0821C Hieronymi hunc prologum non esse, sed hominis cum sequioris multo aetatis, tum subsellii pene infimi, certis adeo argumentis recentiores critici atque ipse etiam Martianaeus evincunt, ut si demonstrare idipsum velimus, actum agere videamur; clamat enim vero totus orationis contextus, e Hieronymianis laciniis hinc inde male consarcinatus: stylus ipse incomptus, ubi de suo quaedam Auctor subnectit: fluxae sententiae, et posteriora saecula redolentes, ut est prima illa de ordine Epistolarum apud Graecos, qui integre sapiunt, et fidem rectam sectantur: nova etiam vocabula, ut cum Canonicas nuncupari ait has Epistolas, quas Catholicas continuo Hieronymus dixit: aliaque ejusmodi, quae longum est persequi, et quae habes in calce libri a Benedictino Editore refutata: sed et pridem a Richardo Simonio Critic. Novi Testamenti tom. I, c. 18, et in Itinerario P. Martene part. II, pag. 79. Erit proinde, cui magis fortasse placuisset, penitus hinc rejici, atque inter 0821D supposita scriptum istud amandari. Verum cum et mss. passim illud habeant quos inter et nostri mox laudandi, et vetustiores pleraeque omnes Bibliorum editiones, ut Norimbergensis anni 1475, Veneta an. 1498, Basileensis an. 1506, Parisiens. an. 1563, duae Lugdunenses an. 1520 et 1589, Antuerp. 1617, etc., satius visum est, alio, ut hic vides, charactere, ad alieni fetum Auctoris significandum, describi. Jam quod nostros codices spectat, nullus e tribus melioris notae, quos in consilium adhibuimus, Hieronymi nomen praefert in inscriptione. Est autem primus 0822C caeteris, quot vidimus, antiquior, ex Bibliotheca olim Nonantulana, nunc S. Crucis in Jerusalem de Urbe: alter Veronensis in Bibliotheca Fratrum Observantium S. Bernardini, qui liber cum novum Testamentum universum complectatur, Apocalypsim tamen non habet. Tertius apud nos est, quem ex musaeo quopiam Mediolanensi accepimus. Sed et saepe alios ejusmodi magno numero in Italiae bibliothecis offendere est, ac praesertim Florentiae in S. Marci, et Laurentiana, ut vicissim alios, tametsi rariores, qui audaciore mendacio praescribunt Hieron. nomen. Dicemus suo loco infra de aliis, qui eum Epistol. S. Joannis versiculum de coelestibus testimoniis, cujus afferendi gratia, praefatio isthaec adornata est, vel omittunt, vel nonnihil a vulgata lectione diversum recitant. Haec interim sufficient amoliendae foedissimae omnium calumniae, qua Faustus Socinus, nefariae suo de nomine sectae caput, Hieron. petiit, quasi verum hujusce prologi Auctorem: Qui cum, inquit, nactus 0822D forte fuisset exemplar aliquod, aut etiam plura exemplaria, in quibus particula illa (triplicis scilicet testimonii, Patris, Verbi, et Spiritus sancti in coelo testantium) adjecta fuerat, adversus fidem aliorum exemplarium tam Latinorum quam Graecorum lectionem particulae illius, tamquam germanam defendere, ac promovere coepit, conquerens publice, cum culpa et fraude haereticorum abrasam a vulgatis codicibus fuisse. S. enim Pater minime omnium haec scripsit: neque suo aevo particula illa ex Latinis aut Graecis exemplaribus exciderat: neque demum monstrum illud 0823A hominis eruperat ex inferno specu, qui obviam saepissime scribarum oscitantiam, in sacri textus calumniam traheret. Videatur Martianaeus. «Censoriam nuperi scriptoris virgulam jam sensit hic prologus septem Epistolarum Canonicarum in quem etiam nostras exspectare se animadversiones indicavit idem auctor, cum ne manuscripto praesertim Evangeliorum Cantabrigiensi disputationem instituit. Ab eo igitur sic provocati timemus, ne qui dixit quidquid voluit, audiat a nobis quod nequaquam velit. Non enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate. Cui semel si nobiscum studuerit, quaecumque eum incuriose, nec plena fide scripsisse demonstrabimus, simpliciter ipse confiteri, et emendare tenebitur. Et quia veritatis pura lux lectori affulgere minime posset, nisi prius mendaciorum ac errorum tenebrae removerentur, instituti nostri erit ea primum observare quae in nupera Historia Critica novi Testamenti dissona rerum veritati 0823B reperiantur. Iis vero discussis atque dissertis, quomodo sese res habeant in veteribus libris, summa fide ac pari diligentia proponemus. «Quod ergo primum observat de ista praefatione, primo vol. Historiae suae Criticae novi Testamenti capite decimo octavo, non satis accuratum est, nec ad verum accedit. Nam cum asserat praesentem prologum inveniri in exemplaribus Latinis ante sexcentos tantum annos descriptis: in aliis autem antiquioribus mss. non ita constanter reperiri: aut fides in eo vacillat, aut diligentiae nonnihil desideratur. Quippe quod certum sit rariores esse vetustissimos Bibliorum codices, in quibus abest prologus, quam illi qui eumdem habent ascriptum. Ac ne quis his dictis scriptorem criticum protelare me putet, libros citabo assertionis meae locupletissimos testes. Duo exstant in bibliotheca Regia sacrorum Bibliorum vetustissimi codices mss., duo pariter ejusdem aetatis et dignitatis in bibliotheca Colbertina. Regii his numeris 0823C 3561 et 3564 notati visuntur: Colbertini vero num. 1 et 158. Omnia isthaec exemplaria ante tempora Caroli Calvi, vel eodem tempore exscripta dignoscuntur, nullo refragante: e quatuor tamen istis mss. praestantissimis, ac optimae notae, tres insigniores habent prologum memoratum ante septem Epistolas Canonicas descriptum. Unde evidens argumentum exsurgit contra opinionem nuperi critici; maxime si huic auctoritati accedat eadem probatio e manuscriptis iterum quatuor bibliothecae nostrae San Germanensis, ubi supersunt nobis tum propria, tum Corbeiensis monasterii exemplaria venerandae antiquitatis, ante octingentos annos in membranis exarata. Ut in Regiis et Colbertinis codicibus, ita et in nostris evenit: nam nullos inter eos est praeter notatum numero 15, qui non habeat prologum ad septem Epistolas Apostolicas. Quos qui consulere voluerit, numeris istis designatos habeat, 2, 4 et 23. Ex octo igitur mss. codicibus antiquioribus, sex sunt qui constanter retinent praefationem, passim Hieronymo 0823D ascriptam: in recentioribus autem nec semper, nec ubique descripta legitur: abest enim in Colbertinis codicibus num. 6155, et 6180. Certe, si bene memini, frequentius etiam in iis desideratur, quam in jam laudatis vetustioribus. Hunc namque prologum cum in multis codicibus ante quadringentos annos exscriptis, in Occitania dudum, et in Aquitania positus requirerem, ab iis abesse mihi non raro videbatur, ut mea memoria est. Quod quidem esti non esset, nihil confert absentia prologi in aliquot vetustioribus libris ad probationem ejus falsitatis. Quia nonnullae praefationes genuinae Hieronymi absunt similiter in quibusdam vetustissimis mss., verbi gratia in ms. Regio num. 3564, abest praefatio 0824A in librum Ezrae; quodque magis mirere, abest in tribus exemplaribus Canonis Hebraicae veritatis praefatio Hieronymi in Psalterium ex Hebraeo conversum. Perridiculum vero foret propter talem librariorum veterum incuriam, Hieronymo abjudicare praedictas praefatiunculas, quae cum ejus inscriptione in tot aliis mss. cod. leguntur scriptae. Nihil itaque urget argumentum suppositionis prologi, quam ex ejus absentia in nonnullis codicibus antiquis probare contendit nuperus auctor. «Notat secundo nomen Hieronymi nec alterius scriptoris fuisse positum ad frontem prologi in aliquot mss. antiquioribus: indeque colligit rationi consentaneum esse, ut credamus eam praefatiunculam auctorem Hieron. non habuisse. Sed pace viri hujus studiosi dixerim, parum exercitatos eos esse in lectione veterum codicum, qui tam levibus conjecturis suam astruunt opinionem. Quia manifestissime comprobatur nullum nomen apponi saepius in titulo Hieronymianarum 0824B praefationum, quando a librariis dormitantibus reperiuntur descriptae. Hujus generis sunt mss. cod. Bibliorum sequentes: Codex monasterii nostri Montis Majoris apud Arelatem; codex emin. card. de Bonzi, qui exstat in ejus bibliotheca Narbonensi: Canon Hebraicae veritatis, Carcassonensis Ecclesiae: codex denique monasterii nostri B. Mariae Deauratae apud Tolosates. In his omnibus exemplaribus omissum est quodcumque nomen auctoris in praefationum inscriptione; atque ibi hoc modo legitur: Incipit Praefatio de libro Josue; Incipit Prologus in libris Regum; Incipit Praefatio in Job; Prologus in Libris Esdrae; et ita de caeteris. Nec solum illi, sed et codic. Regii, Colbertini, ac San. Germanenses nomen Hieronymi omittunt passim. Regius 1564 sic Danielis prologum inscribit: Incipit Prologus in Daniele propheta. Colbertinus antiquissimus num. 61: Incipit Praefatio Jesu Nave, et Judicum. Et in librum Jeremiae: Incipit Prologus Jeremiae prophetae. 0824C San-Germanensis noster n. 15 initio Paralipomenon ita legit: Incipit Liber Dabre-Jamim . . . Incipit Prologus. Si Septuaginta, etc. Et ne diutius in iis recensendis immoremur, codex Bibliorum San-Germanensis n. 164 descriptas retinet praefationes S. Hieronymi absque ulla epigraphe, seu inscriptione. Videat nunc criticus noster, quantum distent ejus conjecturae ab ipsa rerum experientia, usuque quotidianae lectionis; id est, ab ipsa explorata rerum veritate. Tertio loeo veritati consonum est quod ait, prologum hunc non inveniri in manuscripto Regio codice num. 3564; sed falsus est omnino, cum ait duos esse ejusdem aetatis codices manuscriptos in Bibliotheca nostra sancti Germani a Pratis, in quibus non legitur prologus septem epistolarum canonicarum. In omnibus namque manuscriptis ejusdem bibliothecae nostrae codicibus a nobis diligenter examinatis, si unum excipias notatum num. 15, invenitur ille prologus perfectus et integer, omnibusque suis numeris absolutus. 0824D «Errorem illum quartus excipit, si tamen unus, et non multiplex invenitur, ubi nititur ostendere auctorem collectionis Bibliorum, qui primus omnes libros Vulgatae Latinae, id est, veteris ac novi Testamenti, uno volumine complexus est, edidisse prologum positum in fronte Epistol. Canonicarum. Certum est, inquit, praefatiunculam in exemplari Caroli Calvi affixam initio Actuum Apostolorum, non fuisse in hunc finem scriptam ab Hieron., sed esse desumptam ex ejusdem prologo majori, quem Galeatum vocamus; hisque verbis concepta legitur: Actus Apostolorum nudam quidem resonare historiam videntur, et nascentis Ecclesiae historiam texere: sed si noverimus, etc. Incogitantia haec illi excidisse manifestum 0825A est: nam quis nesciat in prologo Hieron. Galeato altum esse silentium de libris Novi Testamenti? Quam allucinationem nec suis confoederatis criticus auctor condonasset, si quemquam eorum in stylo decretorio, pro epist. Hieronymi ad Paulinum, prologum Galeatum recitare deprehenderet. Hujus erroris occasione venit in mentem ridicula percontatio, qua aliquando vir caeteroqui doctus quaerebat a nobis, quomodo in Canone Hebr. veritatis positum esset testimonium prioris Epist. B. Joannis, ubi sermo est de Patre et Filio et Spiritu sancto. Puduit utique nos eruditum hominem adeo rudem repertum in studio divinarum Scripturarum, ut caput quintum Epist. I Joannis apostoli requireret in Pentateucho Mosis, aut in ordine Prophetarum, vel Hagiographorum. Sed ad propositum redeamus. Praefatio posita ad frontem Actuum Apostolorum in ms. Regio Caroli Calvi excerpta est ex epistola S. Hieron. ad Paulinum, ubi post summarium, ac mysticam 0825B expositionem veteris Testamenti, tangit et novum breviter Testamentum, cursim indicans quid unusquisque liber contineat. De hac Epist. sumptas novimus illas partes, quae leguntur in mss. cod. descriptae in modum praefationis ad frontem singulorum voluminum tam veteris, quam novi Testamenti. Unde nequaquam caruit aliqua praefatiuncula Hieronymiana auctor collectionis Vulgatae Latinae, ut novam ipse cudere cogeretur juxta sententiam nuperi critici: nam in eadem epist. ad Paulinum pulchre de Epistolis septem Canonicis haec habet Hieron.: Jacobus, Petrus, Joannes, et Judas, septem Epistolas ediderunt tam mysticas, quam succinctas, et breves pariter et longas, breves in verbis, longas in sententiis; ut rarus sit, qui non in earum lectione caecutiat. In ms. Colbertino n. 158 posita leguntur verba isthaec in fronte septem Epistolarum, licet imprudens nescio quis emendator ea expungere tentaverit. Eodem quoque loco scripta sunt in aliis tribus mss. ejusdem 0825C bibliothecae Colbertinae, quorum hae sunt notae numericae, 2767, 3214 et 6449. Potuit igitur qui primus Vulgatae Latinae libros compegit, hac uti Praefatiuncula ante septem Epist. Canonicas; sicut nonnulla posuit in fronte Actuum, et Apocalypseos, desumpta ab Hieronymo ad Paulinum scribente. Ruit proinde moles argumentorum critici nostri, quia tota pendete conjecturis, quibus aberrare eum satis superque demonstravimus. Nos aliam viam ingressi, suppositionem prologi, de quo nunc agitur, manifestam facere conabimur aliquot validioribus argumentis. «Primum petitur abs nomine Epistolarum Canonicarum, quod Hieron. ignotum erat, ut probare in promptu est ex ejusdem verbis, quae non uno loco leguntur in Catalogo Scriptorum Ecclesiasticorum. In Petro itaque, sive capite primo hujus operis in hunc modum scribit: Simon Petrus . . . . scripsit duas Epistolas, quae Catholicae nominantur: quarum secunda a plerisque ejus esse negatur, propter styli cum 0825D priore dissonantiam. In Jacob eadem inculcat, dicens: Jacobus, qui appellatur frater Domini . . . . Jerosolymorum episcopus ordinatus, unam tantum scripsit Epistolam, quae de septem Catholicis est, quae et ipsa ab aliquo quodam sub nomine ejus edita asseritur: licet paulatim, tempore procedente, obtinuerit auctoritatem. In Juda denique de septem Epist. idem annectens, totum capitulum ita contexuit: Judas, frater Jacobi, parvam quidem, quae de septem Catholicis est, Epistolam reliquit. Et quia de libro Enoch, qui apocryphus est, in ea assumit testimonium, a plerisque rejicitur. Tamen auctoritatem vetustate jam et usu meruit, et inter sanctas Scripturas computatur. Vides ergo, lector, nomen Canonicarum Epistolarum nusquam ab Hieron. fuisse usurpatum: sed cum de ipsis aliquid scriberet, dixisse semper, quae Catholicae nuncupantur: 0826A vel, quae de septem Catholicis est Contra vero artifex supposititii prologi non aliter quam Canonicas appellat: Non idem ordo est, inquit Epistolarum septem, quae Canonicae nuncupantur, etc. Ex hac autem appellatione non levis est conjectura auctorem prologi scripsisse post aetatem Cassiodori, qui easdem septem Epist. vocat Canonicas lib. de Institutione Divinarum Litterarum c. 8: Octavus codex, ait ille, Canonicas Epistolas continet apostolorum. Et iterum: Sed cum de reliquis Canonicis Epistolis magna nos cogitatio fatigaret, subito nobis codex Didymi Graeco stylo conscriptus in expositionem septem Canonicarum Epistolarum, Domino largiente, concessus est. Hoc diverso usu vocandi Epist. septem apostolorum, facile auctorem ab Hieron. diversum, ac aetate inferiorem deprehendimus in prologo illis affixo. Catholicas appellat Hieron. cum Athanasio in epist. testiva, et cum auctore Synopseos eidem ascripta: Canonicas autem 0826B eas nominat cum Cassiodoro falsus ille Hieronymus scriptor suspecti prologi. Tamen synodus Laodicena easdem Epist. Canonicas appellavit, cum divinarum Scripturarum indicem ac Catalogum proposuit. At hoc nomine, ut sciam, nullibi recensentur ab Hieronymo, qui Catholicas semper Epist. nominare consuevit. Hincque non obscure probamus, alium esse ac plane ab Hieron. diversum scriptorem illum prologi controversi, quisquis tandem ille fuerit, sive Victor Vitensis, sive anonymus aliquis, qui prior uno corpore omnes libros Vulgatae Latinae studuit colligare. «Suppositionem ejusdem prologi iterum exploratam habere possumus, eo quod hujus auctor glorietur quasi magnam rem, ac utilitatem non mediocrem Ecclesiae Dei procurarit, ordini proprio restituens septem Epistolas Canonicas: dicatque seriem ipsarum diversam esse apud Graecos Orthodoxos, et in Latinis exemplaribus. Hoc namque posterius falsum est omnino ex Canone 59 vel 60 synodi Laodicenae, 0826C ubi hoc ordine leguntur positae Epistolae septem: Jacobi una, Petri duae, Joannis tres, Judae una. Eamdem seriem Epistolarum observat Athanasius Epist. festiva, et auctor Synopseos Scripturarum apud Athanasium Gregorius quoque Nazianzenus carmine de genuinis Scripturis, Joannes Damascenus l. IV de fide Catholica c. 18, ac Nicephorus P. C. ad finem Chronologiae; e quo Anastasius Bibliothecarius sic Latine reddidit: Catholicae Epistolae: Jacobi una, Petri duae, Joannis tres, Judae una: simul septem, versus vero I. CCC. Unde ergo habuit falsus ille Hieronymus non eumdem esse ordinem apud Graecos, qui integre sapiunt, et fidem rectam sectantur, Epistolarum septem, quae Canonicae nuncupantur, qui in Latinis codicibus invenitur; duasque Petri Epistolas priores esse apud eos in ordine caeterarum? Quis magis apud Graecos fidem rectam sectatus est, quam Athanasius, Gregorius Theologus, et Joannes Damascenus? Penes eos tamen idem est ordo Epistolarum septem Catholicarum, 0826D seu Canonicarum, qui in Latinis codicibus invenitur. Quid vero tantae utilitatis inesse potest in illa serie Epistolarum, in qua Jacobi Epist. prima ponitur, ut hunc ordinem a se restitutum auctor prologi aequiparet puritati ac integritati Evangelistarum? Sed sicut, inquit, Evangelistas dudum ad veritatis lineam correximus, ita has proprio ordini, Deo nos juvante, reddidimus. Nihil facit sanae doctrinae, neque rectae fidei, si primo loco, vel ultimo ponatur Epist. Jacobi: modo Canonicae Scripturae auctoritatem eidem ascribamus cum Ecclesia Cathol. Sint priores Petri; sint ultimae Joannis; sit media Jacobi; et altera Judae: nihil inde lucrantor qui fidem rectam sectantur; nihil illis etiam deperit, quibus plus inest reverentiae erga verbum Dei, quam curiositatis in peculiaris lectionis ordine retinendo. Hunc etiam Epistolarum 0827A Canonicarum ordinem, quem tanti fecit falsus Hieronymus, a vero Hieronymo in sua editione neglectum fuisse novimus, si Cassiodoro fides habeatur. Nam studiosissimus vir Cassiodorus varias Scripturae divinae cum recensuerit divisiones, numquam in illis meminit ordinis Epistolarum, quem proprium vocat scriptor prologi suspecti. Quinimmo alium diversum affert capite duodecimo de Institutione divinarum Litterarum, cujus capitis inscriptio ista est: Divisio Scripturae divinae secundum Hieronymum. In hac igitur divisione Hieronymiana, seu Catalogo librorum Scripturae sacrae, post recensitos Evangelistas, sic legimus apud Cassiodorum: Post hos sequuntur Epistolae apostolorum: Petri duae, Pauli quatuordecim, Joannis tres, Jacobi una, Judae una, Actuum apostolorum Lucae liber unus, et Apocalypsis Joannis liber unus. Quam librorum seriem si veram esse, ac Hieronymo propriam crediderimus, nec Cassiodoro disserenti denegetur fides; impostorem prologi 0827B scriptorem pronuntiare fas erit. His adde canonem Scripturarum apud August. lib. II de Doctrina Christiana, c. 8, ubi talis exstat ordo Epistolarum Canonicarum: His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem quatuor libris Evangelii . . . . quatuordecim Epistolis Pauli Apostoli . . . . Petri duabus, tribus Joannis, una Judae, et una Jacobi, Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsis Joannis libro uno. Augustinum autem quis nesciat editionem Hieronymianam in novo Testamento secutum fuisse, eamque caeteris omnibus praetulisse versionibus Latinis? Qui fit ergo, ut ordinem Epistolarum Canonicarum minime curaret editionis Hieronymianae perpetuus laudator: susquedeque illud haberet, quod, Deo juvante, restituisset catholicus interpres? Plus igitur momenti in hac Epistolarum serie restituta posuit prologi conditor, quam Augustinus ac Hieronymus locis citatis posuisse reperiantur. Et eam ob rem alius ab Hieronymo dicendus est, quisquis tandem fuit qui propriam scriptionem gloriosi 0827C nominis auctoritate defendere ac fulcire quaesivit. Scimus quidem Hieronymum in epistola ad Paulinum, eodem ordine, quo nunc habentur Epistolae in Bibliis Latinorum, disseruisse de Jacobo, Petro, Joanne, et Juda apostolis. Sed aliud est seriem persequi vulgarem, usuque receptam, aut certe apud diversos diversam: aliud maximum operae pretium se facturum sperare in restitutione ordinis, proprii putati, Epistolarum Canonicarum. Non desunt hodie mss. codices Latini, in quibus descriptae leguntur hujusmodi Epistolae juxta seriem Graecorum, qui Petri Epistolis primum locum tribuunt. Nam Colbertinae bibliothecae codex Bibliorum ms. sub numero 245 hunc ordinem observat inter Canonicas Epistolas, Petri II, Jacobi I, Joannis III, Judae I. In eo tamen libro legimus testimonium Epistolae primae B. Joannis, ubi Pater, Verbum, et Spiritus sanctus unum esse dicuntur. Ex his planum est, nisi fallat nos opinio, ordinatorem, seu restitutorem ordinis 0827D septem Epistolarum Canonicarum, eumdemque prologi auctorem, Hieronymo aetate inferiorem esse. «Jam si ex stylo judicium habeamus de auctore praefationis, fraus illico apparet in verbis ejus. Non enim Hieronymianum stylum, et formam eloquii exprimere potuit, sed inter ipsas praestigias, et alterius personam, qua se fraudulenter induit, longe ab Hieronymo diversum se ostendit. Simile habet argumentum praefatio Hieronymi in duodecim minores prophetas, cum prologo supposititio ejusdem in septem Epistolas Canonicas; dissimiles autem phrases, ac periodi in utroque inveniuntur inaequales. Initio praefationis genuinae ita scribit Hieronymus: Non idem ordo est duodecim prophetarum apud Hebraeos, qui et apud nos. Unde secundum id, quod ibi 0828A legitur, hic quoque dispositi sunt. At initio falsi prologi aliter iidem sensus exprimuntur: Non idem ordo est apud Graecos, qui integre sapiunt, et fidem rectam sectantur, Epistolarum septem, quae Canonicae nuncupantur, qui in Latinis codicibus invenitur. Quod, quia Petrus primus est in numero apostolorum, primae sint etiam ejus Epistolae in ordine caeterarum. Confidenter dicam nihil esse in toto illo verborum ambitu, quod phrasim ac stylum sapiat Hieronymi. Et ubi invenias apud Hieronymum infimae Latinitatis illud quodquia? Abhorret prorsus tanta barbaries ab eloquentia Hieronymiana: abhorret et ipse tantis sermonum vitiis, quae in contextu illius prologi saepius occurrunt. Unde falsus ac supposititius jure habendus est, quamvis Eustochii virginis ibi nomen audiatur. Solent enim tergiversatores, inquit falsus Ambrosius in Epist. ad Thessalonicenses, sub nomine clari alicujus viri Epistolam fingere: ut auctoritas nominis possit commendare quod per seipsum 0828B recipi non potest. Ita sub nomine Hieronymi multa inveniuntur conficta successu temporum, quae tanto viro prorsus indigna sunt, nec aetati ejus possint convenire. In duobus mss. codicibus monasterii nostri S. Andreae secus Avenionem, hoc modo inscriptum legi sermonem quemdam de Assumptione B. Mariae Virginis: Incipit sermo beati Hieronymi presbyteri ad Paulam et Eustochium, et ad virgines sub ea degentes, de Assumptione Sanctae Mariae. Nihil ergo juvat in falso opere nomen Hieronymi, nihil apostrophae ad Paulam et Eustochium conferunt auctoritatis; cum multis aliis argumentis fraus scriptionis confictae ac supposititiae demonstratur. «Caeterum hunc prologum supposititium nomine Hieronymi inscribunt plures mss. codices etiam antiqui. Corbeiensis codex num. 23 in bibliotheca San-Germanensi nostra, minio titulum istum descriptum retinet: Incipit Prologus sancti Hieronymi presbyteri. Eodem modo legit codex Bibliorum Perantiquus, 0828C qui nunc exstat in Colbertina Bibliotheca sub num. 158: nomen tamen Hieronymi secunda manu videtur in eo adjectum. In mss. duobus S. Andreae secus Avenionem, his verbis praescribitur: Incipit Prologus beati Hieronymi presbyteri in VII Epistolas Canonicas. Nonnulli alii vetustiores ac recentiores similiter. Caeteri autem absque nomine alicujus auctoris: Incipit Prologus septem Epistolarum Canonicarum. Hactenus de prologo, ac de ejus inscriptione. «Nunc ire pergamus ad Testimonium Joannis, cujus occasione nobis conscriptus videtur prologus suppositus Hieronymo. Sed laciniosae disputationis fastidia fugientes, et in arctum verba compingentes, monemus lectorem, versiculum 7 cap. V Epistolae I Beati Joannis desiderari in multis vetustissimis exemplaribus mss. et in pluribus ejusdem aetatis suppleri ad margines librorum: in recentionibus vero semper adesse, non tamen eodem ordine; quia in iis saepissime versiculus octavus, id est, ea quae leguntur 0828D v. 8 in Vulgata Latina, praecedit versiculum septimum juxta consequentem textus sacri dispositionem: Quoniam tres sunt, qui testimonium dant in terra: Spiritus, et aqua, et sanguis; et hi tres unum sunt. Et tres sunt qui testimonium dant in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus sanctus: et hi tres unum sunt. Et eodem tenore Trinitatis incomprehensibilis testimonium supplent plures mss. codices antiquiores, in quibus prima librariorum manu omissum fuisse diximus. Res quidem ita se habet in mss. omnibus codicibus, tum vetustis, tum recentioribus; sed si meminerimus hujusmodi praetermissiones proclivi lapsu, et casu involuntario irrepere apud antiquos notarios, nullum movebit tanta codicum veterum discordia. Nihil enim facilius factu est, quam 0829A omittere verba, quae secundo eadem ac consequenter leguntur. Neque librorum genus aliquod reperies, ubi non inoleverint similia omissionum vitia. Docet Hieronymus lib. VI Comment. in Jeremiae caput XXX multa fuisse praetermissa in LXX Interpretibus, quia secundo dicebantur. Insignis est ille locus, qui rem nostram plane conficiat, ideo integrum cum suo contextu sacro proponere juvabit. Jeremiae igitur capite XXX, vers. 14 et 15, sic legimus scriptum: Omnes amatores tui obliti sunt tui, teque non quaerent: plaga enim inimici percussi tecastigatione crudeli: propter multitudinem iniquitatis tuae dura facta sunt peccata tua. Quid clamas super contritione tua? insanabilis est dolor tuus: propter multitudinem iniquitatis tuae, et propter dura peccata tua feci haec tibi. Quod Commentariis suis Hieronymus illustrans, apposite haec inter multa observavit: Quodque sequitur, inquit, Quid clamas super contritione tua? insanabilis est dolor tuus propter 0829B multitudinem iniquitatis tuae, in LXX non habetur: videlicet quia secundo dicitur, propter multitudinem iniquitatis tuae, et dura peccata tua; et qui scribebant a principio additum putaverunt. Quatuor itaque praetermissa sunt commata in Exemplaribus Graecis LXX Interpretum; quia eadem verba secundo dicta sunt, et replicata apud Jeremiam prophetam. Sed commodiorem adhuc locum, sive exemplum efficacius ad probationem omissionis nostrae nacti sumus in libro Josue, cap. XXI, vers. 36, secundum versuum Vulgatam divisionem et enumerationem. Nam ternae repetitiones eorum verborum, Civitates quatuor cum suburbanis ejus, quae leguntur v. 35, 36 et 37, erroris ansam praebuere scriptoribus, qui medium, id est, 36 versiculum praetermiserunt decepti similitudine, vel eadem sermonis clausula, quae non solum incuriosorum, sed diligentium nonnumquam obtutus confundit in describendo libros. Hinc apud Hebraeos plures habebantur mss. codices 0829C antiquiores, ubi verba versiculi 36 deerant prorsus, uti absunt in veracioribus Latinis exemplaribus versionis Hieronymianae, quam hoc Josue loco consuli volumus columna 275 et seqq. istius editionis nostrae. Quod igitur apud Hebraeos et apud Graecos librorum exscriptores non raro evenit; cur apud Latinos similes omissiones prudens lector inficiabitur? Proclivis est omnino lapsus in Epistola I Beati Joannis, capite quinto, v. 7 et 8, propter eadem verba, quae secundo dicuntur, nempe, tres sunt qui testimonium dant; et iterum, et hi tres unum sunt. Qui enim a principio scribebant Graeca novi Testamenti exemplaria, postquam posuerant in membranis, ὅτι τρεῖς εἴσιν οἱ μαρτυροῦντες, id est, quia tres sunt, qui testimonium dant; ad exemplar, quod prae oculis habebant, recurrentes, facile priora cum postremis sociare potuerunt, relictis omnibus intermediis: et ita errore librariorum in plurimis libris duo versiculi in unicum coaluerunt. Cumque sequi debuissent, in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus sanctus: 0829D et hi tres unum sunt: consequenter ad jam dicta verba, ὅτι τρεῖς εισἴν, etc., posuerunt ista alterius versiculi: ἐν τῇ γῇ· τὸ Πνεῦμα, καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸ αἷμα· καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἕν εἰσιν, id est, in terra: Spiritus, et aqua, et sanguis: et hi tres unum sunt. Hujusmodi exemplaribus imperfectis usi sunt apud Latinos qui Graeca Epistolae Joannis convertentes, integrum versiculum omittunt, ubi Pater, Verbum, et Spiritus sanctus, unum esse dicuntur. Nec quidquam officit emendationi Hieronymianae mutilati exemplaris defectus; etiamsi concedamus ipsam non habuisse versiculum 7 cap. V Epistolae I S. Joannis: sicut nec nocet, quod in vera S. Doctoris editione libri Josue, de quo supra dicebamus, abfuerit eadem pericope, quae in exemplaribus Hillelis non 0830A inveniebatur. Fidem econtra probant interpretis defectus translationis non absimiles exemplari primigenio. Neque vero de veritate Hebraica, vel Graeca, nonnulla testimonia mutat, qui fidus est interpres. Itaque sive omissum dixeris versiculum unum ab Hieronymo, sive non praetermissum in Epistola Joannis: nihil inde lucraberis praeter incuriam, aut errorem veterum scriptorum, qui in pluribus exemplaribus duos versiculos in unum cogunt. «Id si non erat, quare sanctissimus martyr Cyprianus scripsit lib. de Unitate Ecclesiae, De Patre, et Filio, et Spiritu sancto scriptum est, et hi tres unum sunt? Ubi haec scripta sunt, nisi in versiculo septimo capitis quinti Epistolae prioris S. Joannis? Quare citatur testimonium illud a Victore Vitensi, Fulgentio, aliisque antiquioribus scriptoribus? Num confictum ab illis; aut ad suos sensus aptatum fuisse dixeris absque temeritatis nota? Non sic 0830B praecessores nostri, quibus curae fuit e Patribus multa colligere ad confirmationem ejus testimonii, quod in Joannis Epistola legebant. Testis est ms. Corbeiensis codex perantiquus et optimae notae, qui Actus Apostolorum, septemque Canonicas Epistolas cum Joannis Apocalypsi, uno volumine complectitur; notatus autem est in Bibliotheca nostra San-Germanensi numero 23. In hujus ultima pagina et folio extrario, haec attexuit testimonia exscriptor voluminis; ut comprobata esset fides Scripturae, de qua impraesentiarum sermonem instituimus. Ita igitur in eo scriptum reperi: « Quoniam tres sunt qui testimonium dicunt in terra, Spiritus, aqua, et sanguis. Et hi tres unum sunt in Christo Jesu. Et tres sunt qui testimonium dicunt in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus sanctus. Et hi tres unum sunt. « Item. Hi sunt qui testificantur in coelo, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus: et hi tres unum sunt. « Athanasius. Tres sunt qui testimonium dicunt in 0830C coelo: Pater, et Verbum, et Spiritus: et in Christo Jesu unum sunt. « Fulgentius. Tres sunt qui testimonium perhibent in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus: et tres unum sunt. «Ingenue fatemur simplicem hujus exscriptoris fidem ac diligentiam magis nobis placuisse, quam totus ille verborum apparatus nuperi critici, quo sacri contextus auctoritatem in Epist. I B. Joannis elevare gestit. Nec sine aliquo animorum moerore videre possumus auctorem communionis Catholicae omnibus nervis contendentem, ut probet verba haec Epist. I Joan. c. V, vers. 7: Quoniam tres sunt qui testimonium dant in coelo: Pater, Verbum, et Spiritus sanctus: et hi tres unum sunt, addita temeritate librariorum veterum; nec ab auctore hagiographo fuisse conscripta. Proh dolor! siccine additamenta librariorum, pro textu sacro nobis obtruderet Ecclesia Dei, columna et firmamentum veritatis; in iis maxime Scripturae sacrae sententiis, unde pendet fides sanctissimae Trinitatis? Sed Ecclesiae, inquit, 0830D auctoritas hodie nobis ingerit testimonium illud, ut authenticam Scripturam. Quasi vero aliqua Ecclesiae Christi auctoritas corruptelas, interpolationes, et caetera librariorum additamenta, in verbum Dei et in Canonicam Scripturam possit convertere. Nihil dicitur obtusius; nihil divinarum Scripturarum fidei magis exitiale. Unde saniora apprecamur consilia homini litterato, qui obsequium putabat se praestitisse Deo in sua Historia Critica Scripturae sacrae: etsi plurima in ejus lucubrationibus reperiantur, quae veterum Patrum traditiones, ac Scripturarum convellant auctoritatem.»