Tertullian, Apologeticus Adversos Gentes Pro Christianis

Series prima. Libri Apologetici. Apologeticus Adversus Gentes. Ad Nationes libri II. De Testimonio Animae. Ad Martyres. De Spectaculis. De Idololatria

Apologeticus Adversus Gentes Pro Christianis.

Totius Operis Argumentum.

Caput Primum.

Joannis Laurentii Mosheim, De Aetate Apologetici Tertulliani, Initioque Persecutionis Severi, Disquisitio.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Nationes

Liber Primus.

Liber Secundus.

Quinti Septimi Florentis Tertulliani De Testimonio Animae Liber Adversus Gentes

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Martyres Liber

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Spectaculis Liber.

Cum non Romae solum, sed per provincias etiam propter Severi reditum, victoriamque de Albino reportatam ederentur, spectacula, libros de Spectaculis I

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Idololatria Liber.

Ad Libros Apologeticos Appendix,

Liber Ad Scapulam.

Monitum.

Argumentum Et Synopsis.

Dissertatio In Q. Septimii Florentis Tertulliani Apologeticum, Duos Ad Nationes Libros, Et Unum Ad Scapulam, (Auctore Domno Nic. Le Nourry.) Presbyter

Caput Primum. Analysis Apologetici, et quis sit Tertullianus, cujus nomine inscribitur.

Articulus Primus. Analysis Apologetici.

Articulus II. Ostenditur Tertullianum esse hujus libri auctorem, ac quis ille fuerit, quae ejus patria, qui parentes, quorum falsis religionibus primu

Articulus III. Quibus rationibus Tertullianus ad christianam religionem adductus, et quando eam professus est.

Articulus IV. De Tertulliani conjugio, et summo continentiae amore, de ejus sacerdotio utrum presbyter factus, maritorum more cum uxore vixerit, nec

Articulus V. De Tertulliani ingenio, et multiplici eruditione: utrum jurisconsultus fuerit, et idem ac Tertyllianus: de ejus stylo ac scribendi modo,

Caput II. De libri Apologetici aetate, quibus directus nuncupatusque sit, utrum auctoris nomine primum inscriptus, quis illius titulus, quodve argumen

Articulus Primus. Quo tempore Tertullianus Apologeticum publicam in lucem emiserit.

Articulus II. Quibusnam Antistitibus et praesidibus hunc Tertullianus Apologeticum librum nuncupaverit.

Articulus III. Utrum Tertullianus huic Apologetico nomen inscripserit suum: de illius titulo, argumento, in capita divisione, capitumque summariis.

Articulus IV. Quanto applausu hic liber susceptus, a quo graecam in linguam conversus, quo stylo conscriptus, et utrum Tertullianus suscepto defensori

Caput III. De hujus libri Apologet ici manuscriptis codicibus, editionibus, et variorum in eum paraphrasibus, scholiis et observationibus.

Articulus Primus. De variis hujus libri manuscriptis codicibus.

Articulus II. De variis hujus Apologetici, aliorumque Tertulliani librorum editionibus.

Articulus III. De variorum in Tertulliani Apologeticum scholiis, paraphrasibus, notis, et observationibus.

Caput IV. De duobus Tertulliani ad nationes libris.

Articulus Primus. Analysis libri primi ad Nationes.

Articulus II. Analysis libri secundi.

Articulus III. Variis rationum momentis ostenditur Tertullianum horum librorum esse auctorem, et nova Hoornbeeki id negantis opinio refellitur.

Articulus IV. Quo tempore hi libri publicam in lucem prodierunt.

Articulus V. Utrum hi duo ad Nationes libri ante vel post Tertulliani Apologeticum scripti fuerint.

Articulus VI. De horum librorum argumento, et utrum illud plenius perfectiusque in eis, quam in Apologetico pertractetur.

Index Capitum In quibus Apologeticus et libri inter se conveniunt.

Articulus VII. De librorum ad Nationes titulo cur a Tertulliano scripti, ac quibus directi fuerint de unico illorum manuscripto codice, variis editi

Caput V. De Tertulliani libro ad Scapulam.

Articulus Primus. Analysis hujus libri.

Articulus II. Ostenditur Tertullianum hujus libri esse auctorem quibus rationibus ad illum post Apologeticum et libros edendum impulsus fuerit quo t

Articulus III. De hujus libri manuscriptis et editis codicibus, de variorum in eum observationibus, ac nonnullis diversis lectionibus et notis.

Caput VI. Novae in Tertulliani Apologeticum, duos ad Nationes libros, et unum ad Scapulam observationes, quibus primum ostenditur Christianam religion

Articulus Primus. Quomodo Tertullianus ostendat Christianam religionem, Tiberio imperante, in mundum introductam, sacris fulciri Judaeorum Scripturis,

Articulus II. Quando et quomodo sacrarum Scripturarum libri, hebraice primum conscripti, in linguam graecam a Septuaginta duobus interpretibus convers

Articulus III. Qua in Philadelphi bibliotheca libri sacrarum Scripturarum repositi, ubi ea bibliotheca constructa, quantus in illa librorum numerus, a

Articulus IV. Quomodo Tertullianus sacrae Scripturae auctoritatem ex maxima ejus antiquitate demonstret, quae sint substantiae et materiae veterani st

Articulus V. Quam luculenter Tertullianus probaverit antiquitatem librorum Moysis ex ejus aetate, qui coaevus fuit Inacho, et pluribus saeculis Danao,

Articulus VI. De aliorum post Moysem sacrorum vatum aetate, et supputariis digitorum gesticulis, et

Articulus VII. Quomodo Tertullianus demonstret divinam esse sacrae Scripturae auctoritatem, nec illius ignorantiam ab ethnicis posse objici.

Caput VII. De Deo divinisque ejus perfectionibus et attributis, ac quot qualesve gentilium philosophorum de illo dissensiones et errores.

Articulus Primus. Examinatur sextuplex argumentum, quo Tertullianus Deum existere demonstrat, videlicet sacrarum Scripturarum auctoritate, gentilium p

Articulus II. De perfectionibus sive attributis Dei, ac quo sensu a Tertulliano dicatur hominibus cognitus, quamvis sit invisibilis, incomprehensibili

Articulus III. Ostenditur Tertullianum revera credidisse Deum esse spiritum, nihilque habere corporei, et contraria argumenta solvuntur.

Articulus IV. Quot qualesve fuerint gentilium philosophorum de Deo dissensiones, Thaletis, seu Simonidis, qui de illo interrogatus, nihil respondere p

Caput VIII. De Christi divinitate.

Articulus Primus. De variis Filii Dei nominibus, ac quam luculenter Tertullianus doceat veri summique Dei attributa illi convenire, eumque unum et aet

Articulus II. Quam diserte Tertullianus asseverat unam et eamdem esse Patris aeterni ejusque Filii substantiam ac naturam, licet distincta sit utriusq

Articulus III. Quam diserte Tertullianus orthodoxam adhuc de Filii Dei, nec non Spiritus sancti divinitate ac sacro Trinitatis mysterio doctrinam expl

Articulus IV. Quibus rationibus Tertullianus explicare conatus sit divinam aeternamque Filii Dei generationem, et cur ille, non vero Spiritus sanctus,

Articulus V. Exponuntur et examinantur quaedam exempla, quibus Tertullianus divinam Filii Dei generationem explicare conatus est.

Articulus VI. Expenduntur solvunturque argumenta, quibus nonnulli probare nituntur labefactatam fuisse a Tertulliano orthodoxam de suprema Filii Dei d

Articulus VII. Solvuntur alia argumenta, quibus objicitur Tertullianum negasse Filii Dei divinitatem quia dixit illum minorem Patre, huncque visibile

Articulus VIII. Rursus ostenditur quam perspicue Tertullianus aeternitatem Filii Dei asserat, et contraria argumenta diluuntur, quibus confici posse p

Articulus IX. Solvitur aliud argumentum, inde petitum, quod Tertullianus dixisse videtur fuisse tempus, quo Filius Dei non erat.

Caput IX. De Christo Deo et homine.

Articulus Primus. De humano Christi ex virgine ortu, a sacris prophetis praenuntiato: cur dicitur homo Deo mixtus: ejus in terras adventum non posse r

Articulus II. Eumdem Christi in terras adventum non posse negari a Judaeis, nisi caeca obstinatione mulctatis.

Articulus III. Christum violentis Judaeorum suffragiis, sicut ipse praedixerat, in crucem a Pilato Syriae procuratore actum, sponte et cum verbo spiri

Articulus IV. De Christi a morte ad vitam regressu, apparitionibus in Galilaea, ordinalis ad disseminandum Evangelium discipulis, illius in coelos asc

Articulus V. Vera esse ea omnia, quae de Christo Deo et homine dicta sunt nemini fas esse de religione sua mentiri Christianos absque ulla ambiguita

Caput X. De Angelis et Daemonibus.

Articulus Primus. Angelorum et daemonum nomen cognitum fuisse gentilibus poetis, philosophis, ac nominatim Socrati, Platoni, nec non magis et vulgo in

Articulus II. Utrum Tertullianus crediderit spiritualem esse omnium Angelorum et daemonum naturam: quanta ea de re propter istorum ex pravis angelis,

Articulus III. Quomodo Tertullianus ostendat nonnulla, quae ethnici diis suis tanquam vera miracula adscribebant, facta fuisse daemonum artibus ac pra

Articulus IV. Quomodo daemones futurarum rerum scientiam subripere tentaverint, ac falsorum deorum nomine ambigua quibusdam, ac praesertim Pyrrho et C

Articulus V. Quomodo Tertullianus ostendat daemonum potestate ac fraudibus ea esse facta, quae magi circulatoriis praestigiis ludunt, quibus infamantu

Articulus VI. Qua ratione Tertullianus demonstret eos, qui de deo pati aestimantur, qui aris inhalant, qui numen de nidore concipiunt, ructando conant

Articulus VII. Quam praeclare Tertullianus superius argumentum inde confirmet, quod daemones ab iis, quae obsidebant, hominum corporibus vario modo ej

Caput XI. De mortuorum hominum ad vitam revocatione, extremo Dei judicio, aeternis impiorum poenis, ac praemiis justorum, atque animarum ante ultimum

Articulus Primus. Quibus argumentis Tertullianus probaverit omnes mortuos homines posse ad vitam revocari, ac revera revocandos: utrum animae corporib

Articulus II. Quibus exemplis, quove Pythiae oraculo, ac philosophorum de animarum transmigratione sententia Tertullianus ostendat quoscumque mortuos

Articulus III. Quo tempore mortui homines ad vitam excitabuntur, sistentque se extremo Dei judicio, et quomodo Tertullianus ethnicorum de Minoe et Rha

Articulus IV. De aeterno igne, quo improbi et impii homines cruciabuntur qua ratione Tertullianus ejus aeternitatem asserat, atque confirmet igneorum

Articulus V. De aeterna sanctorum beatitudine quo in loco resideant: utrum ea statim post mortem fruantur, vel illam ad extremum usque judicii diem q

Caput XII. Ostenditur, qui qualesve fuerint Christiani, quomodo ab ethnicis distincti ac quam longe puriores fuerint illorum, quam ethnicorum mores,

Articulus Primus. Qui, quales, et quam multiplicati fuerint Tertulliani tempore christiani, ac quomodo ab ethnicis, quibuscum vivebant, tunc discerner

Articulus II. Quantum Christianorum leges perfectione sua atque auctoritate alias omnes a gentilibus latas superent, qua sedulitate observarentur ab i

Articulus III. Tam castos fuisse Christianorum, quam depravatos gentilium mores: quanta christianorum erga omnes dilectio et charitas cur se invicem

Articulus IV. Ostenditur quanta fuerit Christianorum conjugum castitas, et quam certum sit plures in virginitatis statu ad mortem usque perseverasse:

Articulus V. Quomodo Tertullianus demonstret maximam fuisse Christianorum castitatem et gentilium incontinentiam: illos sexum foemineum non mutasse, c

Caput XIII. Quam absurde ethnici jactaverint pares esse alias philosophorum suorum atque Christianorum virtutes ac quomodo Tertullianus tam horum ver

Articulus Primus. Quam immeritis laudibus, statuis, et salariis ethnici remunerarunt philosophos, qui sponte sua destruebant deorum cultum, in princip

Articulus II. Quam absurde Christianis scientia et disciplina aequiparentur philosophi gentiles, gloriae libidinosi, affectantes se docere veritatem,

Articulus III. Quam praepostere gentiles contenderint parem esse philosophorum suorum atque Christianorum probitatem, contra quam Diogenes superbiam P

Caput XIV. De Christianorum jejuniis, poenitentiae operibus, precibus, et solemni diei dominicae festo, ac quanta in iis omnibus illorum et gentilium

Articulus Primus. Quam longa et horrida fuerint jejunia Christianorum: quantum ab hac abstinentiae severitate abessent convivia et coenae Megarensium,

Articulus II. Quam diversa fuerunt poenitentialia Christianorum ac gentilium opera, quibus illi coelum invidia utndevnt, tundebent, hi vero impiis sup

Articulus III. Quo Christiani modo Deum precarentur sine monitore, expansis ad coelum manibus, capite nudo, anima innocente, atque ad orientem convers

Articulus IV. Cur Christiani diem dominicum, ab ethnicis Soli dicatum, laeti festum agerent, sicque uno tantum loco a gentilibus et Judaeis diem sabba

Caput XV. De sacris Christianorum synaxibus.

Articulus Primus. Quam ob caussam Christiani sacros coetus inirent de fusis ibi precibus, ac potissimum pro mora finis de sacrarum Scripturarum lect

Acticulus II. De stipe, quam Christiani in suis synaxibus offerebant ubi reposita fuerit utrum illorum charitas tempore Tertulliani refrixerit ac q

Articulus III. De data in Christianorum synaxibus coena, et praemissis ei precibus ac contra impudentes ethnicorum calumnias ostenditur quam frugalis

Articulus IV. De his quae post coenam in Christianorum synaxibus agebantur de aqua manuali de accensis luminibus et synaxeon hora de canticis et hy

Articulus V. Quomodo ex Therapeutarum conventibus ea confirmari possint, quae de Christianorum synaxibus dicta sunt.

Articulus VI. Diluitur ethnicorum argumentatio contra pios castosque Christianorum mores, inde petita, quod aliqui christiani a tradita morum discipli

Caput XVI. De christianis martyribus.

Articulus Primus. Quibus ac quam variis horrendisque cruciatibus Christiani ab ethnicis torquerentur, et trucidarentur: ac cur Sarmenticii, et Semaxii

Articulus II. Quomodo sanguis martyrum semen fuerit christianorum, isque majorem, quam Cicero, Seneca, Diogenes, Pyrrho, Callinicus, aliique philosoph

Articulus III. Quomodo Tertullianus refellat ethnicos objicientes injustam esse Christianorum a se vexatorum querimoniam, quippe qui ad tormenta ac mo

Articulus IV. Quam perspicue Tertullianus doceat martyrium esse secundum baptisma, quo tota Dei gratia redimitur, peccata omnia remittuntur, ac praeli

Caput XVII. Quibus argumentis Tertullianus demonstret Christianos iniquissime et contra omnium legum praescripta ab ethnicis vexatos, et trucidatos fu

Articulus Primus. Quanta perversitate ethnici Christianos, sibi prorsus incognitos, nec qui qualesve essent, investigare volentes, oderant atque insec

Articulus II. Quanta iniquitate ethnici Christianos, nec auditos, nec defensos, sed suum duntaxat ob nomen condemnaverint, et crudelissime necaverint.

Articulus III. Quam absurde ethnici objicerent Christianos propter suum aut auctoris sui nomen odio habendos, quia nullus philosophus, platonicos, epi

Caput XVIII. Quam absurde ethnici objectarent se ad vexandos necandosque christianos quibusdam suis legibus teneri, qui quaslibet sanctiores tam saepe

Articulus Primus. Quibus rationibus Tertullianus ostendat nulla, vel lege, vel auctoritate, ullum hominem cogi posse ad eum, quem falsum novit, deum c

Articulus II. Quam insulse ethnici ad torquendos tollendosque Christianos objicerent se quibusdam imperatorum legibus adstringi, quandoquidem ab iis i

Articulus III. Examinatur quam impune ethnici violaverint leges immodicum coenarum, supellectilis et vestium sumptum cohibentes, et quae illae fuerint

Articulus IV. Quanta licentia gentiles, spretis legibus, quae theatra orientia destruxerant, longe plura aedificaverint, in quae majoris voluptatis ca

Articulus V. Expenditur qua temeritate ethnici conculcaverint leges quae dignitatum et natalium insignia, ac matronarum et meretricum vestes distingui

Articulus VI. Expenditur quanta severitate usus vini mulieribus olim interdictus fuerit, ac quam impune, propter illius abusum, uxores a viris suis tr

Articulus VII. Examinatur quodnam sit vetus decretum de novis diis sine senatusconsulto non introducendis, et Metelli votum de templo in Alburni dei h

Caput XIX. De legibus in Christianos datis, et imperatorum in eos odio vel favore.

Articulus Primus. Quomodo Tertullianus ostendat primas in Christianos leges latas esse a Nerone nequissimo imperatore, ac deinde a Domitiano, Neronian

Articulus II. Expenditur utrum Marcus Aurelius christianae religioni propterea faverit, quod christiani milites exercitui ejus, siti enecato, imbrem n

Articulus III. Examinatur quo jure Tertullianus asserat mitigatas ab imperatore Trajano scriptas in Christianos leges, nullas vero in illos latas ab A

Caput XX. De laesae divinae majestatis criminibus, quorum Christiani, tam falso quam impudenter, ab ethnicis illorum reis accusabantur.

Articulus Primus. Quam invicte Tertullianus demonstret Christianos immerito accusari infanticidii, sive infantis in sacris eorum synaxibus occisi, com

Articulus II. Quam invicte Tertullianus ostendat gentiles homicidii, cujus Christianos falso accusabant, esse reos, utpote qui in Africa infantes Satu

Articulus III. Ostenditur homicidii quoque reos fuisse Gallos, qui Mercurio Tauros, qui Dianae homines immolabant: item Romanos, qui in Aeneadarum ur

Articulus IV. Quam certo Tertullianus asserat epotum ab ethnicis humanum sanguinem publicis in ludis Jovi dicatis, et ab his qui comitiali morbo remed

Articulus V. Ostenditur quomodo humanis carnibus vescerentur gladiatores, Scythae, Messagetae, et Derbices, qui suscepta religione christiana, ab his

Articulus VI. Quam perspicue Tertullianus ostendat Christianos secreti in sacris suis synaxibus incesti falso falsius accusari, quo gentiles Jovis exe

Articulus VII. Quam absurde ethnici objecerint a Christianis adorari caput asini: quis huic fabulae occasionem dederit: quanta impudentia nebulo quida

Articulus VIII. Quam inconsiderate ethnici vitio Christianis verterint cultum crucis Christi, cum illi ipsi quaslibet in deorum suorum simulacris, tro

Caput XXI. De laesae majestatis humanae criminibus, quorum reos agere Christianos ethnici perperam conabuntur.

Articulus Primus. Quam evidentur Tertullianus ostendat Christianos laesae majestatis humanae immerito accusari, qui toto mentis affectu non falsos deo

Articulus II. Christianos immerito laesae majestatis humauae accusari, quia nolebant pro imperatoris salute sacrificare diis gentilium, aut eos precar

Articulus III. Quam frustra gentiles objicerent Christianos laesae majestatis humanae esse reos, quia per imperatoris genium jurare recusabant, sed ju

Articulus IV. Christianos perperam ab ethnicis laesae majestatis humanae idcirco insimulari, quod imperatores vocare deos nollent: ipsum imperatorem s

Caput XXII. Christianos nec publicos esse hostes, nec factiosos, sed gentiles, qui illos horum criminum accusabant.

Articulus Primus. Publicos hostes non esse Christianos, qui allatas sibi ab ethnicis injurias nunquam ulcisci voluerunt, tametsi id facillime possint,

Articulus II. Quam absurde ethnici objicerent Christianos esse publicos hostes, quia imperatorum solemnia non sicut illi celebrabant focos et toros ed

Articulus III. Ostenditur ethnicos fuisse revera publicos hostes imperatoris, quem palam vexabant dicteriis, ac conviciis, quorum testis erat Tiberis,

Articulus IV. Majores imperatorum hostes fuisse ethnicos proditores, Cassios, Nigros, Albinos, et alios, qui inter duas lauros Caesarem obsederunt qu

Articulus V. Quae sint illicitae factiones, ac quantum ab eis discrepet pia vivendi ratio Christianorum, qui immerito factiosi dicebantur, quia specta

Caput XXIII. Christianos publicarum cladium non esse caussam.

Articulus Primus. Quae sint publicae clades, quarum Christianos auctores esse tam saepe quam falso ethnici conquerebantur, ac quomodo Tertullianus eos

Articulus II. Quomodo Tertullianus demonstret Christianos ideo publicarum cladium non esse auctores, quia ante Christi ortum plurimis terrarum inundat

Articulus III. De cladibus, quae ante christianae religionis primordia excitatae sunt igne coelesti, et hominum armis: de Sodoma et Gomorrha exustis,

Articulus IV. Quam perspicue Tertullianus ostendat publicarum calamitatum auctores non esse Christianos, qui iis imminentibus, veri Dei misericordiam

Articulus V. Examinantur allatae a Tertulliano rationes, ob quas Deus patitur Christianos publicis calamitatibus affligi, et cur eae pro ethnicis vate

Caput XXIV. Quam absurde ethnici conquerebantur Christianos reipublicae esse inutiles, atque idcirco exterminandos.

Articulus Primus. Quomodo Tertullianus probaverit Christianos non fuisse brachmanas, nec Indorum gymnosophistas, nec sylvicolas, sed reipublicae pluri

Articulus II. Nullum reipublicae damnum inferri a Christianis, qui ethnicorum caeremonias non frequentabant, nec saturnalibus lavabant diluculo, sed h

Articulus III. Quam insulse ethnici objicerent Christianos ideo reipublicae fructuosos non esse, quia coronas non emebant, ad spectacula non convenieb

Articulus IV. Quam immerito ethnici conquerebantur templorum suorum vectigalia decoqui, ex quo orti erant christiani, qui diis illorum, hominibusque m

Caput XXV. Quibus argumentis Tertullianus demonstret falsam esse gentilium religionem, ac falsos omnes illorum deos.

Articulus Primus. Quam aperte falsitas religionis ethnicorum demonstretur ex christianae veritate, ejectis ex obsessorum corpore daemonibus, certa hom

Articulus II. Quam praepostere ethnici venditarent suos post mortalem hanc vitam factos esse deos ab alio superiore mancipe divinitatis unum duntaxat

Articulus III. Quanta insulsitate gentiles venditabant Saturnum, Jovem, aliosque ob merita, praeclaraque facinora, factos esse deos, et alios, illis p

Articulus IV. Refellitur fictum a Varrone triplex deorum genus: physicum, seu naturale mythicum, sive fabulosum et gentile, sive civile et populare.

Caput XXVI. Quam luculenter Tertullianus ethnicorum litteris, scriptisque ostendat falsos esse omnes illorum deos.

Articulus Primus. Quomodo Tertullianus demonstret falsos esse gentilium deos ex litteris, quibus ad prudentiam et liberalia officia informabantur, atq

Articulus II. Quam perspicue Tertullianus demonstret falsos esse gentilium deos ex litteris histrionum, a quibus voce, gestu, motu, cantu repraesentab

Articulus III. Quantum gentiles, personam deorum in cavea induti, divinitatem illorum pessumdederint, repraesentantes castratum Alym, vel Herculem viv

Articulus IV. Quibus argumentis Tertullianus patefecerit ethnicorum deos a philosophis, ac nominatim a Socrate, Diogene, et Varrone irrisos atque expl

Caput XXVII. Expenduntur alia Tertulliani argumenta, quibus falsos nullosque esse gentilium deos demonstrat.

Articulus Primus. Quam nefaria fuerit provinciarum, civitatum, ac praesertim Aegyptiorum peculiares deos sibi adoptandi licentia: quam parum verisimil

Articulus II. De aliis diis, qui Romanis incogniti, in Italiae provinciis et urbibus colebantur, quemadmodum Cassinensium sive Crustuminensium Delvent

Caput XXVIII. Quanta insulsitate Romani venditaverint se sua in deos pietate meruisse totius orbis imperium.

Articulus Primus. Quam falsum sit Romanos meruisse totius orbis terrae dominatum sua pietate in deos Sterculum, Mutinum, Larentiam, Cybelem, Jovem, Ju

Articulus II. Romanis datum non fuisse ob suam in deos pietatem imperium, quod fundatum fuerat, antequam Numa varios, qui explicantur, eosdem deos col

Articulus III. Non magis datum aut propagatum ab ullis gentilium diis imperium Romanorum, quam Babyloniorum, Medorum, Aegyptiorum, Assyriorum, Amazonu

Caput XXIX. De deorum imaginibus, statuis et simulacris.

Articulus Primus. Quibus argumentis Tertullianus demonstret colenda non esse deorum simulacra, quae nulla ante Numam Pompilium, ac longo deinceps temp

Articulus II. Quam absurde ethnici dixerint simulacra suos esse deos tametsi plurimi quosdam aliis incognitos, et a se adoptatos colerent, aut domest

Articulus III. Quam praepostere gentiles Simonem magum, sicut alios deos suos statua dei sancti inauguraverint, eosque omnes repraesentaverint eodem h

Caput XXX. De gentilium templis, et sacrificiis

Articulus Primus. Quanta impietate ethnici templa et aras diis suis atque imperatoribus mortuis et vivis aedificaverint, mercedemque exegerint pro tem

Articulus II. Quam scelerata conscientia, quantaque avaritia ethnici diis suis sacrificaverint, et obtulerint grana thuris unius assis, duas meri gutt

Series secunda. Libri Dogmatici Ante Susceptum Ab Auctore Montanismum. De Oratione. De Baptismo. De Poenitentia. De Patientia. Ad Uxorem Libri II. De

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Oratione.

Prolegomena .

Ad Lectorem Panciroli Praefatio.

De Oratione Liber . Argumentum.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Baptismo Adversus Quintillam Liber,

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Poenitentia Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Patientia Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Ad Uxorem

Argumentum.— Ejusdem fere argumenti hic liber cum superiore, nisi quod, humanae fragilitatis memor, uxorem Auctor adhortatur, ut si secundas nuptias a

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Cultu Foeminarum

Liber Primus.

Argumentum.— Cum saevissima adversus Christianos Caesarum edicta mortem illis quotidie impendentem minitarentur, Tertullianus ad montanismum jam incli

Argumentum.— Ejusdem pene argumenti est liber iste cum praecedenti, praeterquam quod hic curam capilli et cutis magis peculiariter reprobet.

Index Tomi Primi.

Corrigenda Et Addenda.

Addenda Quae Sequuntur Ad Litterarios Tertulliani Annales.

Index analyticus amplissimus tomum tertium absolvet.

Finis Tomi Primi.

Caput XXXV.

0456B De nostris annis. Occasionem qua verisimile est hanc acclamationem usurpatam, pulchre inquirit Heraldus, quodque saepius versu concepta fuerint ejusmodi acroamata illustrare potest id quod in Caligula c. VI. notat Sueton. Germanico pristinae sanitati 0456C restituto ut putabatur ab universo populo fuisse acclamatum:

Salva, Roma, salva patria, salvus est Germanicus,

est enim integer trochaicus. Et aperte testatur Corippus in carmine quod in laudem Imperatoris Justini scripsit lib. II. versu 317.

Disponunt cantus, modulos et vocibus addant.

ubi exprimere voluit illud Suetonii in Caligula c. XVI. nobilisque pueris ac puellis, carmine modulato, laudes virtutes ejus canentibus. Qui idem princeps imperii initio ut optimi Germanici filius, tantam de se spem et amorem excitaverat, ut ubi in adversam valetudinem incidit, non defuerint, qui depugnaturos se armis pro salute aegri, quique capita sua proposito titulo voverent, ibid. c. XIV. quos postea crudelis ille tyrannus votum explere coegit c. XXVII. Vehemens vero amoris iste aestus, quo pro alio mori quis cupit, ipsi ut vita prorogetur, tantoque sceleratius, vel in talibus verbis mortem ejus optare. Hoc plerumque amatoribus in ore erat, unde pulchre Horatius lib. III Carm. IX. 9.

0456D Me nunc Tresse Chlos regit,

Dulces docta modos, et citharae sciens:

Pro qua non metuam mori,

Si parcent animae fata superstiti.

cui pulchrius respondet Lydia:

Me torret face mutua

Thurini Calais filius Ornithi,

Pro quo bis patiar mori,

Si parcent puero fata superstiti.

Et apud Plautum, Asin. III. 3. 18. amicae conquerent

Cur tu obsecro immerito meo me mortis dedere optas,

dat responsum amans juvenis:

Ego te? quam si intelligam deficere vita, jam ipse

Vitam meam tibi largiar, et de mea ad tuam addam.

Quod tamen merito magis illi usurpent, inter quos non malis interruptam querimoniis haud citius extrema die copulam amor solvit, ut facit lugens iste Titi Caesaris libertus Arimetus:

0457A Si pensare animas? sinerent crudelia fata,

Et posset redimi morte aliena salus:

Quantulacumque meae debentur tempora vitae,

Pensassem pro te, cara Homonaea, libens,

Exstat inscriptio Romae in cardinalis Coelii hortis, refertque illam Gruterus et alii in inscript. Multi vero 0457B Codices editi, ut Ald. Rhen. Mss. ut Fuld. et L. B. habent:

De nostris annis augeat tibi Jupiter annos.

Argumentum.— Non itaque recte publicos hostes Christianos dici, quod caetera in Imperatores religiosi, solemnia 0452A illorum conscientia potius quam las civia celebrent, observantes illa modeste, verecunde, pudice, pie; aliter ac ipsi Romani inter quos non plebs tantum Caesarem saepe convitiis discindat, novum atque novum in dies, lucelli causa, idque in ipso congiario dividundo exoptet, sed ipsi Senatores, Equites, Primores Urbis Castrorumque, vitae Caesaris immineant, et cum Cassiis, Nigris, Albinisque conspirent, grandi interim laetitiarum apparatu ad eruptionem usque proditionem suam tegentes. Nullos in his inveniri Christianos, qui nec Astrologos de salute Caesarum cousulant, quod fieri non potest, nisi rerum novarum cupiditate, a qua illi omnino abhorrent.

Propterea igitur publici hostes Christiani, quia imperatoribus neque vanos neque mentientes neque 0452B temerarios honores dicant, quia verae religionis homines etiam solemnia eorum, conscientia potius quam lascivia celebrant. Grande videlicet officium, focos et toros in publicum educere, vicatim epulari, civitatem tabernae habitu abolefacere

0452B Rhen., Gelen. et Scaliger: obole facere; pro habitu Hav. scribere maluit habitu. Cod. Fuld.: civitatem in tabernae habitum demutare.

, vino lutum cogere

0452D Vino lutum cogere. Nec hoc intellexerunt librarii. Demutarunt itaque in vinolentum cogere, ut est in Cod. L. B. vel in vinulentiam facere, prout exhibet Cod. Fuld. Est vero vinum lutum cogere, humum multo vino conspergere et inebriare, proterviae luxusque signum. Tangitque Horatius avarum notans, de quo Publius Syrus ait versu 59.

Avarus, nisi cum moritur, nil recte facit.

Ita enim Flaccus II. Odar XIV.

Absumet haeres Caecuba dignior

Servata centum clavibus: et mero

Tinget pavimentum superbum

Pontificum potiore coenis.

Cicero quoque Philipp. II. Personabant omnia vocibus ebriorum, natabant pavimenta vino, madebant parietes. Et is quidem mihi loci hujus sensus videtur, quod enim la Cerda refert ad novitium morem vini fontes faciendi, vereor ut antiquis etiam in usu fuisse, 0453B possit probare. Fuit etiam Veneris festum, in quo ad templum Deae multum vini effunderetur; cujus institui Aeneam auctorem laudat Plutarchus. Quaest. Rom. XLV. additque effusionis rationem: Ἦ καὶ τοῦτο σύμβολόν ἐστι τοῦ χρῆν νήφοντας ἑορτάζειν, ἀλλα μὴ μεθύοντας, ὡς τῶν θεῶν μᾶλλον τοῖς ἐγχέουσι χαιρόντων τὸν πολὺν ἄκρατον, ἣ τοῖς πίνουσι. Illo enim significatur sobrie, non vero temulente festa celebranda esse, effusione vini multo magis gaudentibus diis, quam hominum vinolentia. Quod et huic mori forsan ortum dedit. Id Graeci dicerent πηλὸν ποιεῖν ut ille, qui vivo sibi tribui optabat id, quod mortuis fit frustra, in Anthol. lib. II. c. XL. ep. 3.

Ζῶντί μοι εἴτε θέλεις, χάρισαι· τέφρην δὲ μεθύσκων,

Πηλὸν ποήσεις, κοὔχ ὁ θανὼν τίεται·

i. e. Viventi mihi, si quid voles exhibe, cinerem vero inebrians, lutum coges, mortuus vero non honoratur. Hav.

catervatim cursitare ad injurias, ad impudentias, 0453A ad libidinis illecebras. Siccine exprimitur publicum gaudium per dedecus publicum? Haeccine solemnes dies principum decent

0453C Principum decent. Mire hic in Mss. turbatur, nam ubi Pam. et alii: Haeccine solemnes dies principum decent, quae alios dies non decent? Fuldanus mirifice: Haec in solemnes dixi principum decernuntque alios dies non decet. Quae manifesto vitiosa Novum sensum praebet Ms. L. B. Haeccine solemnes dies principium dicent, quae alios non dicent; pro quo ultimo legendum decent. Principium dicere est omen de reliquis subministrare, fiebant enim haec vota praecipue Calendis Januariis, ut sic ad totum annum extenderentur. Tacitus lib. IV. Annal. Caesar solenmia incipientis anni Calendas Januarias epistola precatus, cui loco geminum ex Caio JCto citat La Cerda. Legiturque apud Dionem lib. LIX. pag. 742. ed. Steph. in principatu Caii Caligulae prima anni die Machaonem quemdam servum ad pulvinar Jovis Capitolini ascendisse, ibique multa et dira vaticinatum, catellum quem secum attulerat, ac post se ipsum occidisse. Quod profecto futuri temporis dirum erat principium et 0453D praesagium, quando Caius, qui ut bonus medicus vulnera Rom. Reip. a Tiberio inflicta debuerat sanare, significabatur et Rempubl. perditurus, et ipse cruenta nece periturus. Eratque ita ille dies titulus anni, ut cum Petronio loquar, apud quem avis ciconia est titulus tepidi temporis. Dicebaturque Imperator aperire annum. Statius IV. Sylv. Carm. I. 2. de Domitiano:

Insignemque aperit Germanicus annum.

et ibidem versu 20:

Sic annos intrare decet.

De quo ritu consuli potest eruditus Joh. Petri Bellorii Commentariolus De Novi Anni Auspiciis ad singularem Antonini Pii Nummum, inscriptum S. P. Q. R. A. N. F. F. Optimo Principi. Pio. i. e. annum novum, faustum, felicem. Editus est primum Romae, inde ad calcem Select. Numism. Car. Carpegnae, 0454B Amst. apud Wetstenium. Lectionem tamen mutare non sum ausus Ms. Agob. q. alios non d. deleto dies. Hav.

, quae alios dies non decent? Qui observant disciplinam de Caesaris respectu, hi eam propter Caesarem deserent

0453A Deserunt? Fran.

, et malorum morum licentia pietas erit, occasio luxuriae religio deputabitur? O nos merito damnandos! Cur enim vota et gaudia Caesarum casti et sobrii et probi expungimus? cur die laeto non laureis postes obumbramus

0453A Adumbramus, Paris.

0454B Laureis postes obumbramus. Rhenan adumbramus. minus recte. Tacitus conjuratione in caput Neronis detecta scribit lib. XV. Annal c. 17. Sed compleri interim urbs funeribus, Capitolium victimis: alius filio, fratre alius, aut propinquo, aut amico interfectis, agere gratias Deis, ornare lauru domum, genua ipsius advolvi et dextram osculis fatigare. Noster de Idol. c. XV. Si autem eorum sunt quae iu ostiis adorentur, ad eos et lucernae et laureae pertinebunt. Idolo feceris, quidquid ostio feceris. Commendat hoc nomine laurum Plinius Hist. Nat. XVI. 30. Laurus triumphis proprie dicatur, vel gratissima domibus janitrix Caesarum Pontificumque: quae sola et domos exornat, et ante limina excubat. In votis quoque Deos placandi gratia incantationibus operam dantes, laurum postibus 0454C applicabant, ut patet ex Diogenis Laertii in Bionem Borysthentem epigrammate, qui in morbo

Ράμνόντε καὶ κλάδον δάφνης

Ύπἐρ θύρην ἐθἤκεν.

I. e. rhamnumque et lauri ramum januae imposuit. Hav.

nec lucernis diem infringimus? Honesta res est solemnitate publica exigente induere

0454A Inducere, Paris.

domui tuae habitum alicujus novi lupanaris. Velim tamen 0454A in hac quoque religione secundae majestatis, de qua in secundum sacrilegium convenimur Christiani, non celebrando vobiscum solemnia Caesarum, quo more celebrari nec modestia nec verecundia nec pudicitia permittunt, sed occasio voluptatis magis quam digna ratio persuasit, fidem et veritatem vestram demonstrare; ne forte et isthic deteriores Christianis deprehendantur, qui nos nolunt Romanos haberi, sed hostes principum Romanorum. Ipsos Quirites, ipsam vernaculam septem collium plebem convenio, an alicui Caesari suo parcat illa lingua Romana

0454C Parcat illa lingua Romana. Quod cum a vulgo et faece hominum, qui nec in fama quod inquinent, nec in re quod amittant habent, facile sit expectandum, tum scurrae isti satis docent apud Trebellium Pollionem in Gallieno, qui uniuscujusque vultum mira inhianione rimantes, Patrem principis quaerere se dicebant. Is autem erat Valerianus a Persis captus, quos ridicule Gallienus neglecta vindicta genitoris in Pompa traducebat. Nullus descripsit accuratius quam iste qui Caesarum ritus pari qua vixerunt ipsi libertate litteris commisit Suetonius Tranquillus. in Nerone c. XXXIX. Transeuntem eum Isidorus Cynicus in publico clara voce corripuerat, quod Nauplii mala 0454D bene cantitaret, sua bona male disponeret. Ibidem: Datis Atellanarum histrio in cantico quodam ὑγίαινε πάτιρ, ὑγίαινε μήτερ, ita demonstraverat, ut bibentem natantemque faceret, exitum Caii Claudii Agrippinae que significans; et in novissima clausula,

Orcus vobis ducit pedes,

Senatum gestu notaret.

Ubi famosissimos etiam versus in illum propositos adducit, sicut et ante Claudius et post Domitianus passim idem passi sunt. Sed et optimus Imperatorum Vespasianus ipse urbanus satis dicacitatem istius linguae non evasit, qui cum esset vultu adducto nitentis i. e. cacaturientis, velletque ab urbano quodam facetae linguae, ut et in se aliquid diceret, audire debuit, dico cum ventrem exonerare desieris. Imo vel in funere ipsius cum ex more mimi adhiberentur, mortuo parci non potuit, quin ut notat Sueton. c. XIX. Favo archimimus 0455A personam ejus ferens, imitansque ut est mos, facta ac dicta vivi, interrogatis palam procuratoribus quanti sumus et pompa constaret: ut audivit H. S. centies, exclamarit, Centum sibi sestertia darent, ac se vel in 0455B Tiberim projicerent. Ubi scurra iste videtur mihi respexisse ad illud Vespasiani dictum factumque quod idem Sueton. narrat c. XXIII. Nuntiantibus legatis, decretum ei publice non mediocris summae statuam colosseam: jussit, ut continuo ponerent, cavam manum ostentans, et paratam basim dicens. Hav.

0455A Testis est Tiberis

0455B Testis et Tiberis. Ms. Fuld. et Herald. est pro et. Vir Clariss. Gothofredus in Notis ad lib. Ad Nat. I. 17. refert hoc ad domum Tiberianam seu palatium Caesarum. Sed olim ut puto fluvii ripiae vulgus adhabitabat, potentiores montes occupabant, tuti ab inundationibus. Cum itaque de plebe loquatur, nihil commodius, quam habitationis locum indigitare potuit. Gallus interpres Giry nescio de qua Tybridis statua somniat, les placards que l'on attache à la statue du Tibre. Denique tertium quid innuere videtur Ms. L. B. ibi, Testis et Vesta, Tiberis, et scholae bestiarum, voluit forte et statuae, in lib. cum Ad Nat. de statuis etiam loquitur. Hav.

, et scholae bestiarum

0455C Scholae bestiarum. Rig. Schola. Nonnulli ut et Scriverius bestiariorum Scholae bestiarum videtur vocare studium illud Romanorum, quo ad bestiarum pugnas et venationum spectacula tanquam ad scholam conveniebant. Ibi multa oris licentia, ut in cunctis spectaculis, vel innuit locum ubi damnati ad bestias exercebantur, ibi maledictis locus, nihil enim atrocius morte illa, metui poterat. Damnat theatra hoc etiam titulo Chrysost. Hom. I. ad Es. VI. I. An ex contumeliis, convitiis, scommatibusque, quibus spectatores ejusmodi rerum se mutuo conspergunt? Hav.

. Jam si pectoribus ad translucendum

0455C Jam si pectoribus. Ms. Fuld. hoc modo lectionem format, jam si pect. humanis ad transducendum quoddam specularem materiam n. o. Unde Scriverius in ora libri mei, et Meursius in Exerc. Crit. ex Juvenale et aliis quoddam speculare emendant. c. Ego potius insistens vestigiis lectionis Ms. lego, jam si pectoribus humanis ad translucendum quondam specularem materiam, etc. Nam vox humanis ex Fuld. addenda videtur, et τὸ quondam quondam significat tempus 0455D illud quo homo formam accepit, quam omnes posteri servant. Illud scilicet dudum Momus reprehenderat, volueratque Socrates fenestratum hominis pectus, ne occultiores delitescerent sensus. Ex cujus philosophia bilingues homines optabat Euripides, ita ut sonus verae et falsae cuicumque proderetur: In Hippol. enim vers. 925. Theseus ita loquitur:

Φεῦ, χρὴν βροτοῖσι τῶν φίλων τεκμήριον

Σαφές τι κεῖσθαι, καὶ διάγνωσιν φρενῶν,

Ὅστις τ᾽ ἀληθής ἐστιν, ὅστε μὴ φίλος.

Δίσσας δὲ φωνὰς πάντας ἀνθρώπους ἔχειν,

Τὴν μὲν δικαίαν, τὴν δ᾽ ὅπως ἐτύγχανεν,

Ὡς ἡ φρονοῦσα τ᾽ ἄδικ᾽ ἐξηλέγχετο

Πρὸς τῆς δικαὶας, κοὐκ ἂν ἠπατώμεθα.

I. e. Heu! oportebat hominibus notam amicorum manifestam aliquam esse, et dijudicationem mentis, quisnam verus sit amicus, et quis non; et omnes homines duplicem vocem habere: unam quidem veracem, alteram vero pro re nata obviam, ut quae cogitaret injusta 0456A argueretur ex veriloquia, neque jam deciperemur. Jam enim ejus tempore vel Spartani tales erant, ut ait in Andromacha:

Εὖ λέγοντες ἄλλα μὲν,

0456B Γλώσσῃ φρονοῦντες δ᾽ ἄλλ᾽ ἀνευρισκεσθ᾽ ἀεὶ.

Quod quasi interpres ita noster Publius extulit versu 265.

Homo semper in os fert aliud, aliud cogitat

Dixitque more suo breviter et fortiter Sallust. Cat. c. Aliud clausum in pectore, aliud lingua propmtum habere. Quandoquidem aliquando sub hominum effigie ((Senecae verba sunt)) latet ferinus animus, imo feris laevior et immanior.

quamdam specularem materiam natura obduxisset, cujus non praecordia insculpta apparerent

0455A Pamel. et Herald.: appararent, Fr. Junius e cod. Put. apparent, caeteri: apparerent. Porro Gelen., Wouw., Gang.: scena; Cod. Fuld. insculpta pareret novum ac novum Caesarem. Scena conceario dividundo praesidentem, 0456A e. i. h. quo reclamat. Scriver.: apparerent hac novi Caesaris scena.

novi ac novi Caesaris scenam congiario

0456B Congiario dividundo. Congiarium est munus ac summa pecuniae, qua Imperator populum universum afficiebat; et donativum quo milites. Si quando vero in congiario aliquid praeter pecuniam dabatur, apponebatur. Lac.

dividundo praesidentis (7)? etiam illa hora qua acclamant:

0456A De nostris annis tibi Jupiter augeat annos.

Haec Christianus tam enuntiare non novit, quam de novo Caesare optare. Sed vulgus, inquis. Ut vulgus, tamen Romani, nec ulli magis depostulatores

0456A Cod. Fuld. depopulatores.

Christianorum, quam vulgus. Plane caeteri ordines pro auctoritate religiosi ex fide; nihil hosticum de 0457A ipso senatu, de equite, de castris, de palatiis ipsis spirat

0457A Sic emend. Rig. et Hav.; reliqui omnes: spirant.

. Unde Cassii, et Nigri et Albini

0457B Unde Cassii. Pariter in lib. 1. ad Nat. c. 17. Agnoscimus sane Romanam in Caesares fidem! Nulla unquam conjuratio erupit, nullus in Senatu vel in palatiis ipsis sanguinis (leg. sanguis) Caesaris notam fixit? Nulla in Provinciis affectata majestas? Adhuc Syriae cadaverum odoribus spirant: adhuc Galliae Rhodano suo non lavant. Et huc spectant illa quae adducit in lib. Ad Martyr. c. VI. Ad hoc quidem vel praesentia nobis tempora documenta sint, quantae qualesque personae inopinatos natalibus, et dignitatibus, et corporibus, et aetatibus suis, exitus referunt, hominis causa: aut ab ipso, si contra eum fecerint, aut ab adversariis ejus, si pro eo steterint. Hav.

? unde qui inter duas laurus

0457B Inter duas laurus. Innuit lauretum, quo secesserat Commodus aeris salubrioris gratia, cum in Urbe pestilentia grassaretur. Historiam narrat Herodianus 0457C lib. I. Pub. Victor. regione Urbis XIII. meminit Laureti majoris et Laureti minoris. Erant duo luci. Et in vetustis martyrologiis legitur, III. Id. Aug. Romae inter duas lauros Tiburtii martyris Chronicon Alexandrinum, ubi de Valentiniani Imp. nece, ἐσφάγη ἐν Ρώμῃ μέσον δύο δαφνῶν. Sic et apud Livium, lib. I. Locus inter duos locos. Rig.

obsident Caesarem? unde qui faucibus

0457A Rhen. et Aldus: fascibus.

ejus exprimendis palaestricam exercent? unde qui armati palatium irrumpunt, omnibus

0457C Sigeriis. Male multi V. D. hoc mutarunt in Stephanis, cum non tantum omnes libri Mss. consentiant in illo, sed etiam Xiphilinus inter conjuratos in Domitiani caput clare Sigerium numeret; Martialis quoque cum Parthenio conjungat lib. IV. epist. 88.

Et sacro decies repetis palatia clivo,

Sigeriosque meros Partheniosque sonas.

ut recte notavit Gothofredus ad lib. 1. Ad Nat. c. 17. Illi enim intimae admissionis erant apud Domitianum. ut docet Xiphilinus, et viri magnae auctoritatis, maximisque a Caesare beneficiis affecti, quare illos maluit nominare Tertullianus, quam ignobilem Stephanum, 0457D qui roboris causa tantum ad interficiendum tyrannum immissus est. Unde etiam Hadr. Junio assentior corrigenti apud Martial. in Apophoretis ep. C. LXXXII. Sigillum Sigeri fictile. malo ibi tamen Sigerii, pro Giberii. Caeterum cum Fr. Junio facile persuadeo mihi Sigerium hunc germanum fuisse, cum constet, inter illos Batavis in principis custodia maxime locum fuisse. Imo vel frisium fuisse suspicor, apud quos vel finitimos Groninganos non tantum crebra adhucdum sunt composita ista nomina. Sigefridus, Sigebertus, sed etiamnum nobilissima vetus est familia Sigerorum vel Sigeriorum Sigers. Cum vero in omnibus fere Mss. exster tot Sigeriis, unde depravatum in L. B. tot Signis, si non pro omnibus ut varia lectio substituta fuit, praeter nominatos istos duos etiam quoscumque alios includit, qui simili scelere majestatem principis violarunt. Hav.

Sigeriis

0458A Gel., Gangn., Herald.: Stephanis; codd. s. omnibus Sigeriis, s. omn. tot. Sig. Cf. Mart. epigr. 4, 78.

atque Partheniis audaciores? De Romanis, nisi fallor, id est de non-Christianis. Atque adeo 0458A omnes illi sub ipsa usque impietatis eruptione et sacra faciebant

0457D Sacra faciebant pro S. I. Omnino huc pertinet 0458A elegans Luciani Dialogus, qui inscribitur Tyrannus. ibi Clothoni de fictis amicis suis respondet Megapenthes: Καὶ μὴν σπενδοντες ἐν τοῖς συμποσίοις etc. i. e. Atque si quando in conviviis ex more vinum libarent, magna voce omnia mihi bona precabantur, adeo ut si 0458B fieri posset, unusquisque eorum etiam pro me mortem subire paratus esset. In summa, per nihil aliud quam per nomen meum jurabant. Cui Clotho rursus: τοιγαροῦν παρ᾽ ἑνὶ αὐτῶν etc. i. e. Propterea ex coena, quam heri cum quodam eorum cepisti, statim mortem oppetiisti. Qui idem de haeredipetis similiter in Dial. Mort. Plut. et Merc. ubi ostendit votum esse illorum ut cito senex dives moriatur. Quod tamen, inquit, omnium sceleratissimum est, interea cum talia precantur, tamen observant et colunt manifeste utique illum. Ac quae aegrotante illo apud se consultent, nemo ignorat; attamen sacrificaturos sese promittunt, si convalescat denuo. Hav.

pro salute Imperatoris, et genium ejus dejerabant, alii foris

0458B Alii foris. Inserviat hoc illustrando et emendando libro Ad Nat. 11. cap. undec. ubi post hiatum legitur . . . Parcite, Dei impudentes, luctantibus sponsis nemo intervenit, . . . quorum votum est foris gaudentes erubescunt. Lacunam priorem non tangit Gothofredus, posteriorem supplet per illi, et τὸ foris explicat de illis qui foris laetitiae nuptiali operantur. Perperam. Ita restitue: 0458C Humano pudori parcite, Dei impudentes, etc. ipsi, quorum votum est, etc. Dicit enim illos ipsos, qui gaudium illud nuptiale animo praesumunt et tacite gaudent, ad praetextata tamen verba lascivosque jocos foris rubore suffundi, quomodo devirginata illa apud Theocritum puella Idyll. XXVII. 68.

Ἡ μὲν, ἀνεγρομἐνη διέστιχε μάλα νομεύειν,

Ὄμμασιν αἰδομένη, κραδὶη δὲ οἱ ἔνδον ἰάνθη·

i. e. Ipsaque cum surrexisset, ibat ad oves pascendas, oculis pudore suffusis; cor autem illi intus gestiebat. Hav.

; alii intus, et utique publicorum hostium nomen Christianis dabant. Sed et qui nunc scelestarum partium socii aut plausores

0458C Plausores. i. e. fautores, auxiliatores, vel certe idem optantes. De Poenit. c. X. Quid consortes casuum tuorum et plausores fugis? ita lege, non ut plausores. ibi enim de amore Christianorum mutuo, et sacramento quod omnes Christo diximus, agitur. Et satis crudeliter medicinam exercuisse Severum, multumque in eo naturae periisse, quod vetat Publius Syrus, 0458D editionis nostrae versu 365.

0458D Mala est medicina ubi aliquid natura perit.

Item versu 247.

Graviora quaedam sunt remedia periculis.

Satis testari potest sapiens consilium Getae filii, fratre Bassiano vita et imperio dignior. Adscribam verba Spartiani in vita ejus, digna enim sunt cognosci: Hujus illud pueri fertur insigne, quod quum vellet partium diversarum viros Severus occidere, et inter suos diceret, hostes vobis eripio. consentiretque adeo usque Bassianus, ut eorum etiam liberos, si sibi consuleret, diceret occidendos, Geta interrogasse fertur, quantus esset interficiendorum numerus, cumque dixisset pater, ille interrogavit: Isti habent parentes, habent propinquos? quum responsum esset, habere complures: Plures ergo in civitate tristes erunt quam laeli, quod vicimus. Et obtinuisset, addit ibidem Spart., ejus sententia, nisi Plautianus praefectus vel Juvenalis institissent 0459C spe proscriptionum ex quibus ditati sunt. In vocibus vero sed et qui, τὸ et expungit Ald. et mox in Fuld. pro superstes mendosa scriptura habet superest, ut et L. B. pro quam semper qui. Hav.

quotidie revelantur, post vindemiam parricidarum racematio superstes, quam recentissimis et ramossimis laureis 0459A

0459C Hav. e cod. Fuld. nubilabant; Rig. et Jun. e cod. Put. nebulabant. In cod. Lugd. desunt vv. quam elat. enubilabant.

postes praestruebant

0459C Recentissimis. Nota morem antiquum, recentes maxime lauros adhibere tantamque earum vim et magnitudinem, ut quasi aditus januarum praestrueretur.

? quam elatissimis

0459C Elatissimis. Intelligo de serie lucernarum et 0459D suggestu, ut Noster supra locutus est, quomodo quasi tabulatis aliquot in vestibulis vel postibus lucernarum istarum series aedificata fuisse videtur.

et clarissimis lucernis vestibula enubilabant? quam cultissimis et superbissimis toris

0459D Cultissimis et superbissimis toris. Scriverius ex V. C. notat tauris, ut ad sacrificia respiciat, quod non placet, sumi enim debet ut in principio hujus cap. Grande videlicet officium focos et toros in publicum educere. ubi vide Herald. Dicit autem dividebant, captantes sc. commodissimum optimumque locum, quasi olitores quidam aut tabernarii. Superbiam vero et cultum tororum seu lecticarum nemo melius describit Martiale. Is. lib. 11. epig. 16.

Zoilus aegrotat, faciunt hanc stragula febrem.

Si fuerit salvus, coccina quid facient?

Quid torus a Nilo, quid sindone tinctus olenti?

Ostendit stultas quid nisi morbus opes?

Quid tibi cum medicis? dimitte machaonas omnes.

Vis fieri sanus? stragula sume mea.

0460C Qui idem nos docet tempus diei, quo scena ista dissolvebatur torique domum reducebantur lib. IV. ep. 8.

Imperat exstructos frangere nona toros.

post illam horam enim non facile probus quis per plateas grassabatur, sed domum se ad coenam et studia recipiebat, meretrices vero lupanar tunc aperire solitae erant, inde nonariae dictae Persio in fine Sat. 1.

0460D Si Cynico barbam petulans nonaria vellat.

Hav.

forum sibi dividebant? non ut gaudia publica celebrarent, sed ut vota propria jam edicerent

0459C Rig. et Hav. edicerent in al. sol., et exemplum cet. Al. ediscerent; cod. Lugd. II. edisserent, ne in al. sol. et exemplum cet.

et in aliena solemnitate exemplum atque imaginem spei suae inaugurarent, nomen principis in corde mutantes

0459C Rhen. et Gel.: imitantes, cod. Lugd. invitantes.

. Eadem officia dependunt et qui astrologos et aruspices et augures et magos de Caesarum capite consultant, quas artes ut ab Angelis desertoribus proditas et a Deo interdictas ne suis quidem caussis adhibent Christiani. Cui autem opus est perscrutari super Caesaris salute, nisi a quo aliquid adversus illam cogitatur vel optatur, aut post illam speratur

0459C Separatur, Hav.

et sustinetur? Non enim ea mente de caris consulitur, qua de dominis. 0459B Aliter curiosa est sollicitudo sanguinis, aliter servitulis.