0779D



1. De Asterio auctore hujus epigrammatis disputatum fuit in Prolegom. n. 136 seqq. In 1 versu recentes editores ex cod. Cant. legunt pater meritis. Barthius, Sirmondus, Labbeus e suis mss., codices nostri, et alii, sacer meritis, et accipi potest sacer substantive pro sacerdos, de qua significatione dixi in Prolegom. n. 156, ubi alias meas conjecturas de hoc versu exposui. Arntzenius tenuit pater, quamvis ejus quoque codex referat sacer; ait enim, jam hoc titulo patris ornatum a Sedulio fuisse Macedonium in epistola dedicatoria, Priusquam me, venerabilis pater, 0780D etc. Levis tamen est haec conjectura. Cellarius cum Sirmondo edidit veracia: reliqui omnes habent veracis, quod aptius cohaeret cum vers. seq.



2. Figmenti; respicit Asterius versum Sedulii 17 l. I, Cum sua gentiles studeant figmenta poetae. Paulinus carm. 10 ad Ausonium, Figmenta vatum nubilant.



3. In not. ad Gyrald. de Poet. legitur Quo calet; corrige, Quo caret. Arntz., sancti quo; alii, quo sancti.



4. Reg. 2, justus tot talia; alii, melius, justus ait talia.

0781A



5. Withof. Praemet. cap. 8, p. 108, satis acute reponebat juvet te pro jubeto. Frequentissima est haec phrasis juvat, juvet, juvabit meminisse. Obstant veteres omnes libri, quorum scriptura explicari ita potest: Jubeto alios semper meminisse Asterii tui. Similis est sententia ejusdem Asterii, qui in epigrammate, quo emendationem suam Virgili refert, sic ait: Asteriumque suum vivax transmittit in aevum.



6. Cod. Arntz., cura haec edita, ut legendum conjecerat in margine editionis suae Burmannus. Barthius malebat cura didita. Sed proba est scriptura communis cura edita; nam Sedulius, ut alii passim, 0781B hiatum interdum admittit, praesertim in pentametro post duos primos pedes.



7. Arntz., Quae, ut legitur etiam in not. ad Gyraldum. Vera lectio est Quem, nempe Asterium. Codex B. minus bene celebrant. Reg. 2, factos, corrupte. Cellarius, cum nonnullis, fasti; plerique, fastus; est enim fastus secundae et quartae declinationis: ex quo accidit, ut saepius unum pro altero in mss. ponatur. Labbeus de Script. eccles. tom. II, pag. 325, edidit fasti, sed ex ms. S. Albini profert fastus. Mendum in cod. Thorneyensi, et in cod. B. factus arguit fastus.



8. Cod. B. omittit est: Barthius alibi omittit, alibi recipit. Inter inscriptiones Gruteri pag. 1172, n. 6, epigramma exstat similis sententiae: Quamquam patricio clarus de germine consul—Illustres trabeas nobilitate tuas,—Plas tamen ad meritum crescit, quod morte beata—Martyris effuso sanguine nomen habes. Suspicari possis nobilitate tua: sed in 0781C codice Vatic. Palat. 833, ex quo Gruterus hanc, et plerasque inscriptiones christianas deprompsit, eodem modo legitur. Gallandius in dissert. de Sedulio ad tom. IX Biblioth. Patrum, putat Asterium loqui hoc disticho de Sedulio; sed manifestum est loqui de seipso, scilicet Quem Asterium, etc. Nam fastus, sive fasti summi, qui per saecula nomen alicujus celebrant, sunt certe fasti consulares. Illud potius quaerendum videtur, idemne Asterius credendus sit auctor epigrammatis inter Gruteri inscriptiones relati, et quisnam sit martyr consul, qui illis versibus laudatur. Sensa quidem eadem, idem stylus, et idem pietatis gustus in utroque epigrammate percipiuntur. In epigrammate etiam, quo Asterius suam Virgilii correctionem exposuit, simile aliquid cernitur: nam pariter trabeas vocat consulatum: Asteriumque suum vivax transmittit in aevum,—Qui partas trabeis tam bene donat opes. Hoc autem verbum simili significatu Claudianus, et alii adhibent. Censeo tamen, utriusque epigrammatis, Sume, sacer, et Quamquam 0781D patricio, eumdem fuisse auctorem Asterium, vel, si duo auctores diversi fuerint, alterum ex altero profecisse. Martyr vero consul epigrammate, Quamquam patricio, celebratus, videtur esse dictus Florus ex duobus distichis sequentibus: Adjunctusque Deo, tota quem mente petisti,—Assertor Christi sidera jure coles.—Sit, precor, acceptum, quod post dispendia belli—In melius famulus restituere Florus. Obscura tamen sententia est ultimi distichi, quod fortasse in mendo cubat. In Martyrologio Romano nomen Flori notatum invenio ad diem 22 decembris: Apud Ostia Tiberina Sanctorum martyrum Demetrii, Honorati, et Flori. An autem alicubi constet de aliquo consule Floro, sive alio nomine, cui descriptum epigramma possit convenire, incertum mihi est. Ex ultimo versu epigrammatis de Sedulio confirmatur conjectura mea, 0782A exposita n. 156 Prolegom., carmina Sedulii Gelasio ab Asterio hoc epigrammate dedicata fuisse: siquidem in neminem alium melius cadit elogium Asterii, qui plus ad meritum, quam consulatus honorem, sibi esse dicit, quod vigeret ore ejus sacerdotis, cui versus Sedulii offerebat.



1. Quisnam videatur esse Belisarius hujus epigrammatis acrostichi auctor, dictum est in Prolegom. num. 163. Hoc, et sequens epigramma alii alio ordine referunt. In Reg. I, pag. ult., charactere minutiori post Asterii versus, Sume sacer, sunt epigrammata haec sine ullo titulo, sed prius epigramma 0782B Belisarii, tum Liberii. In Reg. 2, et 3, similiter sine auctorum nomine, et eodem ordine describuntur. In Reg. 6, sub epigraphe Versus Belesarii scholastici, utrumque epigramma comprehenditur, eodem ordine retento. Idem quoque accidit apud Mabillonium Veterum Analect. p. 386, edit. Parisiens. 1723, et pag. 361 primae edit. in 8, tom. I ex veteri ms. codice Corbeiensi, sed apud hunc titulus est Bellesarii Scholastici versus acrostichi de Sedulio poeta. Ott. 1 solum exhibet epigramma Belisarii, Sedulius Christi, sed tacito auctoris nomine. Ott. 2 praemittit versus Liberii, et addit versus Belisarii: sed sub unico titulo, Nomen Sedulii Antistitis in principio, et fine metri. Plerique editi hunc ordinem servant. In duobus mss. Barthii idem videtur esse ordo: et in eorum mss. altero titulus huic epigrammati est: Belisarii Anacrostichis de Sedulio: quod glossae sic interpretantur: Acrostichis est, cum ex primis versuum litteris aliquid connectitur. Anacrostichis est cum ex primis et ultimis versuum litteris aliquid 0782C connectitur. Vide Advers. l. LIII, c. 5, ubi Barthius varias lectiones ex duobus mss. et duabus antiquis editionibus profert. Ea vero parte, qua aliquando ex postremis litteris versuum aliquod nomen efficitur, carmen solet telestichis vocari. Hoc autem carminis genus, etsi majestate Latinae poeseos parum est dignum, tamen aliquando ab Ennio usitatum fuisse, et in Sibyllinis versibus consimilem formam reperiri colligitur ex Cicerone l. II de Divin. cap. 5. Sibyllae versus de judicio, Judicii signum, etc., qui frequenter apud Patres, veteresque scriptores occurrunt, cum Graece, tum Latine exarati, acrosticham formam referunt. Usus quoque hoc genere est S. Eugenius Toletanus, S. Damasus De Jesu nomine, S. Columbanus, Ademarus monachus in Veter. Analect. Mabillonii tom. I, Aldhelmus, Optatianus Porphyrius in Panegyrico Constantini, Rabanus Maurus in laudem crucis, Abbo, Arnolfus Emmeramensis, et Sidonius, cui plerique tribuunt argumenta praefixa Plauti comoediis. Inscriptio apud Fabretuum, 0782D c. 9, n. 290, eodem artificio composita est. Plures similes inscriptiones indicat Sarazanius in not. ad carm. VII Damasi. Confer etiam Browerum in not. ad Rabanum, pag. 111. Cellarius contulit hoc epigramma cum ms. Alm., in quo scribitur Bellesarius.



2. Duo mss. Barthii, parva: plerique mss., parvae, quod melius est, ut in praef. metrica v. 5 dicitur modica mensa. Plerique editi, parva. Sedulius loc. cit., Sed modicae contentus adi solemnia mensae.



3. Ott. 2, convivium: emenda convivam. Reg. 2, caperet: corrige carperet. Codex Barthii, cappit et, unde fortassis aliud quid exsculpserit quispiam, ait Barthius. In Ott. 2, simile quid exstat non hunc, qui carpis et illud. Suspicor Belisarium scripsisse non hunc, qui carpserit illud.

0783A



4. Alm. Vix ad; sic etiam Reg. 6, sed deest sensus. Reg. 2, Vix quam: vera lectio est Vix quod. Duo mss. Barthii, et plerique nostri triplici fert. Reg. 2, praefert triplici. Reg. 1 corrupte, Vix quod nobilium triplici profert aulaea paratu: uno pede longior 0783B sic versus evadit. Biblioth. Lugd., nobilium proferet triplici aula contra metrum. Plerique editi nobilium profert triplici aula. Auctor prae oculis habuit praefationem Sedulii, adeoque triplicem paratum videtur agnoscere in mensis nobilium, quia Sedulius ait: Illic invenies, quidquid mare nutrit edendum,—Quidquid terra creat, quidquid ad astra volat. Gallandius merito damnat, profert triplici aura, quod verbum aura nescio ubinam invenerit.



5. Reg. 1 mendose, spondit pro ponit. Reg. 2, 5, Alm., codex Mabillonii, Ott. 2, quod ponet sub. Codex Barthii, ponit subque. Plerique editi, quod ponitque sub. Ott. 2 cum Poelm., quod ponit sub aurea. Haec scriptura retinenda est: nam ponitque sub, aut ponit subque ab illis intrusum est, qui noluissent sub produci. Verum in not. ad Dracontium et Juvencum saepe ostendi, monosyllaba omnia, quae brevia vulgo censentur, produci posse.



6. Reg. 3, tot quae aurea: alii totque aurea. Hic 0783C etiam fortasse abundabit que in totque: sed retineri potest, nam in prologo metrico Sedulii etiam distinguuntur gemmiferi canistri, et vasa aurea.



7. Reg. 1, 3, 6, Ottob. 1, duo mss. Barthii, Uvida. Ott. 2 cum editis, Vivida. Alm., Vita, male: nec melius Mabillonius Vivi. Reg. 2, pro modica, vel permodica: Reg. 3 obscure etiam in compendio litterarum, permodico vel praemodico; alii, pro modico. Duo mss. Barthii, pro modica, et postea, vita pro victu. Duo mss. Barthii, Alm., Mabillonii codex, omnes nostri, prandia: editi, gaudia. Sunt autem uvida prandia mensae secundae, de quibus Sedulius in prologo metrico. Eaedem mensae secundae vocantur modicus victus, scilicet comparatae ad triplicem paratum.



8. Reg. 2, Sed quod olus ille, codex unus Barthii, Sed quod illud vile: utrumque mendosum: editi nonnulli, Sed quod olus vilis, quod tenuit Arntzenius: alii cum plerisque mss., Sed quod olus vile, producta ultima in vile vel ratione caesurae, vel ob duas consonantes 0783D dictionis sequentis. Hanc esse veram lectionem confirmat prologus metricus Sedulii v. 15 seq., ubi olus exiguum dicitur in eadem metaphora. In Alm. sic corruptus est hic versus, Sed olus vile producit pauperes ortus.



9. Barthii codex unus, Aut post; alter cum Mabill., Reg. 1, 3, 6, At post: eodem spectat Reg. 2, Ad post. Editi, Ac post. Ott. 2 mendose, Apud dilicias.



10. In Ott. 2, Nitimur, ut videtur: sed error est. Edimb. et quaedam aliae editiones, gramen: Poelm. cum mss., germen. Arntzenius edidit germen, sed in notis ait, magis sibi placere gramen.



11. Barthii codex unus, Tutum qui nihil est, dum nil est ventre tumescit, alter cum Ott. 1 et Fabricio, Tutum quod nihil est dum nil cum ventre tumescit. Sic Alm., sed quod nil est, et Reg. 2, sed nil in ventre: sic etiam plures editi, sed Tantum quod nihil est. Mabillonii codex cum Reg. 1, Tantum quod nihil est, dum cum nil ventre tumescit. Reg. 3, 6, Tutum quo 0784A nihil est, dum nil cum ventre tumescit. Ott. 2, Tutum quod nihil est, dum convescendo tumescit. Nulla ex his lectionibus satis placet: neque tamen invenio, quid placere possit. Fortasse melius videbitur, Totum quod nihil est, dum nil cum ventre tumescit, vel, Totum 0784B quod nihil est, nihilum dum ventre tumescit, quia scilicet sine cibo venter aliquando tumescit. Ex Reg. 2, cod. Mabillonii, et Ott. 2, haec probabilior scriptura colligitur, Tantum quod nihil est, dum convescendo tumescit: scilicet quod germen, sive olus, pauperum cibus, propemodum nihil est, et solum inflat, insidias movens membris, animaeque luenti, vel ex conjectura fluenti. Depravatus enim est etiam versus sequens. Tantum quod pro vix, propemodum, usitatum est. Cicero Verr. 3, cap. 45: Tantum quod hominem non nominat, causam quidem totam perscribit. Suetonius in Neron. cap. 6, Natus est XVII Kal. Januar. tantum quod oriente sole. Vide alia in Partic. Tursellini c. 192.



12. Reg. 2, Insidiis: alii, Insidias. Alm., Reg. 1, 3, 6, Mabill., Ott. 1, 2, membris movens, quod est contra metrum. Codex unus Barthii, ventrisque movens. Editio Edimb., membris implens, Ottob. 2, membris moveat: plerique editi membrisque movens. 0784C Reg. 2, membris, animae; deest movens, aut aliud verbum. Alm., Mabillon., Reg. 1, 2, 3, Ott. 2, animaeque ludenti, quod ratio metri non patitur. Reg. 6 mendose, animae qui ludenti. Ott. 1, animae ludenti, quod versum spondaicum faceret. Edim., animaeque vaganti. Fabr., animaeque ruenti: neque Barthius lectiones ab hac Fabricii discrepantes animadvertit. Plerique editi, animaeque luenti.



13. Mabill., Edimb., dignatur, Alm., dignatus; alii, dignantur. Arntzenius Mabillonio et editioni Edimb. tribuit egeni: sed Mabillonius exhibet egenis, quod telestichis exigit. Saepe ita labi Arntzenium in iis quae contulit, notandum est.



14. Alm., Temptat: corrige, Temnat. Poelm. mendose, divitas pro divitias.



15. Mss. Barthii et nostri cum Alm., Poelm., Fabr., assumptus: Ott. 1 perperam, assumpsit. Nonnulli vulgati, assumpto. Reg. 3, quo: alii, qui.



16. Poelm., Fabric., satiavit: alii editi cum omnibus mss., saturavit.



1. In optimo libro Barthii et Mabill., per cuncta, quod exponit Barthius, quia Sedulius miracula undique allecta descripsit. Reliqui omnes, per culta novalia, quod poeta sumpsisse videtur ex Virgilio ecl. I, vers. 71: Haec tam culta novalia. Reg. 6, gaudens: alii melius, pergens.



2. Duo mss. Barthii, Mabill., prospexit. Reg. 1, perspexit: alii mss. in nexu litterarum, vel perspexit, vel prospexit. Editi variant: alii, prospexit cum Poelm.; alii, conspexit cum Fabricio. Reg. 2 et 6, radientia: corrigendum radiantia.



3. In Reg. 2, per prata, obscurum est in compendio litterarum. Ott. 2 mendose, per petra. Reg. 2, et codex Mabillonii, quod: alii mss. cum editis, quo. Ex hoc loco corrigi potest carmen 61 Eugenii Toletani 0785A l. I. Ut timeas Dominum legis praecepta secutus,—Maxime Daniticos debes percurrere campos,—In quibus aeterno latices de fonte manantes—Invenies. Legendum Davidicos, vel Daviticos, pro Daniticos. Barthius per prata interpretatur de paupere horto Sedulii, cujus is meminit in prologo metrico. Melius intelligens de sacris litteris. Alludit enim Liberius ad verba Sedulii in epistola ad Macedonium: In herbam florei cespitis revolvi vestigia. Nam ex ea epistola, 0785B et ex l. I Carm. Pasch. multa huc deducta sunt.

0784D In uno Barthii codice non Liberius, sed Libertus dicitur auctor: inscriptio enim haec est, Liberti anacrostichis de Coelio Sedulio, cum glossa initio versuum Belisarii descripta.

0785B



4. Duo mss. Barthii, moderantem. Huc pertinet mendum in Ott. 2, moderantia. Communis scriptura modulantem multis similibus exemplis comprobatur. Poelm. perperam, carmine pro carmina.



5. Reg. 2, 3, 6, codex Mabillonii, unus ms. Barthii, Poelm. cum aliis editionibus antiquis, Laudabili psallente viro, quod lex metri respuit: nam secunda in Laudabili est longa. Fabricius et plerique editi, Laudato psallente viro, quod ex conjectura ab aliquo correctum videtur, ut versus constet. Arntzenius conjiciebat Laudando. Barthius in uno suo codice invenit, Laudis hoc psallente viro, ac locum ex his varietatibus suspicatus est vitiatum esse. In Reg. 1 sic legitur, Laudis ceu psallente viri; in Ott. 2, Laudis et psallente viri. Neque in reliquis verbis consentiunt codices. Nonnulli mss., et plerique editi, refluit citharae mel: Reg. 1, Ott. 2 cum Poelm. et aliis editis, refluit cithara mel. Mabillonii codex et 0785C Reg. 6, refluunt citharae mel. Reg. 2 vitiose, refluunt cicerea mel: corrupte etiam Reg. 3, refluantque cere mel. Puto legendum, Laudes hoc psallente viro, refluit cithara mel: nam antiqui laudis scribebant pro laudes. Accipio autem cithara in auferendi casu. Pro hoc non male est et, nempe et viro David psallente laudes, refluit mel cithara.



6. Fabric. et quaedam aliae editiones, grandisono: sensus cum mss., et plerisque editis exigit grandisoni. Ott. 2, cantus: corrige captus. Reg. 2, pulchri: legendum plectri. Liberius verbum grandisonus a Sedulio, lib. 1, v. 18, mutuatur: quod apud antiquiores non reperitur.



7. Multi editi, praesertim recentiores, Utitur. Duo mss. Barthii, et omnes nostri cum Poelm. et aliis veteribus editionibus, Uritur, quod probat Burmannus Secundus. In Ott. 2 pro, et celeri, mendum est, excellere.



8. Tres libri Barthii, Poelman., lacte; Reg. 3, lite; 0785D plerique mss., et editi, late. Reg. 1, 2, 3, Ott. 2, Mabill., conspexit; alii, prospexit. Tres libri Barthii, Poelm., amomos: caeteri amoenos; neque facile invenietur amomus masculini generis. Conjicere libet, Sacratosque iterum lucus prospexit amoenos,—Aeterna Christi fluvius quos abluit unda.



9. Reg. 3, Aeterno; Reg. 6, Aeternam: corrige Aeterna. Pro fluvios modo dixi ex conjectura legi posse fluvius: in mss. saepe us in os mutatur, ac veteres aliquando nominativum secundae declinationis in os terminabant. Pro abluit, Reg. 6 exhibet, adluit: ac fortasse melius est alluit, quam abluit. Ex diphthongo ae sumitur ad legem acrostichi carminis prima vocalis a in aeterna. Sic etiam in inscriptione acrosticha, quam referunt Muratorius 1903, et Bonada class. 10, num. 27, in versu Aeterno regi. Ita autem concludit ea inscriptio: Nomina Sanctarum, 0786A lector, si forte requiris,—Ex omni versu te littera prima docebit.—Hunc posuit titulum neptis Taurina sacratum. Nomina sunt Licinia, Leontia, Flavia, Ampelia. In versibus Belisarii contrario modo ex diphthongo ae v. 2, solemnia mensae, sumitur e, ut telestichis servetur.



10. Reg. 2, 3, codex Mabillonii, Nam: melius Nec, vel, ut Reg., 6 profert, Non. Libri Barthii, torpore pro torpere. Poelm., ductoris: sic etiam libri Barthii, quibus 0786B male Arntzenius affingit doctoris. Nostri cum plerisque editis, doctoris, quod longe melius est. Conferri haec possunt cum verbis epistolae ad Macedonium: Sed torpor cordis obtusi, etc.



11. Libri Barthii, Non sua: acrostichis et sententia exigunt Tunc sua. Reg. 1, 2, 3, 6, codex Mabillonii, Daviticus dilectus: libri Barthii, Davidicus delectus. Ott. 2 mendose, Davitico dilectra, correctum dilectu. Editi plerique, Davidico delectu. In mss. saepe scribitur, Daviticus pro Davidicus. Similiter in mss. saepe reperitur dilectus pro delectus, et utroque modo recte scribitur. Ac fortasse hoc loco dilectus non est nomen substantivum, sed adjectivum, ut dilectus Davidicus sit amatus Davidicus, quod tamen vix bono sensu explicari potest. Utrolibet modo sententia eadem constat: sed verior videtur scriptura Davidicus delectus. Haec liberius exprimere videtur ex l. I, v. 23 seqq., Cur ego Davidicis, etc.



12. Reg. 2, 3, 6, codex Mabillonii, contemnens: alii cum editis, contempsit. Contra idolorum cultores 0786C disserit Sedulius lib. I, v. 242 seqq.



13. Sedulius l. I, vers. 343: Et fixum est in fronte decus, decus, armaque porto, etc.



14. Ott. 2, numero qui praemia. Reg, 1, 2, codex Mabillonii, numerosaque praemia. Reg. 3 male, numeros atque praemia. Reg. 6 pejus, numeros sacri praemia. Editi, numerosaque praelia, neque Barthius ullam varietatem in suis mss. notat. Sed restituendum est praemia: est enim praemium quodcumque commodum, seu utilitas. Lucretius l. v, vers. 4: Qui talia nobis—Pectore parta suo, quaesitaque praemia liquit. Miracula Christi, quae a Sedulio saepe munera dicuntur, his verbis indicantur.



15. Ott. 2, cum editis, Ergo his dum; plerique nostri mss., Ergo dum sine his. Multae editiones veteres, decorat sua membra; duo mss. Barthii, Ott. 2, cum aliis editis, decorat sua rura: quo pertinet mendum in Reg. 1, decorat sua sura. In Reg. 6 sic vitiatus est hic locus, decoratu erarva, ubi lego decorat 0786D vera arva, quod non est contemnendum. Corrupti etiam sunt codex Mabillonii, decorat vera colore; Reg. 2. 3, decorat vera sua colore.



16. Reg. 1, in; lege hi. Codices omnes mss., etiam Barthii et veteres editi, garrula: Poelmannus cum Reg. 3, 6, ms. Mabillonii, scribit garula, ut prima corripi possit. Fabricius et pleraeque aliae editiones, gracili. Barthius et Burmannus secundus censent, garrula, a glossemate descendere. Mabillon., dicti; Reg. 2, dicta: corrige ducti. Barthius, cum duo haec carmina Belisarii et Liberii ad duos mss. codices aliosque duos editos contulisset, verba quaedam addidit, quae potiori jure usurpare ego possum: Et spinoso hoc labore gratulor me defunctum. Sunt qui grata talia habent, sunt qui ingrata. Ego annotata in medio relinquo. Omnino autem melius puto, tales quisquilias etiam exstare: cum auctorum priscorum etiam 0787A minima quaeque emendatissima legi debeant: ut a quibus descendat fons omnium doctrinarum. Nec sit fere 0787B ullum eorum tam tenue monumentum, quin aliquid tamen 0788A ex eo discere possis. Quoniam propositum est nihil antiquitatis, ut ait ille, ignorare.