Coelii Sedulii In Quinque Libris Distributum Carmen Paschale cui subjacet et continenter respondet Opus Paschale, Prosaico
Sermone Scriptum.
Dedicatio Carminis Paschalis Ad Macedonium.
Domino sancto ac beatissimo patri Macedonio presbytero Sedulius Coelius in Christo salutem.
0533C Titulus in codice Reg. 1 est:
Incipit Prologus Sedulii presbyteri ad Macedonium. Domino sancto, ac beatissimo patri Macedonio presbytero Sedulius Coelius
in Christo salutem.
Ottob. 1:
Domino meo ac beatissimo patri Macedonio presbytero Sedulius in Christo salutem. Vat. 1 cum Ottob. 1, sed addit
meo sancto, ac. Vat. 2 cum Vat. 1, sed omittit
meo, et addit,
sancto ac venerabili patri Macedonio Sedulius in Christo salutem plurimam dicit. Reg. 3 solum habet,
Domino meo patri Macedonio presbytero. Reg. 2:
Incipit epistola Sedulii poetae eximii ad Macedonium presbyterum. Alia, ut Vat. 1. Codex Barthii plane facit cum Vat. 1, nisi quod scribit
presbyt. Codex Nansii B.
Venerabili Macedonio presbo Sedulius in Christo salutem. A codice Almeloveenii abest etiam vox
sancto, quae tamen a veteribus Christianis frequenter et eleganter adhibebatur. In quodam ms. apud Usserium et Labbeum de Script.
eccles. haec epistola dicitur
Apologeticus prologus Sedulii rhetoris. Omissa est in nonnullis editionibus: pleraeque eam exhibent. Poelm., ut Vat. 1, sed sine
meo.
0534C Ald.,
Domino sancto, ac venerabili patri, etc. Fabr.,
Domino sancto, ac patri beatissimo Macedonio Abbati Coelius Sedulius, etc. Fortasse
abbas hic dicitur Macedonius, quia nomen
patris monachis tribui solet. Verum commune olim erat episcopis et presbyteris. Trithemius tamen hunc ipsum Macedonium
abbatem nuncupat Proleg. n. 29. Vox autem
Domini et episcopis, et sanctis viris, et aliis passim, praesertim in epistolis tribuebatur.
0533B 135 Priusquam me, venerabilis pater, operis nostri decurso volumine censeas, et ritu
0534C Reg. 1, Ott. 1, a prima manu,
rite. Sic multi editi. Plerique nostri cum ms. Barthii, schedis Poelmanni, Almeloveenii, codd. A., B., apud Arntzenium, veteri
editione 1, et Monast.,
ritu. Vatt. 1 et 2; Ottobon. 1, a sec. m.; Reg. 1, a pr. m.; Reg. 2 et 3,
forsan, cum nonnullis editis. Caeteri,
forsitan. Fabr.,
rite forsitan, severeque.
forsan
0534B severitatis objurges, utpote qui, nulla veteris scientiae praerogativa
0534C Vet. 1,
prorogativa: retine
praerogativa, quae pro speciali quodam privilegio sumitur, et dicitur ita ex more Romanorum. Praerogativa enim tribus erat, quae prius
ferre suffragium rogabatur.
suffultus, tam immensum paschalis
0535A pelagus majestatis, et viris quoque peritissimis 136 formidandum, parva
0535B Vet. 1, Monast., Poelmann.,
parva. Reg. 2, a pr. m.,
parvo; plerique nostri, cum aliis aliorum,
parva. Utrumlibet stare potest.
tiro lintre cucurrerim
0535B Vat. 1, mendose,
currerim. Metaphora poetica haec est, sed ab oratoribus etiam aliquando usurpata.
; hujus apud te facti causas expurgem
0535B Wopkensius et Grunerus recte Cellarium explodunt, qui putabat, sensum postulare
liceat expurgem. Siquidem
expurgem hoc loco valet
age, expurgem. Vel etiam ponitur pro
expurgabo. Grunerus quoque Wopkensium reprehendit, qui conjecerat
exponam, vel
expromam, quia insolentior phrasis ei videbatur
expurgare facti causas. Certe hujusmodi loquendi formae istorum temporum scriptoribus satis sunt frequentes.
Exponam glossa est in Vatic. 1. In
0535C Reg. 1 glossa,
utinam excusem: futurum optativi pro futuro indicativi.
, ut, cum me non audacem fuisse probaveris, sed devotum, in pectoris tui portum blanda tranquillitate recipias: quem, gubernante
Deo
0535C Reg. 1,
gubernante Domino; alii,
gubernante Deo.
, laetaberis nulla pertulisse naufragia. Cum saecularibus igitur
0535C Vet. 1 et Mon.,
saecularibus ergo; alii,
saecularibus igitur. Studia saecularia sunt profana, significatione frequenti apud scriptores ecclesiasticos.
studiis occupatus, vim impatientis
0535C Codex B.,
patientis; melius caeteri,
impatientis, cujus glossa in Reg. 1,
ardentis.
ingenii, quod
0535C Plerique mss. et editi,
quod; Cellarius edidit
quam, affirmans, ita exstare in Almel: sed Arntzenius etiam in Almel. deprehendit
quod, idque verius esse in Addendis agnovit.
divinitatis in me providentia
0535C Cod. A.,
providentia in me; alii,
in me providentia.
generavit, non utilitati animae, sed inani vitae dependerem, et litterariae
0535C Ott. 1, Reg. 1, 3, Almelov.,
litterariae. Vatt. 1, 2, Reg. 2, cum cod. Lips.,
litteratoriae; cod. A.,
litteratoriae etiam, sed omittit
disciplinae; cod. B.,
litteralis. Tertullianus dixit
litteratorius; Coel., Aurelianus,
0535D et Diomedes,
litteralis, sed magis Latinum est
litterarius, quod ex consensu bonorum codicum restituere praestat, quamvis plerique editi exhibeant
litteratoriae. Arntzenio etiam magis placebat
litterariae. Apud scriptores medii et infimi aevi,
litteratoria ars erat grammatica.
solertia disciplinae, lusibus infructuosi operis, non auctori, serviret
0535D Plerique mss. nostri,
auctori serviret; alii,
auctori deserviret. Ald., Vat. 2,
auctori Deo deserviret. Cod. B., et schedae Poelm.,
auctori serviret, quod edidit Cellarius;
Deo, glossa est in Reg. 2.
; tandem misericors Deus, rerum conditor
0535D Cod. A.,
misericors Deus conditor rerum; alii,
misericors Deus rerum conditor. Arntzenius, secutus schedas Poelm., omittit
Deus, quam vocem e glossa enatam putat. Deest etiam in Reg. 1. At nihil est cur lectionem ubique communem deseramus. Ea exstat
in quatuor nostris mss.
, clementius fabricam sui juris
0535D Ottobon. 1, Reg. 1, 3,
fabricam sui juris; accedunt alii mss. et editi. Vatt. 1, 2, Reg. 2, cum
0536B Aldo,
sui fabricam juris.
aspexit, et stultos in me mundanae sapientiae diutius haberi sensus indoluit, ac fatuum prudentiae 137
0535B mortalis ingenium coelestis sale condivit. Moxque
0536B Nonnulli vulgati
mox ut: caeteri
moxque ut. Eleganter
cordis oculos, ut Cicero, Quintilianus, et alii,
mentis oculos. Mox
dumosi ruris, ut Virgilius
dumosa arva, dumosa rupes.
ut cordis oculos interior caligo deseruit
0536B Ott. 1,
deserit: retine cum reliquis omnibus
deseruit.
, per sentes dumosi ruris errantia in herbam florei
0536A
0536B Vatt. 1, 2, Ald., schedae Poelm.,
floridi: alii cum Reg. 1, 2, 3, Ott. 1,
florei.
cespitis revolvi vestigia, totoque nisu melioris arbitrii, cultum illustrati pectoris Deo dicavi
0536B Codex B. cum omnibus nostris mss.,
dicavi. Poelm., Arntzenius, et alii,
dedicavi.
, non praesumptione virium sarcinam tantae molis arripiens, sed onus Christi, quod leve nimis est, humili pronus devotione
complectens, culpa me scilicet arbitratus silentii
0536B Schedae Poelm.,
sancti arbitratus silentii, quod non intelligo, nisi legendum sit
tanti pro
sancti. Sed ne
tanti quidem necessarium est.
non carere, si studiosae mentis officium, quod vanitati detulissem, veritati denegarem: cum et divina reverenter
0536B Vat. 1,
divina opera reverenter.
asseri, et humana possint
0536C Ald.,
possunt: schedae Poelm.
possent: plerique
possint.
honeste tractari. Angebar rursus alia
0536C Almel., Vet. 1, Mon., et alii vulgati,
rursus alia pro
alia rursus.
animi procella turbati
0536C Cod. B. non male
procella turbatus. Ex Virgilio, l. IX, vers. 814, desumptum est epitheton
aegros anhelitus; sed Virgilius in singulari ait,
aeger anhelitus.
, et aegros anhelitus illa mihi ratio
0536C Ottobon. 1, Ald., Almel., cod. B.:
Illa mihi saepe ratio; alii,
illa mihi ratio saepe. Vet. 1 et Monaster. omnino omittunt
saepe.
saepe commovebat, qua me
0536C Reg. 3,
quia me. Reg. 1, Ott. 1,
quia, sed factum
qua: alii nostri vel
quia, vel
qua, vel fortasse
quod in compendio litterarum. A ms. Barthii abest
me, quod elegantius esse ait Barthius libr. XII Advers., cap. 19, praesertim cum Sedulius concise loqui affectet. Ald., schedae
Poelm.,
quia noveram me; Vat. 2, Reg. 2,
qua, vel
quia noveram me: plerique,
qua me noveram.
noveram vel tua, pater beatissime, vel aliorum, quos gratia similiter coelestis illustrat
0536D Vat. 1, 2,
illuminat. Ottobon. 1, Reg. 1, 2, 3,
illustrat. Poelmann., Col.
illustrarat: alii editi
illustrat. Barthius in suo ms. invenit
illuminat, quod glossemati ascribendum censent Grunerus et Arntzenius.
, quiddam profecisse doctrina. Quamquam ipsi cuncta monstrantes
0536D Ms. Barth.
quamquam vos ipsi mihi cuncta monstrantes, quod majori emphasi dictum existimat Barthius. In Reg. 1 glossa est
vos supra
ipsi, et
mihi supra
monstrantes.
, aliquem credatis igniculum in me posse lucere:
0536B sed torpor cordis obtusi
0536D Nonnulli scribunt
obtunsi: plerique
obtusi: de qua scribendi varietate dixi etiam in not. ad Juvencum. Communior scriptura est
obtusi.
tamquam 138 silicis per venas
0536D Reg. 1,
tamquam silicis vena, sed prius aliud fuit. Vet. 1, Mon.
silicis vena. Communis scriptura
tamquam silicis per venas. Vatic. 1,
tamquam silicis per venam. Vat. 2,
tamquam per venas silicis: sic etiam Aldus. Virgilius l. VI, vers. 7:
Abstrusa in venis silicis.
, scintillam tenuem vix emittit. Et id
0536D Almel.
et ad ipsum: alii
et id ipsum. Imitatur
0537B Virgilium Aen. I, vers. 175. Alii pariter dicunt
nutrimentum, alimentum ignis.
ipsum parvi fomitis nutrimentum, quod in me potuit
0537A doni coelestis oleo permanere
0537B Vet. 1, Monast., Fabr.
permanare: mss. cum aliis editis
permanere.
, nefas esse pensabam
0537B Fabricium recte arguit Barthius, quod
putabam pro
pensabam reposuerit.
Pensare enim sequiori saeculo est cogitare: ex quo ea vox ad vulgares linguas eadem significatione transiit. Non dissimili sensu
usurpata eadem vox est a Curtio l. VII, c. 8.
, muti
0537B Nonnulli vulgati
mutui: retine
muti. Silentii proprium epitheton est
mutum, quod exemplis confirmatum voluit Arntzenius.
tenacitate silentii cum nullo partiri, ne unius talenti creditam quantitatem dum nitor
0537B Ald., Vatt. 1, 2, schedae Poelm.,
dum creditam quantitatem nitor. Ott. 1,
creditam mihi quantitatem dum nitor. Plerique mss., et editi,
creditam quantitatem dum nitor.
cautius custodire, culpa defossae pecuniae non carerem. Invidiae siquidem maculam de sese non abluit, qui alteri conferre
denegat, quod cum dederit, non amittit
0537B Almel., Vet. 1, Monast., Poelm. cum nostris
0537C mss,
amittit. Arntzenius cum aliis edidit
amittet.
. Inter diversas tamen anxiae
0537C Reg. 2,
inter has tamen diversas anxiae.
trepidationis ambages, ad jaciendum hujus operis fundamentum ob hoc maxime
0537C Fabr.
hoc maxime: mss. cum plerisque editis
ob hoc maxime, quod probat Grunerus, neque improbat Barthius, quamvis particula
ob ab optimis scriptoribus interdum omittatur.
provocatus accessi, ut alios exhortationibus veritatis ad frugem bonae messis
0537C Wopkensius conjecerat
bonae mentis, qui ita hunc locum a Barthio e suo codice citari observat. Verum non liquet, ita in suo ms. legisse Barthium: is enim scripturam
Fabricii refert, ac varias sui codicis lectiones distinguere solet, sed de hac voce tacet. Et fortasse illi excidit
mentis pro
messis. Vat. 1, mendose,
bonae mensis: alii clare,
bonae messis.
invitans si quando infirmitatis humanae
0537C Vat. 1, 2, Ald.,
humanae infirmitatis: reliqui
infirmitatis humanae. Almel., Vet. 1, Monast., Fabr.
vitiis necessitate forsitan lacessitus. Barthius putat, haec duo verba
necessitate forsitan glossas esse cujuspiam, viro sancto culpam amoventis, sed citra
0537D ipsius voluntatem. Aberant quippe ad ejus ms. Certe
necessitate in nullo ex nostris mss. reperitur, neque in schedis Poelm., neque in Aldo. Verum Reg. 1, 3, retinent
forsitan; Reg. 2, Ott. 1, Vatt. 1, 2,
forsan: sic etiam variant editi.
vitiis forsitan lacessitus impugner, verbis propriae disputationis admonitus metuam
0537D Barthius conjecit
me tuear: Cellarius conjecturam inter ipsa Sedulii verba recepit. Grunerus et Arntzenius ex sententia ipsa et sequentibus verbis veterem
lectionem revocarunt. Vult enim Sedulius admoneri, et metuere verbis propriae disputationis, ut qui furta prohibet, fur videri
veretur. Cato in distichis:
Turpe est doctori, cum culpa redarguat ipsum. Cicero hac ratione ab accusando Verre Q. Caecilium deterruit in Divinatione in Verrem.
: 139 et qui
0537D Reg. 1, a pr. m., Ott. 1, a pr. m., codex B,
metuam, ut qui: schedae Poelm.
metuam, qui. Alii
0538B omnes
metuam: et qui.
furta prohibui, fur videri verear, et qui rectae
0538B Arntzenius Aldo tribuere videtur
atque recte pro
et qui recte. Sed Aldus mihi habet
et qui recte. Schedae Poelm., Vat. 2, Ald.
aliis iter: caeteri omittunt
aliis. Observanda est phrasis
clypeo Dominicae protectionis, quae familiaris est ecclesiasticis scriptoribus ex sacris litteris, in quibus
clypeus et
murus pro praesidio et tutela poni solet.
soliditatis iter ostendi, proclivioris lubrici
0537B periculosa sectari, et clypeo dominicae protectionis armatus inimicae jaculationis tela facili repulsione
0538A contemnam. Cur autem metrica voluerim haec
0538B Poelm.
hac, Vat. 1,
hoc: reliqui
haec ratione.
ratione componere, breviter expedire non differam
0538B Ott. 1, Reg. 1,
non differam breviter expedire. Sic codex B., et schedae Poelm.
. Raro, pater optime, sicut vestra
0538B Mss. plerique
vestra: nonnullae editiones etiam veteres
tua, quod probant schedae Poelm., et Grunerus: quia Sedulius in epistola numero singulari uti solet. Dissentit Arntzenius, qui
notat, Sedulium in epistola prosae ad Macedonium sic numero plurali loqui amare: quod apud alios etiam invenitur. Codex
0538C Barthii, Reg. 1,
cognovit, quod aptius esse censet Barthius, probante Cellario. Grunerus et Arntzenius restituerunt
cognoscit. Iidem rescribunt
pietatis cum nonnullis editionibus: quia optime vox
pietas, h. e., benignitas, clementia, huic loco convenit. At mss. omnes nostri cum ms. Barthii, et schedis Poelm., exhibent
potestatis: in Vat. 2, per compendium litterarum
potestatis, vel
pietatis. Opportunus hic locus esset, ut Sedulius Juvenci primi poetae christiani meminisset, quod observavi in Proleg. ad Juvencum,
num. 91. Quod autem Aldus hinc suspicatur, Juvencum a Sedulio lectum non fuisse, mihi probabile non est. Vide schol. ad vers.
38, et 188, l. I.
quoque peritia lectionis assiduitate cognoscit, divinae munera potestatis stylo quisquam hujus modulationis aptavit, et multi
sunt, quos studiorum saecularium
0538C Vatt. 1, 2,
saecularium studiorum: alii
studiorum saecularium. Codex B. omittit
quos ante
studiorum, et paulo post habet
voluptatem oblectat.
disciplina per poeticas magis delicias, et carminum voluptates oblectat. Hi quidquid
0538C Mss. omnes nostri, cum multis editis,
hi quidquid. Poelm.
hi quoque quidquid. Alicubi
hi quaeque rhetoricae, quod minus rectum esse notatur in
0538D schedis Poelmanni. Ald.
perlegent pro
perlegunt: Verba
haud diligunt desiderantur in cod. B.
rhetoricae facundiae perlegunt, negligentius assequuntur, quoniam illud haud diligunt: quod autem versuum viderint
0538D Schedae Poelm.
viderint versuum: sic Vatt. 1, 2, Reg. 2.
blandimento mellitum, tanta cordis aviditate suscipiunt, 140 ut in alta memoria saepius hoc iterando constituant et reponant.
Horum itaque
0538D Vat. 1, supra,
Eorum itaque. Reg. 2,
non respuendos aestimo. Reg. 1,
non repudiandos esse aestimo: plerique
non repudiandos aestimo. Aldus scribit
existimo, sed Arntzenius probat multis exemplis,
aestimare apud alios etiam positum pro
existimare. Interdum tamen variant etiam apud alios scriptores mss. codices.
mores non repudiandos aestimo, sed pro insita consuetudine,
0538B vel natura tractandos, ut quisque suo magis ingenio
0538D Ott. 1, Reg. 1, 2, Poelm.,
ut quisque suo magis ingenio voluntarius acquiratur Deo. Sic Reg. 3, sed
magis suo. Vat. 2,
ut quisque magis suo ingenio acquiratur Deo: sic schedae Poelm., Ald., et Vat. 1, sed in hoc mendose
quis quos pro
quisque. Codex B.,
0539B Almel.
ut quisque suo magis ingenio acquiratur Deo. Potest quidem vox
voluntarius esse glossa verborum
suo ingenio; sed Wopkensius exemplis in medium prolatis ostendit, fortasse esse pleonasmum aliis aliorum similem: nec video cur Arntzenius
reponat, ejusmodi pleonasmum commode defendi posse, vix tamen hoc loco. Virgilius l. II Georg. vers. 10:
Namque aliae, nullis hominum cogentibus, ipsae—Sponte sua veniunt. Cicero de Finib. II, 10:
Cum sua voluntate, nulla vi coactus . . . . Carthaginem revertisset. Lactantius V, 20:
Non expetimus, ut Deum . . . velit, nolit, colat aliquis invitus. Sic alii pariter; neque Arntzenius discriminis rationem ullam facile afferet.
voluntarius acquiratur Deo. Nec differt, qua quis
0539A occasione
0539B Almel., Poelm., Reg. 2, 3, Vat. 1, 2:
Nec differt, qua quis occasione. Ott. 1,
Nec differt quisquam qualibet occasione. Reg. 1,
qua occasione quis.
imbuatur ad fidem, dum tamen viam libertatis
0539B Vat. 1, cum nonnullis editis,
libertatis viam: alii
viam libertatis.
ingressus, non repetat iniquae servitutis laqueos, quibus antea fuerat irretitus
0539B Vatt. 1, 2, Reg. 1, a pr. m.,
ante: schedae
0539C Poelm., codex B.
ante irretitus fuerat; alii
antea fuerat irretitus.
. Hae sunt, pater egregie, operis nostri causae, non supervacuae, sicut didicisti, sed commodae: quae si probabili ratione
non displicent
0539C Vat. 1, 2, Ald., schedae Poelm.
displicent tibi: alii omittunt
tibi.
, benignitatis tuae donentur
0539C Nonnulli vulgati,
donantur pro
donentur.
favore, quo paululum ab scripturis
0539C Nonnulli
a scripturis: plerique
ab scripturis. Multa ejusmodi scriptionis sunt exempla. Alii scribunt
impartias, alii
impertias. Pro
super nubes Almel., et editiones quaedam
supra nubes, schedae Poelmanni
per nubes. Ex codice Taurinensi in Prolegom. num. 62, observare potes
quoque te, et
supra nubes elata. Pro
terram Vatt. 1 et 2, Ald., schedae Poelm.
terras.
celsioribus vacans, humilioribus te quoque libenter impertias. Non semper aquila super nubes elevata pervolitat; sed etiam
remissioribus aliquando pennis descendit ad terram. Saepe belliger
0539C Cellarius edidit
saepe etiam belliger, inserto
etiam ex antecedentibus,
sed etiam remissioribus, solemni librariorum errore. Deest
etiam in nostris omnibus mss. Favent tamen Cellario Almel., Vet. 1, Mon.
miles armis, quibus 141 assuetus est dimicare, delectatur et ludere
0539C Pro
delectatur et ludere nonnulli editi
delectatur
0539D
etiam ludere, pro qua scriptura Arntzenius laudat Aldum, in quo tamen invenio
delectatur et ludere. Conjiciebat Arntzenius
delectatur et etiam ludere, cujus phrasis nonnullum forsan exstat exemplum: non tamen mutat
et ludere, ubi
et valet
etiam. Vossius suspicatur
assuetus est laedere, delectatur et ludere per paranomasiam, ut apud Martialem l. I epigr. 5, al. 7.
Sed dum ludit aper, laedere novit aper. Recte tamen dissentit Arntzenius, qui Sedulium illustrat similibus locis. Cicero l. II de Orat. c. 20:
Sed videant quid velint, ad ludendumne, an ad pugnandum arma sint sumpturi. Ovidius l. IV Trist., el I, vers. 72:
Aspera militiae juvenis certamina fugi,—Nec nisi lusura movimus arma manu. In nostris omnibus mss.
dimicare legitur. Hunc Sedulii locum aemulatur Arator in prologo ad Florianum:
Loricam solitus membris
0540B
imponere miles, etc.
. An
0540B Schedae Poelmann., Vatt. I et 2; Reg. 2, 3; Ottobon. 1, a pr. m.
an: editi
at, Reg. 1,
at, supra
an cum glossa
interrogando, vel jocando loquitur. Alii codices
forsan, alii forsitan. Vat. I,
ut ab te sine
hac. Codex A.
perlegenda minus bene. Codex A.
alloquens, codex B.
alloquaris pro
alloqueris.
forsitan, ut ab hac te molestia perlegendi carminis, in occultis abducas, talibus me blandae
0540A orationis vocibus alloqueris, Cur, inquiens
0540B Grunerus cum nonnullis editis maluit
inquies, probante Arntzenio. Sed quamvis ea loquendi ratio fortasse elegantior sit, tamen sequi oportet omnes mss. nostros, aliosque,
et optimas editiones:
alloqueris. Cur, inquiens. In Reg. 1, est
inquies, sed eadem manu factum
inquiens: cujus glossa in Reg. 2, 3, est
dicens.
, affabilis amice, quem gratia purae dilectionis amplector, dum me profusius
0540B Schedae Poelm.
profundius niteris. Vatt. 1, 2; Ald., Reg. 1, 2, 3, Ott. 1,
et fidi propositi sedulitate sectaris. In Ott. 1, videtur prius fuisse
fidei; in Reg. 1. exstat glossa
fidelissimae devotionis, et in contextu fuit
et fidei proposita. Plerique editi
fide propositi sedulitate amicos sectaris. Codex A.
fida propositi. Vocem
0540C
amicos expungendum, recte censuit Grunerus, praesertim cum faveant Almel., et schedae Poelm. praeter mss. nostros. Pro
offendis codex B, et, a pr. m., Ott. 1,
offendas.
niteris venerari prae caeteris, et fidi propositi sedulitate sectaris, alios tamquam neglectos offendis, qui cum sint doctrina
non impares
0540C Vat. 2, Ald.,
cum non sint impares: Vat 1,
cum sint non impares: Reg. 1, 2, 3, Ott. 1,
cum sint doctrina non impares: ita pleraeque editiones.
, et una mecum soleant religiosae fidei societate conjungi, me potissimum ac solum eligas, vel secernas, cui devotionis tuae
dicta committas? Habes
0540C Multae veteres editiones,
Habes autem: e mss. alii exhibent
autem, ut Ott. 1, Reg. 1; alii omittunt, ut Vatt. 1 et 2.
antistitem plenum reverentiae sacerdotalis Ursinum, qui ab aetatis suae primaevae
0540C Plerique mss. nostri,
qui ab aetatis suae primaevae. Ott. 1, Vatt. 2 cum multis editis omittit
suae: sic auctor declamat. in Sallust. cap. IV:
At hercle lapsus aetatis tirocinio sese correxit. Nonnulli vulgati
qui
ab aetatis suae primaevo. Vet. 1, Mon.
qui dum ab aetatis primaevae: codex B.
qui dum ab aetatis tirocinio, omisso
primaevae. Vatt. 1, 2, Ald., et schedae Poelm.
deserens dum vixit.
tirocinio regis aeterni castra non deserens, vixit inter 142 barbaros pius, inter bella pacatus
0540C Vatt. 2 legit, et distinguit
pacatus, accipit.
0540D Vat. 1, 2, Reg. 1, 3, Ottob. 1,
meriti evangelicae sacramento doctrinae. Sic etiam codex Lips., et Aldus. Glossa in Reg. 2,
sacramento—statuto, confirmatione, sacratissimo fonte. Cellarius edidit
testimonium beati jam meriti, et evangelicae sacramentum doctrinae cum secunda veteri scriptura Reg. 1, et ms. Almel., in quo glossa exponit
sacramentum per
mysterium. Wopkensius praefert lectionem nostrorum codicum, sed pro
beati jam meriti conjiciebat
beatitatem meriti: nihil tamen mutat, quia
meritum beatum ponitur pro merito beatitatis, usu improprio adjectivorum, Sedulio aliisque poetis familiari. Sic Sedulius vocat
jejunos morsus, naufraga brachia, etc. Grunerus maluit
per evangelicae sacramentum doctrinae. Verum quamvis haec sit sententia, necesse tamen non est verba mutare.
. Accepit testimonium beati jam meriti evangelicae sacramento doctrinae. Legimus enim:
Beati pacifici, quoniam
0541A
ipsi filii
0541B Plerique mss. et editi,
ipsi filii; alii omittunt
ipsi.
Dei vocabuntur. Habes Laurentium difficili comparatione presbyterum, qui substantiam sui patrimonii sic amavit
0541B Vatt. 1, 2, Reg. 2, cum Ald., schedis Poelm., Fabr.
sic erogavit. Reg. 1, 3, Ott. 1,
sic amavit, quod plerique vulgati exhibent.
Census recte ponitur pro patrimonio, bonis ac divitiis.
, ut ecclesiis et egenis universa distribuens, tanti census effusione nihil perderet: sapientia pervigil, lenitate placabilis,
quo et serpentis astutiam
0541B Cod. B.
astutia pro
astutiam. Wopkensius conjicit
et columbae simplicitatem non amittat. Magis placent vera Sedulii verba. Vet. 1,
amittit pro
amittat. Alm., schedae Poelm.,
non amittat animum.
cum lege custodiat, et columbae simplicis animum non amittat. Habes quoque meum
0541B Reg. 2,
habes meum quoque. Ott. 1, cum aliis,
habes quoque meum. Codex B. omittit
quoque. Reg. 2, cum plerisque editis
Gallicanum: alii mss. nostri cum Alm., Ald., sched. Poelm.,
Gallianum, vel
Galianum.
Gallicanum aeque presbyterum, non in libris saecularibus
0541B Wopkensius suspicatur
in litteris saecularibus: sed nihil mutandum ait. Sic Daniel. c. I, v. 17,
In omni libro, et sapientia. Cod. Lips.,
placida benignitate.
eruditum, sed placida bonitate mitissimum, catholicae regulam disciplinae factis potius edocentem, quam sermone
0541B Reg. 3,
dictis: alii
sermone: nonnulli editi
0541C utrumque ignorant, sed perperam. Eleganter enim, et frequenter haec duo opponuntur,
res, et
sermo; facta, et
dicta; res, et
nomen.
monstrantem. Quid Ursicini dicam quoque presbyteri
0541C Reg. 1, 2, Vatt. 1, 2, Ald.
Ursicini dicam quoque. Alm.
Ursicini quoque dicam. Reg. 3, Ott. 1,
Ursini quoque dicam. Schedae Poelm.
Ursici praeferunt. Arntzenius,
Quid Ursini presbyteri quoque dicam. In Ott. 1, ex
Ursini secunda manu correctum
Ursicini. Idem Ottob. 1, Reg. 1, pro div. script. veteri eadem manu cum multis editis
patientiam. Vatt. 1, 2, Reg. 2, 3, cod. B., Almel., Ald., schedae Poelm. pro
patientiam habent
sapientiam, quod probat Petrus Burmannus, et istas quidem voces in mss. nonnumquam confundi jam alii observarunt.
annosam 143 patientiam, et in Christi famulatu
0541C Cod. B.
famulatum. Vat. 2, schedae Poelm.
deficientem: alii
deficiendo.
non deficiendo juvenilem senectam? quidve Felicem referam vere felicem, hujus saeculi inimicum, cui crucifixus est mundus?
Sunt et alii memorabiles
0541C Vet. 1, Monast.
venerabiles pro
memorabiles. Ott. 1,
esse constat. Paulo post Hieronymus dicitur
coelestis bibliothecae cultor eo sensu, quo
bibliotheca
0541D pro bibliis sacris ab ipso Hieronymo et ab aliis passim scriptoribus christianis sumebatur. Vide Ducangium.
viri
0542A quamplurimi, quos ad hoc suscipiendum idoneos constat esse officium. Nec Hieronymi, divinae legis interpretis, et coelestis
bibliothecae cultoris, exempla pudeat
0541D Arntzenius ait deesse verba
te pudeat a cod. B., et edit. Ald., Vet. 1, Mon. Sed, ut puto, solum deest verbum
te: nam in Aldo certe legitur
pudeat sine
te, quod pariter abest a Reg. 1, 2, 3, 4, qui hic incipit, et Vatt. 1, 2. Codex Alm.
pudeat te. Ald., Vat. 2;
generosas feminas, omisso
quoque. Schedae Poelm.
subnixas fama.
imitari, atque ad generosas quoque feminas, et praeclarae indolis fama subnixas, in quarum mentibus sacrae lectionis instantia
sobrium sapientiae
0541D Reg. 1,
sapientiae, sed a sec. m.,
sapienti, cum glossa
Christo. Observa verbum
instantia pro assiduitate, perseverantia ex Plinio, Solino, Apuleio et aliis similibus.
domicilium collocavit, propriae disputationis transmittere documenta. Quis non optet, et ambiat
0542B Cellarius cum Alm.
et non ambiat. Mss. alii cum editis omittunt
non, quod recte hoc pacto omitti probat Arntzenius, et saepe a librariis ineptis eam particulam repetitam et intrusam fuisse ostendit.
eximio Syncletices
0542B Vat. 1, 2.
Sincleticis. Reg. 1, 2, et ut videtur, Ott., 1,
Sincliticis. Sic etiam ms. Blandin. apud Bollandum die 5 Januarii, ubi in praefat. ad Vitam S. Apollinaris Syncletices memorat etiam hanc,
quam Sedulius celebrat. Ipse legit
Syncletices. Reg. 3,
Syngleticis. Reg. 4,
Syngleticae. Cod. B.
Sincleticae. Ald. non
Sincletices. ut ei tribuit Arntzenius, sed
Syncletices. Vet. 1, Monast.
Sindeticae. Editi alii
Sindeticis. Haec varietas partim inde oritur, quod in mss. facile
cl, et
d confunduntur, partim quia
e longum graecum per
i nonnumquam redditur latine. Originem nominis Cellarius ex graeco repetit a senatu, quod ex sequentibus confirmatur; schedae
Poelm. a foedere. Cellarii verior est opinio. Cassianus l. VII. Coll. 10, sententiam S. Basilii de quodam senatore monacho
sic refert:
Syncleticum perdidisti,
0542C
et monachum non fecisti. S. Syncletice saeculo IV monasterium virginum prima fundasse traditur. Quaedam Syncletice memoratur in lapide apud Vignol.
pag. 333. Vat. 2, cum nonnullis editis
ac Dei ministrae, vel
et Dei ministrae. Reg. 1, 2, 3, 4, Vat. 1, Ottob. 1, cod. B.
ac ministrae: alii
et ministrae, omisso
Dei. Glossa in Reg. 1,
ministrae—diaconissae. Confer. Prolegom. num. 22. De diaconissis et viduis agit Zieglerus. Arntzenius edidit
et ministrae Dei. Pro
gloriam Vet. 1,
glorias. Ald., et nonnulli alii editi
athleta pro
allecta. In Reg. 3
alleta, in Reg. 1 aliud erat scriptum, nunc
allecta, uti legitur etiam in mss. Blandin. et Bollandi, qui in quodam codice apud Scottum mendum putat
athleta. In Ott. 1 nunc videtur
anthleta, prius aliud fuit. Schedae Poelm. unice probant
athleta. Sed praeferendum cum plerisque
allecta: quo verbo in re simili Livius, Plinius, Suetonius et veteres inscriptiones utuntur.
Allecti in senatum proprie dicebantur, qui propter exiguum senatorum
0542D numerum ex equestri ordine in senatum assumebantur. Seneca in Agamemn. vers. 812 dixit,
Allegi coelo pro
referri inter deos.
, sacrae virginis et ministrae, placere judicio? quae superbi 144 sanguinis nobilitatem sic humilitate provexit ad gloriam,
ut in coelestis patriae senatu fieri mereatur allecta. Vere dignum, in quo Dominus habitet
0542D Nonnulli ediderunt
habitat: sic Ott. 1 et Reg. 3, pro quo alii mss., et editi nostri exhibent
habitet, ut conjecit etiam Wopkensius:
, templum, jejuniis castigatum, orationibus refectum
0542D Cellarius cum mss. Alm. et Lips.
refectum, h. e., confirmatum. Ott. 1 cum aliis
refertum. Reg. 1, a pr. m., 3 et 4,
refectum. Glossa in Ott. 1,
completum.
, puritate mundissimum. Scripturas etiam ecclesiastici
0542D Reg. 1, 4, Almel.
scripturas autem ecclesiastici: alii
etiam pro
autem. Arntzenius sic annotat.
Etiam ecclesiastici recte pro
et scribi monent schedae Poelmanni = quo fortasse innuit, alicubi esse
et pro etiam.
dogmatis
0543A ita sitiens epotavit, ut, nisi sexus licentia
0543B Wopkensius suspicatur
ut nisi sexui licentia defuisset: non enim intelligit quid sit
sexus licentia. Sed satis commode explicari potest,
nisi virilis sexus licentia defuisset: subjungitur enim
animus sit virilis.
defuisset, posset etiam edocere
0543B Mss. omnes nostri, etiam Vatt. 1, in quo reliqua hujus praefationis desiderantur,
posset etiam edocere, sed in Reg. 4,
posset etiam et edocere, quae videtur esse in Reg. 1, diversa lectio: cod. B.
potuisset etiam docere. Ald. cum mss. nostris facit. Poelm.
posset et edocere. Arntzenius
posset et docere, qui nullam variam lectionem advertit in
docere. Sic etiam legit Bollandus, qui ex ms. Scotti notat
potuisset pro
posset. Alm.
licet in membris. Ald., Poelm. cum nostris mss., et cod. B.,
licet in membris. Arntzenius
cum in membris, quod planiorem sensum reddit. Reg. 1, pro div. script.
licet et in membris: glossa in Reg. 3:
licet—quamvis. Bollandus habet
licet et in membris, et ex mss. Scotti et Rosweydi profert
0543C
quam et in membris, quod acutius videtur.
, licet in membris feminei corporis animus sit virilis. De quotidianae vero misericordiae dispensatione reticeo, quam sic
exercet; ut sileat; sic largitur, ut lateat. Indicat
0543C Arntzenius notat, schedas Poelm. monere, legendum
indicat, non
judicat: addit Arntzenius,
quo jure, non video. Equidem neque ego video, quid ipse sibi velit. Nam Ald. cum mss. nostris omnibus habet
indicat, et ipse Arntzenius edidit
indicat. Poelmannus in textu
judicat, ad marg.
indicat. Ott. 1,
habitus ejus pauper: reliqui nostri mss. cum Ald.
ejus habitus pauper. Poelm., Arntz.
ejus pauper habitus. Schedae Poelm., et ejusdem editio ad marg.
refulgeat pro
proficiat.
tamen ejus habitus pauper, ubi census proficiat dives. Et ut magnitudo
0543C In schedis Poelm. notatur, recte legi
et
ut magnitudo, neque delendum esse
ut. Nostri mss., et editi, ita habent
et ut. A ms. Bollandi aberat
gemina lampade. Ott. 1, Reg. 1, 2, 3, cod. B., Alm., Vat. 2, et Ald.
habet germanam: alii
habet et germanam cum Reg. 4. Aliquando quidem
et omissum est a librariis, cum praecedens vox iis litteris terminatur: aliquando tamen ex praecedenti voce repetitum est. Et
quamvis
0543D hoc loco pro
etiam sumi possit, melius tamen puto illud omittere. Reg. 2,
amittere, quo vocatur: caeteri
quod.
tantae prudentiae, gemina resplendens 145 lampade, plus luceret, habet germanam nomine, meritoque Perpetuam, annis imparem,
factis aequalem, aevo teneram, probitate grandaevam, quae, dum nominis sui dignitate pascitur, sic vivit, ut nequeat amittere,
quod vocatur. Illustris maritali potentia, illustrior religione divina, proximam virginitati
0543D Vat. 2, Reg. 2, 4, Ald.,
virginitati. Ott. 1, Reg. 2 a sec. m., Reg. 3, Alm.,
virginitatis, quod edidit Poelmannus, sed in ejus schedis improbatum apparet. Ott. 1, Ald., codex B., Alm. et alii nostri mss.,
manens pudica. Barthii codex,
manens perpudica. Poelmanni editio et aliae,
permanens pudica: sed in schedis Poelm. repositum fuit
manens pudica. Id etiam magis placuit Arntzenio, quia simplex verbum in hac locutione usitatius occurrit.
Nuptae desideratur in codice B.
Conjugii foedere elegantia nota, similibus exemplis ab Arntzenio comprobata.
continet palmam, in conjugii foedere manens pudica. Caetera, praeter conspicuos,
0544A utpote nuptae convenientes ornatus, quae jam de sorore diximus, in hujus quoque moribus invenimus. Ad haec
0543D Vat. 2, Ald., schedae Poelm.
ad hoc ego: sic Ott., 1, sed obscure,
hoc. Reg. 1, 2, Poelm., Vet. 1, Monast.
ad haec ego. Reg. 4, mendose
ad hac ego. Reg. 3,
ego ad haec: sic edidit Arntzenius, qui elegantiam notat, quod pronomen
ego praeponatur, cum haec verba orationis paulo gravioris speciem prae se ferant. Multa quidem sunt istius modi exempla: sed
non pauciora sunt, in quibus postponitur. In Reg. 3 additur
ergo, nempe,
ego ad haec ergo congrua; in reliquis deest. Cod. B.,
perfungatur; retine
perfungar. Schedae Poelm. delendum censent
domine mi, Alm. habet
mi domine; Reg. 2, omittit
mi. Vat. 2, Ald. cum schedis Poelm.
ne, quaeso, pater, et in Vat. 2, videtur fuisse
ne quaeso te, pater. Plerique
ne quaeso, domine, mi pater. Reg. 2, Vat. 2, Ald.,
diligere profiteris: alii nostri mss.,
diligere te profiteris. Barthius in suo ms. reperit
deteras, quod videtur approbare, quia Tacitus et Horatius ita locuti sunt. Probum nihilominus est
deterreas, h. e., per terrorem a te removeas, ut explicat Wopkensius, qui similia etiam quaedam exempla profert.
ego congrua rursus ita responsione perfungar: Ne, quaeso, domine, mi pater, quem diligere te profiteris, abjicias: quem fovere
assoles, invidiose deterreas. Nullum siquidem ex his omnibus vito, de nullius meritis, aut instructione
0544C Schedae Poelm.,
institutione pro
instructione, et
consolationibus pro
collationibus. Vat. 2,
factus ad salutem sine
es.
diffido; sed in te cunctos aspicio. Quosdam collationibus assiduae disputationis ad meliora vexisti: quosdam placidae maturitate
doctrinae, desiderio sanctae conversationis implesti: quibusdam exemplum factus es ad salutem: alios
0544C Reg. 2,
alios intra septa gregis accipiens tui oves. Reg. 3,
alios accipiens intra septa gregis tui oves. Reg. 1, 4,
alios intra septa tui gregis accipiens oves. Ott. 1, Vat. 2, Ald.,
alios intra septa gregis tui oves sine
accipiens; sed in Ott. 1, a verbo
quibusdam usque ad
enutristi omnia desunt in contextu, et margini addita sunt.
Accipiens, quod exstat in multis vulgatis, aberat etiam a ms. Barthii, qui censet melius abesse, quam adesse. Pejus quidem est in cod.
B.
aspiciens. Gruneri editio
inter septa, non
intra septa; schedae Poelm., et cod. B.,
tui gregis, non
gregis tui. Id significat societatem, seu contubernium. Inter Cicer. ep. ad Att. l. VI, ep. 1:
Ac vellem, te in tuum veterem gregem retulisses.
intra 146 septa gregis tui oves fecisti: alios
0544C Vat. 2, Reg. 2,
alios in fide enutristi. Reg. 1, 3, Ottob. 1,
alios enutristi. Reg. 4,
alios nutristi.
0544D Poelm.,
alios salvos enutristi: nonnulli alii vulgati,
alios salvos enutrivisti. In schedis Poelm. pro varianti lectione,
Al., enutrivisti, al. implesti, sed praeferebant
alios in fide enutristi. Illa
in fide abesse a cod. B. et Aldo affirmat Arntzenius; sed quantum quidem ad Aldum attinet, mea Aldi editio exhibet
alios in fide enutristi.
enutristi; omnia omnibus
0544D Vat, 2, Reg. 2, 3, Ottobon. 1, Ald,
omnia omnibus; alii mss. et editi,
omnibus omnia.
factus es, ut omnes salvos efficeres. Cesset, obsecro
0544D Reg. 4,
cesset nunc, obsecro. Reg. 1,
plurium; supra,
plurimorum. Alm.
verborum jactura; idem cum Ott. 1, cod. B.,
longae deinceps. Plerique,
nec pigeat te. Reg, 1,
nec pigeat sine
te, quod deest etiam in cod. B. et Reg. 4; sed in Reg. 1 additur supra. Reg. 2, 3,
ne pigeat te. Reg. 4,
nec pepigeat; forte pro
nec te
pigeat. Pro
adhuc fluctuanti inverso
0545A ordine Vat. 2, cod. B., Ald., Vet. 1, Mon., schedae Poelm.,
fluctuanti adhuc. Reg. 1, Ott. 1, cum nonnullis editis
commodare: alii cum Ald., Vet. 1, Vat. 2, Mon., Poelm.,
accommodare.
, plurimorum jactura verborum; cessent deinceps
0545A longae excusationis ambages, nec pigeat te post tanti gurgitis emensa discrimina adhuc fluctuanti paginae auctoritatis tuae
anchoram commodare. Quatuor ergo
0545A Ott. 1,
Igitur mirabilium divinorum tres libellos; sed
tres appictum est supra. S. Isidorus de Vir. illustr. tres etiam enumerat. Nostri alii mss. Vat. 2, Reg. 1, 2, 3:
Quatuor igitur mirabilium divinorum libellos. Reg. 4,
Quatuor mirabilium igitur divinorum. Quatuor etiam cod. Almel. recenset. In schedis Poelm. pro
quatuor substituitur
quinque. Editiones
0545B aliae quatuor. Varietas haec in hac epistola ex numeris oriri potest, ut saepe accidit: in ipsis vero libris distribuendis
vel ex librariorum arbitrio, vel ex ipsa varietate in exemplaribus hujus epistolae. Vide Prolegom. num. 31 seqq.
Mirabilium Divinorum libellos, quos ex pluribus pauca complexus usque ad passionem, et resurrectionem, ascensionemque Domini
nostri Jesu Christi, quatuor evangelistarum
0545B Ottob. 1,
quatuor Evangeliorum: sic Reg. 1 a pr. m., supra
evangelistarum, quod caeteri habent. Plerique mss. et editi,
congregans ordinavi cum glossa in Reg. 2,
instruxi. Mss. Poelm.,
congregans curavi: cod. Barthii,
congregans adunavi. Barthio non displicet
curavi, sed magis placet
adunavi; quae vox ad ultimum aetatis argenteae tempus refertur. Burmanuus ad Petron. c. 38 praefert
curavi: sed hujusmodi vocis usus Wopkensio non probatur: qui conjicit
quis, vel
quibus ex pluribus . . . . dicta congregare curavi, vel
quos ex pluribus . . . dicta congregans adornavi. Arntzenius rejicit
adunavi, nonnihil propendet in
curavi, sed cum Cellario recipit
ordinavi. Haec ipsa scriptura communis in nostris
0545C omnibus mss. clare exhibetur, ac caeteris est praeferenda.
0546A Non enim assequor, cur
ordinavi glossa censenda sit.
dicta congregans
0546A ordinavi, contra omnes aemulos tuae 147 defensioni commendo. Huic autem operi
0546A Nonnulli editi,
Huic autem carmini; vera lectio,
operi, cujus glossa in ms. Barthii erat,
h. e., carmini praesenti. Sedulius non semel
opus vocat suum carmen, itaque alii loquuntur. Alioquin Sedulius voluit, nomen poematis, ut a prosa distinguitur, esse
Carmen Paschale, nomen vero prosae
Opus Paschale. Nostri omnes mss. cum Ald., Mon., Vet. 1., sched. Poelm.,
favente Domino, alii editi
favente Deo. Cod. B.,
Huic autem, favente Deo, sine
operi. Ott.
0546B 1, cum Ald. et aliis mss. nostris,
Paschalis Carminis nomen imposui. Codex Barth.,
Paschalis Carminis novum nomen ideo imposui. Arntzenio
novum superfluum videtur, nec satis convenire. Nonnulli editi,
Paschalis Carminis ideo nomen imposui.
, favente Domino, Paschalis Carminis nomen imposui, quia Pascha nostrum immolatus est Christus: cui honor
0546B Vat. 2, Reg. 1, pro sec. lect., vel glossa, Reg. 4, Ald.,
cui est honor; alii mss. nostri et editi,
cui honor, sine
est. Reg. 4,
honor, gloriaque cum Patre. Ott. 1, Vat. 2, Ald. cum aliis editis,
et Spiritu sancto. Reg. 1,
et cum Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. Alii mss. et editi,
et sancto Spiritu. A Lips. absunt haec,
cum Patre, et Spiritu sancto. Idem codex,
in saecula, non
per omnia saecula, quod alii tenent. Arntzenius ait,
omnia videri abundare, sed pro recepta scriptura affert Sedulium ipsum in fine epistolae dedicatoriae prosae, Prudentium hymn.
9 Cath. vers. ult., et cod. ms. vitae S. Odiliae. In libris nostris liturgicis nihil est frequentius. In Vat. 2 deest
amen. Reg. 4,
amen. Explicit epistola Sedulii ad Macedonium. Sic fere codex vetus Taurinensis,
0546C ut dixi in Prolegom. n. 62.
, et gloria, cum Patre, et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Dedicatio operis Paschalis Ad Macedonium.
Sancto ac beatissimo patri Macedonio presbytero Sedulius in Christo salutem.
0545C In Opus Paschale notas edidit, qui primus omnium typis illud vulgavit, Franciscus Juretus. Recusae eae sunt in nonnullis
editionibus Bibliothecae Patrum, et praesertim in Bibliotheca Gallandiana. Non viderat Gallandius primam editionem Operis
Paschalis, quae a Jureto Parisiis procurata fuit anno
0545D 1585; et cum animadvertisset, in Bibliothecis Patrum, maxime in Parisiensi anni 1644, Sedulianum hoc opus foedis mendis ubique
scatere, vix ut interdum auctoris mentem assequi posset, contulit inter se Bibliothecam Patrum Parisiensem anni 1644, et Lugdunensem,
notasque suas subjecit, quibus nonnullos errores auferre, lumenque operi afferre conatus est. Ne mihi quidem licuit primam
editionem Operis Paschalis consulere: contuli tamen editiones Bibliothecae Patrum Margarini de la Bigne, Parisiis 1589; Auctarium
Ducaeanum ejusdem Bibliothecae,
0546C Parisiis 1624; editionem Coloniensem 1618, Parisiensem 1644, Lugdunensem, et Gallandianam. Omnium harum editionum antiquissima
profecto est Parisiensis anni 1589, quam potissimum sequar. Parisiensis anni 1624 mendosa est, sed mendosior altera anni 1644.
Ex notis autem Jureti et Gallandii
0546D nihil omisi, quod ad hos libro Sedulii illustrandos pertinere arbitratus sum. Judicium Wopkensii de Prosa hoc est:
Nec tamen Prosae huic tantum tribuo, ut illius auctoritate emendationes meas saepenumero spongia damnaverim, quippe quam poematis
sensibus non semper satis exacte adhaerere, et aliquando etiam corruptae scripturae conformatam esse, mihi certo persuadeam.
Sic refert Arntzenius in praefatione qui tamen statuit,
pauca tantum in ipso carmine superesse, de quibus difficilius ex Prosa posset definiri, quid verum sit. Vide Proleg. n. 238.
0545C 148 Praecepisti, reverende mi domine, Paschalis
0546C carminis textum, quod officio purae devotionis
0547A simpliciter exsecutus vobis obtuli perlegendum, in rhetoricum me
0547C Gallandius edidit
me potius transferre, fortasse ex mendosa lectione editionis Parisiensis anni 1644,
me potuit transferre. Superfluum mihi videtur
potius, quod paulo post occurrit, et hoc loco omittitur in caeteris editionibus Bibliothecae Patrum.
transferre sermonem. Quod
0547C Clarius erat,
utrum quod placuerit, etc. Sed Juretus veteris codicis lectionem retinuit, quia familiare est huic auctori verum et rotundum verborum ordinem mutare:
valebat enim magis carmine, quam prosa. Fortasse Sedulius scripsit
Quod utrum quod placuerit, etc.
utrum placuerit, ideo geminari volueris, an quod offenderit, 149 ut potius arbitror, stylo censueris liberiore describi,
sub dubio videor fluctuare judicio. Sanctis tamen jussionibus non resiliens, injunctam suscepi provinciam, et procellosis
adhuc imbribus concussae ratis vela madentia tumentis pelagi rursus fatigationi commisi per emensos cursus revoluti discriminis,
et Cycladas ingentes, quas praecipitanti formidine celerius ante transieram, longa maris circuitione discurrens, ut illos
portus et littora, quae dudum praetereundo lustravi, diligentiori opera nunc viserem. Tradita
0547C Sic emendavit Juretus: in veteri codice erat,
Tarditas siquidem multa.
siquidem multa pro metricae necessitatis angustia priori commentario nequaquam
0547B videntur inserta, quae postmodum linguae resolutio magis est assecuta. Dederimus hinc obtrectatoribus viam, dicentque nonnulli,
fidem translationis esse corruptam, quia certa videlicet sunt in oratione, quae non habentur in carmine. Si qui tamen istud
objiciant, faciunt nae
0547C Gallandius cum reliquis omnibus Bibliothecis Patrum edidit,
faciunt nec intelligendo: nescio, an ita etiam habeat editio Jureti. Sed certe vera lectio est
nae: repetit enim Sedulius verba Terentii ex Andriae prologo, ad quem redit infra,
Nec impares, etc.
intelligendo, ut nihil intelligant. Nam
0547C Ex correctione Jureti
Nam si: vetus codex habebat
Nam sicut.
si saeculares litteras assecuti, aut divinis videbuntur libris instructi, debent exempla veterum recensere, ne similia lacerare
conentur injuste. Cognoscant, Hermogenianum doctissimum jurislatorem tres editiones sui operis confecisse. Cognoscant, peritissimum
divinae legis Origenem tribus nihilominus editionibus prope cuncta, quae disseruit, aptavisse. Nec eorum quispiam mordacis
linguae laceratur injuria, cum potius inde laudis consequantur
0547C augmenta, quod proventibus uberioris ingenii diligentiore posteros fide noscendae veritatis instruxerunt.
0548A Aliud est namque mutare composita, et aliud integrare. Nam plena quamvis spatia divinae legis immensa, quibus dicta semper
adjiciuntur, et desunt, velut mare fluviorum penitus incrementa non sentiens, nullis terminari sensibus queant, nullis explicari
linguis valeant. Sic et nostri prorsus a sese libelli non discrepant. Sed quae defuerant primis, addita sunt secundis. Nec
150 impares argumento, vel ordine, sed stylo videntur, et oratione dissimiles. Proferant igitur sua, si qui carpere nituntur
aliena. Promptius est omnibus judicare, quam facere, et de castrensi
0548C In v. c. erat
munime.
munimine pericula securo vultu conspicere. Credo tamen, Pater egregie, nullum fore, quamvis impudenter, obloquium
0548C Gallandius suspicatur
obloquum, malo
oblo quium.
, si meruero dextrum
0548C Gallandius supplet
dextrum (tui)
pectoris.
pectoris adipisci judicium. Fave primum
0548C Forte,
Fave primus.
,
0548B ut alii faveant, et omnium mentibus sententia se probatae jugiter auctoritatis infundat. Tu facies, ut delectet evasisse
discrimina, cum serenior coeperis aperire tranquilla. Navigare rursus in aequore, nunc in portu jam
0548C Locus mancus, et mutilus, ut videtur; quod asterisco notatum voluit Juretus.
navigem. Tandem aliquando post undas calcare liceat, nos
0548C Locum mendosum sic restituebat Gallandius:
Tandem aliquando post undas calcare liceat nos arenas, qui tetigimus montes ex pelago. Melius puto leviori mutatione
calcare liceat nos arenas. Tetigimus montes ex pelago: tangamus montes ex saxo. Plerique editi referunt
non pro
nos.
arenas tetigimus montes ex pelago. Tangamus montes ex saxo, et infirmos aquis irruentibus gressus navali positos statione
firmemus. Priores igitur libri, quia versu digesti sunt, nomen Paschalis Carminis acceperunt. Sequentes autem in prosa nulla
cursus varietate conversi, Paschalis designantur Operis vocabulo nuncupati. Utramque vero materiem vobis orantibus, Domino
Jesu Christo, qui vota non recusat humilium,
0548C Testatur Juretus, clare esse in v. c.
et grego, quod tuetur pro
et congrego. In Biblioth. Patrum invenio
et rogo: mihi placeret
erogo, vel
congrego, quo verbo utitur in fin. prior. epist. Haec satis innuunt, non minus carmen, quam Opus Paschale, vivente Sedulio, in publicam
lucem prodiisse, quod tenui in Prolegom., num. 158.
et grego supplicanter, et offero, cui virtus, honor et gloria
0548C cum Patre, et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Prologus metricus. Ad Lectorem.
0549A
Incipit praefatio Sedulii antistitis in soluta oratione Paschalis Carminis ad lectorem.
Paschalibus te dapibus conviva quisquis impertis, accumbere nostris non dedignatus in toris, erectum supercilii depone fastigium,
si charus advenis, et
0550A amicus, nec opus codicis hic requiras artificis: sed exigua parvae mensae solemnia laetus accipiens, contentus assumens,
libentius animo saturare, quam cibo; aut si magna potius ubertate rerum caperis opimarum, divitiasque praecipuas deliciosus
exspectas,
0551A nobilium debes coenis satiari doctorum, quorum multiplices nequeunt referri apparatus. Illic profecto reperies, quidquid
maris nutrit((
0552D Reposui
nutrit, ut
subministrat, sustentat. Alii,
nutrivit. )) unda vescendum, quidquid terrae foecunditas subministrat, quidquid in nubibus pennali corpus libramento sustentat.
0552A In ipsis etiam ferculis pretiosa nimis varietate gemmatis flavescunt nectareis sua mella cum ceris, et aureis appositus in
canistris concolor metallo favus ((
0552D Ad hunc locum ita Juretus annotat:
Sic ex vestigiis detritae scripturae veteris exemplaris expressi. Ex quo colligi licet, neque illa quidem, quae de melle praecesserunt, satis clare legi potuisse.)) alludit. At nos de pauperis
horti seminibus olus vile decerpsimus, quod in rubra testae paropside
0553A voto magis, quam splendore cernimus ministrare.
0549A
0549B
1. In cod. Reg. 1, post praefationem, sive epistolam ad Macedonium, additur
Explicit praefatio. Incipit secunda. Ott. 1, post hymnum de Christo,
Incipit prologus Sedulii; Paschales, etc. Codex Taurinensis in folio ultimo extra locum, et diversa manu:
Robeo. Praefatio operis sacri librorum novi et veteris Testamenti. An pro
Robeo legendum erit
Bobeo, aut
Bobio? Erat enim liber monasterii Bobiensis. Vat. 1, post Aratoris carmen,
Incipit prologus metricus Sedulii catholici poetae. P. F. Paschali (forte fuit prius
Paschalis) Carminis. Montfauconius in Biblioth. bibl. mss. codice 1665 compendium litterarum sic refert
Pro festo paschali. Paschales, etc. Sed omittit
carminis: et in aliis codicibus his litteris
P. F. solet indicari praefatio. Reg. 2:
Praefatio Paschalis Carminis beati Sedulii poetae. Codex Urbinas:
Egregii Sedulii episcopi de utriusque testamenti historia prologus incipit feliciter: Paschales, etc. Deest praefatio ad Macedonium. Ott. 2:
Incipit liber Sedulii de actibus prophetarum, et toto Christi Salvatoris cursu:
0549C
Paschales, etc. Desideratur etiam epistola ad Macedonium, ut in Rom., qui ita habet,
Incipit liber poetae Sedulii: Paschales, etc.
2. Reg. 1 ex
choris factum
thoris; sic enim nonnulli scribunt, sed male, pro
toris. Accumbere, discumbere, recumbere verba frequentia sunt de conviviis. Hinc
accubitus, et
accubito, verbum formatum a Sedulio, quod expressit etiam Braulio in Vita S. Aemiliani c. 24, et Sugerius in Ludovico VI:
Tanquam toris accubitati.
3. Burmannus conjiciebat,
si me cognoscis. Prudentius Psychom. vers. 287:
Disce supercilium deponere.
4. Editi,
Nec quaeras; sic Prosa et Reg. 1, pro diversa scr., sed in contextu,
Ne quaeras, quod caeteri nostri mss. retinent. Iidem nostri mss., cum plerisque editis,
opus hic codicis artificis; Rom., corrupte,
conditis artificis. Alb. inverso ordine contra metrum
artificis codicis. Poelm. ad marg.
opes pro
opus, et in Ott. 1, a pr. m., videtur fuisse
opes. Repugnat
0549D lex metri, cui non satis consulit Nebrissensis, dum sic reformat,
Ne quaeras hic opes codicis artificis. Ignorabat Arntzenius, quis ita hunc versum edidisset, cum a Savarone sic citari observasset. Sed, ut dixi, adverbium
hic corripi non debet. Melius esset,
Hic nec opes quaeras codicis artificis. Caeterum recte procedit versus,
Ne quaeras opus hic codicis artificis. Grunerus exponit, Ne quaeras in hoc codice opus artificis: eique assentitur Arntzenius. Sed longe melior est interpretatio
ejusdem Arntzenii, quae adhibita etiam fuit a Nebrissensi: Ne hic quaeras opus codicis artificis, h. e., codicem artificem,
vel manu artifici factum. In Ott. 1 glossa est
artificis,
0550B h. e.,
artificialis. Ita adjective
artifex interdum a probis scriptoribus usurpatur. Suspicari aliquis possit, an Sedulius nomine
codicis artificis intellexerit commentarium aliquem culinarium, ut sunt libri Apicii titulo insigniti. Equidem non aliter accipio versus Martini
Dumiensis saeculo VI,
in refectorio, ut habet titulus:
Non hic auratis ornantur prandia fulcris;—Assyrius murex nec tibi sigma dedit.—Nec per multiplices abaco splendente cavernas—Ponentur
nitidae codicis arte dapes.
Eadem videtur esse sententia Sedulii. Vonckius voce plane dictatoria, ut ait Grunerus, ac formulis illis, quas in hujusmodi
Criticis Menckenius, annotatoresque operis
de Charlataneria Eruditorum reprehendunt.
Jurare, inquit,
ausim, numquam hanc scripturam a vate nostro profectum: sed reponendum absque ulteriori mora: Nec quaeras opus hic onychis
artificis.
Vel si quem neglecta primae syllabae in
onychis quantitas offendat, reponere jubet
nobilis artificis. Ratio Vonckii est, quod Sedulius in perpetua a convivio est metaphora,
0550C adeoque nullus codici videtur esse locus. Verum imbecillius hoc argumentum est, quam ut lectio omnium mss. et editorum debilitari
inde possit.
5.
Modica mensa est mediocris, vel potius exigua, et vilis,
Adire epulas, convivium, et similia, usitata phrasis. In codice Taurinensi sic corruptum est hoc distichon:
Sed modite contentus adi sullemnia mese—Plusque lebet animum quam satiare cevum.
6. Nonnulli editi cum Parrhasio, et sched. Poel.,
libenti animo. Mss. omnes nostri cum aliis et plerisque editis,
libens animo. Reg. 1, 2, Vat. 1, Ott. 2, Rom., Urb.,
satiare. Vat. 2,
saturare: ita etiam fuisse videtur in Vat. 1, in quo nunc legitur
saturari, quod ferri nequit. Grunerus cum multis editis
satiare: Arntzenius ex prosae verbo
saturavit, et quia alibi etiam Sedulius verbo
saturo utitur, nempe l. III, vers. 266, edidit
saturare.
7. In Reg. 1 fuit.,
Aut pro
At. In cod. Taurin. restat adhuc
Aut, ut in prosa.
0550D 8.
Deliciosus verbum Rutilii, Martiani Capellae, Aratoris.
9. Vonckius,
mira innovandi libidine, ut ait Grunerus,
abreptus, pro
doctorum rescribi vult
dominorum, quia coena
doctorum respuit. Repugnant omnia exemplaria, etiam prosa: neque metaphora coenae ita perpetua esse debet, ut Sedulius doctrinae,
quam comparat coenae, omnino obliviscatur. Addit Arntzenius,
doctum dici de eo, qui artis suae peritus est, etiam de coquo. Verum id quidem: sed, ut dixi, Sedulius doctrinam potius, litterarumque
peritiam commemorat.
151 Paschales quicumque dapes conviva requiris,
Dignatus nostris accubitare toris,
Pone supercilium, si te cognoscis amicum,
152 Ne quaeras opus hic codicis artificis:
((5))
0550A Sed modicae contentus adi solemnia mensae,
Plusque libens animo, quam satiare cibo.
At si magnarum caperis dulcedine rerum,
153 Divitiasque magis deliciosus amas,
Nobilium nitidis doctorum vescere coenis,
((10))
0551A
0551B
10. Nic. Heinsius scribi jussit,
Quorum multiplices annumerantur opes. Reponit Wopkensius,
nec pro
non venire, ac sic loqui Commodianum Instruct. 16:
Sunt alia praeterea daemonia fanis,—Quae nec numerantur. Sententia ex prosa clara est: nempe quorum opes ne numerari quidem possunt. Rejicienda ergo est alia conjectura Herm. Cannegieteri,
vel numerantur, aut
et numerantur. Parrh., cum Reg. 2, ita distinguit,
Quorum multiplices, nec numerantur opes, scilicet multiplices sunt, nec numerantur. Indicium autem magnarum opum est, quod non numerentur: nam
Pauperis est numerare pecus, ut vulgo dici solet. Horatius l. I, ep. 6:
Exilis domus est, ubi non et multa supersunt,—Et Dominum fallunt, et prosunt furibus.
11. Heinsius rursus conjicit
mittit pro
nutrit, dissentiente pariter Vopkensio, qui observat, ob sequens verbum
creat concinnum esse
nutrit. Plerique distinguunt,
Illic invenies, quidquid mare nutrit edendum; Burmannus non ineleganter,
Illic invenies,
0551C
quidquid mare nutrit, edendum.
13. Taurinensis vetus codex,
Terea gemmatis flavescunt mella canistris. Mendosum est,
Terea. Poelm. ac nonnulli alii editi,
Caetera; vera lectio
Cerea ex mss. et sententia. Accedit prosa. Pro
flavescunt Arntz.,
flavescent, quod cum
invenies recte cohaeret. Sequitur autem
collucent in praesenti, nisi hoc ipsum in futuro indicativi dicas a
colluco, collucis. Multa enim verba sunt secundae conjugationis, quae in tertia etiam a poetis maxime adhibentur. Barth. citat
florescunt minus bene. Cum tot critici hunc prologum excusserint, ac multa verba suo loco movere tentaverint, mirum videri debet, neminem
in hoc versu
mella sollicitasse. Et Nebrissensis quidem ansam praebuit suspicandi:
Quomodo, ait,
mella canistris in coena apponantur, non video, nisi malis legere Catinis. Sed exemplaria omnia referunt
canistris, quod tuetur etiam acrostichis Belisarii v. 6 in Append. In ms. Reg. 2 haec erat glossa supra
cerea,
0551D
favum, et supra
mella, licentia poetica dicit. Omnes mss., quos vidi, et editi legunt
mella canistris; ita etiam refert Aldhelmus cap. 2 Prosae de Virgin., ubi de arte apum conficiendi mel loquens, sic ait:
Cujus artis molimen egregius poeta metrica facundia fretus catalectico versu creditur cecinisse, cum diceret: Cerea gemmatis
flavescunt mella canistris. Et infra brachycatalecto, sive colopho,—Collucentque suis aurea vasa favis.
At Sedulius non canit hoc loco artificium apum, sed mensas secundas: itaque vix dubito, quin genuina lectio sit
mala canistris, cum ob rationem Nebrissensis, tum quia ita melius mensae secundae exprimuntur, tum denique quia id suadent aliorum scriptorum
loca, quae Sedulius imitatur. Ovidius l. VIII Met., vers. 672:
Dantque locum mensis
0552B
paulum seducta secundis.—Hic nux, hic mixta est rugosis carica palmis,—Prunaque, et in patulis redolentia mala canistris,—Et
de purpureis collectae vitibus uvae.—Candidus in medio favus est.
Pervulgatum est proverbium,
Ab ovo usque ad mala. Certe nulla causa est, cur mellis
canistris apponendi Sedulius mentionem faceret, cum favum
vasis aureis collucentem memoret ex veteri more adhibendi mel in conviviis, ut de Pythagoraeis testatur Jamblichus Vit. Pythag. c. 21,
n. 97:
In prandio panis erat, et mel, aut favus. Etsi autem Sedulius libro II, vers. 268, utrumque conjungit,
Exsuperantque favos, et dulcia mella, quasi duo synonyma verba ponens, tamen in praesenti minus id commodum esset, cum duas diversas res exponere voluisse videatur.
Quod autem non
catinis legendum sit, ut conjiciebat Nebrissensis, sed
canistris, praeter Ovidium suadet etiam Cicero l. VI, ep. 1, ad Att., circ. med.
Lancibus, et splendidissimis canistris olusculis non soles pascere; quid te in vasis fictilibus
appositurum putem? Huc
0552C etiam, ut arbitror, Sedulius respexit. Vide etiam Prudentium, hymn. 4 Perist. vers. 15:
Pretiosa portans—Dona canistris. Cerea mala dicuntur vel ob colorem cereum, quo spectat
flavescunt, vel quia mollia sunt. Hoc pariter ex Virgilio videtur sumptum ecl. 2, vers. 59,
Addam cerea pruna. Ductus autem ipse litterarum eo nos ducit, ut ex
mala factum
mella ab ignaris librariis existimemus, praesertim quia medio aevo malum dicebatur
melum ex Graeco μῆλον,
pomum: quae vox etiam in Italicum idioma transiit. Confer Ducangium.
14. Nebrissensis dubitat, an favi dicantur
sui, quasi sui coloris, an quia vasis aureis apponi consueverant. Verum id nomen
suis solum indicat, favos tunc in vasis aureis contineri.
15.
Pauper hortus est tenuis, non abundans, ut apud alios
pauper ager, pauper mensa. Virgilius ecl. 7, vers. 34,
Custos es pauperis horti.
16. Reg. 1,
oppositum, supra diversa lectio, vel
0552D correctio
appositum; quod unice tenendum. Est enim verbum
appono, uti simplex
pono, frequens in conviviis explicandis. Vide verba Ciceronis paulo ante relata, et not. ad Juvencum l. III, vers. 80. In Urb.
mendum clarum
testum pro
testa. Isidorus citat hunc versum, ut dixi in Proleg. num. 167; citat etiam Beda de Arte metr., sed mendose
Rubrae pro
Rubra, in exemplari quidem, quo utor.
Quorum multiplices nec numerantur opes.
Illic invenies, quidquid mare nutrit edendum,
Quidquid terra creat, quidquid ad astra volat.
Cerea gemmatis flavescunt mella canistris,
0552A 154 Collucentque suis aurea vasa favis.
((15)) At nos exiguum de paupere carpsimus horto,
Rubra quod appositum testa ministrat, olus.
