0615C Origenes in Catena Graeca, quam Ghislerius suis in Jeremiam Commentariis attexuit: ἐν τῇ περὶ ζώων ἱστορίᾳ λέγεται κακοηθέστατος εἶναι ὁ πέρδιξ· περὶ τοὺς πόδας γὰρ στρεφόμενος τοῦ θηρεύοντος, καὶ τοῦ ἀλοῦν ἐλπίδα διδοὺς, ἀποσπᾷ τῆς καλιᾶς ἑαυτὸν, καὶ ὅταν στοχάζεται πεφευγότας τοὺς νεοττοὺς, καὶ αὐτὸς ἀφνιδίως ἀφίπταται· ἔστι δὲ καὶ ἀκάθαρτον (γρ. ἀκάθαρτος) ὥστε τοὺς θηρεύοντας (γρ. χηρεύοντας) μονομαχεῖν ἀλλήλοις περὶ τῆς μίξεως, καὶ ἄῤῥενα μετὰ νίκην ἐπιβαίνειν τοῦ ἄῤῥενος. In historia animalium fertur vaferrima esse perdix: circum pedes enim venatoris voluta, 0615D et sui capiendae spem dans, se nido subducit et removet; et cum pullos aufugisse conjicit, ipsa quoque repente evolat. Impura quoque et illa est, adeo ut quae conjuge sua viduatae sunt, singulari certamine invicem pro concubitu decertent, et mas post victoriam marem ineat. Quem locum ex eane quam tractamus Origenis homilia deprompserit Carenae concinnator, et pro ejusmodi consarcinatorum more recoxerit, an aliunde integrum transtulerit, incertum est. Id autem ex Aristotele petitum est, lib. IX Histor. Animal. cap. 8: ὅταν δὲ τις θηρεύῃ περιπεσὼν τῇ νεοττίᾳ, προκυλινδεῖται ἡ πέρδιξ τοῦ θηρεύοντος, ὡς ἐπίλεπτος οὖσα, καὶ ἐπισπᾶται, ὡς ληψόμενον, ἐφ᾽ ἑαυτὴν, ἕως ἂν διαδράσῃ τῶν νεοττῶν ἕκαστος· κατὰ δὲ ταῦτα ἀναπτᾶσα αὐτὴ, ἀνακαλεῖται πάλιν. Et mox: ὥσπερ δὲ ἐίρηται, κακοῆθες τὸ ὀρνεόν ἐστι καὶ πανοῦργον. Cum aliquis venando in nidum inciderit, provolvit sese 0616C perdix ante venatorem, quasi jamjam capienda sit, et sic hominem ad se, sui capiendae spe, allicit, donec singuli pulli profugerint: interea avolat ipsa, et pullos rursum revocat, et mox: Quemadmodum autem dictum est, vafra est haec avis, et astuta. Eadem hauserunt indidem Plinius lib. X, cap. 33, et ex Plinio Solinus cap. 7, Aelianus lib. IX de Animal. cap. 16, Athenaeus lib. IX; Commentarius in Hexaem. Eustathio tributus; Phile in Iambis, et Aristophanis Scholiastes in Avib. Huetius.

0616C Auctor quoque Aristoteles loco laudato: ὅταν δὲ ἀποδρᾶσα ἐπωάζῃ οἱ ἄῤῥενες κεκράγασι, καὶ μάχονται συνιόντες· καλοῦσι δὲ τούτους χήρους· ὁ δὲ ἡττηθεὶς μαχόμενος ἀκολουθεῖ τῷ νικήσαντι, ὑπὸ τούτου ὀχευόμενος μόνου· ἐὰν δὲ κρατηθῇ τις ὑπὸ τοῦ δευτέρου, ἢ ὁποιουοῦν, τοῦτος λάθρα ὀχεύεται ὑπὸ κρατιστεύοντος. Cum autem effugit, ut ovis incubet, clamitant mares, et inter se decertant. Hos viduatos vocant. Qui vero fuerit in certamine inferior, victorem sequitur, ab eoque solo initur. Quod si a secundo etiam, vel alio quovis, vincatur 0616D aliquis; ab eo quoque victore clam subigitur; et lib. VI, cap. 8: καὶ τοὺς νεοττοὺς, ὅταν πρῶτον ἐξάγη, ὀχεύει αὐτοὺς ὁ ἄῤῥην. Pullos etiam, cum primum foras educit mas init. Antigonus Carystius in Paradoxis cap. 110, de Perdicibus: καὶ τοὺς νεοττοὺς ὅταν πρῶτον ἐξαγάγωσιν, ὀχεύειν αὐτοὺς, τοὺς δὲ πρὸς ἀλλήλους μάχεσθαι: et pullos, cum primum educunt, subigere ipsos; simulque decertare. Quem locum non intellexit Xylander. Eadem haec habent Plinius, Solinus, Aelianus, Athenaeus, et Phile locis proxime laudatis, et ex Origene Hieronymus in eumdem hunc Jeremiae locum, et praeter eos Isidorus lib. XII, Orig. cap. 7. At non perdices solum, sed galli etiam foedam hanc inter se libidinem exercent; nam qui victoriam reportavit, non victi solum conjuges, sed ipsum etiam gallum subigit. Idem.

0617C Epiphanius tamen, in Physiologo cap. 9, hominem pium perdici comparavit. Idem.

0617C Pertinet id ad aliam perdicis proprietatem ab Origene hoc loco neutiquam commemoratam. Ferunt siquidem aliena eam ova furari, et incubare, ac fovere. Ita Hippolytus martyr in Catena in Jerem., Epiphanius in Physiol. cap. 9, Ambrosius l. VI Hexaem. cap. 3, et Epistol. 49, Philastrius Praefat. in lib. de Haer., Phile in Jambis. Hieronymus in hunc Jeremiae locum, Augustinus contra Faust., l. XIII, cap. 12, Isidorus lib. XII Orig. cap. 7, et Rupertus Abbas lib. I in Deuter. cap. XIV. Ita et Chaldaeus Paraphrastes, Jerem. XVII, 11. Quae cum apud auctores τοὺς ἔξωθεν, qui physica tractarunt, non compareant, verisimile est ex hoc Jeremiae loco profluxisse, ubi perdicem reddiderunt LXX, ex iisque reliqui: quia cum vocem nullam haberent, qua avem illam Europaeis ignotam appellarent, quam simillimae, et specie proximae avis nomen subsidio asciverunt, 0617D perdicis videlicet, ejusque non propriae dictae, sed quae Rustica, seu Rusticula, et ἄγρια, et ab Aristotele σκολόπαξ nuncupatur. enim illam praelongum rostrum gerere, brevibus esse pedibus, colore viridi, edulem, montanam, infra columbae magnitudinem, pluviae praenuntiam Hebraei et Arabes scribunt, locupletes auctores, quorum in regionibus ea avis frequens est. Atque haec omnia fere utrique communia sunt. In eo praeterea utrique convenit, quod a rostri longitudine nomen traxerunt; nam quemadmodum ἀπὸ τοῦ σκόλοπος dicitur σκολόπαξ: quod pali simile rostrum gerat; ita Hebraice est σκολοψ, unde . At non coloris solum viriditate ea a rustica perdice discrepat, sed eo etiam quod aliena ova foveat, id quod de rusticula nemo prodidit. Hoc porro, aliaque permulta eximiae eruditionis 0618C laude cumulatissimo viro Samueli Bocharto debere me profiteor. Id ipse argumentum in luculentissimo de Scripturae animalibus opere fusius pertractat. Ad haec nos illud quoque adjiciemus, quaecumque de Hebraei et Arabes tradunt, universa fere Pico, quem δρυοκολάπτην appellant, convenire: nam et longiusculum gerit rostrum, et est eximii roboris, utpote quo arbores tundit, et excavat; brevibus est pedibus; viridi colore est: corporis mole columbam non aequat; montanus est; edulis est; pluviamque inter reliquas aves praecipue praenuntiat. Quodque animadversione dignissimum est, vel a , fodit, effodit; vel a , trabs, stipes, truncus, lignum, Picum dictum non inepte quis argutari possit, cum rostro truncos perfodiat; unde et δρυοκολάπτης Graecis dicitur. Quod si alienorum ovorum curam, et incubitum Pico tribuisset auctor aliquis, voce eum significari non dubitarem. Idem.

0618C Pessime id interpretatus est Hieronymus: per omnes qui alienae a Deo gloriae cupiditate rapti sunt. 0618D ἑτερόδοξος apud Ecclesiasticos auctores opponitur ὀρθοδόξῳ, et vertere debuit: per omnes qui perversis opinionibus adhaerescunt. Idem.

0618D Vitiose legebatur, Exinanita est et deleta, ab ipso, quod mirum est magis, Huetio, quem adversa columna Graeci textus, ubi est καὶ κεκριμένος ἐστιν ὁ πλουτὸς καὶ ἐκλελεγμένος, de mendo admonere debuisset. Nos post Rabanum ad Graecum exemplar locum emaculavimus, rescribentes Examinata est et delecta.

0618D Voculam qui contextui necessariam, Rabanus supplet.

0618D Hic quoque voces dies ejus, quas pridem Huetius desiderari suboluit, ex Rabano suffecimus.

0618D Penes Raban., depascar et vires eorum.

0618D Pro Solvit qui ante clamavit, Rabanus legit, Attende, quia non solum non clamavit, etc.

0619A Et paulo infra, ἐνθάδε ἔληξε καὶ ἡ δευτέρα περικοπή, quod ita reddidit Hieronymus: sic finita est etiam secundi capituli circumscriptio; et Homilia in Jeremiam, juxta Latinam dispositionem, tertia: Deinde exordium alterius capituli: Aperuit Dominus thesaurum suum, etc. Idem in Isaiae XXXII, 2: Hebraei 0619B capitulum superius, in quo legitur: Vae qui praedaris: nonne et ipse praedaberis, et reliqua usque ad finem, etc. Quod capitulum dixit Hieronymus, aliquando comma unum est, sive versus unus recentioris illius, quam hodie sequimur, divisionis; aliquando plures: hic certe Origenem interpretans, quod περικοπὴν dixit Origenes, ipse capitulum reddit, quo versus 13 et 14 capitis XVII Jeremiae continentur. Observatum est a nobis ad Homil. in I Reg. περικοτὰς illic appellasse Origenem, quae in hodierna et recepta distinctione pro capitibus habentur: et Homil. 18 in Jerem. μίαν περικοπὴν appellat, quidquid habetur a septimo versu ad duodecimum. Sed haec quo clariora fiant, rem altius repetemus. Biblia sacra non ita olim fuisse secta ac distincta, quemadmodum nunc sunt, notum est eruditis; sive Judaica exemplaria intelligas, sive τῶν Ό, sive Vulgatae editionis. Ac primum de Judaicis. Scribit Elias Levita universam Legem versum unum olim fuisse. Hieronymus Praefat. 0619C in Josue, et Paralip. et Isaiam, interpretationes suas novo scribendi genere sese distinxisse testatur: unde proclivis conjectura est ab Hebraicis codicibus ejusmodi partitionem abfuisse: hanc vero ab Hieronymo per cola et commata divisionem, vitandae confusioni, et sensuum barbariei, adhibitam fuisse, testis ipse est. In synagogarum autem usum distributi sunt libri Mosis, idque non uno modo. Cum enim quotis quibusque sabbatis pars aliqua Legis ac prophetarum populo praelegenda esset, juxta sabbatorum numerum Lex in lectiones distributa est, quae appellantur, et ad Mosem a nonnullis, ab aliis ad Esdram referuntur. Talis videtur fuisse, quam περιοχὴν τῆς γραφῆς appellat Luc. Act. VIII, 32. Distinctiones ad haec invexerunt quasdam, quas Apertas et Clausas dixere, et ; indeque librorum suorum oram his litteris et insigniunt. Ac demum in , sive versus, jam inde ab antiquis temporibus Lex divisa est, ab ipso Mose juxta nonnullos, ab Esdra juxta alios, a Masorethis 0619D juxta reliquos; eorumque versuum Thalmudistae meminerunt. Horum omnium, sed et singularum etiam litterarum collectum numerum in fine describebant, hodieque describunt. Quem in se laborem recipiebant. Prophetae quoque in et versus jam olim secti fuere. Haphtararum inventionem ad Antiochi Epiphanis tempora; versuum etiam ad antiquiorem Christo aetatem, sed levibus argumentis referunt. Addendum id quoque, quod ex Origene refert Eusebius lib. VI Histor. c. 25, librum Regum primum et secundum unicum apud Hebraeos volumen constituere; ac unum item, tertium et quartum, et unum quoque Paralipomenon utrumque, unum etiam, Esdrae primum et secundum; Jeremiae item prophetiam cum Lamentationibus et Epistola, unum. Quod ad LXX Senum interpretationem pertinet, cum in Synagogis Judaeorum Hellenistarum praelegeretur, probabile est hos eam in usus suos distribuisse, sed ita tamen ut in synagogis solum 0620A divisiones illae obtinerent. Exemplaria duo antiquissima LXX interpretum editionis, quorum alterum Romae habetur; alterum ab Hesychio, ut videtur, emendatum, Alexandria Constantinopolim a Cyrillo Lucare patriarcha Constantinopolitano translatum, ad Carolum deinde Britanniae regem transmissum 0620B in Anglia servatur, utrumque annos mille supra ducentos exaratum, nullam capitum, aut versuum, immo ne verborum quidem distinctionem prae se fert, exceptis solum libris στιχηροῖς, quosque per versus primum ab ipsis auctoribus compositos fuisse credibile est, Job dico, Psalmos, Proverbia, Ecclesiasten, et Canticum. Cum hac autem interpretatione maxima Patrum Graecorum pars, dum Scripturam sacram commentariis illustraret, uteretur, unusquisque contextum sacrum, quem ἔδαφος appellabant, pro arbitrio et captu distinxit: unde nullam tum fuisse distinctionem prae caeteris probatam, ac vulgo receptam apparet. Neque in capita solum, sed in versus etiam, pro captu suo vetusti illi Patres Scripturam distribuebant. Origenes Hexapla sua in cola discreverat, ut est apud Euseb. lib. VI Histor. cap. 16. Id in duodecim prophetis fecisse se testatur Hesychius presbyter Jerosolymitanus, eumque morem ab antiquis ductum temporibus 0620C tenuisse. Videtur tamen Origenes Prolog. in Cantic. aliquam in ipso Cantici titulo distinctionem jam receptam, et inolitam observasse: sed vereor ne de suo Rufinus, interpres fluxae fidei, id adjecerit. Quod si genuinus est locus, vetusto aliquo codice, suis distinctionibus instructo, e Symmachi fortasse Bibliotheca deprompto, usum Origenem fuisse dicendum est. Ordo ille quo dispositos habemus Psalmos LXX Senum diligentiae debetur, si Hilarium Pictaviensem audimus. Scribit enim ille psalmos primum dispersos et inordinatos, ab Esdra deinde in unum volumen fuisse collectos, et a Septuaginta demum interpretibus in numerum et ordinem fuisse redactos. Hoc si sit, post Esdrae tempora in quinque libros partitum fuerit Psalterium ab Hebraeis, quemadmodum factum refert Epiphanius lib. de Ponder. et Mens. cap. 5. Id commentum refellit Hieronymus in Praefat. in Psalmos juxta Hebraicam veritatem, ad Sophronium: Nos, inquit, Hebraeorum auctoritatem secuti, et maxime Apostolorum, qui semper in novo 0620D Testamento Psalmorum librum nominant, unum asserimus Psalmorum volumen. Conciliabitur uterque, si in quibusdam Hebraeorum codicibus hanc obtinuisse distinctionem dicamus, secus in aliis. Nec quicquam evincit Hieronymus hoc argumento, unicum esse Psalmorum volumen: fatebitur quippe Epiphanius unicum esse volumen, at in libros quinque distributum. Quamdam in Psalterio Latino divisionem obtinuisse sua aetate satis indicat Hieronymus initio epistolae 24, ad Marcellam; ea vero cujusmodi fuerit, incertum est Notandum istud Hieronymi ex prooemio Commentariorum ipsius in Psalmos: Psalmi, inquit, qui praetitulati esse non videntur, apud Hebraeos pro uno psalmo habentur. Praeter quintuplicem istam Psalterii divisionem, in viginti partes sectum illud exhibent veteres Graecorum Liturgiae et Euchologia. Partes illae καθίσματα appellantur, quasi dicas Sessiones. Nec Latina Veteris Testamenti editio certam habuit divisionem. Ea quae nunc usurpatur per versus distinctio 0621A recentissima est, et hodie vel heri nata: antiquior distinctio per capita. Prior illa in Latinos primum inducta libros, Hebraeos, Graecosque pervasit; posterior haec a Latinisne, an Graecis profecta sit, non liquet. Ex antiquis Patribus nullus plane Scripturae loca depromens, versuum vel capitum hodie receptorum numerum notavit, Augustinus quidem ita Bibliorum versus videtur distinxisse, ut sex dictiones unusquisque versus contineret; sed id Augustiniano codici videtur fuisse peculiare, non omnibus commune. Libros Scripturae plerosque, et fortasse omnes per versus distinxit Hieronymus, sed hodiernae distinctionis nulla apud eum exstant vestigia. Quod si recentis per capita divisionis, quae tota insedit Biblia, aetatem quaeras, ante sexcentos annos repertam eam responderim. Eam certe tenuit Theophylactus, 0621B qui ante undecimi saeculi finem floruit, ut declarant ἐκθήσεις, quas Evangeliis praefixit; et illam etiam hac aetate vetusti praeferunt manuscripti. Hieronymo tamen recentiorem putamus. Eamdem fere ac Hebraei in dividendo Veteri Testamento rationem servarunt Syri, Samaritani et Coptitae, sed peculiarem suam sibi distinctionem habent. Genesim in 1534 versus distribuunt Hebraei; Syri in 4509. Samaritanorum, et Coptitarum divisionem notavit Kircherus in Prodromo Copto. Dixi de Veteri Testamento, accedamus ad Novum. Vetustissimam Novi Testamenti Graeci divisionem eam esse reperio, quae est per Titulos, qui et ἐπιγραφαὶ, et λήμματα. Tituli dividebantur in κεφάλαια, seu περικοπὰς, περικοπαὶ in στίχους seu commata, seu cola, quae et incisa et caesa. Στίχοι autem, seu versus sensu fere definiebantur, ita ut breviores essent nonnulli, alii longiores, et summam demum στίχων in fine libri collecta, quemadmodum et ἔκθεσις τῶν λημμάτων initio, annotabatur. Quod in variis autem codicibus στιχομετρίαι 0621C variant, ex eo evenit, quod pro captu suo librarii sententias ultro, citrove definirent, et interductu distinguerent. Titulus integrum aliquod argumentum complectebatur; κεφάλαιον certam aliquam argumenti hujus partem; στίχος periodum ab alia distinctam, determinatamve sententiam. Falluntur multi, qui quotiescumque περικοπὴν aliquam designant Patres, ad divisionem tum temporis vulgo receptam eos respexisse putant: saepissime enim tmemata a reliquo contextu, ad libitum ac pro tempore divulsa hac voce nuncupabant. In vulgatis codicibus certi erant tituli in aliquot capita distributi, quae capita versuum numerum determinatum exhiberent. Rem exemplum illustrabit. Matthaei liber divisus est in titulos LXVIII. Hi Tituli κεφάλαια quoque ab Euthymio, et Oecumenio, aliisque appellantur, et in manuscriptis, et excusis quibusdam libris suo ordine editi exstant. Primus est περὶ τῶν μάγων, alter περὶ τῶν ἀναιρεθέντων παιδίων et reliqui deinceps: κεφάλαια 0621D autem habuit CCCLV, juxta Ammonium, Eusebium, et Tatianum. Suidas, Ματθαῖος ἔχει τίτλους ξη′, κεφάλαια τνη′. Στίχων autem varium numerum varii repraesentant codices; alii βφ′, alii βφξ′. Neutiquam ergo audiendus Casaubonus, qui Veteribus idem fere κεφάλαιον fuisse docet, ac nobis hodie versiculum. Quamvis enim κεφάλαιον, et capitulum aliquando pro versu uno sumatur, vel si proprie loqui decet, versum unum complectatur, ejusmodi tamen κεφάλαια hic non intelligit Casaubonus, sed illa in quae Novi Testamenti tituli distributi sunt: nostrorum autem versiculorum numerus antiquorum κεφαλαίων numerum triplo circiter superat. At Veterum στίχοι hodiernis breviores erant. Eustathius Antiochenus libro De Engastrimytho a Joann. VIII, 59, ad X, 31, στίχους numerat 135, cum recentior partitio 72 solum habeat. Origenes apud Eusebium scribit posteriores duas Joannis Epistolas centum versiculos 0622A vix absolvere, cum partitio hodierna 29 tantum versus complectatur. At Novi Foederis στιχομετρίαι secundae Epistolae triginta, tertiae quatuor et triginta tribuunt. Recentior vero divisio e Latinis codicibus profecta Graecos demum occupavit. Sane tota haec distinguendi ratio ex Auctorum, librariorumque arbitrio pependit. Libri quidam peculiarem nobis repraesentant Evangeliorum distinctionem. Lucae Evangelium in 83 capita distribuit Euthymius; Ammonius in capita 343; distinctio Latina vetus in capita 107; hodierna in 24; Ambrosius in titulos 164; Beda in capita 193. Receptissima tamen et vetustissima distinctio ea fuit quam invexit Ammonius, quaeque apud Suidam expressa est, eam quippe Caesarius Nazianzeni frater, et Epiphanius agnoscunt. Eadem quoque in reliquorum Novi Testamenti 0622B librorum distinctione varietas reperitur. Latina porro Novi foederis distinctioni coaeva videtur. Id vero Latinis moris fuit, ut longiora Novi Testamenti capita in septem partes, breviora in quatuor distribuerent: easque partes litteris alphabeticis signarent: id quod in excusis etiam Novi Foederis libris saepe servatur. Dixi στιχομετρίαι librorum Novi Testamenti colligi fuisse solitam et ascribi. Hoc in Veteri quoque Testamento a Syris, Samaritanis, Judaeis, Graecis, et Latinis factum est. Nec in sacris solum libris, sed in exoticis etiam Graecis et Latinis usurpatum. Id erudite probat Salmasius in Prolegom. ad Solin.; id quoque declarant lemmata praefixa Asconii Pediani commentationibus in Cornelianam, aliasque Tullii orationes; declarant et praefationes Digestorum Justiniani Aristotelis, Zenonis, Chrysippi, aliorumque libros per versus fuisse distinctos ex Laertio notum est. Traditam sibi a Judaeis dividendorum versuum, et colligendorum rationem Arabes quoque retinuerunt. Alcoranus per capita et 0622C versus divisus est; versuum et litterarum numerus in fine collectus et ascriptus: sed prior ille variat, nec eumdem semper codices prae se ferunt. Quamquam id fere ab illis observatum videas, ut in ὁμοιόπτωτα singuli versus desinant, nulla aequalitatis illorum ratione habita. Hic autem magno Salmasio neutiquam assentiri possum, qui post Henricum Stephanum et Casaubonum, Hebraeos et Arabes versus suos sensu determinasse, et ejusmodi versuum numerum in fine subduxisse scribit; Latinos autem et Graecos sententiam unam in plures, paucioresve lineas pro codicis angustia dispescuisse, στίχους vero seu versus appellasse, non totam illam sententiam, sed singulas lineas, proindeque nescire se addit quid emolumenti Graeci, Latinique ex hac linearum collectione ceperint, cum pro angustiis codicis variaverint. Mirandum profecto foret illud, si ita esset; quod certe non est: nam ut versum lineam aliquando significare fatear, summae certe illae versuum, non lineas 0622D singulas, seu ductus, seu sulcos librorum, sed totas sententias complectebantur: id quod ipse agnovit tandem Salmasius in Epistola ad Sarravium, sive mutata priore sententia, sive oblivioni data: Interdum quippe, inquit, duas, interdum tres, aut plures lineas singuli versus occupabant. Graeci στίχους appellant. Opera autem ipsa numerabantur per versus, quorum summa in fine libri subducta notabatur. Inde πολύστιχον βιβλίον, etc. Haec non eo commemoro, quo de viri supra fidem eruditi, ac de me olim optime meriti laude quicquam deminutum velim, nam



Ἄλλοισιν ἐσθλοῖς τόνδ᾽ ἀπωθεῖται ψόγον.

Una ergo fere fuit Hebraeorum, Arabum, Graecorum et Latinorum, cum in sacris, tum in exoticis libris, versuum subducendorum, et notandorum ratio. Quod cum omnes tamen non facerent, immo libros suos una serie nonnumquam scriberent, ii postmodum 0623D in capita ab indoctis librariis distracti sunt, unde immanes saepe optimis auctoribus errores, spissaeque tenebrae affusae sunt. Quin et eo audaciae sunt progressi, ut ineptissima lemmata capitibus affingerent. Atque haec labes maximam bonorum scriptorum partem pervagata est. Sed haec sunt alterius loci. Nunc redeamus ad propositum. Patet ex supradictis frustra in hodierna Scripturae divisione rationem quaeri περικοπῶν Origenis, et Capitulorum Hieronymi Περικοπὴν dixit Adamantius certum aliquod Scripturae membrum ad libitum determinatum et circumscriptum. Capitulum eodem sensu usurpavit Hieronymus; nempe pro eo quod Gallice dicimus: un passage. Ita sexcentis locis accipitur apud Rufinum: velut cum ait in interpretatione Apologiae Pamphili: In tuis praecipue (libris) in quibus plures unius capituli interpretationes exponit. Et mox: Ponemus exemplum quod illi superiori conveniat ex eo 0624D libro quem in Epistolam Pauli apostoli ad Titum scripsit, de eo capitulo, in quo dicit Apostolus: haereticum hominem post trinam correptionem devita, sciens quia perversus est, et peccat, qui est a semetipso damnatus. Nec aliter Philastrius Haer. 45: Quae autem quasi de homine dicunt Scripturae, ea accipit capitula: et Har. 50, Isti utuntur capitulis Scripturarum, quae de Christo, velut de homine edocent. Huetius.

0624D Legimus cum Rabano: in aliis editis sub diversa interpunctione et sensu erat, propter quod regnum ejus, et sanctificatio nostra, Christus est: Quia, etc.

0624D Deerant haec verba, sine Christo, neque sanctum sine eo, quae nos ex Rabano suffecimus, cogente ipso Graeco textu, χωρὶς Χριστοῦ, οὔτε ἅγιον χωρὶς αὐτοῦ.

0624D Raban. Dei nomen hic non agnoscit.

0624D Idem paulo concinnius, Ipse sibi unusquisque.

0624D Desunt in Genebrardi editione verba, et nunc, quia dereliquerunt fontem vitae.

0625D In Graeco ἀρκούμενος. Vertit Hieronymus: qui contempta vana gloria; quod ipsum habet unus Regiae Biblioth. codex. Alter habet: qui contemnens vanam gloriam. Quid si legamus: qui contentus una gloria? Sane id oratio Graeca postulat, et facile inde Vulgata lectio detorta est. Huetius.