Patrologiae cursus completus
Elenchus operum quae in hoc quinto tomo continentur.
Elenchus operum quae in hoc quinto tomo continentur.
S. aurelii augustini hipponensis episcopi sermones ad populum.
S. aurelii augustini hipponensis episcopi sermones ad populum.
Classis iv. de diversis.
Sermo cccxli . de eo quod christus tribus modis in scripturis intelligitur contra arianos habitus .
Sermo cccxlii . de sacrificio vespertino . in quo explicatur initium evangelii joannis.
Sermo cccxliii . de susanna et joseph: cum exhortatione ad castitatem .
Sermo cccxliv . de amore dei et amore seculi .
Sermo cccxlv . de contemptu mundi.
Sermo cccxlvi . de peregrinatione nostra in hac vita, per fidem.
Sermo cccxlvii . de timore dei, i .
Sermo cccxlviii . de timore dei, ii .
Sermo cccxlix . de charitate, et de caeco illuminato, i .
Sermo cccl . de charitate, ii .
Sermo cccli . de utilitate agendae poenitentiae, i .
Sermo ccclii . de utilitate agendae poenitentiae, ii.
Sermo ccclv . de vita et moribus clericorum suorum, i .
Sermo ccclvi . de vita et moribus clericorum suorum, ii .
Sermo ccclviii . de pace et charitate. carthagine habitus, ante collationem cum donatistis, ii.
Sermo ccclx . ad vigilias maximiani , de quodam donatista qui reversus est ad ecclesiam.
Sermo ccclxi . de resurrectione mortuorum, i .
Sermo ccclxii . de resurrectione mortuorum, ii.
Sermo ccclxiii . de cantico exodi . cap. xv, v . 1-21.
Classis v. sermones dubii. quos inter qui visi sunt minus referre augustinum, typis minutioribus exhibentur.
Sermo ccclxiv . de samsone . judic. capp. xiii-xvi.
Sermo ccclxv . de versu 7 psalmi xv, benedicam dominum, qui tribuit mihi intellectum, etc. .
Sermo ccclxvi . de psalmo xxii, dominus regit me, et nihil mihi deerit .
Sermo ccclxvii . de verbis evangelii lucae, cap. xvi, 19-31 ubi de divité et lazaro .
Sermo ccclxix . de nativitate domini, i .
Sermo ccclxx . de nativitate domini, ii .
Sermo ccclxxi . de nativitate domini, iii .
Sermo ccclxxii . de nativitate domini, iv .
Sermo ccclxxiii . de epiphania domini, i .
Sermo ccclxxiv . de epiphania domini, ii .
Sermo ccclxxv . de epiphania domini, iii .
Sermo ccclxxvi . dominica in octavis paschae .
Sermo ccclxxvii . in ascensione domini .
Sermo ccclxxviii . in die pentecostes .
Sermo ccclxxix . in nativitate joannis baptistae, i .
Sermo ccclxxx . in nativitate joannis baptistae, ii .
Sermo ccclxxxi . de natali apostolorum petri et pauli .
Sermo ccclxxxii . de sancto stephano .
Sermo ccclxxxiii . in die anniversaria ordinationis episcopalis .
Sermo ccclxxxiv . de trinitate, sive de scripturis veteribus et novis contra arianos .
Sermo ccclxxxv . de amore hominis in hominem .
Sermo ccclxxxvi . de dilectione inimicorum .
Sermo ccclxxxvii . de correptione proximi .
Sermo ccclxxxviii . de faciendis eleemosynis, i .
Sermo ccclxxxix . de faciendis eleemosynis, iii .
Sermo cccxc . de faciendis eleemosynis, iii .
Sermo cccxcii . ad conjugatos .
Sermo cccxciii . de poenitentibus .
Sermo cccxciv . de natali ss. perpetuae et felicitatis.
Sermo cccxcv . de ascensione domini, vi.
Sermo cccxcvi . in assumptione episcopi.
Sermo s. presbyteri eraclii, discipuli s. augustini, ipso praesente habitus .
Sermo s. presbyteri eraclii, discipuli s. augustini, ipso praesente habitus .
S. aurelii augustini sermonum quorumdam qui adhuc desiderantur fragmenta reperta in collectaneis eugypii, bedae, flori ac joannis romanae ecclesiae di
Ex sermone contra pelagianos, in eugypii tomo 2, cap. 287 aut 288 .
Ex sermone de passione domini, in collectione bedae et flori ad rom. v.
Item ex sermone de passione domini, beda et florus ad rom. xii.
Item ex sermone de passione, beda et florus ad rom. xv.
Item ex sermone de passione, beda et florus ad galat. vi.
Item ex sermone de passione, beda et florus ad ephes. iv.
Ex sermone de resurrectione domini, beda et florus ad rom. vi.
Ex sermone octavarum paschae, inter collectanea joannis diaconi in genesim nondum vulgata .
Ex sermone de quinquagesima resurrectionis, florus ad i cor. i.
Ex sermone de apostolo paulo, in conversione cujusdam fausti pagani, florus ad rom. xiv.
Ex sermone de natali sancti quadrati , beda nondum vulgatus ad ii cor. iv.
Item ex sermone de tribus virgis, beda nondum vulgatus ad i thess. ii.
Ex sermone de bono nuptiarum, beda et florus ad i cor. vii.
Ex sermone de verbis apostoli, non est nobis collucatio, etc. beda et florus ad ephes. vi.
Ex sermone de sabbato, florus ad ii cor. iii.
Ex sermone de calendis januariis contra paganos, joannes diaconus in leviticum.
Item ex sermone de calendis januariis contra paganos, joannes diaconus, ibid.
Appendix tomi quinti operum s. augustini complectens sermones supposititios, in quatuor classes subjecto nunc primum ordine digestos. prima classis co
Classis prima. de veteri et novo testamento.
Classis prima. de veteri et novo testamento.
Sermo primus . de ligno dignoscentiae boni et mali. gen. ii, 16, 17 .
Sermo ii . de vocatione abrahae, egredere de terra tua, etc. gen. xii, 1 .
Sermo iii . de beato abraham .
Sermo iv . de vacca, ariete vel capra trium annorum, turture quoque et columba. gen. xv, 9-17 .
Sermo v . de tribus viris qui beato abrahae apparuerunt. gen. xviii .
Sermo vi . de immolatione isaac, i .
Sermo vii . de immolatione isaac, ii .
Sermo viii . de puero abraham, qui missus est ad rebeccam .
Sermo ix . de sancta rebecca .
Sermo x . de conceptu rebeccae. gen. xxv .
Sermo xi . de beato jacob, i .
Sermo xii . de beato jacob, ii .
Sermo xiii . de beato joseph, i .
Sermo xiv . de beato joseph, ii .
Sermo xv . de beato joseph, iii .
Sermo xvii . de colluctatione aegyptiorum et israelitarum .
Sermo xx . de decem plagis aegyptiorum. exod. cap. vii-xii .
Sermo xxi . de decem plagis et decem praeceptis. exod. cap. vii-xii et cap. xx, v . 3, 17 .
Sermo xxii . de eo quod scriptum est, induravit dominus cor pharaonis. exod. cap. ix, v . 12 .
Sermo xxiii . de pharaonis saevitia et submersione. exod. capp. 1, v. xiv .
Sermo xxiv . de via trium dierum. exod. viii .
Sermo xxv . de amara aqua et manna. exod. capp. xv, xvi .
Sermo xxvi . de raphidin, de petra percussa, et de amalec. exod. xvii .
Sermo xxvii . de filiis israel .
Sermo xxviii . de exploratoribus et de botro .
Sermo xxxii . de serpente aeneo et de virga moysi .
Sermo xxxiii . de balaam et balac .
Sermo xxxvii . de david et isai patre suo, et de golia .
Sermo xxxviii . de plaga populi propter david, et de altaris aedificatione in area areuna jebusaei .
Sermo xxxix . de judicio salomonis inter duas meretrices: contra arianam haeresim .
Sermo xliii . de naaman syro .
Sermo xliv . de elisaeo et giezi puero .
Sermo xlv . de elisaeo, et securi in gurgite lapsa .
Sermo xlvi . de fame samariae .
Sermo xlvii . de beato tobia .
Sermo lii . de beato job, iii et de verbis psalmi xcvii, 5, 6, psallite domino in cithara, etc. .
Sermo liii . de verbis psalmi xlix, 20-23, sedens adversus fratrem tuum detrahebas, etc. .
Sermo lvii . de muliere forti et de ecclesia, in proverbiorum cap. xxxi, 10-31 .
Sermo lviii . in eumdem locum proverbiorum, cap. xxxi, v . 10-31 .
Sermo lix . de tribus pueris missis in fornacem ignis .
Sermo lxi . de pace, in illud evangelii matthaei cap. v, v . 9, felices pacifici, etc. .
Sermo lxv . rursum in matthaei cap. vi, 9-13: de oratione dominica .
Sermo lxvi . de verbis evangelii matthaei, cap. vii, 1-5, nolite judicare, ut non judicemini, etc. .
Sermo lxviii . de eisdem verbis evangelii matthaei, cap. vii, 13, 14, lata et spatiosa est via, etc.
Sermo lxx . de verbis evangelii matthaei, cap. xi, 25-30, confiteor tibi, pater, etc. .
Sermo lxxv . de verbis evangelii matthaei, capp. xxiv, 19, vae praegnantibus et nutrientibus, etc. .
Sermo lxxvii . de verbis evangelii matthaei, cap. xxv, 34-43, venite, benedicti patris, etc. .
Sermo lxxxvii . de verbis evangelii lucae, cap. xiii, 18, 19, cui simile est regnum dei, etc. .
Sermo lxxxviii . rursum de verbis evangelii lucae, cap. xii, 18, 19, cui simile est regnum, etc. .
Sermo xc . de verbis evangelii joannis, cap. ii, 1-10, die tertia nuptiae fiebant, etc. .
Sermo xcii . item in joannis cap. ii, 1-10, de nuptiis in cana galilaeae .
Sermo xcvi . rursus in evangelii joannis cap. xi, 1-44, de suscitatione lazari .
Sermo xcviii . de iisdem verbis evangelii joannis, cap. xiv, 27 .
Sermo xcix . de verbis actuum, cap. iii, 1-8, petrus et joannes ascendebant in templum, etc. .
Sermo civ . de verbis apostoli, i cor. cap. iii, 11-15, fundamentum aliud nemo potest ponere, etc. .
Sermo cx . de eisdem verbis apostoli, ii cor. cap. v, 10 .
Sermo cxiv . de verbis apostoli, ad hebr. cap. xii, 1, tantam habentes et nos nubem testium, etc. .
Appendicis classis ii. sermones de tempore.
Appendicis classis ii. sermones de tempore.
Sermo cxv . de adventu domini, i .
Sermo cxvi . de adventu domini, ii .
Sermo cxvii . in natali domini, i .
Sermo cxviii . in natali domini, ii .
Sermo cxix . in natali domini, iii .
Sermo cxx . in natali domini, iv .
Sermo cxxi . in natali domini, v .
Sermo cxxii . in natali domini, vi .
Sermo cxxiii . in natali domini, vii .
Sermo cxxiv . in natali domini, viii .
Sermo cxxv . in natali domini, ix .
Sermo cxxvi . in natali domini, x .
Sermo cxxvii . in natali domini, xi .
Sermo cxxviii . in natali domini, xii .
Sermo cxxix . de calendis januariis, i .
Sermo cxxx . de calendis januariis, ii .
Sermo cxxxi . in epiphania domini, i .
Sermo cxxxii . in epiphania domini, ii .
Sermo cxxxiii . in epiphania domini, iii .
Sermo cxxxiv . in epiphania domini, iv .
Sermo cxxxv . in epiphania domini, v .
Sermo cxxxvi . in epiphania domini, vi .
Sermo cxxxvii . in epiphania domini, vii .
Sermo cxxxviii . in epiphania domini, viii .
Sermo cxxxix . in epiphania domini, ix.
Sermo cxl . in quadragesima, i .
Sermo cxli . in quadragesima , ii.
Sermo cxlii . in quadragesima, iii .
Sermo cxliii . in quadragesima, iv .
Sermo cxliv . in quadragesima, v .
Sermo cxlv . in quadragesima, vi .
Sermo cxlvi . in quadragesima, vi .
Sermo cxlvii . in quadragesima, viii .
Sermo cxlviii . in quadragesima, ix .
Sermo cl . de passione domini, i .
Sermo cli . de passione domini, ii .
Sermo clii . de passione domini iii et de susanna .
Sermo cliii . de passione domini, iv .
Sermo cliv . de passione domini, v et de beato latrone .
Sermo clv . de passione domini, vi seu de cruce et latrone .
Sermo clvi . de passione domini, vii .
Sermo clviii . in vigilia paschae , ii.
Sermo clxvi . in pascha, viii .
Sermo clxvii . in pascha, ix .
Sermo clxviii . in pascha, x .
Sermo clxxi . in pascha, xiii. de resurrectione mortuorum .
Sermo clxxii . dominica in octavis paschae, ad neophytos .
Sermo clxxiii . de letania, i .
Sermo clxxiv . de letania, ii .
Sermo clxxv . de letania , iii.
Sermo clxxvi . in ascensione domini, i .
Sermo clxxvii . in ascensione domini, ii .
Sermo clxxviii . in christo divina et humana natura. in ascensione domini, iii .
Sermo clxxix . in ascensione domini, iv .
Sermo clxxx . in ascensione domini, v .
Sermo clxxxi . in ascensione domini, vi .
Sermo clxxxii . in pentecoste, i .
Sermo clxxxiii . in pentecoste, ii .
Sermo clxxxiv . in pentecoste , iii.
Sermo clxxxv . in pentecoste, iv .
Sermo clxxxvi . in pentecoste, v .
Sermo clxxxvii . in pentecoste, vi .
Appendicis classis iii. sermones de sanctis.
Appendicis classis iii. sermones de sanctis.
Sermo clxxxviii . in festo s. vincentii .
Sermo clxxxix . in festo conversionis s. pauli .
Sermo cxc . in cathedra s. petri, i .
Sermo cxci . in cathedra s. petri, ii.
Sermo cxcii . in cathedra s. petri, iii .
Sermo cxciii . de annuntiatione dominica, i .
Sermo cxciv . de annuntiatione dominica, ii .
Sermo cxcv . de annuntiatione dominica, iii .
Sermo cxcvi . in natali joannis baptistae, i .
Sermo cxcvii . in natali joannis baptistae .
Sermo cxcviii . in natali joannis baptistae, iii .
Sermo cxcix . in natali joannis baptistae, iv .
Sermo cc . in natali joannis baptistae, v .
Sermo cci . in natali apostolorum petri et pauli, i .
Sermo ccii . in natali apostolorum petri et pauli, ii .
Sermo cciii . in natali apostolorum petri et pauli, iii .
Sermo cciv . in natali apostolorum petri et pauli, iv .
Sermo ccv . in natali apostolorum petri et pauli, v .
Sermo ccvi . in natali sancti laurentii, i .
Sermo ccvii . in natali sancti laurentii, ii .
Sermo ccviii . in festo assumptionis b. mariae .
Sermo ccix . in festo omnium sanctorum .
Sermo ccx . in natali sancti stephani protomartyris, i .
Sermo ccxi . in natali sancti stephani, ii .
Sermo ccxii * . in natali sancti stephani, iii .
Sermo ccxiii . in natali sancti stephani, iv .
Sermo ccxiv . in natali sancti stephani, v .
Sermo ccxv . in natali sancti stephani, vi .
Sermo ccxvi . in natali sancti stephani, vii .
Sermo ccxvii . in natali sancti stephani, viii .
Sermo ccxviii . in natali sanctorum innocentium i, .
Sermo ccxix . in natali sanctorum innocentium ii, .
Sermo ccxx . in natali sanctorum innocentium, iii .
Sermo ccxxii . de sanctis apostolis .
Sermo ccxxiii . de uno sancto martyre .
Sermo ccxxiv . de martyribus, i .
Sermo ccxxv de martyribus, ii .
Sermo ccxxvi . de martyribus, iii .
Sermo ccxxvii . de martyribus, iv .
Sermo ccxxviii . in festivitate virginum de lectione evangelica.
Sermo ccxxix . in dedicatione ecclesiae vel altaris consecratione, i .
Sermo ccxxx . in dedicatione ecclesiae vel altaris consecratione, ii .
Appendicis classis iv. sermones de diversis.
Appendicis classis iv. sermones de diversis.
Sermo ccxxxii . de sancta trinitate .
Sermo ccxxxiii . de fide catholica, i .
Sermo ccxxxiv . de fide catholica, ii .
Sermo ccxxxv . de fide catholica, iii .
Sermo ccxxxvi . de fide catholica, iv .
Sermo ccxxxvii . de symbolo, i: ac de deitate et omnipotentia patris .
Sermo ccxlii . de symbolo, vi: ad competentes .
Sermo ccxliii . de symbolo, vii .
Sermo ccxliv . de symboli fide et bonis moribus .
Sermo ccxlv . de mysterio trinitatis et incarnationis, i .
Sermo ccxlvi . de mysterio trinitatis et incarnationis, ii .
Sermo ccxlvii . quare natus et passus sit christus .
Sermo ccxlviii . de sepultura domini .
Sermo ccxlix . de extremo judicio, i .
Sermo ccl . de judicio extremo, ii .
Sermo ccli . de judicio extremo, iii .
Sermo ccliv . de confessione peccatorum, et poenitentia .
Sermo cclxi . admonitio de illis qui publicam poenitentiam petunt.
Sermo cclxii . de poenitentia.
Sermo cclxiv . expositio fidei, et interpretatio nominis ejus.
Sermo cclxv . de christiano nomine cum operibus non christianis .
Sermo cclxvi . quales sint christiani boni, et quales mali .
Sermo cclxvii . ad competentes exhortatorius .
Sermo cclxviii . de mandatis dei servandis .
Sermo cclxxii . de diligendis inimicis, i .
Sermo cclxxiii . de diligendis inimicis, ii .
Sermo cclxxv . quare sancti viri et justi in hoc saeculo in peccatoribus vindicaverint .
Sermo cclxxvi . de dilectione parentum, et de decimis.
Sermo cclxxvii . de reddendis decimis .
Sermo cclxxviii . de auguriis .
Sermo cclxxix . de martyribus vel phylacteriis .
Sermo cclxxx . de dominica et aliis diebus festis pie celebrandis .
Sermo cclxxxii . admonitio ut populus ad integrum missas perexspectet.
Sermo cclxxxiii . admonitio orandum esse attente, et de sermonibus otiosis.
Sermo cclxxxiv . de quadam psallendi consuetudine, in die epiphaniae .
Sermo cclxxxv . de ritu psallendi, etc. .
Sermo cclxxxvi . ut genua flectantur in oratione, et de verbis otiosis vitandis.
Sermo cclxxxvii . de periculo sacerdotis et de raptorum correptione .
Sermo cclxxxix . de castitate .
Sermo ccxci . de castitate et munditia .
Sermo ccxcii . de castitate conjugali .
Sermo ccxciii . de incauta familiaritate extranearnm mulierum .
Sermo ccxciv . admonitio ut ebrietatis malum totis viribus caveatur .
Sermo ccxcv . admonitio contra ebrietatis malum .
Sermo ccxcvii . de humilitate et timore domini .
Sermo ccxcviii . de adversitate temporali .
Sermo ccxcix . de esuriendo et sitiendo dei verbo.
Sermo ccc . qualiter excipiendum dei verbum .
Sermo cccii . de studio sapientiae, lectione et meditatione legis dei .
Sermo ccciii admonitio populi ut lectiones divinas audire studeant, etc.
Sermo ccciv . de misericordia, et indulgentia .
Sermo cccvii . de similitudine ulmi et vitis, seu, quid sibi invicem conferans divers et pauper
Sermo cccxii . de eleemosyna .
Sermo cccxiv . de erepto energumeno.
Sermo cccxvi . de sancto laurentio .
Sermo cccxvii . in natali martyrum massae candidae .
Index rerum quae in hoc quinto volumine continentur.
Index rerum quae in hoc quinto volumine continentur.
S. augustini episcopi sermonum ordo novus cum ordine veteri comparatus.
S. augustini episcopi sermonum ordo novus cum ordine veteri comparatus.
Augustini sermones de scripturis.
Appendix. sermones de scripturis.
S. augustini episcopi sermonum ordo vetus cum ordine novo comparatus.
S. augustini episcopi sermonum ordo vetus cum ordine novo comparatus.
In fine tomi xi editionis benedictinae, praeter haud pauca additamenta ad praesentem tomum v pertinentia, quae nos in decursu voluminis loco suo natur
Sermo LXXXIV . De verbis Evangelii Lucae, cap. XI, 1-4, Domine, doce nos orare, etc., cum expositione Orationis dominicae .
1. Deus Christi specialis Pater, noster in communi. Coelum, ubi abest culpa. Apostoli sancti dicebant ad Dominum Jesum, Domine, doce nos orare, sicut Joannes docuit discipulos suos. Tunc ait Dominus orationem, Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne patiaris nos 1908A induci in tentationem, quam ferre non possumus: sed libera nos a malo. Vides quam brevis oratio, et omnium plena virtutum? Primus sermo, quantae gratiae? O homo, faciem tuam non audebas ad coelum attollere, oculos tuos in terram dirigebas; et subito accepisti gratiam Christi, omnia tibi peccata dimissa sunt: ex malo servo, factus es bonus filius: ideo praesume non de operatione tua, sed de Christi gratia; Gratia enim salvati estis (Ephes. II, 8) , Apostolus ait. Non ergo hic arrogantia est, sed fides: praedicare quod acceperis, non est superbia, sed devotio. Ergo attolle oculos ad Patrem, qui te per lavacrum genuit, ad Patrem qui per Filium te redemit, et dic, Pater noster. Bona praesumptio, sed moderata. Patrem dicis, quia filius; sed noli tibi aliquid specialiter vindicare. Solius Christi specialis est Pater, nobis omnibus in commune est Pater: quia illum solum genuit, nos creavit. Dic ergo et tu per gratiam, Pater noster, ut filius esse merearis; Ecclesiae contuitu et consideratione te ipse commenda. Pater noster, qui es in coelis. Quid est, in coelis? Audi Scripturam dicentem, Excelsus super omnes coelos Dominus (Psal. CXII, 4) . Et ubique habes quod super coelos coelorum Dominus sit: quasi non in coelis et Angeli, quasi non in coelis et Dominationes; sed in coelis illis, de quibus dictum est, Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII, 2) . Coelum est ibi, ubi culpa cessavit. Coelum est ibi, ubi flagitia non sunt. Coelum est ibi, ubi nullum mortis est vulnus.
2. Regnum Dei gratia.—Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen sanctum tuum in nobis . Quid est, sanctificetur? Quasi optemus, ut sanctificetur ille qui ait, Estote sancti, quia et ego sanctus sum (Levit. XIX, 2) : quasi aliquid ei ex nostra precatione sanctificationis accedat? Non: sed sanctificetur in nobis, ut ad nos possit ejus sanctificatio pervenire. Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen sanctum tuum in nobis. Adveniat regnum tuum. Quasi non sempiternum sit Dei regnum. Ipse Dominus dicit, Ego in hoc natus sum (Joan. XVIII, 37) ; et tu dicis, Pater, veniat regnum tuum: quasi non venerit? Sed tunc venit regnum Dei, quando estis gratiam ejus consecuti: ipse enim ait, Regnum Dei intra vos est (Luc. XVII, 21) . Veniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Sanguine Christi pacificata sunt omnia, vel in coelo, vel in terra (Coloss. I, 20) ; sanctificatum est coelum, dejectus est diabolus. Ibi versatur, ubi et homo quem ille decepit. Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra: hoc est, sit pax in terra, quemadmodum in coelo.
3. Consecratio corporis Christi. Graecis communio rara. Quotidiana suadetur.—Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Memini sermonis mei, cum de Sacramentis tractarem: dixi vobis, quod ante verba Christi, quod offertur, panis dicatur; ubi Christi verba deprompta fuerint, jam non panis dicitur, sed corpus appellatur. Quare ergo in Oratione dominica, quae postea sequitur, ait, Panem nostrum? Panem quidem dixit, sed ἐπιούσιον dixit, hoc est, supersubstantialem. Non iste panis qui vadit in corpus, sed ille panis vitae aeternae, qui animae nostrae substantiam fulcit. Ideo ergo graece ἐπιούσιον dicitur: latinus autem hunc panem quotidianum dixit: quia Graeci dicunt advenientem diem . Ergo quod latinus dixit et graecus, utrumque utile videtur: graecus utrumque uno sermone significavit; latinus quotidianum dixit. Si quotidianus est panis, cur post annum illum sumis, quemadmodum Graeci in Oriente facere consueverunt? Accipe quotidie, quod quotidie tibi prosit: sic 1909 vive, ut quotidie merearis accipere. Qui non meretur quotidie accipere, non meretur post annum accipere. Quomodo sanctus Job quotidie pro filiis offerebat sacrificium, ne forte aliquid vel in corde vel in sermone peccassent. Ergo tu audis, quod quotiescumque offertur sacrificium, mors Domini, resurrectio Domini, elevatio Domini significetur, et remissio peccatorum, et panem istum vitae nostrae quotidianum non assumis? Qui vulnus habet, medicinam requirit. Vulnus est, quia sub peccato sumus: medicina est coeleste et venerabile Sacramentum. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Quotidie si accipis, quotidie tibi hodie est. Tibi hodie est Christus, tibi quotidie resurgit. Quomodo? Filius meus es tu, ego hodie genui te (Psal. II, 7) . Hodie est, quando Christus resurgit. Heri et hodie ipse est (Hebr. XIII, 8) , Paulus apostolus ait. Sed et alibi dicit, Nox praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XIII, 12) . Nox hesterna praecessit, dies hodiernus appropinquavit.
4. Aliis dimittendum, ut nobis dimittat Deus. Qui se Deo commitit in tentationibus, diabolum non timet. Sequitur, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debitum quid est, nisi peccatum? Ergo si non accepisses alieni fenoris pecuniam, non egeres: et ideo peccatum tibi imputatur. Habuisti pecuniam, cum qua dives nascereris. Dives eras, ad imaginem Dei et similitudinem factus; perdidisti quod habebas, hoc est, humilitatem: dum arrogantiam desideras vindicare, perdidisti pecuniam. Sicut Adam nudus es factus, accepisti a diabolo debitum, quod non erat necessarium: et ideo qui eras liber in Christo, debitor factus es diabolo. Cautionem tuam tenebat inimicus: sed eam Dominus crucifixit, et suo cruore delevit; abstulit debitum tuum, reddidit libertatem. Bene ergo ait, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Vide quid dicas. Quomodo ego dimitto, sic et tu dimitte mihi. Si dimiseris, bene convenit, ut dimittatur tibi: si non dimittis, quomodo eum convenis? Et ne patiaris nos induci in tentationem quam ferre non possumus: sed libera nos a malo. Vide quid dicat, quam ferre non possumus. Non dicit, Non inducas nos in tentationem; sed quasi athleta talem vult tentationem, quam ferre possit humana conditio, et unusquisque ut a malo, hoc est, ab inimico, et a peccato liberetur. Potens est autem Dominus qui abstulit peccatum vestrum, et delicta vestra donavit, tueri et custodire vos adversum diaboli adversantis insidias; ut non vobis obrepat inimicus, qui culpam generare consuevit. Sed qui Deo se committit, diabolum non timet: si enim Deus pro nobis, quis contra nos (Id. VIII, 31) ? Ipsi ergo laus et gloria a saeculis, et nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen.