. de Resurr. carn. cap. 11

 27. De Poenitentia moechis neganda. Tom. V. integro libro de Pudicitia.

 28. De Psychicis, quo nomine Catholicis calumniam fecit. Tom. III. Adv. Marc. lib. c. 22. num. 325. advers. Prax. cap. 1. num. 17. Tom. lib. de Monoga

 29. De Quadragesimis duabus. Tom. V. lib. de Jejunio advers. Psychicos, in earum defensionem conscripto, maxime cap. 15. num.

 30. De Repudio christianis licito, ita ut alteram ducant, adulterii caussa. Tom. II. lib. ad Uxor. cap. 1. num. 4. Tom. lib. adv. Marc. cap. 34. num.

 31. Circa Trinitatem. Tom. Tertull. Apolog. cap. 21. n. 316. et lib. advers. Hermogen. c. 3. n. 15. l. advers. Prax. c. 3. n. 29. c. 3. n. 34. c. 4. n

 Proverbiales Formulae Toto Opere Hoc Tertullianico Contentae, Brevibus Scholiis Illustratae, Auctoribus Beato Rhenano Et And. Hoyo Brugensi.

 Proverbiales Formulae Toto Opere Hoc Tertullianico Contentae, Brevibus Scholiis Illustratae, Auctoribus Beato Rhenano Et And. Hoyo Brugensi.

 1. Abiit jam, et reverti debet. Tom. lib. de Testim. Animae, cap. 4. num.

 2. Abruptum amplissimum salire. Tom. lib. adv. Marc. cap. 14. num.

 3. Acie figere. Tom. lib. de Pall. cap. 4. n.

 4. Acies macherae exerta. Tom. V. lib. de Pudicit. cap. 14. num.

 5. Nihil ad Andromacham. ibid. cap. 8. n. 65.

 6. Ad scamma producere. Tom. II. lib. ad Martyras, cap. 3. num.

 7. Ad quod venimus, hoc age. Tom. III. lib. advers. Marc. cap. 7. num.

 8. Ex aere collatitio. Tom. lib. adv. Valent. cap. 12. num.

 9. Aesopi graculus. Ibid. cap. 12. num. 139.

 10. De Aesopi puteo Asinus. Tom. III, lib. advers. Marc. cap. 23. num.

 11. Agina media, seu Tom. lib. advers. Hermog. cap. 41. num 142. et Tom. lib. de Pudic. cap. 9. num.

 12. Alexandro sublimior. Tom. I. Apolog. cap. 11. num.

 13. Amazona audacior. Tom. III. lib. advers. Marc. cap. 1. num.

 14. Aries in nos temperatur, quo quassatur caro. Tom. lib. de Resurr. car. cap. 5. num.

 15. Aristide justior. Tom. Apolog. cap. 11. num.

 16. Aspis a vipera venenum mutuatur. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 8. n.

 17. Attalicae divitiae. Tom. V. lib. de Jejun. cap. 15. num.

 18. A toga ad pallium. Tom. I, lib. de Pallio cap. 5. n. 94, et cap. 6, n.

 19. Caecus a caeco in eamdem deductus foveam. Tom. III, lib. adv. Marc, c. 7. n.

 20. Caecus in petram offendit. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 7. num.

 21. Caedere cominus. Tom. III, lib. adv. Marc. c. ult. num. 205. et lib. c. 5, n.

 22. De calcaria ad carbonariam. Tom. III, lib. de Carne Christi, cap. 6. num.

 23. Campis suis diffundere. Tom. lib. de Trinitate, cap. 6. num.

 24. Campus fusus et latus aperitur. Ibid. cap. 28. num. 127.

 25. Capitis supercilio loqui. Tom. III. lib. adv. Hermog. cap. 27. n.

 26. Catharticum dare. Tom. I. lib. de Pallio, cap. 5. num.

 27. Catone sapientior et gravior. Tom. I. Apolog. cap. 11. num.

 28. Caucaso abruptior. Tom. I. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 29. Cerebrum vel cor non habere. Tom. lib. adv. Marc. cap. 10. num.

 30. Cervi in praelio. Tom. II. lib. de Coron. milit. cap. 1. num.

 31. Chrysippus ad elleborum. Tom. III. lib. de Anima, cap. 6. num.

 32. De coelo supervenit. Tom. I. Apolog. cap. 10. num.

 33. De coelo in coenum. Tom. II. lib. de Spect. cap. 25. num.

 34. Coena aestiva post assum. Tom. III. lib. de Anima, cap. 32. num.

 35. De Corio suo ludere. Tom. I. lib. de Pallio, cap. 3. num.

 36. Croeso et Crasso copiosior. Tom. I. Apolog. cap. 11. num.

 37. Cubito pellere. Tom. III. lib. de Anima, cap. 55. num.

 38. Cuneo extrudere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap.

 39. Cuneo occurrere. Tom. III. lib. de Resurr. carn. cap. 2. num.

 40. Cuneum primum congressionis armat. Tom. III. lib. adv. Valent. cap. 3. num.

 41. Demosthene eloquentior. Tom. I. Apolog. cap. 2. num.

 42. Digiti nutu loqui. Tom. III. lib. adv. Hermog. cap. 27. num.

 43. Digito destinare. Tom. I. lib. de Pallio capite, num.

 44. Dimicare ad certum. Tom. lib. adv. Marc. cap. 5. num.

 45. Dimicare cominus. Ibidem. Vide Cedere cominus, superius.

 46. Epicitarisma post fabulam. Tom. III. lib. adv. Valent. cap. 33. num.

 47. Favos post fella gustare. Tom. II. lib. de Cor. mil. cap. 14. num.

 48. Fibulam laxare seu relaxare. Tom. lib. de Cor. milit. cap. 11. num.

 49. Filum tenuissimum pendente vestigio aggredi. fortassis, ingredi. Tom. lib. de Pudicit. cap. 10. num.

 50. Fossam determinare. Tom. III. lib. de Praescript. adv. haeret. cap. 10. num.

 51. Fluctus utrumque te involvunt. Tom. lib. adv. Marc. cap. 7. num.

 52. Frenare. Tom. V. lib. de Pudicit. cap. 16. num.

 53. Frenatos relaxare, vel laxare. Tom. lib. de Pudicit. cap. 2. num. 22. et Ibidem.

 54. Fronte sua proponi. Tom. V. lib. de Monog. cap. 12. num.

 55. Qui fugiebat, rursus praeliabitur. Tom. V. de Fuga in persecutione, cap. 10. num.

 56. Funem contentionis ducere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 4. num.

 57. Fune contentioso diem ad vesperam ducere. Tom. I. lib. adv. Jud. cap. 1. num. 1. et tom. lib de Resurr. carnis. cap. 34. num.

 58. Funem contentiosum alterno ductu in diversa distendere. Tom. V. lib. de Pudic. cap. 2. num.

 59. Funem longum attrahere. Tom. II. lib. de veland. Virg. cap. 14. num.

 60. Glacie fragilior. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 61. Gradu cedere, de gradu cedere, sive paulisper decedere. Tom. lib. de Praesc. adv. haer. cap. 9. num. 64. et lib. adv. Marc. c. 16. num. 256. ac. T

 62. Gradu eodem occurrere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 29. num.

 63. Gradu excludere, expellere, de gradu pellere. Tom. III. lib. de Anim. cap. 6. num. 82. et lib. Adv. Marc. cap. 13. num. 71. ac lib. adv. Marc. cap

 64. De gradu dejici, aut moveri. Tom. III. lib. de Resurr. carnis, c. 2. num.

 65. Gradum alium inire. Tom. lib. adv. Marc. cap. 6. num.

 66. Gradum conferre. Tom. I. lib. adv. Jud., cap. 2. num. 6 et cap. 7. num. 27. et lib. adv. Marc. cap. 2. num.

 67. Gradum dirigere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 37. num.

 68. Gradum figere. Tom. II. lib. de veland. Virg. c. 1. n. 86. et Tom. lib. adv. Marc. cap. 2. n. 18. lib. adv. Marc. cap. 10. num. 154. lib. advers.

 69. Gradum in acie figere. Tom. V. lib. de Fuga in persecut. cap. 11. num.

 70. Gradum movere. Tom. V. lib. de Jejun. cap. 13. num.

 71. Gradum obstruere. Tom. I. Apolog. cap. 27, n. 424. Tom. lib. de veland. Virg. cap. 15. n. 120. Tom. lib. de Praescript. adv. haer. cap. 15. n. 99.

 72. Gradum sustinere. Tom. III. lib. advers. Marc. cap. 1. num.

 73. Gradum unum insistere. Tom. III. lib. Scorp. adv. Gnost. cap. 8. num.

 74. Gradus hic stabit. Tom. III. lib. de Anima, cap. num.

 75. Ad gradum praesentem occurrere. Tom. III. lib. advers. Marcion. cap. 19. num.

 76. De gradu primo praeludere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 5. n.

 77. In gradu esse. Tom. V. lib. de Pudicit. 6. 10. num.

 78. In gradu deducere. Ibid. cap. 21. num. 183.

 79. In gradum rursum. Tom. lib. adv. Marc. cap. 9. num.

 80. In gradu ipso provocare. Tom. III. lib. advers. Marc. cap. 1. num.

 81. Habenis effusis. Tom. Epist. de cibis Judaicis, cap. 4, num.

 82. Hamaxobio instabilior. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 83. Hieme frigidior. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 84. Hypobrychium irrespirabile. Tom. lib. de Idolol. cap. ult. num.

 85. In alium ictum considerare. Tom. III. Scorp. adv. Gnostic., cap. 5, num.

 86. Istro fallacior. Tom. III. lib. advers. Marc. cap. 1. num.

 87. Jugum excutere et: Cervicem a jugo excusare. Tom. lib. de Pudic. cap. 10. 12. num. 81 et

 88. Lamiae turres. Tom. III. lib. advers. Valent. c. 3. num.

 89. Latere hoc defendit. Tom. III. lib. de Resurr. carn. cap. 2. num.

 90. Ex latere utroque. Tom. V. lib. de Trinit., cap. 26, num.

 91. Quoquo latere velis. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 34. num.

 92. Quo laterum. Tom. V. lib. de Jejun. cap. 11. num.

 93. Leones in pace vide supra: Cervi in praelio. Tom. lib. de Cor. milit. cap. 1. num.

 94. In limine occurrere. Tom. lib. de Monog., cap. 8, num.

 95. De limine offendere. Tom. III. lib. adv. Valent., cap. 3, num.

 96. Lineas agere. Tom. III. lib. de anima, cap. 43. num.

 97. Lineas aliquas praeducere, ad quas erit dimicandum. Tom. III. lib. adv. Marc, cap. 5. n.

 98. Lineis certis determinare. Tom. I. lib. advers. Judaeos, cap. 2. num.

 99. Lineis claudere. Tom. III. lib. advers. Marc, cap. 7. num.

 100. Lineis deducere. Ibid. cap. 25.

 101. Lineas certas praeducere in unam congressionis speciem. Tom. III. Scorp. adv. Gnost., c. 4. n.

 102. Linea extrema. Tom. III. lib. adv. Hermogen., cap. 3. num. 19. et cap. 38. num. 132. 133. et lib. adv. Prax., cap. 16. num.

 103. Ad lineam dimicare. Tom. V. lib. de Pudicit., cap. 6. num.

 104. A lineis excedere. Tom. III. lib. adv. Hermogen., cap. 39. num.

 105. Ultra lineam. Ibid.

 106. Linea una est. Tom. Scorpiac. adv. Gnost., cap. 11, num.

 107. Ad lineam unam congressionis dirigere. Tom. III. lib. de Carne Christi, cap. 17, num.

 108. Lineae insistere. Tom. III. lib. adv. Marc., cap. 17. num.

 109. Lineis eisdem dimicare. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 110. Ad lineas rursum. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 9. num.

 111. In lineas easdem gradum colligere. Tom. III. lib. de Anima, cap. 26. num.

 112. Intra lineam extremam includere. Tom. III. lib. adv. Hermogen., cap. 38. num.

 113. Lineas ducere. Tom. III. lib. de Anima, cap. 36, num.

 114. Lineas rectas ducere. Tom. lib. adv. Herm., cap. 36. num.

 115. Lineamenta ductare. Tom. III. lib. de Resur. car., num.

 116. A Lineis excidere. Tom. III. lib. adv. Hermog., cap. 39. num.

 117. Per lineam eamdem serram reciprocare. Tom. lib. de Coron. milit. c. 3. num.

 118. Lucifugae. Tom. lib. de Resurrect. car., c. 47. num.

 119. Lucernam meridie circumferre. Tom. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 120. Luminibus effossis orbatus. Tom. V. lib. de Trinit. cap. 28. num.

 121. A lumine exorbitare caligine. Tom. V. lib. de Pudic. cap. 8. num.

 122. Malum foras. Tom. lib. adv. Valent. c. 10. num.

 123. Manu injecta detinere. Tom. III. lib. 1. adv. Marc. cap. 6. num.

 124. Manum porrigere. Tom. III. lib. de Anima, cap. 23. n, 408. et lib. de Resurrect. car. cap. 53. num. 382. ac libro advers. Marc. cap. 41. num.

 125. Manum tradere. Tom. V. lib. de Pud. cap. 15. num.

 126. Manus dare. Tom. V. lib. de Trinit. cap. 11. num.

 127. Inter manus tenere, Ibid. cap. 1. nu. 95.

 128. Mappa missa. Tom. III. lib. adv. Valent. cap. 36. num.

 129. Massageta inhumanior. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 130. Μὴ θεομαχεῖν. Tom. 1. l. ad. Scap. c. 4. n. 22.

 131. Micas infarcire. Tom. III. lib. de Anima, cap. 6. num.

 132. Mulsam aquam infundere. Ibid.

 133. Mulum de asino pungere. Tom. III. lib. adv. Valent. cap. 19. num.

 134. Narem contrahere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 13. num.

 135. Naso agere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 25. num.

 136. Naso deridere. Tom. V. lib. de Pudic. cap. 6. num.

 137. Naufragium inextricabile. Tom. II. lib. de Idolol. cap. ult. num.

 138. Navigare inter scopulos et sinus, per vada et freta. Ibid. 168.

 139. Nubilo obscurior. Tom. lib. advers. Marc. cap. 1. num.

 140. Nutu tradere. ( nisi quis malit.) Tom. lib. de Pall. cap. 4. num.

 111. Oculis clausis. Tom. I, lib. de Pall. cap. 2. num. 20. Apolog. cap. 3. n. 36. Tom. lib. de Resurr. carnis, cap. 51. num.

 142. Oculis Homericis. Tom. I. lib. de Pall. cap. 2. num.

 143. Palos Terminales figere. Tom. V. lib. de Jejun. cap. 11, num.

 144. In partem unam incumbere. Tom. lib. de Trinit. cap. 23. num.

 145. Pepone magis insulsus. Tom. III. lib. de Anima cap. 32, num.

 146. Peponem cordis loco habere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 40. n.

 147. Personam agere. Tom. lib. adv. Marc. cap. 11. num.

 148. Physcone impurior. Tom. I. lib. de Pall. cap. 4, num.

 149. Plagae occurrere. Tom. III. Scorp. advers. Gnost. cap. 5. num.

 150. Plaudere in sinum. Tom. V. lib. de Pudic. cap. 9. num.

 151. Plaudere parti. Ibidem, cap. 16. num. 160.

 152. Polycrate felicior. Tom. I. Apolog. cap. 11. num.

 153. Pompeio sublimior. Ibidem.

 154. In ponti aestu medio haerere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 7. num.

 155. In praeruptum imponere. Tom. lib. adv. Marc. cap. 37. num.

 156. Profundum inenarrabile. Tom. II. lib. de Idol. cap. ult. num.

 157. Ad regulas perducere. Tom, III. lib. adv. Marc. cap. 22. num.

 158. Sardanapalo mollior. Tom. I. lib. de Pall. cap. 4. num.

 159. Scenam decurrere et desaltare. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 11, num.

 160. Scalpellum immergere. Tom. I. lib. de Pall. cap. 11. num.

 161. Scipione justior, et militarior. Tom. I. Apolog. cap. 11. num.

 162. Scytha tetrior. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 1. num.

 163. Sylvam caedere et truncare. Tom. Apolog. cap. 4. num. 50. et 51. et lib. de Praescript. adv. haer. cap. 37. num.

 164. Sylvam caedere, eradicare, et excaudicare. Tom. lib. de Pudic. cap. 16. num.

 165. Sylvam ingentem commovere. Tom. V. lib. de Trinit. cap. 16. n.

 166. Quanta sylva. Tom. lib. de Anim. cap. 2. num.

 167. Socrate sapientior. Tom. I. Apolog. cap. 11. num.

 268. Solis pectines. Tom. III. lib. adv. Valent. cap. 3. num.

 169. Solis radio scriptum. Tom. III. lib. de Resurr. carn. cap. 47. num.

 170. In solido esse. Tom. V. lib. de Pudicit. c. 10. num.

 171. Ad speculum respondere. Ibidem. c. 8. num. 64. lib. IV. adv. Marc. cap. 31. num.

 172. Spongia Marcionis. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 4. num.

 173. Sportulam furunculus captat. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 16. n.

 174. Stipulam quis in alieno oculo facilius perspicit, quam in suo trabem. Tom. I. Apolog. cap. 39. num.

 175. Sub sinu et tunica. Tom. V. lib de Fug. in persecut. cap. 12. num.

 176. Sylla felicior. Tom. I. Apologet. 11. num

 177. Tanti vitreum, quanti margaritum? Tom. II. lib. adv. Marc. cap. 4. num.

 178. Tempus omnia revelat. Tom. I. Apolog. cap. 7. num.

 179. Terrae filii. Ibidem cap. 10. num.

 180. Terram gravem imprecari. Tom. I. lib. de Testim. animae. cap. 4. num.

 181. Thales in puteum. Tom. III. lib. de Anim. cap. 6. num.

 182. Themistocle sublimior. Tom. Apolog. cap. 2. num.

 183. Titulum dispungere. Tom. V. lib. de Monog. cap. 8. num.

 184. Titulum incidere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 9. num.

 185. Tullio eloquentior. Tom. I. Apolog. cap. 11, num.

 186. Vanitatem vanitate depellere. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 30. n.

 187. Venas deducere. Tom. V. lib. de Trinit. 1. cap. 2. num.

 188. Via eadem sursum et deorsum. Tom. III. lib. adv. Marc. cap. 28. n.

 189. Viva voce. Tom. III. lib. de Praescript. adv. haeret. cap. 21. num.

 190. Umbram sine lumine colorare. Tom. lib. adv. Hermog. cap. 2. num

 Argumenta Capitum Prout In Mss. Concipiuntur, Nam Copiosiora Et Accuratiora Nos Singulis Capitibus Praefiximus.

 Argumenta Capitum Prout In Mss. Concipiuntur, Nam Copiosiora Et Accuratiora Nos Singulis Capitibus Praefiximus.

 Lectori Candido S. P. D. Sigebertus Havercampus.

 Lectori Candido S. P. D. Sigebertus Havercampus.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Operum Pars Prima, In Qua Continentur Libri Ante Susceptum Ab Auctore Montanismum Scripti.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Operum Pars Prima, In Qua Continentur Libri Ante Susceptum Ab Auctore Montanismum Scripti.

 Series prima. Libri Apologetici. Apologeticus Adversus Gentes. Ad Nationes libri II. De Testimonio Animae. Ad Martyres. De Spectaculis. De Idololatria

 Series prima. Libri Apologetici. Apologeticus Adversus Gentes. Ad Nationes libri II. De Testimonio Animae. Ad Martyres. De Spectaculis. De Idololatria

 Apologeticus Adversus Gentes Pro Christianis.

 Apologeticus Adversus Gentes Pro Christianis.

 Totius Operis Argumentum.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Cap. III.

 Caput IV

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Caput XIII.

 Caput XIV.

 Caput XV.

 Caput XVI.

 Caput XVII.

 Caput XVIII.

 Caput XIX.

 Caput. XX.

 Caput XXI.

 Caput XXII.

 Caput XXIII.

 Caput XXIV.

 Caput XXV.

 Caput XXVI.

 Caput XXVII.

 Caput XXVIII.

 Caput XXIX.

 Caput XXX.

 Caput XXXI.

 Caput XXXII.

 Caput XXXIII.

 Caput XXXIV.

 Caput XXXV.

 Caput XXXVI.

 Caput XXXVII.

 Caput XXXVIII.

 Caput XXXIX.

 Caput XL.

 Caput XLI.

 Caput XLII.

 Caput XLIII.

 Caput XLIV.

 Cap. XLV.

 Caput XLVI.

 Caput XLVII.

 Caput XLVIII.

 Caput XLIX.

 Caput L.

 Joannis Laurentii Mosheim, De Aetate Apologetici Tertulliani, Initioque Persecutionis Severi, Disquisitio.

 Joannis Laurentii Mosheim, De Aetate Apologetici Tertulliani, Initioque Persecutionis Severi, Disquisitio.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Nationes

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Nationes

 Liber Primus.

 Liber Secundus.

 Quinti Septimi Florentis Tertulliani De Testimonio Animae Liber Adversus Gentes

 Quinti Septimi Florentis Tertulliani De Testimonio Animae Liber Adversus Gentes

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Martyres Liber

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Martyres Liber

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Spectaculis Liber.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Spectaculis Liber.

 Cum non Romae solum, sed per provincias etiam propter Severi reditum, victoriamque de Albino reportatam ederentur, spectacula, libros de Spectaculis I

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Caput XIII.

 Caput XIV.

 Caput XV.

 Caput XVI.

 Caput XVII.

 Caput XVIII.

 Caput XIX.

 Caput XX.

 Caput XXI.

 Caput XXII.

 Caput XXIII.

 Caput XXIV.

 Caput XXV.

 Caput XXVI.

 Caput XXVII.

 Caput XXVIII.

 Caput XXIX.

 Caput XXX.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Idololatria Liber.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Idololatria Liber.

 Argumentum.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Caput XIII.

 Caput XIV.

 Caput XV.

 Caput XVI.

 Caput XVII.

 Caput XVIII.

 Caput XIX.

 Caput XX.

 Caput XXI.

 Caput XXII.

 Caput XXIII.

 Caput XXIV.

 Ad Libros Apologeticos Appendix,

 Ad Libros Apologeticos Appendix,

 Liber Ad Scapulam.

 Liber Ad Scapulam.

 Monitum.

 Argumentum Et Synopsis.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Dissertatio In Q. Septimii Florentis Tertulliani Apologeticum, Duos Ad Nationes Libros, Et Unum Ad Scapulam, (Auctore Domno Nic. Le Nourry.) Presbyter

 Dissertatio In Q. Septimii Florentis Tertulliani Apologeticum, Duos Ad Nationes Libros, Et Unum Ad Scapulam, (Auctore Domno Nic. Le Nourry.) Presbyter

 Caput Primum. Analysis Apologetici, et quis sit Tertullianus, cujus nomine inscribitur.

 Articulus Primus. Analysis Apologetici.

 Articulus II. Ostenditur Tertullianum esse hujus libri auctorem, ac quis ille fuerit, quae ejus patria, qui parentes, quorum falsis religionibus primu

 Articulus III. Quibus rationibus Tertullianus ad christianam religionem adductus, et quando eam professus est.

 Articulus IV. De Tertulliani conjugio, et summo continentiae amore, de ejus sacerdotio utrum presbyter factus, maritorum more cum uxore vixerit, nec

 Articulus V. De Tertulliani ingenio, et multiplici eruditione: utrum jurisconsultus fuerit, et idem ac Tertyllianus: de ejus stylo ac scribendi modo,

 Caput II. De libri Apologetici aetate, quibus directus nuncupatusque sit, utrum auctoris nomine primum inscriptus, quis illius titulus, quodve argumen

 Articulus Primus. Quo tempore Tertullianus Apologeticum publicam in lucem emiserit.

 Articulus II. Quibusnam Antistitibus et praesidibus hunc Tertullianus Apologeticum librum nuncupaverit.

 Articulus III. Utrum Tertullianus huic Apologetico nomen inscripserit suum: de illius titulo, argumento, in capita divisione, capitumque summariis.

 Articulus IV. Quanto applausu hic liber susceptus, a quo graecam in linguam conversus, quo stylo conscriptus, et utrum Tertullianus suscepto defensori

 Caput III. De hujus libri Apologet ici manuscriptis codicibus, editionibus, et variorum in eum paraphrasibus, scholiis et observationibus.

 Articulus Primus. De variis hujus libri manuscriptis codicibus.

 Articulus II. De variis hujus Apologetici, aliorumque Tertulliani librorum editionibus.

 Articulus III. De variorum in Tertulliani Apologeticum scholiis, paraphrasibus, notis, et observationibus.

 Caput IV. De duobus Tertulliani ad nationes libris.

 Articulus Primus. Analysis libri primi ad Nationes.

 Articulus II. Analysis libri secundi.

 Articulus III. Variis rationum momentis ostenditur Tertullianum horum librorum esse auctorem, et nova Hoornbeeki id negantis opinio refellitur.

 Articulus IV. Quo tempore hi libri publicam in lucem prodierunt.

 Articulus V. Utrum hi duo ad Nationes libri ante vel post Tertulliani Apologeticum scripti fuerint.

 Articulus VI. De horum librorum argumento, et utrum illud plenius perfectiusque in eis, quam in Apologetico pertractetur.

 Index Capitum In quibus Apologeticus et libri inter se conveniunt.

 Articulus VII. De librorum ad Nationes titulo cur a Tertulliano scripti, ac quibus directi fuerint de unico illorum manuscripto codice, variis editi

 Caput V. De Tertulliani libro ad Scapulam.

 Articulus Primus. Analysis hujus libri.

 Articulus II. Ostenditur Tertullianum hujus libri esse auctorem quibus rationibus ad illum post Apologeticum et libros edendum impulsus fuerit quo t

 Articulus III. De hujus libri manuscriptis et editis codicibus, de variorum in eum observationibus, ac nonnullis diversis lectionibus et notis.

 Caput VI. Novae in Tertulliani Apologeticum, duos ad Nationes libros, et unum ad Scapulam observationes, quibus primum ostenditur Christianam religion

 Articulus Primus. Quomodo Tertullianus ostendat Christianam religionem, Tiberio imperante, in mundum introductam, sacris fulciri Judaeorum Scripturis,

 Articulus II. Quando et quomodo sacrarum Scripturarum libri, hebraice primum conscripti, in linguam graecam a Septuaginta duobus interpretibus convers

 Articulus III. Qua in Philadelphi bibliotheca libri sacrarum Scripturarum repositi, ubi ea bibliotheca constructa, quantus in illa librorum numerus, a

 Articulus IV. Quomodo Tertullianus sacrae Scripturae auctoritatem ex maxima ejus antiquitate demonstret, quae sint substantiae et materiae veterani st

 Articulus V. Quam luculenter Tertullianus probaverit antiquitatem librorum Moysis ex ejus aetate, qui coaevus fuit Inacho, et pluribus saeculis Danao,

 Articulus VI. De aliorum post Moysem sacrorum vatum aetate, et supputariis digitorum gesticulis, et

 Articulus VII. Quomodo Tertullianus demonstret divinam esse sacrae Scripturae auctoritatem, nec illius ignorantiam ab ethnicis posse objici.

 Caput VII. De Deo divinisque ejus perfectionibus et attributis, ac quot qualesve gentilium philosophorum de illo dissensiones et errores.

 Articulus Primus. Examinatur sextuplex argumentum, quo Tertullianus Deum existere demonstrat, videlicet sacrarum Scripturarum auctoritate, gentilium p

 Articulus II. De perfectionibus sive attributis Dei, ac quo sensu a Tertulliano dicatur hominibus cognitus, quamvis sit invisibilis, incomprehensibili

 Articulus III. Ostenditur Tertullianum revera credidisse Deum esse spiritum, nihilque habere corporei, et contraria argumenta solvuntur.

 Articulus IV. Quot qualesve fuerint gentilium philosophorum de Deo dissensiones, Thaletis, seu Simonidis, qui de illo interrogatus, nihil respondere p

 Caput VIII. De Christi divinitate.

 Articulus Primus. De variis Filii Dei nominibus, ac quam luculenter Tertullianus doceat veri summique Dei attributa illi convenire, eumque unum et aet

 Articulus II. Quam diserte Tertullianus asseverat unam et eamdem esse Patris aeterni ejusque Filii substantiam ac naturam, licet distincta sit utriusq

 Articulus III. Quam diserte Tertullianus orthodoxam adhuc de Filii Dei, nec non Spiritus sancti divinitate ac sacro Trinitatis mysterio doctrinam expl

 Articulus IV. Quibus rationibus Tertullianus explicare conatus sit divinam aeternamque Filii Dei generationem, et cur ille, non vero Spiritus sanctus,

 Articulus V. Exponuntur et examinantur quaedam exempla, quibus Tertullianus divinam Filii Dei generationem explicare conatus est.

 Articulus VI. Expenduntur solvunturque argumenta, quibus nonnulli probare nituntur labefactatam fuisse a Tertulliano orthodoxam de suprema Filii Dei d

 Articulus VII. Solvuntur alia argumenta, quibus objicitur Tertullianum negasse Filii Dei divinitatem quia dixit illum minorem Patre, huncque visibile

 Articulus VIII. Rursus ostenditur quam perspicue Tertullianus aeternitatem Filii Dei asserat, et contraria argumenta diluuntur, quibus confici posse p

 Articulus IX. Solvitur aliud argumentum, inde petitum, quod Tertullianus dixisse videtur fuisse tempus, quo Filius Dei non erat.

 Caput IX. De Christo Deo et homine.

 Articulus Primus. De humano Christi ex virgine ortu, a sacris prophetis praenuntiato: cur dicitur homo Deo mixtus: ejus in terras adventum non posse r

 Articulus II. Eumdem Christi in terras adventum non posse negari a Judaeis, nisi caeca obstinatione mulctatis.

 Articulus III. Christum violentis Judaeorum suffragiis, sicut ipse praedixerat, in crucem a Pilato Syriae procuratore actum, sponte et cum verbo spiri

 Articulus IV. De Christi a morte ad vitam regressu, apparitionibus in Galilaea, ordinalis ad disseminandum Evangelium discipulis, illius in coelos asc

 Articulus V. Vera esse ea omnia, quae de Christo Deo et homine dicta sunt nemini fas esse de religione sua mentiri Christianos absque ulla ambiguita

 Caput X. De Angelis et Daemonibus.

 Articulus Primus. Angelorum et daemonum nomen cognitum fuisse gentilibus poetis, philosophis, ac nominatim Socrati, Platoni, nec non magis et vulgo in

 Articulus II. Utrum Tertullianus crediderit spiritualem esse omnium Angelorum et daemonum naturam: quanta ea de re propter istorum ex pravis angelis,

 Articulus III. Quomodo Tertullianus ostendat nonnulla, quae ethnici diis suis tanquam vera miracula adscribebant, facta fuisse daemonum artibus ac pra

 Articulus IV. Quomodo daemones futurarum rerum scientiam subripere tentaverint, ac falsorum deorum nomine ambigua quibusdam, ac praesertim Pyrrho et C

 Articulus V. Quomodo Tertullianus ostendat daemonum potestate ac fraudibus ea esse facta, quae magi circulatoriis praestigiis ludunt, quibus infamantu

 Articulus VI. Qua ratione Tertullianus demonstret eos, qui de deo pati aestimantur, qui aris inhalant, qui numen de nidore concipiunt, ructando conant

 Articulus VII. Quam praeclare Tertullianus superius argumentum inde confirmet, quod daemones ab iis, quae obsidebant, hominum corporibus vario modo ej

 Caput XI. De mortuorum hominum ad vitam revocatione, extremo Dei judicio, aeternis impiorum poenis, ac praemiis justorum, atque animarum ante ultimum

 Articulus Primus. Quibus argumentis Tertullianus probaverit omnes mortuos homines posse ad vitam revocari, ac revera revocandos: utrum animae corporib

 Articulus II. Quibus exemplis, quove Pythiae oraculo, ac philosophorum de animarum transmigratione sententia Tertullianus ostendat quoscumque mortuos

 Articulus III. Quo tempore mortui homines ad vitam excitabuntur, sistentque se extremo Dei judicio, et quomodo Tertullianus ethnicorum de Minoe et Rha

 Articulus IV. De aeterno igne, quo improbi et impii homines cruciabuntur qua ratione Tertullianus ejus aeternitatem asserat, atque confirmet igneorum

 Articulus V. De aeterna sanctorum beatitudine quo in loco resideant: utrum ea statim post mortem fruantur, vel illam ad extremum usque judicii diem q

 Caput XII. Ostenditur, qui qualesve fuerint Christiani, quomodo ab ethnicis distincti ac quam longe puriores fuerint illorum, quam ethnicorum mores,

 Articulus Primus. Qui, quales, et quam multiplicati fuerint Tertulliani tempore christiani, ac quomodo ab ethnicis, quibuscum vivebant, tunc discerner

 Articulus II. Quantum Christianorum leges perfectione sua atque auctoritate alias omnes a gentilibus latas superent, qua sedulitate observarentur ab i

 Articulus III. Tam castos fuisse Christianorum, quam depravatos gentilium mores: quanta christianorum erga omnes dilectio et charitas cur se invicem

 Articulus IV. Ostenditur quanta fuerit Christianorum conjugum castitas, et quam certum sit plures in virginitatis statu ad mortem usque perseverasse:

 Articulus V. Quomodo Tertullianus demonstret maximam fuisse Christianorum castitatem et gentilium incontinentiam: illos sexum foemineum non mutasse, c

 Caput XIII. Quam absurde ethnici jactaverint pares esse alias philosophorum suorum atque Christianorum virtutes ac quomodo Tertullianus tam horum ver

 Articulus Primus. Quam immeritis laudibus, statuis, et salariis ethnici remunerarunt philosophos, qui sponte sua destruebant deorum cultum, in princip

 Articulus II. Quam absurde Christianis scientia et disciplina aequiparentur philosophi gentiles, gloriae libidinosi, affectantes se docere veritatem,

 Articulus III. Quam praepostere gentiles contenderint parem esse philosophorum suorum atque Christianorum probitatem, contra quam Diogenes superbiam P

 Caput XIV. De Christianorum jejuniis, poenitentiae operibus, precibus, et solemni diei dominicae festo, ac quanta in iis omnibus illorum et gentilium

 Articulus Primus. Quam longa et horrida fuerint jejunia Christianorum: quantum ab hac abstinentiae severitate abessent convivia et coenae Megarensium,

 Articulus II. Quam diversa fuerunt poenitentialia Christianorum ac gentilium opera, quibus illi coelum invidia utndevnt, tundebent, hi vero impiis sup

 Articulus III. Quo Christiani modo Deum precarentur sine monitore, expansis ad coelum manibus, capite nudo, anima innocente, atque ad orientem convers

 Articulus IV. Cur Christiani diem dominicum, ab ethnicis Soli dicatum, laeti festum agerent, sicque uno tantum loco a gentilibus et Judaeis diem sabba

 Caput XV. De sacris Christianorum synaxibus.

 Articulus Primus. Quam ob caussam Christiani sacros coetus inirent de fusis ibi precibus, ac potissimum pro mora finis de sacrarum Scripturarum lect

 Acticulus II. De stipe, quam Christiani in suis synaxibus offerebant ubi reposita fuerit utrum illorum charitas tempore Tertulliani refrixerit ac q

 Articulus III. De data in Christianorum synaxibus coena, et praemissis ei precibus ac contra impudentes ethnicorum calumnias ostenditur quam frugalis

 Articulus IV. De his quae post coenam in Christianorum synaxibus agebantur de aqua manuali de accensis luminibus et synaxeon hora de canticis et hy

 Articulus V. Quomodo ex Therapeutarum conventibus ea confirmari possint, quae de Christianorum synaxibus dicta sunt.

 Articulus VI. Diluitur ethnicorum argumentatio contra pios castosque Christianorum mores, inde petita, quod aliqui christiani a tradita morum discipli

 Caput XVI. De christianis martyribus.

 Articulus Primus. Quibus ac quam variis horrendisque cruciatibus Christiani ab ethnicis torquerentur, et trucidarentur: ac cur Sarmenticii, et Semaxii

 Articulus II. Quomodo sanguis martyrum semen fuerit christianorum, isque majorem, quam Cicero, Seneca, Diogenes, Pyrrho, Callinicus, aliique philosoph

 Articulus III. Quomodo Tertullianus refellat ethnicos objicientes injustam esse Christianorum a se vexatorum querimoniam, quippe qui ad tormenta ac mo

 Articulus IV. Quam perspicue Tertullianus doceat martyrium esse secundum baptisma, quo tota Dei gratia redimitur, peccata omnia remittuntur, ac praeli

 Caput XVII. Quibus argumentis Tertullianus demonstret Christianos iniquissime et contra omnium legum praescripta ab ethnicis vexatos, et trucidatos fu

 Articulus Primus. Quanta perversitate ethnici Christianos, sibi prorsus incognitos, nec qui qualesve essent, investigare volentes, oderant atque insec

 Articulus II. Quanta iniquitate ethnici Christianos, nec auditos, nec defensos, sed suum duntaxat ob nomen condemnaverint, et crudelissime necaverint.

 Articulus III. Quam absurde ethnici objicerent Christianos propter suum aut auctoris sui nomen odio habendos, quia nullus philosophus, platonicos, epi

 Caput XVIII. Quam absurde ethnici objectarent se ad vexandos necandosque christianos quibusdam suis legibus teneri, qui quaslibet sanctiores tam saepe

 Articulus Primus. Quibus rationibus Tertullianus ostendat nulla, vel lege, vel auctoritate, ullum hominem cogi posse ad eum, quem falsum novit, deum c

 Articulus II. Quam insulse ethnici ad torquendos tollendosque Christianos objicerent se quibusdam imperatorum legibus adstringi, quandoquidem ab iis i

 Articulus III. Examinatur quam impune ethnici violaverint leges immodicum coenarum, supellectilis et vestium sumptum cohibentes, et quae illae fuerint

 Articulus IV. Quanta licentia gentiles, spretis legibus, quae theatra orientia destruxerant, longe plura aedificaverint, in quae majoris voluptatis ca

 Articulus V. Expenditur qua temeritate ethnici conculcaverint leges quae dignitatum et natalium insignia, ac matronarum et meretricum vestes distingui

 Articulus VI. Expenditur quanta severitate usus vini mulieribus olim interdictus fuerit, ac quam impune, propter illius abusum, uxores a viris suis tr

 Articulus VII. Examinatur quodnam sit vetus decretum de novis diis sine senatusconsulto non introducendis, et Metelli votum de templo in Alburni dei h

 Caput XIX. De legibus in Christianos datis, et imperatorum in eos odio vel favore.

 Articulus Primus. Quomodo Tertullianus ostendat primas in Christianos leges latas esse a Nerone nequissimo imperatore, ac deinde a Domitiano, Neronian

 Articulus II. Expenditur utrum Marcus Aurelius christianae religioni propterea faverit, quod christiani milites exercitui ejus, siti enecato, imbrem n

 Articulus III. Examinatur quo jure Tertullianus asserat mitigatas ab imperatore Trajano scriptas in Christianos leges, nullas vero in illos latas ab A

 Caput XX. De laesae divinae majestatis criminibus, quorum Christiani, tam falso quam impudenter, ab ethnicis illorum reis accusabantur.

 Articulus Primus. Quam invicte Tertullianus demonstret Christianos immerito accusari infanticidii, sive infantis in sacris eorum synaxibus occisi, com

 Articulus II. Quam invicte Tertullianus ostendat gentiles homicidii, cujus Christianos falso accusabant, esse reos, utpote qui in Africa infantes Satu

 Articulus III. Ostenditur homicidii quoque reos fuisse Gallos, qui Mercurio Tauros, qui Dianae homines immolabant: item Romanos, qui in Aeneadarum ur

 Articulus IV. Quam certo Tertullianus asserat epotum ab ethnicis humanum sanguinem publicis in ludis Jovi dicatis, et ab his qui comitiali morbo remed

 Articulus V. Ostenditur quomodo humanis carnibus vescerentur gladiatores, Scythae, Messagetae, et Derbices, qui suscepta religione christiana, ab his

 Articulus VI. Quam perspicue Tertullianus ostendat Christianos secreti in sacris suis synaxibus incesti falso falsius accusari, quo gentiles Jovis exe

 Articulus VII. Quam absurde ethnici objecerint a Christianis adorari caput asini: quis huic fabulae occasionem dederit: quanta impudentia nebulo quida

 Articulus VIII. Quam inconsiderate ethnici vitio Christianis verterint cultum crucis Christi, cum illi ipsi quaslibet in deorum suorum simulacris, tro

 Caput XXI. De laesae majestatis humanae criminibus, quorum reos agere Christianos ethnici perperam conabuntur.

 Articulus Primus. Quam evidentur Tertullianus ostendat Christianos laesae majestatis humanae immerito accusari, qui toto mentis affectu non falsos deo

 Articulus II. Christianos immerito laesae majestatis humauae accusari, quia nolebant pro imperatoris salute sacrificare diis gentilium, aut eos precar

 Articulus III. Quam frustra gentiles objicerent Christianos laesae majestatis humanae esse reos, quia per imperatoris genium jurare recusabant, sed ju

 Articulus IV. Christianos perperam ab ethnicis laesae majestatis humanae idcirco insimulari, quod imperatores vocare deos nollent: ipsum imperatorem s

 Caput XXII. Christianos nec publicos esse hostes, nec factiosos, sed gentiles, qui illos horum criminum accusabant.

 Articulus Primus. Publicos hostes non esse Christianos, qui allatas sibi ab ethnicis injurias nunquam ulcisci voluerunt, tametsi id facillime possint,

 Articulus II. Quam absurde ethnici objicerent Christianos esse publicos hostes, quia imperatorum solemnia non sicut illi celebrabant focos et toros ed

 Articulus III. Ostenditur ethnicos fuisse revera publicos hostes imperatoris, quem palam vexabant dicteriis, ac conviciis, quorum testis erat Tiberis,

 Articulus IV. Majores imperatorum hostes fuisse ethnicos proditores, Cassios, Nigros, Albinos, et alios, qui inter duas lauros Caesarem obsederunt qu

 Articulus V. Quae sint illicitae factiones, ac quantum ab eis discrepet pia vivendi ratio Christianorum, qui immerito factiosi dicebantur, quia specta

 Caput XXIII. Christianos publicarum cladium non esse caussam.

 Articulus Primus. Quae sint publicae clades, quarum Christianos auctores esse tam saepe quam falso ethnici conquerebantur, ac quomodo Tertullianus eos

 Articulus II. Quomodo Tertullianus demonstret Christianos ideo publicarum cladium non esse auctores, quia ante Christi ortum plurimis terrarum inundat

 Articulus III. De cladibus, quae ante christianae religionis primordia excitatae sunt igne coelesti, et hominum armis: de Sodoma et Gomorrha exustis,

 Articulus IV. Quam perspicue Tertullianus ostendat publicarum calamitatum auctores non esse Christianos, qui iis imminentibus, veri Dei misericordiam

 Articulus V. Examinantur allatae a Tertulliano rationes, ob quas Deus patitur Christianos publicis calamitatibus affligi, et cur eae pro ethnicis vate

 Caput XXIV. Quam absurde ethnici conquerebantur Christianos reipublicae esse inutiles, atque idcirco exterminandos.

 Articulus Primus. Quomodo Tertullianus probaverit Christianos non fuisse brachmanas, nec Indorum gymnosophistas, nec sylvicolas, sed reipublicae pluri

 Articulus II. Nullum reipublicae damnum inferri a Christianis, qui ethnicorum caeremonias non frequentabant, nec saturnalibus lavabant diluculo, sed h

 Articulus III. Quam insulse ethnici objicerent Christianos ideo reipublicae fructuosos non esse, quia coronas non emebant, ad spectacula non convenieb

 Articulus IV. Quam immerito ethnici conquerebantur templorum suorum vectigalia decoqui, ex quo orti erant christiani, qui diis illorum, hominibusque m

 Caput XXV. Quibus argumentis Tertullianus demonstret falsam esse gentilium religionem, ac falsos omnes illorum deos.

 Articulus Primus. Quam aperte falsitas religionis ethnicorum demonstretur ex christianae veritate, ejectis ex obsessorum corpore daemonibus, certa hom

 Articulus II. Quam praepostere ethnici venditarent suos post mortalem hanc vitam factos esse deos ab alio superiore mancipe divinitatis unum duntaxat

 Articulus III. Quanta insulsitate gentiles venditabant Saturnum, Jovem, aliosque ob merita, praeclaraque facinora, factos esse deos, et alios, illis p

 Articulus IV. Refellitur fictum a Varrone triplex deorum genus: physicum, seu naturale mythicum, sive fabulosum et gentile, sive civile et populare.

 Caput XXVI. Quam luculenter Tertullianus ethnicorum litteris, scriptisque ostendat falsos esse omnes illorum deos.

 Articulus Primus. Quomodo Tertullianus demonstret falsos esse gentilium deos ex litteris, quibus ad prudentiam et liberalia officia informabantur, atq

 Articulus II. Quam perspicue Tertullianus demonstret falsos esse gentilium deos ex litteris histrionum, a quibus voce, gestu, motu, cantu repraesentab

 Articulus III. Quantum gentiles, personam deorum in cavea induti, divinitatem illorum pessumdederint, repraesentantes castratum Alym, vel Herculem viv

 Articulus IV. Quibus argumentis Tertullianus patefecerit ethnicorum deos a philosophis, ac nominatim a Socrate, Diogene, et Varrone irrisos atque expl

 Caput XXVII. Expenduntur alia Tertulliani argumenta, quibus falsos nullosque esse gentilium deos demonstrat.

 Articulus Primus. Quam nefaria fuerit provinciarum, civitatum, ac praesertim Aegyptiorum peculiares deos sibi adoptandi licentia: quam parum verisimil

 Articulus II. De aliis diis, qui Romanis incogniti, in Italiae provinciis et urbibus colebantur, quemadmodum Cassinensium sive Crustuminensium Delvent

 Caput XXVIII. Quanta insulsitate Romani venditaverint se sua in deos pietate meruisse totius orbis imperium.

 Articulus Primus. Quam falsum sit Romanos meruisse totius orbis terrae dominatum sua pietate in deos Sterculum, Mutinum, Larentiam, Cybelem, Jovem, Ju

 Articulus II. Romanis datum non fuisse ob suam in deos pietatem imperium, quod fundatum fuerat, antequam Numa varios, qui explicantur, eosdem deos col

 Articulus III. Non magis datum aut propagatum ab ullis gentilium diis imperium Romanorum, quam Babyloniorum, Medorum, Aegyptiorum, Assyriorum, Amazonu

 Caput XXIX. De deorum imaginibus, statuis et simulacris.

 Articulus Primus. Quibus argumentis Tertullianus demonstret colenda non esse deorum simulacra, quae nulla ante Numam Pompilium, ac longo deinceps temp

 Articulus II. Quam absurde ethnici dixerint simulacra suos esse deos tametsi plurimi quosdam aliis incognitos, et a se adoptatos colerent, aut domest

 Articulus III. Quam praepostere gentiles Simonem magum, sicut alios deos suos statua dei sancti inauguraverint, eosque omnes repraesentaverint eodem h

 Caput XXX. De gentilium templis, et sacrificiis

 Articulus Primus. Quanta impietate ethnici templa et aras diis suis atque imperatoribus mortuis et vivis aedificaverint, mercedemque exegerint pro tem

 Articulus II. Quam scelerata conscientia, quantaque avaritia ethnici diis suis sacrificaverint, et obtulerint grana thuris unius assis, duas meri gutt

 Series secunda. Libri Dogmatici Ante Susceptum Ab Auctore Montanismum. De Oratione. De Baptismo. De Poenitentia. De Patientia. Ad Uxorem Libri II. De

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Oratione.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Oratione.

 Prolegomena .

 Ad Lectorem Panciroli Praefatio.

 De Oratione Liber . Argumentum.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX .

 Caput X .

 Caput XI

 Caput XII .

 Caput XIII

 Caput XIV .

 Caput XV

 Caput XVI .

 Caput XVII

 Caput XVIII

 Caput XIX .

 Caput XX

 Caput XXI

 Caput XXII .

 Caput XXIII

 Caput XXIV

 Caput XXV

 Caput XXVI

 Caput XXVII

 Caput XXVIII .

 Caput Ultimum .

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Baptismo Adversus Quintillam Liber,

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Baptismo Adversus Quintillam Liber,

 Argumentum.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Caput XIII.

 Caput XIV.

 Caput XV.

 Caput XVI.

 Caput XVII.

 Caput XVIII.

 Caput XIX.

 Caput XX.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Poenitentia Liber.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Poenitentia Liber.

 Prooemium.

 Argumentum.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Patientia Liber.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Patientia Liber.

 Argumentum.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Caput XIII.

 Caput XIV

 Caput XV.

 Caput XVI.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Uxorem

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Uxorem

 Liber Primus.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Liber Secundus.

 Argumentum.— Ejusdem fere argumenti hic liber cum superiore, nisi quod, humanae fragilitatis memor, uxorem Auctor adhortatur, ut si secundas nuptias a

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Cultu Foeminarum

 Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Cultu Foeminarum

 Liber Primus.

 Argumentum.— Cum saevissima adversus Christianos Caesarum edicta mortem illis quotidie impendentem minitarentur, Tertullianus ad montanismum jam incli

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Liber Secundus

 Argumentum.— Ejusdem pene argumenti est liber iste cum praecedenti, praeterquam quod hic curam capilli et cutis magis peculiariter reprobet.

 Caput Primum.

 Caput II.

 Caput III.

 Caput IV.

 Caput V.

 Caput VI.

 Caput VII.

 Caput VIII.

 Caput IX.

 Caput X.

 Caput XI.

 Caput XII.

 Caput XIII.

 Index Tomi Primi.

 Index Tomi Primi.

 Series Secunda.

 Corrigenda Et Addenda.

 Corrigenda Et Addenda.

 Addenda Quae Sequuntur Ad Litterarios Tertulliani Annales.

 Anno 1702.

 Anno 1769.

 Anno 1840.

 Anno 1843.

 Index analyticus amplissimus tomum tertium absolvet.

 Finis Tomi Primi.

Caput IX.

0314A

Argumentum.— At vero cuncta illa crimina, quae falso Christianis objiciuntur, vera in Gentibus accusatoribus deprehendi; apud illos sacrificia humana, et olim in aperto, et nunc in occulto committi; homicidia laetis in theatro oculis spectari; infanticidia quotidie abjecto, necato etiam partu, vel abortu coacto perpetrari; sanguinem quoque gladiatorum recens necatorum sitiri; humanum pabulum de ferinis quaeri; imo in seipsos invicem incendi: Christianos contra, ab omni cruore, animalium etiam, abhorrere; apud illos incestum quotidie committi, cum, per scortationem vagam et gnatorum abjectionem, liberi etiam a parentibus ignorentur; quae cuncta a Christianis, utpote castis, continentibus, veneris etiam licitiae (prout nonnulli apud 0314B illos) expertibus, longissime abesse; neque haec de Christianis ab ullis credi posse, nisi qui credant, et ipsi illa faciant, et ex se de aliis judicent.

Haec quo magis refutaverim, a vobis fieri ostendam

0314C A vobis fieri ostendam. Porphyrius apud Theodoret. p. 108. et 109. Craec. Aff. cur Ἓθέτο γὰρ, φησὶν, ἐν Ῥόδῳ, etc. Mactabatur enim, inquit, XVI. kalend. Novembris homo apud Rhodios in honorem Saturni: quod, cum perdiu servatum fuisset, in consuetudinem abiit. quemdam enim ex iis, qui publica sententia damnati essent ad capitale supplicium, adusque Saturnalia vivum asservabant: addit ibidem alios populos, qui in infandum hunc ritum consenserint. Imo notat Lactantius Inst. div. I. 13. in Historia sacra Eunii olim fuisse scriptum: Saturnum et Opem, caeterosque tunc homines, humanam carnem solitos esitare; verum primum Jovem leges hominibus moresque condentem edicto 0314D prohibuisse, ne liceret eo cibo vesci. Itaque cujus est pudoris, quin imo inverecundiae, cujus quod agere te videas, in eo alterum reprehendere? Maledicti et criminis loco dare ea, quae in te possint reciprocata vicissitudine retorqueri? ut loquitur Arnobius lib. II. Hav.
partim in aperto, partim in occulto, per quod forsitan et de nobis credidistis. Infantes penes Africam
0314D Infantes penes Africam. Testimonia Veterum si quis desideret, adeat Elmenhorstium et alios ad illud Minucii p. 34. Merito in nonnullis Africae partibus infantes immolabantur, blanditiis et osculo comprimente vagitum, ne flebilis hostia immoletur. Et Plutarchus in Apophthegmat. narrat Gelonem tyrannum victis Carthaginiensibus ad Himeram coegisse inscribere foederibus, quod cessarent immolare filios Saturno. Hav.
Saturno immolabantur palam usque ad proconsulatum
0314D Proconsulatum Tiberii. Nodum, qui eruditos multum torserat, solvisse vel scidisse potius Scaligerum, testatur Heraldus in Notis. Et sane digna legi est Epistola ejus ad Casaub. LXVI. ubi disputat a Propraetore vel Proconsule Tiberii (qui et sacrificia cruenta Gallorum, teste Plinio, sustulerat) et haec sublata 0315A esse. Quod ut verum puto, tamen non possum illustr. viri emendationem probare, usque ad Proconsulem Tiberii; ita enim legit, licet operae expresserint 0315B Proconsulatum, contra sententiam ejus. Peccavit enim in Genium Tertulliani, qui omnino Proconsulatum voluit, sed ita, ut illo Proconsulem exprimeret, quemadmodum in hoc libro saepe locutus est, ut cum dixit naufragiis pro ipsis naufragis, cap. 39. et ministeriis alibi pro ministris. Hav.
Tiberii, qui ipsos sacerdotes in eisdem 0315A arboribus templi sui obumbratricibus
0315B Arboribus templi sui obumbratricibus scelerum. Arbores dicit tenebris suis obscurasse scelera templi et sacrorum, quae ita ut cap. VII. de canibus dixit fuerint lenones tenebrarum. Unde apparet vetustissimus mos templa arboribus obumbrare, et propter horrorem religionis, et ad ventorum vim arcendam, ut fit hodie. Prout vero sua cuique Deo dicata erat arbor, ita illa Dei sui templum obumbrabat. Virgil. II. Aeneid. 713. Aeneas ait ad suos:



Est urbe egressis tumulus templumque vetustum.

Desertae caereris, juxtaque antiqua cupressus;

ubi docte notat Servius poetam funebrem arborem bene ante templum Deae lugentis induxisse. Cujus antiquitatis 0315C nobile monumentum exhibet sculptura gemmae, quae spectanda proponitur Dactyl. Gorl. tom. II. num. 321. ubi sacra, et ad latus arbor, statimque a nobis ad notam decimam repraesentabitur. Ut vero noster dicit iisdem arboribus, ita de obscoena cujusdam libidine Seneca verba faciens Nat. Quaest. lib. I. cap. 17. de monstro illo dicit, ad speculum suum immolandus fuit. Et Nazianzenus de illis, qui christianas exenteratas et hordeo fartas porcis objiciebant, dignos qui ipsi Daemones suos pascerent. Locum ipsum vide infra ad illa: cruditantes adhuc; hoc cap. Pam. comma post scelerum neglexit. Hav.
scelerum votivis crucibus
0315A Vivos addit. Haverc. e cod. Fuld.
0315C Votivis crucibus vivos exposuit. Vocem vivos ex Cod. Fuld. apposuimus, quam sane non debuerat ita negligere Rigaltius. Votivas cruces cum eodem Rigaltio ita explico: Tiberium istum ex votivis arboribus votivas fecisse cruces, in quibus scelerati isti sacerdotes pulchre pendebant, tanquam anathemata ex voto. Narrat Lucianus sacrificii quemdam ritum, qui hinc 0315D non longe abit in Dea Syria p. 910. Δένδρα μεγάλα ἐκκόψαντες, etc. Magnas arbores excisas in atrio collocant: postea adductas capras, oves, aliasque vivas pecudes, ex arboribus sc. illis suspendunt: inter quae sunt etiam aves, vestes, et aurea argenteaque opera. Ac postquam omnia perfecte composuerunt, et simulacra deorum circa arbores tulerunt, pyram accendunt, et omnia repente cremantur. Hav.
exposuit, teste militia patriae nostrae
0315D Militia patriae nostrae. Quoniam Tertullian. patre centurione proconsulari fuit prognatus, suspicari quis possit reponi debere patris nostri, quomodo certe prae se ferre dicitur Cod. Fuld. Sed cum ille Tiberii Imperatoris tempora attingere non potuerit, diversus ab isto proconsul quidem Tiberius foret statuendus, de quo hic loqueretur, quod non puto. Mox idem Cod. quae ad ipsum manus. id est apud ipsum, vide indicem; cum vero mox sequatur illi hic: locum non potest habere. Solebant vero Proconsules majoresque magistratus per centuriones vel tribunos talia exsequi. In simili fere casu luculentum exstat testimonium 0316A apud Prosperum Aquitanicum De Promiss. et Praedict. Dei, parte III. cap. 38. Sub Constantio et Augusta Placidia, quorum nunc filius Valentinus pius et christianus 0316B imperat, Urso insistente tribuno, omnia illa ad solum usque perducta, agrum reliquit in sepulturam scilicet mortuorum: ipsamque viam sine memoria sui nunc Vandalica manus evertit. Hav.
quae id ipsum munus illi proconsuli functa est. Sed et nunc in occulto
0316B In occulto perseveratur. Pueruli ejusmodi oblatio super pateram, quam Pythia sacerdos tenet, ante oculos ponitur in sculptura gemmae hujus, quam produxit olim Leonard. Augustinus, tom. I. num. 107. ubi simile Apollini sacrificium apud Cretenses, exhibitum fuisse docetur. Vid. tab. 1. nº 1. Hav.
perseverat hoc sacrum facinus. Non soli vos contemnunt Christiani,
0316B Non soli vos c. C. Sensus est, non solos Christianos religioni suae, spretis idolis adhaerere, cum etiam occulta illa Saturni sacrificia licet eradicata publice et prohibita, apud quosdam durent. Hav.
nec ullum scelus in perpetuum eradicatur, aut mores suos aliquis deus mutat. Cum propriis filiis Saturnus 0316A non pepercit, extraneis utique non parcendo perseverabat, quos quidem ipsi parentes sui offerebant, et libentes respondebant
0315A Vocem in rebus sacris solemnem habent codd. Put., Bong., Fuld., Lugd., edd. Rhen., Pam. et Seml., 0316A exponebant. Sed in cod. Agob. et in altero Lugd. desunt voces: et libentes resp. et inf. blandiebantur.
0316B Libentes respondebant. Vox nota in sacris, quaeque in optimis Mss. Herald. Fuld. L. B. invenitur male Barr. et Rhen. et Pam. Exponebant significat votum misellorum istorum parentum. Plutarchus in lib. de Superstitione, in fine, ubi taxat hunc 0316C Carthaginiensium morem, Empedoclis hos profert versus:



Μορφὴν δ᾽ ἀλλάξαντα πατὴρ, φίλον υἱὸν ἀείρας,

Σφάζει ἐπευχόμενος μέγὰ νήπιος. ἀλλ᾽ εἰδότες, addit, καὶ γινώσκοντες αὐτοὶ τὰ αὐτῶν τέκνα καθιερευον.

Hav.
, et infantibus blandiebantur, ne lacrymantes immolarentur
0316C Ne lacrymantes immolarentur. Notum est id in sacrificiis maxime quaesitum, ne reluctantes immolarentur. Generosa itaque ad tyrannum vox Romani martyris, quam refert Chrysost. Hom. de S. Romano in fine: Cervices meas incide, nec aram commacula: habes victimam voluntariam, cur captivum taurum colligas reluctantem? Et ipse Tertullianus ad Scap. cap. II. Ita etsi nos compuleritis ad sacrificandum, nihil praestabitis Diis vestris: ab invitis enim sacrificia non desiderabant, nisi contentiosi sunt. Adde infra. cap. XXVIII.
. Et tamen multum homicidio parricidium differt. Major aetas apud Gallos Mercurio prosecabatur
0316A Prosecatur. Rig. Semler.
0316C Mercurio prosecabatur. Et de hoc satis interpretes ad Minucium. Ita vero edidit Rigalt. ex Coll. Mod. Prosecta in sacrificando dicebantur exta, quae aris 0316D dabantur ex fibris pecudum dissecta, teste Nonio, prociciem extorum Varro dixit apud eumdem, et hinc prosecare pro sacrificando Deo offerre apud Nostrum passim, ita enim c. XLVI. de Socrate: Aesculapio tamen gallinaceum prosecari jam in fine jubebat. Quomodo et c. XXIII. alia vis pronuntietur in eo, qui genitalia vel lacertos, alia qui sibi gulam prosecat. Firmant lectionem Modianam illa Suetonii in Claudio. c. XXV. Druidarum religionem apud Gallos dirae immanitatis, et tantum civibus sub Augusto interdictam penitus abolevit. Nam certe desiisse testatur etiam Pomponius Mela lib. III. c. 2. Aliquando adeo immanes Galli, ut hominem gratissimam Diis victimam crederent: manent vestigia feritatis jam abolitae, atque ut ab ultimis caedibus temperant, ita nihilominus ubi devotas altaribus admovere, delibant. Unde etiam Gallograeci ab his orti, et ritus cum nomine retinentes, apud Justinum XXVI. 2. in auspicia pugnae hostias caedunt: quarum extis cum magna caedes, interitusque omnium praedicetur, 0317A non in timorem, sed in furorem versi, sperantesque 0317B Deorum minas expiari caede suorum posse, conjuges et liberos suos trucidant. Ante legebatur, prosecant. Hav.
. Remitto 0317A Tauricas
0317B Tauricas fabulas. Huc pertinet ille scriptus et in tergo, necdum finitus Orestes. De his sat multa ad Minucium. Nec carpere cessat Lucian. in Dial. Junonis et Latonae et Apoll. et Bacchi. Hav.
fabulas theatris suis. Ecce in illa religiosissima urbe Aeneadarum piorum
0317B Aeneadarum piorum. Ita eos vocat ratione auctoris generis et originis (qui nullibi non hac commendatione apud Poetam introducitur), sed ut simul impietatem illorum sub tali nomine flagellet. Imitatur autem Lucret. qui ita lib. VI. 1277. Atheniensium populum pium vocat, sed absque ironia:



Nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,

Ut pius hic populus semper consuerat humari.
est Jupiter quidam
0317B Jupiter quidam. Postremam vocem non agnoscit Ms. L. B. Intelligit vero Latiarem, de quo satis multa alii. Insignem vero Cypriani locum producit in notis suis doctissimus vir Desiderius Heraldus. videsis 0317C plura apud Minucianos interpretes. Et revera id olim in more fuisse docet pluribus Scaliger ad Eusebium p. 56. et qui ex Plinio docet, quando ab hac crudelitate sit temperatum, in cujus sacrificii locum sanguis deinde bestiariorum successit effusus. Prudentius vers. 379. lib. I. Contra. Symm.



Respice terrifici scelerata sacraria Ditis,

Cui cadit infausta fusus gladiator arena,

Heu male lustratae Phlegetontia victima Romae!

Quidni igitur usurpemus illa Senecae in extremo Octaviae vers. 978.



Urbe est nostra mitior Aulis,

Et Taurorum barbara tellus.

Hospitis illic caede litatur

Numen superum: civis gaudet

Romae cruore.
, quem ludis suis humano proluunt sanguine. Sed bestiarii
0317C Sed Bestiarii. Bestiarorium, Ed. Barraei. Hi sunt qui cum bestiis congrediebantur in arena, sive nocentes, sive inopia illorum, alii cum immanibus feris 0317D comparati. Hisce ultimum coenantibus liberaliter apponebatur mensa. Apol. c. XLII. Non in publico liberalibus discumbo, quod bestiariis suprema coenantibus mos est.
, inquitis. Hoc, opinor, minus quam hominis. An hoc
0317A Forte ut hoc Haverc.
turpius, quod mali hominis? Certe tamen de homicidio funditur. O Jovem Christianum et solum patris filium
0317D O Jovem christianum et solum patris filium de crud. Objiciebantur Christianis initia quaedam sacramento infanticidii cruenta, quasi Deus ac Dominus noster sanguine gauderet, homicidioque coleretur. Quod Tertullianus primo falsissimum esse ostendit, deinde crimen ipsum in accusatores retorquet. Etenim Saturno suo infantes immolari, ipsumque adeo propriis filiis non pepercisse, unico Jove patris impii dentibus erepto fuga. Sed et Jovem Romae quoque humano sanguine coli. Unde colligit, jocaturque exclamando, O Jovem christianum, qui scilicet humano sanguine placari velit ut Christus: nam hoc de Christo fama calumniosissime vulgaverat; et, solum patris filium, quasi hoc sit etiam Jovi commune cum Christo, et quemadmodum Christum unigenitum Patris 0318A filium christiana fide credimus, sic et Jupiter solus 0318B et unicus Saturni filius habeatur. Utrumque autem de crudelitate. Jupiter christianus, quia Christo sanguine humano litari mentiebantur, ut Jovi suo Latiali. Jupiter solus Patris filius, quia solus patri superstes, ceteris ab Saturno illo manduco crudelissime devoratis. Rig.
de crudelitate! Sed quoniam de infanticidio nihil interest, sacro 0318A an arbitrio perpetretur (licet parricidium homicidio
0317A Sic ed. Rhen., Her., Seml.; cod. Agob. homicidium parricidio. Rig. et Hav. licet de parricidio intersit. Sed tota sententia videtur non a Tertull. profecta esse.
intersit) convertar ad populum. Quot vultis ex his circumstantibus et in Christianorum sanguinem hiantibus, ex ipsis etiam vobis justissimis et severissimis in nos praesidibus apud conscientias pulsem, qui natos sibi liberos enecent
0318D Natos sibi liberos enecent. O crudele, o inhumanum facinus, in infantes ferrum stringere, nullius inimicos, nullius reos, qui vel ad hostes sub cultro rideant! et tamen nihil magis tritum apud illos. Unde admiratio simul et locus Germanorum apud Tacitum c. XIX. Numerum liberorum finire, aut quemquam ex agnatis necare, flagitium habetur. Graviterque impietatem istam taxat Lactant. lib. VI. 20. Ergo ne illud quidem concedi aliquis existimet, ut recentes natos liceat oblidere: quae vel maxima est impietas. Ad vitam enim Deus inspirat animas, non ad mortem. Verum homines, ne quod sit facinus, quo manus suas non polluant, rudibus adhuc, et simplicibus animi abnegant lucem non a 0318C se datam. Clare vero Barr. et hinc Ms. Fuld. praeferunt enectent.
? Siquidem et de genere necis differt
0318A Haverc. e collatione Modiana: Si quid et de genere necis? Differt. Utique, etc. Quam scripturam servato eodem ordine verborum Semlerus quoque praetulit caeterorum librorum auctoritati.
utique crudelius
0318C Siquid et de genere necis, etc., Ita Coll. Modiana, omnino melius quam alii, siquidem et de genere necis differt, utique, etc. Cum utique quocumque modo perpetratum sit parricidium et homicidium, tamen si et necis genus consideres, aliud alio est crudelius; ferrum quod cito absumit hominem, quodque ideo majores natu, occidentes se eligunt, lenius mortis genus est quam longa in aquis jactatio, aut frigore fameve consumptio, aut denique viva vivo sepeliri corpora busto, ut loquitur Lucretius. In sequentibus nonnullae editiones legunt: Spiritum extorquetis, aut frigori et f. et c. e. ferro enim mori aetas g. m. optavit. Ita vero distinguo: et siquid et de genere necis? differt. Utique crudelius in aqua, etc. Hav.
in qua spiritum extorquetis, aut frigori et fami et canibus
0318C Frigori et fami et canibus exponitis. Lactant. l. v. Qui natos ex se pueros aut strangulant, aut si nimium pii fuerint, exponunt. iterum VI. 20. Quid illi, quos falsa pietas cogit exponere? Non possunt innocentes 0318D existimari, qui viscera sua in praedam canibus objiciunt: et quantum in ipsis est, crudelius necant, quam si strangulassent. Itaque merito de Saturno lib. II. Ad Nat. cap. 12. Itaque filios virili sex devorabat: melius ipse, quam lupi, si exponeret. Notatu vero dignum est, quod observavi in lectione Isidori, apud quem haec Tertullianaea inveniuntur, sed more suo auctores, unde profecerit, nomine abscondito, et verbis paulum inversis. Is itaque de poenis in legibus constitutis. lib. V. c. 27. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquenti extingui: ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori, aetas quoque major optarit, additque aliunde, gladius enim sine graviori cruciatu compendiosa morte vitam finire novit. Pertinet huc fragmentum illud Sallustii ex lib. Histor. Sin vis obsistat, ferro quam fame aequius perituros, quam Pompeius ibidem mortem vocat omnium miserrimam. lib. III. Hav.
exponitis; 0319A ferro enim mori
0319A Ferro enim mori. Unde Aeneae illa indignatio apud Virgilium lib. I, 130.



O Danaum fortissime gentis

Tydide, mene Iliacis occumbere campis

Non potuisse! tuaque animam hanc effundere dextra!

Mortem hanc ferro inventam, Romanam appellatam, 0319B quasi fortem et virilem collige ex istis Martialis, lib. I, 79. de Festo, qui laborabat faucium morbo. Hav.
aetas quoque maior optaverit.
0319B Semel interdicto. Elegans hujus vocis, sed non ita passim notus, multa loca apud bonos auctores corrupit, ita hic ante meliores Mss, semper legebabatur; et apud Lucretium in simul hodieque est mutatum, apud quem a bene multis illum aliquando mendis, quae adhuc resident, vindicaturi ex Mss. Vossianis Biblioth. Lug. B. reponimus ita:



Admistum quoniam semel est in rebus.

et ego ante jam ita correxeram, adductus loco Lucani VIII. 707. ubi de Pompeio.



Simul impulit illum

Dilata Fortuna manu, pulsatur arenis,

Carpitur in scopulis, hausto per vulnera fluctu

Ludibrium pelagi.

Noster denique rursus c. X. Sequetur ut eadem ratione pro aliis non sacrificemus, quia nec pro nobismetipsis, 0319C semel deos non colendo. Hav.
Nobis vero, homicidio semel interdicto, etiam conceptum utero
0319C Conceptum utero. Accepta potatione ad abortum. Juvenalis Sat. VI. 594. quem vide. Ovidius idem abominatur lib. II. etc. ut et versu 29. Fit itaque in formae lenocinium et scortis est familiare. Hinc Prosper Aquitan. De Prom. et Praedict. lib. II. cap. 15. ut sit jam uxor, quae paulo ante fuerat meretrix, habeatque filios, quae studebat filios non habere, nec jam libidini, sed suscipiendae serviat proli. At vero nulla mulier, ut bene Augustinus, potationes ad abortum accipiat, nec conceptos aut natos occidat. Quae mortiferas potiones accipit, ut non concipiat, quantoscumque parere potuisset, tantorum homicidiorum est rea: est vero tantorum, tot, tam multorum, ut saepe apud Nostrum etiam. Res sane medicis prohibita. Theodorus Priscianus in Victoriam libro III. Abortum dare nulli unquam fas est: ut enim Hippocratis testatur oratio, tam duri reatus conscientia medicorum innocens officium non debet maculare. Imo lege prohibita: Paulus I. Si quis 0319D aliquid. §. Qui abortionis. § ne poenis. Qui abortionis aut amatorium poculum dant, etsi dolo non faciant, tamen quia mali exempli res est, humiliores in metallum, honestiores in insulam, amissa bonorum parte, relegantur. Quod si eo mulier aut homo perierit, summo supplicio afficiuntur. Similis lex Mosis Exodi XXI, 22. Codex Fuld. legit conceptum uterum, notatque Scioppius ex jure phrasin esse. Hav.
, dum adhuc sanguis in hominem delibatur
0319D In hominem delibatur. Deliberatur Jun. male, aliae editiones melius delibatur. Delibari in hominem dicitur sanguis, dum ex praestantissimo hominis succo embryo nutritur. Lucretius.



Floriferis ut apes in saltibus omnia libant.

Estque id ipsum quod Jobus c. X. vers. 13. Nonne sicut lac mulsisti me, et caseum me coagulasti! Theodoret. p. 78. quo alludit rex David Ps. CXXXIX. 15. nonne occultatum est os meum in abdito, et artificiose acupictus sum in imis partibus terrae? Rigaltius tamen ex Ms. Puteano edidit deliberatur, quod et ego feci ex 0320A L. B. et non est improbandum. Lucem haud parvam accipit ex notissimo Ausonii disticho:



Dum dubitat Natura marem faceretne puellam,

Factus es, o pulcher, pene puella, puer.

Sed omnium instar elegantissimus ille Varronis locus sit de Origine humana apud Censorinum de Die Natali 0320B cap. IX. ex sententia Pythagorae. Quae quidem fragmenta, reconditae antiquitatis plena, emendata auctaque et notis illustrata, adjecto omnium verborum vocabulario, ad editionem habemus parata. Sed ipse Varro: numeros, qui in unoquoque partu aliquid adferunt mutationis, dum aut semen in sanguinem; aut sanguis in carnem, aut caro in hominis figuram convertitur. Denique ipse rursus Tertullianus lib. IV. Adv. Marcionem cap. 21. non decem mensium cruciatu deliberatus. Ita et ibi enim meliores Mss. pro quo alii delibatus. Sensus est, dum deliberat Natura in utero, velitne conceptum semen commixtumque in hominem formare, an sinere ut effluat, naturalemque patiatur abortum. Hav.
, dissolvere non licet. Homicidii festinatio est prohibere nasci; nec refert natam quis eripiat 0320A animam, an nascentem disturbet: homo est
0320B Homo est et qui est futurus. Martialis lib. IX. ep. 42.



Ipsam crede tibi naturam dicere verum.

Istud quod digitis, Pontice, perdis, homo est.

Licet enim JCtis partus nundum editus nondum homo dicatur, recte tamen Paulus § de statu hominum 0320C testatur, qui in utero est, perinde ac si in rebus humanis esset, custodiri. Quomodo enim prius a JCtis dicatur, patet ex collatione verborum Papiniani ad Legem Falcidiam Dig. XXXV. tir. 2. § 9. In Falcida placuit, ut fructus postea percepti, qui maturi mortis tempore fuerunt, augeant haereditatis aestimationem fundi nomine, qui videtur illo in tempore fuisse pretiosior. Circa ventrem ancilla nulla tempori admissa distinctio est. nec immerito, quia partus nondum editus, homo non recte fuisse dicitur. Sermo est de legato et haereditatibus. Pecus appellat informe illud nondum hominem Tertull. lib. de Anima cap. 25. et membrana foetum involvens ἂμνιον, quasi pellem agnelli dicas, veteribus nuncapata fuit. Itaque nec audiendus est Aristoteles, qui nimiam civium multitudinem in una civitate dissuasurus, semen vult corrumpi et abortivum reddi, antequam homo possit nominari. Verba ejus sunt lib. VII. Politicorum cap. 16.
, et qui est futurus; etiam fructus omnis jam in semine est.
0320C Etiam fructus omnis, jam in semine est. De Zenone 0320D Stoico Theodoret. p. 73. τὸν γὰρ τοι ἀνθρώπινον σπορόν, ὑγρόν ὂντα καὶ μετέχοντα πνεύματος, τῆς ψυχῆς ἔφησεν εἶναι μέρος τε καὶ ἀπόσπασμα. Genitale siquidem hominis semen, quod humore ac spiritu praeditum esse cernitur, partem esse animae, quamdamque veluti abscissionem putavit. Impiae itaque Platonis leges apud eumdem p. 131. Ὃταν δὲ αἱ γυναῖκες, etc. Ubi autem viri et mulieres gignendi tempus excesserint, liberos eos sinemus conversari ut velint; hoc solum praemonentes, ne quem amplius conceptum foetum in lucem edant: si quis autem institutum hoc ita violarit, ut foetum ad partum perducat, ita eum denique exponat, ut omni prorsus alimonia careat. Alii, et fructus o. jam in s. e. Rhen. et fructus hominis.
De sanguinis pabulo
0320D De sanguinis pabulo. Retorquet in adversarios crimen de pabulo crudae et sanguinis haustu; de quo more multa congesserunt Interpretes Minuciani.
et eiusmodi tragicis ferculis legite, nuncubi relatum sit
0319A Edd. omnes: legite necubi rel. sit ( cod. Agob. et Lugd. est), praeter unum Scriverium, qui recte habet: nuncubi. Verba uncis inclusa, quae desunt in Rhenani ed., 0320A nescio an debeantur manui librarii male sedulae. Ritum autem istum Scytharum describit Herodot. 4, 70.
, ((est apud Herodotum, opinor))
0320A Diffusum Seml.
defusum
0320D Defusum brachiis sanguinem. Vide Lydii Syntagma sacrum de Re Mil. p. 203, et notas ad Minucium. 0321B Athenaeus Carmanorum morem narrat lib. II. solitos illos mutuum sanguinem in compotationibus propinare firmandae amicitiae. In Cod. Fuld. est alterutro. Ms. L. B. et Pam. diffusum.
brachiis sanguinem 0321A ex alterutro degustatum nationes quasdam foederi comparasse. Nescio quid et sub Catilina
0321B Nescio quid et. Addit hoc tale Coll. Mod. et recte dubitantis more expressit Auctor, quoniam nec ipse Sallustius asseverat, sed ut rumorem ponit. Fuere ea tempestate, qui dicerent, Catilinam, etc. ubi videndus doctissimus Putschius. Simile contigisse fertur sub tyranno Magnentio.
tale degustatum est. Aiunt et apud quosdam gentiles Scytharum defunctum quemque a suis comedi
0321B A suis comedi. Adv. Marcionem lib. I. Parentum cadavera cum pecudibus caesa convivio convorant. Qui non ita decesserint, ut escatiles fuerint, maledicta mors est. Similis Massagetarum ingluvies. Hieron. adversus Jovian. II. Massagetae miserrimos putant, qui aegrotatione moriantur, et parentes cognatos, propinquos, cum ad senectam venerint, jugulatos devorant: τὸ 0321C et non agnoscebat Edit. Barraena.
. Longe excurro. Hodie istic
0321A Et hic Wouw.
Bellonae sacratos sanguis
0321A Sacratur Wouw. Succatus Barr.
de femore proscisso parmula
0321A In palmulam Fran.
0321C Parmula exceptus. Ita Rhenan. editio, et recte, quid enim illud quod omnes alii substituunt palmula? an vola manus, an palmae arboris lignum? Rem ipsam, ipsum sacrum, in ipso actu Bellonarium vide ad aram Deae in sculptura gemmae hujus insignis, in Dactyl. Gorlaeana tom. II. num. 664. et hic pag. 91. ubi velim notes clypeolum vel parmulam arae innixam et ad sanguinis exceptionem destinatam. Sed et palmulam adhibitam in his sacris patet ex notabili hac gemmae sculptura, quam produxit doctiss. Leon. Augustin. 1. 171. ubi nudus talis Bellonarius conspicitur, qui latus ferro sibi, quod sinistra gerit, fodit, cruore qui de femore proscisso labitur, dextram plenam ante Bellonae signum sublevans. Sed accuratius intuenti diversus hujus sacri ritus apparet, et ut sanguinis esus in prima, ita devotio in secundae gemmae sculptura.
exceptus et suis datus signat
0321A Cod. Lugd. Hodie istic Bellonae sacratus sanguis de fem. proscisso in palmulam exceptus et sui datus signat. Cod. Fuld. Hodie i. B. secator s. de f. pr. palmula exceptus et usui datus signat. Cod. Put. et Bong. exceptus et sui datus signat. Rhen.: parmula.
. Item illi, qui munere in arena noxiorum jugulatorum
0322A Rigulatorum Cod. Fuld. Forte: vigilatorum Haverc.
0321C Jugulatorum. Rigulatorum Cod. Fuld. pro in omnibus 0321D aliis est jugulatorum. Probat Scioppius et de fascia explicat, qua obvolvebant vulnus sanguinemque sistebant. Itaque Nonium in partes adducit in voce rica. Posset et Festum. Is: ricae et riculae vocantur parva vicinia, ut palliola ad usum capitis facta. Granius quidem ait esse muliebre cingulum capitis, quo pro vittae Flaminica redimatur. Et Isidorum XIX. 31. Rigula est mitra virginalis capitis; non enim placet repetitio illa jugulatorum et mox jugulo. Quid si ex vestigiis Ms. lectionis facias rigidulorum, ut innuat gladiatores noxiosve jam ex disciplina jugulum praebere fortiter jussos, ex vulnere pallere et rigere, qui status corporis animae fugam comitatur. Adrianus Caesar moribundus apud Spartianum in Vita ejus, hos versus effundit:



Animula vagula, blandula,

Hospes, comesque corporis,

Quae nunc abibis in loca

Pallidula, rigida, nudula,

Nec, ut soles, dabis jocos,

0322B Ipse denique Tertullian. Rigere et pallere post lavacrum mortuus possum, infra c. XLII. Frustra enim obligatur jugulum in arena, ubi vulnus est, mortiferum, et quem, ut notum est, victi praebere debebant. Eadem Collatio mox delet exceptum, quod et abesse potest. Sed quod Rigaltius quoque inducat in Edit. sua haec, de jugulo decurrentem, ferre non possum, nempe concursus iste repetiti vocabuli non placuit, nec inventa est medicina, nisi altrox urendo, secando. Hav.
sanguinem 0322A recentem ((de jugulo decurrentem exceptum)) avida siti comitiali
0322B Comitiali morbo. Minucius: Ipsum credo Jovem Saturni filium comitialem morbum hominis sanguine, id est, morbo graviore, sanare. Ubi Wouwerius ex Scribonio Largo medico notat c. XII. ex jecinore gladiatoris jugulati particulam aliquam novies datam consumant. Nota quoque historia Faustinae Antonini Philosophi Imperatoris uxoris, cui gladiatorem amanti 0322C in remedium amoris sanguis ipsius occisi oblatus est, ut narrat Julius Capitolinus. Hav.
morbo medentes hauserunt, ubi
0322A Auferunt Par.
sunt? item illi, qui de arena ferinis obsoniis
0322C Ferinis obsoniis coenant. Totum locum adumbravit Minucius, p. 34. Non dissimiles et qui de arena devorant illitas cruore, vel membris hominis et viscere saginatas. Quos quomodo notabit Ovidius, apud quem brutorum etiam esum dissuadentis Pythagorae oratio est Metam. lib. XV. vers. 88.



Heu! quantum scelus est, in viscera viscera condi,

Congestoque avidum pinguescere corpore corpus,

Alteriusque animantem animantis vivere letho!
coenant, qui de apro, qui de cervo petunt? Aper ille, quem cruentavit, co Huctando
0322A Conculcando Paris.
0322C Colluctando. Ms. Fuld. conluctando. Barr. luctando. At vero Rhenan. et Ms. Lugd. Bat. legunt conculcando, quod magis rectum puto, ut magis proprium apris. Itaque ex natura illorum loquitur Christus Matth. VII. 6. μήποτε καταπατήσωσιν αὐτοὺς ἐν τοῖς ποσὶν αὐτῶν. Hav.
detersit; cervus ille in gladiatoris sanguine se jactavit. Ipsorum
0322A Jacuit Paris. Cervus ille se glad. sanguine jactavit Haverc.
0322C In gladiatoris sanguine jacuit. Ita Ms. L. B. et editiones Rhen. et Rigaltii. At vero Barr. et Herald. 0322D Pameliusque jactavit: quomodo fere Ms. Fuld. seu Coll. Mod. sanguinem jactavit. Puto reponi debere: cervus ille se glad. sanguine lactavit. Caecil. apud Nonium in lactare: Quid proluvium, quae voluptas; quae te lactat largitas? i. e. mulcet, delectat, afficit, vel in g. s. lactavit. Cicero ibid. Malevolentia lactans malo alieno, et hoc verissimum. Si enim jactavit vel jacuit tantum, detracta pelle cruenta nihil sceleris remanet; nec humani sanguinis vestigium, sed si hauserit cruorem, jam alia res est. Non ingratum fore judico hic inserere, quare Aegyptii a quibusdam dicantur suilla abstinuisse. Aelianus in libro de Animalib. X. c. 16. ingluviem suum vel ab esu humanae carnis non abstinentium notat. Ἡ ὑς καὶ τῶν ἰδίων τέκνων, etc. i. e. Suillum pecus tantopere explendo abdomini deditum est, ut ne propriis quidem suis foetibus parcat, neque helluationem suam ab humano corpore abstineat. Quae causa est, cur hujusmodi animal, ut impurum, detestabile et voracissimum, apud Aegyptios in summo odio habeatur. 0323B Oratio Septimii nostri ita intelligi debet: Animalia ista, quorum carnes vos avide devoratis, priusquam in arena a bestiariis strata sunt, multos ante adversariorum occiderunt, ita aper cruorem, quem e vulnere dentibus elicuit, dum conculcat semimortuum hominem, detersit et hausit; cervus potum defessus sitiens avide ingurgitavit, ursus hominem ipsum intra viscera sua etiam sepelivit. Martialis 1, ep. 44.



Ponatur tibi nullus aper post talia facta;

Sed tu ponaris, cui Charidemus, apro.

Tertull. de Spectac. cap. XII. nisi et feris humana corpora dissiparentur. Et cap. XXI. idem in amphitheatro derosa et dissipata, et in suo sanguine squallentia corpora patientissimis oculis desuper incubat.
ursorum alvei appetuntur cruditantes
0322A Trucidantibus Jun. Tuditantibus vel truditantibus Havercamp.
adhuc de visceribus humanis. Ructatur 0323A proinde
0323A Deinde Paris.
ab homine caro pasta
0323C Pasta de homine. Utitur et hac locutione Prudentius contra Symm. I. vers. 383. increpans voluptatem 0323C oculorum in caedibus gladiatorum:



Quid sanguine pasta voluptas.

Intellige ex illis Senecae Nat. Quaest. II, 3. Pars est nostri, manus, ossa, nervi, oculi: materia, succus retenti cibi, iturus in partes. Hav.
de homine. Haec qui editis, quantum abestis a conviviis Christianorum? Minus autem illi faciunt, qui libidine fera humanis membris inhiant, quia
0323A Qua Jun.
vivos vorant? minus humano sanguine ad spurcitiam
0323A A spurcitia Paris.
consecrantur, quia futurum sanguinem lambunt
0323C Futurum sanguinem lambunt. Epiphanius de Gnosticis, Haeresi XXVI. Οἱ δὲ τάλανες, μιγέντες ἀλλήλοις, καὶ ὡς ἐπὶ ἀληθείας αἰσχύνομαι εἰπεῖν τὰ παρὰ τοῖς αὐτοῖς αἰσχρὰ πραττόμενα, κατὰ τὸν ἅγιον Ἀπόστολον, καὶ τὰ παρ᾽ αὐτοῖς γινόμενα αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν· ὅμως οὐκ αἰσχυνῶ λέγειν, ἃ αὐτοὶ ποιεῖν οὐκ αἰσχύνονται, ἵνα κατὰ πάντα τρόπον φρίξιν ἐργὰσωμαι τοῖς ἀκοοῦσι τὰ παρ᾽ αὐτῶν γενόμενα αἰσχρουργήματα. μετὰ γὰρ τὸ μιγῆναι πάθει πορνείας, προσεπιτούτοις ἀνατείνοντες τῆν ἑαυτῶν βλασφημίαν εἰς οὐρανὸν, δέχεται μὲν τὸ γύναιον καὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ῥύσιν τὴν ἀπὸ τοῦ ἄῤῥηνος εἰς ἰδίας αὐτῶν χεὶρας, etc., καὶ οὓτως αὐτὸ ἐσθίουσι, μεταλαμβάνοντες τὴν ἐαυτων ἀκαθαρσίαν, καὶ φασι· Τουτό ἐστι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Supra: homo est, et qui est 0323D futurus, et fructus omnis jam in semine est. Hav.
? non edunt infantes plane, sed magis puberes. Erubescat error vester Christianis, qui ne animalium quidem sanguinem in epulis esculentis
0323D Sanguinem in epulis esculentis. Multis haec illustravit Elmenhorstius ad Minucii locum, hinc explicans illud Act. XV, 27. quod nos superius aliter exposuimus. Ibidem docet sequiores christianos in totum nonnunquam carnibus abstinuisse ex hoc Prudentiano Cathemer.



Absit enim procul illa fames, etc.

Caedibus ut pecudum libeat

Sanguineas lacerare dapes.

Sint fera gentibus indomitis

Prandia de nece quadrupedum,

Nos oleris coma, nos siliqua

Foeta legumine multimodo

Paverit innocuis epulis.

unde Blandina apud Euseb. Hist. Eccl. V, 1. Ruffini verbis: Multum erratis, o viri, quod putatis infantum visceribus vesci eos, qui ne mutorum quidem animalium carnibus utuntur. Nota vero illud, epulis esculentis, Minucius 0324B edulium dicit, quae significant lautiores epulas, quibus nonnunquam pro temporis ratione Christi ani se invitabant, qui itaque ne in deliciis quidem suis sanguine vel bestiarum vescerentur, quomodo humanum ingurgitarent? Clementiae hinc quoque laudem apud Romanos sibi peperit Domitianus, sed initio imperii, proferens Virgilii versum:



Impia quam caesis gens est epulata juvencis.

adeo ut edicere destinaverit, ne boves immolarentur, prout in Vita ejus c. IX. narrat Suetonius. Scripsit libellum de hac re Evanthius Abbas, scriptor pius et vetustus. Hav.
habemus, qui propterea suffocatis quoque et morticinis abstinemus, ne quo
0323A Quo modo Fran. quoque Ms. L. Bat.
sanguine contaminemur vel intra 0324A viscera sepulto. Denique inter testamenta Christianorum botulos
0324B Botulos etiam cruore distentos. De his omnino videndus Leo Imperator in Constitutione LVIII. quae botulorum et omnino sanguinis esum vetat. Jamque Homeri tempore hoc genus edulii notum fuit, ut patet 0324C ex Odyss. Σ. vers. 44 et 117. Ut vero Graeci γαστέρες et γαστριμάργους appellarunt helluones, quod loco citato latius exsequitur Eustathius, ita etiam Noster tales botulos vocat adversus Psychicos c. 1. exteriores et interiores botuli Psychicorum. Lego vero hic ex Modiana collatione efficacius: in tormenta christianorum botulos etiam cruore, etc.; quo enim vexarent miseros, botulos in os infarciebant, habentes exploratum, sanguine omnino abstinere. Hav.
etiam cruore distentos admovetis, certissimi
0323B Certissimi—Porro abest Paris.
scilicet, illicitum esse penes illos, per quod exorbitare eos vultis. Porro quale est, ut quos sanguinem pecoris horrere confiditis, humano inhiare
0324A Initiare legit Wouwerius ad Minucium p. 39.
credatis, nisi forte suaviorem eum experti? Quem quidem et ipsum proinde examinatorem Christianorum adhiberi ut foculum, ut acerram
0324C Ut foculum, ut acerram. Quibus nonnunquam vitam suam redimebant, qui eam anima cariorem habebant. Adv. Marc. I, 27. Quid non et in persecutionibus statim oblata acerra animam negatione lucraris? Ms. L. B. transponit, adhiberi oportebat ut foculum, ut acerram. Pietatem meram spirant illa, quae Ausonii carmina inter leguntur. Sunt in Parecbasi:



Nec thus cremandum postulo,

Nec liba crusti mellei:

Foculumque vivi cespitis

0324D Vanis relinquo altaribus.
oportebat. Proinde
0324A Perinde Par.
enim probarentur sanguinem humanum appetendo, quemadmodum sacrificium respuendo
0324D Quemadmodum sacrificium. Praetulerim lectionem Ms. Fuld. appetendo christiani, qui sacrificium respuendo. Sensus est, iis qui recusatione sacrificii probantur christiani, magis illius sectae probarentur esu sanguinis, quod illis solemne. Sed hanc et multas alias ejus Codicis lectiones praetermisit Rigaltius. Hav.
; alioquin necandi
0324D Necandi si gustassent. Hanc lectionem praeferunt Herald. Wouwerius et Rigalt. ad quam aspirat Ms. Fuld. in quo necandi si non gustassent. Sed et altera non infirmo tibicine nixa est, negandi si non gustassent, quemadmodum si immolassent; quam receperunt Pam. et la Cerda et Junius, et ante illos Barraeus et Gelenius, tutatur etiam Ms. Lugd. Bat. Negandi scilicet christiani, qui sanguinem non appetent, aeque ut nunc qui sacrificent. Priorem lectionem ita explico, tum demum morte puniri debere ut patratores infanticidii et humani sanguinis appetentes, si degustando 0325B fidem fecerint, quemadmodum sacrificare negantes, interficiuntur. Hav.
si gustassent
0324A Sic Her., Wouw., Rig., Hav. e Ms.; Cod. Fuld. necandi (Pamel. aliique: negandi) si non gustassent, qu. si 0324B immolassent.
, 0325A quemadmodum si non immolassent. Et utique non deesset
0325B Non deesset vobis. Tacitam diluit objectionem, unde iste sanguis petatur; quasi homicidium vel ob id, vel venarum incisio necessaria essent, cum semper apud illos aestuaret noxiis carcer, et quotidie hominum, vel christianorum, sanguis funderetur. Hav.
vobis in auditione custodiarum et damnatione sanguis humanus. Proinde incesti qui magis, quam quos ipse Jupiter docuit
0325B Ipse Jupiter docuit. Seneca in Apocolocynt. de Claudio: Illum Deum ab Jove? quem, quantum quidem in illo fuit, damnavit incesti. L. Silanum enim generum suum occidit. Oro per quod? Sororem festivissimam omnium puellarum, quam omnes Venerem vocarent, maluit Junonem vocare. Ita interpungo, et explico: potestne ille fieri Deus Jovialis, ut ita dicam (locutio est ut apud Lucretium Ceres ab Iaccho, id est Iacchi 0325C mater, et apud Tertullianum saepius de prudentia, de justitia, etc.) qui Jovem incesti damnavit in Silano, quem occidit, quoniam sororem suam Juniam Calvinam, ut Jupiter Junonem, id est, pro uxore habere dicebatur. Et quemadmodum Noster non Persarum adjungit exemplum, ita lepide Lucianus Jovem dicit uxores quidem complures duxisse alias, sed postremo loco Junonem germanam suam, idque juxta Persarum et Assyriorum institutum. Verba ejus sunt in Dialogo de Sacrificiis, Ἔγημε δὲ πολλὰς μὲν ἄλλας, ὑστάτην δὲ, τὴν Ἤραν τὴν ἀδελφὴν, κατὰ τοὺς Περσῶν τοῦτο, καὶ Ἄσσυρίων νόμους. Hav.
? Persas cum suis matribus misceri Ctesias refert. Sed et Macedones suspecti, quia quum primum Oedipum tragoediam audissent, ridentes incesti dolorem, ἥλαυνε, dicebant, εἰς την μητέρα
0325A In codd. μέμηνε, ἔμινε, ἔμηνε vel ἔμεεν dic. εἰς τὴν μητέρα; Gothofredus in lib. ad Nat. I, 16. ἤλαυνε dic. τὴν μητέρα, et ita 0325B Hav., Seml., Ritt. Sed v. εἰς non est delendum.
0325C Ἤλαυνε dicebant τὴν μητέρα. Cum locus hic in Mss. hujus Apologetici varie sit conceptus, ridiculos multos foetus eruditi commentatores inde extraxerunt, prout in illorum notis videri potest. Scriptura codicum quidem illa est. Barraeus μέμηνε dicebant, etc. Aldus et Ms. Bongars. ἔμινε. Rhen. aliique ἔμηνε vel ἔμεεν dicebant εἰς τὴν μητέρα, alii aliter. Tandem Rigalt. 0325D finxit suum ἔλαυνε dicebant εἰς τὴν μητέρα, quasi ad Oedipum ut ducem et regem clamassent, age duc in matrem, ut urbem vel castellum expugnaturus; eamdemque lectionem contra Ms. Agobardini fidem in lib. Ad Nat. I. cap. 16. intrusit. Priorius denique, cum de suo etiam afferre aliquid vellet, nihilque haberet, suffuratus est conjecturam Heraldi, omnium pessimam, ἐμίηνε, i. e. incestavit, tam oscitabundus, ut velut Mss. lectionem nobis obtruderet, quorum ille ne uno quidem unquam usus videtur. Illa sola vera lectio est, quam suppeditat liber Ad nationes, quamque ibi probavit Gothofredus: Atque exinde alter ad alterum, elaune ten matera, dicebatis. Id est si vertas, agitavit matrem, prout verbum illud passim de equorum agitatione et incitatione sumitur. Confirmaturque Ms. Fuld. in quo τὸ εἰς non invenias; nam Lugd. Bat. hic nihil sani, dolorem, dicebant epala. Nec potuisse aliter dicere Macedones patet inde, quia conversi alter ad alterum ita locuti sunt, non ad tragaedum 0326B sive Oedipum ipsum conversi, ut putavit Rigaltius. Scilicet illi, qui tanto cachinno spectaculum trucidati oculos Oedipi exceperant, improbam hanc causam derisus sui assessoribus suis in eodem theatro dederunt. Huc spectare possit illud Minucii, Memoriae et tragaediae vestrae incestis gloriantur, quas vos libenter et legitis et auditis. In Fuld. Ms. erat ἐλάγταε aiebant μετέραν. Hav.
. Jam nunc recogitate, quantum liceat erroribus ad incesta miscenda, suppeditante materias passivitate
0326B Passivitate luxuriae. Ita appellat Venerem istam erroneam et passim per licita et illicita vagam. Quomodo cum saepe, tum etiam vox illa occurrit lib. Adv. Hermogenem cap. XLI. Haec inquies non est, haec turbulentia et passivitas non est, sed moderatio et modestia, Male itaque Rhen. suppeditare materias passim invitante luxuria. Graecis εἰκαιότης, unde εἰκαῖα πρόβατα, 0326C passales oves. vide Scaligerum ad Manilium p. 68. Hav.
luxuriae
0325B Rhen.: suppeditare materias passim invitante luxuria.
. Imprimis filios exponitis suscipiendos ab aliqua praetereunte misericordia
0326A Matre extranea Paris; misericordiae extraneae Fran.
extranea
0326C Misericordia extranea. Ita passim libri Mss. longe melius quam editi quidam misericordiae extraneae, aut Rhenani matre extranea: quomodo etiam Barraeus. Eleganter Paulus JCtus, citante Wouw. ad Minuc. Necare videtur non tantum is qui partum praefocat, sed et is qui publicis locis misericordiae causa exponit, quam ipse non habet. Non possum quin Lactantii locum adducam, sed ita ut emendatior legatur. Is VI. 20. ut vulgati libri habent. Quis dubitet, quin impius sit, qui alienae misericordiae locum non tribuit? quin etiam si contingat ei quod voluit, ut alatur, addixit certe sanguinem suum, vel ad servitutem, vel ad lupanar. Nihil minus dicit, quam quod videtur velle, in meo certe exemplari. Repone, qui alienae misericordiae locum, non suae tribuunt, id exigunt quae ibi sequuntur. Extraneam talem misericordiam videre licet Charicleae evenisse apud Heliodorum Aethiop. lib. II. p. 118. edit. Commel. Sed nos de crudelitate hac plura in 0326D initio hujus capitis, quibus addi potest Kippingius lib. I. cap. I. p. 13. novae editionis. Hav.
, vel adoptandos melioribus 0326A parentibus
0326D Adoptandos melioribus parentibus. Qui alienos liberos amore paterno complectantur, quos parentes ipsi ablegando a se odisse professi sunt. Interim tamen laudibus apud Scriptores hic adoptandi mos non caruit. Notabilis locus est apud Philonem Judaeum in initio libelli de Agricultura, quem vide. Hav.
emancipatis. Alienati generis necesse est quandoque memoriam dissipari; et semel error impegerit, exinde jam tradux proficiet incesti, serpente genere cum scelere. Tunc deinde quocumque in loco, domi, peregre, trans freta, comes est libido, cujus ubique saltus facile possunt alicubi ignaris
0326A Matre extranea Paris; misericordiae extraneae Fran.
filios pangere vel ex aliqua seminis portione
0326A Rig. et Hav. pangere, velut ex al. sem. sparsione, 0326B etc.
; ut ita
0326B Uti aspersum Franeq.
sparsum genus per commercia humana concurrat in memorias suas, neque eas coitus incesti sanguinis agnoscat. Nos ab isto
0326D Nos ab isto. Pulcherrimum christianae continentiae encomium. Minucius p. 85. At nos pudorem non facie, sed mente praestamus, unius matrimonii vinculo libenter inhaeremus; cupiditatem procreandi aut unam scimus, aut nullam. Et mox ibid. Tantum denique abest incesti cupido, ut nonnullis rubori sit etiam pudica conjunctio. Sed maxime huc facit locus Origenis contra Celsum lib. I. quem quum me docuerit Elmenhorstius, religio est nomen ejus reticere. Οἱ δ᾽ ὑπ᾽ αὐτῶν ἐπὶ ἰδιωτίᾳ ἐξουθενούμενοι, etc., id. est: Caeterum, homines idiotae ab illis pro nihilo habitis, ut stulti et illiberales, 0327B si modo committant se in fidem Dei, et doctrinam Jesu recipiant, tantum absunt ab omni lascivia, spurcitia, turpitudine libidinum, ut in morem perfectorum sacerdotum ab omni coitu abhorrentium, multi eorum in totum caste pureque vivant, alieni a congressu mulierum etiam legitimo. Mox a Rhen. abest et fidelissima. 0327C Hav.
eventu diligentissima et fidelissima castitas sepsit, quantumque ab stupris et ab omni post matrimonium 0327A excessu, tantum et ab incesti casu tuti sumus. Quidam multo securiores totam vim hujus erroris virgine continentia depellunt, senes pueri. Haec in vobis esse si consideraretis, proinde in Christianis non esse perspiceretis. Iidem oculi renuntiassent utrumque. Sed caecitatis duae species facile concurrunt, ut qui non vident quae sunt, videre videantur quae non sunt. Sic per omnia ostendam. Nunc de manifestioribus dicam
0327B Vv. Sic per omnia ostendam desunt in ed. Rhenani, et quae sequuntur: Nunc de manifestioribus dicam, c. X. adscripta. Rig. de Hav. Nunc et manifestis.
.