Gaudentius of Brescia, Tractatus Vel Sermones Qui Exstant

S. Augustini Epistola CXLIV. Augustinus Cirtensibus a factione Donatistarum conversis ad Ecclesiae catholicae societatem gratulatur admonens ut hoc di

Anno Domini Ccccv. Secundinus Manichaeus, Epistola Ad Augustinum.

Anno Domini Ccccvii. Sanctus Chromatius, Episcopus Aquileiensis.

Praefatio Editoris.

De S. Chromatio Veterum Testimonia Selecta.

((LXXXI)) Lectiones Propriae, pro secundo Nocturno, ad Officium Sancti Chromatii episcopi Aquileiensis: Ex Libello, Cui Titulus: Officia Propria Sanct

Die II Decembris. In Festo Sancti Chromatii episcopi Aquileiensis.

Lectio V.

Lectio VI.

Anno Scriptorum Cum gratia et privilegio.

((LXXXV)) De S. Chromatio Andreas Gallandius In Prolegomenis Bibliothecae Veterum Patrum Antiquorumque Scriptorum Ecclesiasticorum,

Sancti Chromatii Aquileiensis Episcopi Tractatus Singularis Seu Sermo, De Octo Beatitudinibus.

Sancti Chromatii Aquileiensis Episcopi Tractatus, Qui Supersunt, In Evangelium S. Matthaei.

13 Tractatus I , In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus II . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus III . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus IV . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus V . In caput V Evangelii S. Matthaei.

43 Tractatus VI . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus VII . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus VIII . In caput Evangelii S. Matthaei.

54 Tractatus IX . In caput Evangelii S. Matthaei.

58 Tractatus X . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus XII . In caput et Evangelii S. Matthaei.

Tractatus XIII . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus XIV . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus XV . In caput Evangelii S. Matthaei.

87 Tractatus XVI . In caput Evangelii S. Matthaei.

Tractatus XVII. In caput Evangelii S. Matthaei.

Dicta A Sancto Chromatio, Dum Presbyter esset Aquileiensis Ecclesiae, In Concilio Aquileiae habito, anno 381, sub sancto Valeriano episcopo Aquileiens

Appendix. Scripta Deperdita Sancti Chromatii. 97

Scripta S. Chromatio Falso Attributa. 99

Monitum De Sequentibus Epistolis, Ex Bibliotheca Sancta Sixti Senensis libro pag. 138 tomi editionis Neapolitanae Fr. Pii-Thomae Milante

Epistola I. Sub sanctorum Chromatii et Heliodori nomine, ad sanctum Hieronymum, de duobus apocryphis libris videlicet, cui accedit Pseudo-Hieronymi g

Epistola II. Hieronymi, Chromatio Et Heliodoro Episcopis.

Epistola III. Ejusdem Pseudo-Hieronymi Ad Eosdem. In alia epistola, versioni libri de Nativitate Mariae praemissa.

Monitum De Sequentibus Epistolis, Ex Tractatione De Martyrologio Romano,

Epistola IV. Itidem sub sanctorum Chromatii et Heliodori nomine, ad eumdem sanctum Hieronymum, de Natalitiis sanctorum, seu de opere Martyrologii coll

Epistola V. Chromatii et Heliodori Episcoporum Ad Beatum Hieronymum, De opere Martyrologii colligendo.

106 Epistola VI. Beati Hieronymi Ad Eosdem, Super eo ipso Responsio.

Ex Historia Litteraria Aquileiensi Justi Fontanini Archiepiscopi Ancyrani, Romae edita, an. 1742

109 Libri III Caput III.

121 Libri III Caput IV.

Ex Monumentis Ecclesiae Aquileiensis Commentario Illustratis a Fr. Bernardo Maria de Rubeis Ordinis Praedicatorum. Argentinae (seu Venetiis) 1740. 139

Ex Dissertationibus Variae Eruditionis Fr. Bernardi Mariae De Rubeis Ordinis Praedicatorum. Venetiis 1762.

161 Capitis XVIII. Num. V Et VI.

Anno Domini Ccccviii. Sanctus Victricius Episcopus Rhothomagensis

Prolegomena.

Praefatio Joannis Lebeuf Ad Subsequentem Librum De Laude Sanctorum.

Sancti Victricii Rothomagensis Episcopi Liber De Laude Sanctorum. Ex ms. Codice S. Galli annorum plus mille.

Anno Domini Ccccxvii. Pammachius Et Oceanus. Aliquot Epistolae.

Anno Domini Ccccxvii. Innocentius I Papa.

Prolegomena.

Notitiae Biographicae. I.

Notae Severini Binii.

II. (Ex Coustant. Epist. Rom. Pont. tom. I.)

III. (Ex Galland. Biblioth. Vet. Patr. tom. VIII.)

S. Innocentii I Papae Epistolae Et Decreta.

Epistola I, Innocentii Papae I Ad Anysium Thessalonicensem Episcopum. Anysio Innocentius eam in Illyrici Ecclesias potestatem confirmat, quam Anastasi

Monitum In Epistolam Sequentem.

Epistola II. E veteri exemplari Colbertino, not. 932.

Innocentius Victricio episcopo Rotomagensi, salutem.

Monitum In Epistolam Sequentem.

Epistola III. De dissensione corruptaque disciplina Ecclesiarum Hispaniae.

Innocentius universis episcopis in Toletana synodo constitutis, dilectissimis fratribus, in Domino salutem.

Innocentius universis episcopis in Toletana ( plures mss. Tolosana) synodo constitutis dilectissimis fratribus in Domino salutem.

Epistola IV . Joannis Constantinopolitanae Urbis Episcopi Ad Innocentium Papam.

Epistola V . Innocentii I Papae Ad Theophilum Alexandrinae Ecclesiae Episcopum. Se a Joannis communione discedere non posse, nisi legitimo judicio dam

Epistola VI .

Innocentius Exsuperio episcopo Tolosano salutem.

Epistola VII . Ad Clerum Et Populum Constantinopolitanum. Eos ex ipsorummel sententia consolatus Innocentius, iniquam alterius episcopi in locum Joann

Epistola VIII. Seu Exemplum Sacrae Honorii Augusti Missae Ad Principem Orientis Arcadium. Dolet Honorius de iis, quae in die Paschae Constantinopoli p

Epistola IX.

Honorii Imperatoris Ad Arcadium Augustum.

Epistola X. Innocentii I Papae Ad Aurelium Garthaginiensium Et Augustinum Hipponensium Episcopos, Salutatoria et plena charitate.

Epistola XI. Joannis Chrysostomi Episcopi Ad Innocentium Papam. Illius erga se paternum affectum et summam in rebus afflictis vigilantiam laudat, et u

Epistola XII . Innocentii Papae Ad Joannem Chrysostomum Constantinopolitanum Episcopum. Joannem ob oculos posita patientiae commendatione consolatur.

Epistola XIII. Rufo Thessalonicensi Episcopo. Variarum ei committitur cura provinciarum, in quibus vicarius Innocentii et inter primates primus consti

Epistola XIV. De ratione Paschali anni

Innocentius Aurelio.

Epistola XV. Innocentii Papae, Ad Julianam Nobilem Exhortatoria.

Epistola XVI. De suscipiendis clericis, quos Bonosus, antequam damnaretur, ordinasse cognoscitur.

Innocentius Marciano Episcopo Naissitano.

Monitum In Epistolam Sequentem.

Epistola XVII. Ex Dionysio Exiguo.

Innocentius Rufo, Eusebio, Eustathio, Claudio, Maximiano, Eugenio, Gerontio, Joanni Polychronio, Sophronio, Flaviano, Hilario, Macedonio, Calicratio,

Epistola XVIII . De Bubalio et Tauriano damnatis a provincialibus episcopis, quorum sententiam sedes apostolica retractare curavit.

Monitum In Epistolas Sequentes.

Epistola XIX . Innocentii Papae I Ad Alexandrum Antiochenum Episcopum. De Pace. Quae Antiochiae propter pacem sunt gesta recolens, summa votorum potit

Epistola XX Innocentii Papae I Ad Alexandrum Antiochiae Episcopum. De Pace. Innocentius legationem ab Alexandro Antiocheno episcopo ad se destinatam s

Innocentius Alexandro Episcopo.

Epistola XXI Innocentii Papae I Ad Acacium Beroeae Episcopum. Qua conditione Acacio Innocentius communionem concedat.

Epistola XXII . De Attico Constantinopolitano Episcopo. Communionem ei non reddendam esse, nisi prius eam legatione solemni rogaverit, et quae Antioch

Innocentius Maximiano Episcopo.

Epistola XXIII. De pace Antiochenae ecclesiae impertita.

Innocentius Bonifacio Presbytero.

Epistola XXIV , Ad Alexandrum Episcopum Antiochenum.

Innocentius Alexandro Episcopo.

Cap. I.

Cap. II.

Epistola XXV . Ex Dionysio Exiguo.

Innocentius Decentio episcopo Eugubino salutem.

Monitum In Epistolas Subsequentes.

Epistola XXVI. Carthaginensis Concilii Ad Innocentium. Ut sententiae suae, qua Pelagii Coelestiique impietates damnarunt, apostolicae sedis accedat au

Epistola XXVII. Milevitani Concilii Ad Innocentium Papam.

Epistola XXVIII . Episcoporum Quinque Ad Innocentium Papam. Pelagii retegunt ac refutant haeresim, qua ad cupiditates domandas, tentationesque vincend

Epistola XXIX. Innocentius episcopis Carthaginensis concilii rescribens eorum adversus Pelagianos haereticos doctrinam atque sententiam laudet et conf

Innocentius Aurelio, Numidio, Rusticiano, Fidentiano, Evagrio, Antonio, Palatino, Adeodato, Vincentio, Publiano, Theasio, Tuto, Pannonio, Victori, Res

Epistola XXX. Innocentii Papae Ad Concilium Milevitanum. Patres concilii Milevitani laudat, tum quod haereticos pertinaces segregandos, et correctos c

Innocentius Silvano seni, Valentino, et caeteris qui in Milevitana synodo interfuerunt, dilectissimis fratribus in Domino salutem.

Epistola XXXI. Rescribit Innocentius quinque episcopis, quid de eorum sententia, quid de Pelagii perfidia sentiret, se jam satis notum fecisse: haeret

Innocentius , Aurelio, Alypio, Augustino, Evodio, Possidio episcopis salutem.

Epistola XXXII. Aurelium Innocentius familiaritae resalutat.

Innocentius Aurelio episcopo Carthaginensi.

Monitum In Epistolas Tres Sequentes.

Epistola XXXIII. Litteras Aurelio mittit Innocentius Hieronymo reddendas.

Epistola XXXIV. Innocentius Hieronymum, ob ea quae passus est consolatur, et quid pro tempore faciendum duxerit, ac jam fecerit, declarat.

Epistola XXXV. Joannem Hieronymum Hierosolymitanum prospicere debuisse, ne tot ac tantis malis, quibus afflictae sunt Paula et Eustochium, opprimerent

Epistola XXXVI. Si maritus cujus uxor in captivitatem fuerat abducta, alteram acceperit, revertente prima, secunda mulier debet excludi.

Innocentius Probo.

Epistola XXXVII. 1. Si quis volens partem sibi corporis amputavit, clericus esse non potest nolens autem potest. Quod digami admitti ad clerum non po

Innocentius Felici episcopo Nucerino.

Epistola XXXVIII. Ut ii, qui in presbyterio filios genuerunt, removeri ab officio debeant.

Innocentius Maximo et Severo episcopis per Brittios.

Epistola XXXIX. Quod post poenitentiam nullus ad clerum possit admitti.

Innocentius Agapito, Macedonio et Mariano epicopis Apulis.

Epistola XL. In paroeciam alienam invadere, aut quidquam in ea, inconsulto ipsius episcopo, agere non licere.

Innocentius Florentino episcopo Tiburtinensi.

Epistola XLI. Ut Laurentius haereticos Photini venena sectantes curet expelli.

Epistola XLII. Seu Litterarum Pelagii Ad Papam Innocentium, Post Mortem Ejus, Sed Cum Eum Defunctum Nesciret, Scriptarum Fragmenta.

Monitum In Fragmentum Sequens. (Spicileg. Maii, tom. III.)

Epistola XLIII. Seu Fragmentum Epistolae Quam Ad Severianum Episcopum Scripsit Innocentius Unus Ex Primis Romae Episcopis.

Appendix Ad Epistolas S. Innocentii I Papae. Notitia Epistolarum Non Exstantium, Quae Ad Innocentium Attinent. (D. Coust. Epist. Rom. Pontif. tom. I.)

Decreta Ex Epistolis S. Innocentii I Excerpta. (Coll. Concil. Mansi tom. III.)

De Epistola Innocentii Papae I Ex Concilio Nicaeno.

Dissertatio In sequentem Epitomen epistolae Innocentii.

I. Ex Epistola Innocentii Ad Exsuperium.

II. Ex Epistola Innocentii Ad Universos Episcopos In Tolosa.

III. Innocentii Ad Victorium Episcopum.

IV. Innocentii Ad Episcopum ( sic ).

VI. Innocentii Ad Aurelium Episcopum.

Observatio Phillippi Labbei S. J.

Epistolae S. Innocentio I Attributae. (D. Constant. Append. ad tom. I.)

Monitum In Quatuor Epistolas Subsequentes.

Epistola I. Adversus Arcadium, Eudoxiam, Arsacium ac Theophilum sententia profertur.

Inocentii Archiepiscopi Romani Ad Arcadium Imperatorem.

Epistola II.

Arcadii Imperatoris Ad Innocentium Papam.

Epistola III. Arcadii Imperatoris Ad Innocentium Papam. Se insontem esse eorum quae in legatos ipsius aut in Joannem admissa sunt, eorum auctores a se

Epistola IV.

Innocentii Papae Ad Arcadium Imperatorem.

Jac. Sirmondi Notae Posthumae.

In Epist. II, Ad Vitricium.

In Epist. VI, Ad Exuperium.

In Epist. III. Ad Synodum Tolosanam.

Anno Domini CDXVII. Zosimus Papa.

Prolegomena.

Notitiae Biographicae. I.

Notae Severini Binii

II. (Ex Collecl. Epist. Rom. Pont. Constantii tom. I.)

Zosimi Papae Epistolae Et Decreta. (Ex Editione P. Constantii Epist. Rom. Pontif. tom. I.)

Monitum In Epistolam Sequentem.

Epistola I. Ad Episcopos Galliae. De privilegiis ecclesiae Arelatensis.

Cap. I.

Cap. II.

Cap. III.

Monitum. In Duas Epistolas Subsequentes.

Epistola II . De causa Coelestii. Quid instaurato Romae Coelestii judicio gestum sit. Eum, nisi intra duos menses veniant qui praesentem redarguant, e

Zosimus Aurelio et universis episcopis per Africam constitutis dilectissimis fratribus in Domino salutem.

Epistola III. Pelagium missis litteris ac libello fidei, rursumque Coelestium sese purgasse, neque accusatoribus eorum tam sublestae fidei viris facil

Zosimus episcopus Aurelio et universis episcopis per Africam constitutis, dilectissimis fratribus in Domino salutem.

Epistola IV. De Urso et Tuentio episcopis illicite ordinatis, ut nusquam in Ecclesiae communione suscipiantur.

Zosimus Aurelio et universis episcopis per Africam constitutis, universis episcopis per Gallias et septem provincias constitutis, universis episcopis

Epistola V . Ut metropolitanus Arelatensis in provincia Viennensi et in utraque Narbonensi ordinandorum episcoporum habeat potestatem

Zosimus episcopis provinciae Viennensis et Narbonensis secundae, a pari.

Epistola VI . Hilarium nullo niti jure ad ordinandos in prima Narbonensi episcopos, ac ne quid inde sibi usurpet.

Zosimus Hilario episcopo Narbonensis primae provinciae.

Epistola VII. Metropolitani dignitas a Proculo usurpata, Patroclo asseritur. Ipsius est cuivis de Galliae clero formatas dare. Ordinationes praecipite

Zosimus Patroclo episcopo Arelatensi.

Epistola VIII. Seu Libellus Paulini Diaconi Adversus Coelestium Zosimo Episcopo Datus. Quod Zosimus Coelestii haeresim condemnarit, ejusdemque adversu

Epistola IX . I. Quod monachi vel laici nisi per gradus ecclesiasticos non debeant ad summum sacerdotium pervenire. Quod si quis interdicta despexerit

Zosimus Hesychio episcopo Salonitano.

Cap. I.

Cap. II.

Cap. III.

Epistola X . Adversus Proculi ausus et illicitas ordinationes.

Zosimus Patroclo episcopo Arelatensi.

Epistola XI . Patroclo commissum esse, ut Proculi loco alium episcopum accipiant.

Epistola XII . Zosimus auctoritate sedis suae pluribus explicata, certiores Afros facit, se non omnem, ut ipsis visum est, Coelestii verbis fidem comm

Zosimus Aurelio ac caeteris, qui in concilio Carthaginensi adfuerunt, dilectissimis fratribus in Domino salutem.

Epistola XIII. Seu Honorii Constitutio Ad Agricolam Praefectum. Ut septem provinciarum concilium singulis annis Arelate habeatur.

Epistola XIV. Seu Commonitorium Zosimi Papae Presbyteris Et Diaconibus Suis Ravennae Constitutis. De presbyteris quibusdam rebellibus, et iis qui se e

Epistola XV. Seu Commonitorium Zosimi Papae Ad Legatos Suos.

Epistola XVI. De spretis judiciorum regulis, adeo ut sacerdotes praesentibus laicis judicentur, et accusato imponatur necessitas adversarium suum quae

Zosimus episcopis per Byzacium constitutis dilectissimis fratribus in Domino salutem.

Appendix Ad Opera S. Zosimi Papae. Notitia Scriptorum Non Exstantium, Quae Ad Zosimum Papam Attinent. (D. Coustant. Epist. Rom. Pont. tom. I.)

Fragmentum I Tractoriae Zosimi.

Decreta Ex Epistolis S. Zosimi Excerpta. (Ex Coll. Concil. Mansi tom. IV.)

Ex Epistola Ad Hesychium Episcopum. (Mansi tom. IV.)

Epistola S. Zosimo Papae Attributa. (D. Coust. Append. ad tom. I Epist. Rom. Pontif.)

Censura Epistolae.

Ad Simplicium Viennensem Episcopum Ut viciniores intra provinciam civitates, donec res plenius excutiatur, sibi vindicet. Lazarum damnatum esse.

Zosimus episcopus Simplicio Viennensi archiepiscopo salutem.

Anno Domini Ccccxviii. Paulinus Mediolanensis.

Prolegomena.

Paulini Diaconi Opuscula.

I. Vita Sancti Ambrosii Mediolanensis Episcopi A Paulino Ejus Notario Ad B. Augustinum Conscripta.

II. Libellus Adversus Coelestium, Zosimo Papae Oblatus.

III. De Benedictionibus Patriarcharum Libellus.

Praefatio.

Caput Primum. Benedictio Ruben.

Caput II. Benedictio Simeon et Levi.

Caput III. Benedictio Judae.

Caput IV. Benedictio Zabulon.

Caput V. Benedictio Issachar.

Caput VI. Benedictio Dan.

Caput VII. Benedictio Gad.

Caput VIII. Benedictio Aser.

Caput IX. Benedictio Nephthali.

Caput X. Benedictio Joseph.

Caput XI. Benedictio Benjamin.

Anno Domini Ccccxviii. Severus Majoricensis. Nullam in variis Patrum Bibliothecis de hoc Severo mentionem expiscari licuit neque aliud de Vita ejus m

Anno Domini Ccccxix. S. Bonifacius I, Papa.

Prolegomena.

S. Bonifacii I, Papae, Epistolae Et Decreta.

Monitum In Tres Subsequentes Epistolas

Epistola I Romanorum Presbyterorum Ad Honorium Imperatorem, Seu Exemplum Precum Presbyterorum Pro Bonifacio. Bonifacii legitimam, Eulalii vero illegit

Epistola II . Ab Omni Concilio Africano Ad Bonifacium Urbis Romae Episcopum, De clericorum causis et de appellationibus episcoporum, id, quod Zosimi c

Epistola III . De Maximo Valentinae civitatis episcopo diversis criminibus accusato, ut in synodo provinciae illius causa discutiatur.

Monitum In Duas Epistolas Subsequentes.

Epistola IV. Ut Corinthii Perigenem quem expetunt episcopum accipiant.

Epistola V . Rufi in implendo vicarii apostolicae sedis officio vigilantia laudatur. Idem explicatur officium. Memorat Bonifacius plures episcopos, su

Epistola VI Augustini Hipponensis Episcopi Ad Bonifacium Papam.

Epistola VII , Seu supplicatio ut constituatur a principe, quatenus in urbe Roma per ambitum numquam pontifex ordinetur.

Epistola VIII . Seu Rescriptum Honorii Augusti Ad Bonifacium Papam. In quo statuit Imperator, ut si denuo Romae duo episcopi ordinati fuerint, ambo de

Epistola IX . Qua ecclesiae Constantinop. jura in Illyricum propagantur.

Epistola X . Seu Exemplar Epistolae Piissimi Imperatoris Honorii Ad Theodosium Augustum. Ut superiorem constitutionem abroget.

Epistola XI. Seu Rescriptum Theodosii Augusti Ad Honorium Augustum. Se praecepisse ut remotis quae sibi subrepta fuerant, illaesa servarentur Romani a

Epistola XII . Bonifacii I, Papae, Ad Hilarium Narbonensem Episcopum. Ut in unaquaque provincia nemo, contempto metropolitano, episcopus ordinetur.

Epistola XIII . Rufum de concessa sibi vicarii B. Petri dignitate ac munere Bonifacius admonet, communicatque cum eo, et quid circa varia, quae illis

Epistola XIV . Concessa Rufo potestas, quam nonnulli contemnebant, asserta primum apostolicae sedis auctoritate, confirmatur.

Epistola XV.

Appendix Ad Epistolas S. Bonifacii I Papae. Notitia Scriptorum Non Exstantium Quae Ad Bonifacium I Papam Attinent.

Decreta Ex Epistolis S. Bonifacii I Papae. Sunt autem desumpta ex decretis Gratiani, et ex vetustis codicibus aliis.

I. Ante annos triginta presbyter non ordinetur.

II. Primati deferuntur negotia quae metropolitanus explicare non valet.

III. Quidquid Domino consecratur, ad jus pertinet sacerdotis.

IV.

V. De episcopis qui fratribus nocere desiderant.

VI. Si episcopus expulsus ausus fuerit ingredi civitatem.

VII. Ad Eleutherium comitem.

Epistolae S. Bonifacio I Attributae, Et Numquam Ante Mansi Editae.

Epistola I. Ad Justum Dorobernensem Episcopum, Cui pallium transmittit.

Epistola II. Ad Episcopum Et Presbyteros Vicarios A Papa Zosimo Ad Africanam Synodum Directos.

Joannis Dominici Mansi In superiorem Epistolam Adnotatio.

Anno Domini Ccccxx. Sanctus Gaudentius, Brixiae Episcopus.

Prolegomena. (Biblioth. Schoenn. tom. I.)

Saeculo XVI.

Saeculo XVII.

Saeculo XVIII.

Praefatio P. Galeardi In Editione Operum S. Gaudentii.

Testimonia De Gaudentio.

Sancti Gaudentii Brixiae Episcopi Tractatus Vel Sermones Qui Exstant.

Praefatio. Servo Christi Benivolo Gaudentius .

Incipiunt Tractatus Vel Sermones.

Sermo I. De Exodi Lectione Primus. Nocte vigiliarum de Paschae observatione.

Sermo II. De Exodi Lectione Secundus. Egressis a fonte neophtyis. De ratione Sacramentorum quae catechumenos audire non congruit, licet eadem scripta

Sermo III. De Exodi Lectione Terti Prima dominica Paschae.

Sermo IV. De Exodi Lectione Quartus.

Sermo V. De Exodi Lectione Quintus.

Sermo VI, De Exodi Lectione Sextus

Sermo VII, De Exodi Lectione Septimus.

Sermo VIII, De Evangelii Lectione Primus.

Sermo IX, De Evangelii Lectione Secundus.

Sermo X. In Exodi Lectione Octavus.

Sermo XI. De Diversis Capitulis Primus. De Paralytico.

Sermo XII. De Diversis Capitulis Secundus. De eo quod ait Dominus Jesus: Nunc judicium est hujus mundi.

Sermo XIII. De Diversis Capitulis Tertius. Die natali Domini. Contra avaritiam Judae et pro pauperibus.

Sermo XIV. De Diversis Capitulis Quartus. De promissione adventus Paracleti.

Sermo XV. De Diversis Capitulis Quintus. Die natali Machabaeorum . De his beatis Martyribus.

Sermo XVII. De Diversis Capitulis Septimus. Die dedicationis basilicae

Sermo XVIII. De Diversis Capitulis Octavus. Seu responsio S. Episcopi ad Serminium de villico iniquitatis.

Sermo XIX. De Diversis Capitulis Nonus. Seu responsio ejusdem S. Episcopi ad Paulum diaconum, De eo quod Dominus Jesus Apostolis: Quia Pater major me

Sermo XX. De Diversis Capitulis Decimus. De Petro et Paulo.

Sermo XXI. De Diversis Capitulis Undecimus. Seu Oratio B. Gaudentii episcopi de vita et obitu B. Philastrii episcopi praedecessoris sui.

Admonitio In Sequentem Rhythmum.

Ad Laudem Beati Filastrii Episcopi Carmen Saphicum Pentametrum.

Anno Domini Ccccxx. Sanctus Aurelius Episcopus Carthaginensis.

Prolegomena. (Biblioth. Vet. Patr. Galland. tom. VIII.)

Sancti Aurelii Carthaginensis Episcopi Epistola Ad Omnes Episcopos Per Byzacenam Et Arzugytanam Provinciam Constitutos. (Indidem pag. 129)

Synodica Aurelii Carthaginensis Episcopi. Ex libello synodico, apud Labb. Concil. tom. II, col. 1184.

Appendix.

Monitum In Epistolam Sequentem.

Epistola Aurelii Damaso Papae.

Anno Domini Ccccxx. Bachiarius Monachus.

Prolegomena.

Bachiarii Fides.

Bachiarii Ad Januarium Liber De Reparatione Lapsi

Anno Domini Ccccxx. Zacchaeus Christianus Et Evagrius Monachus.

Prolegomena .

Consultationum Zacchaei Christiani Et Apollonii Philosophi Libri Tres.

Liber Primus.

Praefatio.

Caput I. Si Christus Deus et homo esse possit.

Caput II. Quomodo idem Christus sit Dei Filius.

Caput III. Ne sine causa sit haec colluctatio.

Caput IV. Si de Christo aliquid poetae dicant.

Caput V. Non solum de dictis poeticis, sed de praesentibus miraculis.

Caput VI. Ut quid ad rationem dandam de daemoniis dicatur.

Caput VII. Quae necessitas Deo fuit descendendi ad terras.

Caput VIII. Quare incorruptibilem hominem Deus suscepit.

Caput IX. Quare Deus ex femina nascatur.

Caput X Quomodo fragilitatem humanam evasit ex Virgine natus.

Caput XI. Quomodo per aetates diversas Deus creverit.

Caput XII. De virtutibus Christi.

Caput XIII. Si Christus alios suscitavit, quomodo morte non caruit.

Caput XIV. Qui sit diabolus, vel quod peccatum hominis.

Caput XV. Si Deus impassibilis est, quare irascitur et vindicat.

Caput XVI. Quomodo post diluvium homines sint creati.

Caput XVII. Unde origo Judaeorum.

Caput XVIII. Quare post egressionem Aegypti in eremo ducti sunt, vel cur Lex data sit.

Caput XIX. Si Lex plus attulit hominibus quam natura.

Caput XX. Quare salus hominum tam tarde advenerit.

Caput XXI. Si praefinita consummatio sit, an ordo exhibeat finem.

Caput XXII. Si corpora reformentur in resurrectionem.

Caput XXIII. De neglectis et a bestiis devoratis.

Caput XXIV. Quomodo moles coeli aut facta sit aut fine praetereat.

Caput XXV. Si mundus reparetur in melius.

Caput XXVI. Cur frustra adorentur idola, si in templis donant responsa.

Caput XXVII. Si Deus solus debetur honorari, quare et homines honorantur, et imagines sculpuntur in vasis Dei.

Caput XXVIII. Quare Christiani fatum non credunt.

Caput XXIX. Quare Christiani fatum non credunt.

Caput XXX. Si diabolus in occultis nocet, quomodo potest in cursibus lunae vel siderum cum sint in praesenti nocere.

Caput XXXI. Qui sint daemones, et a quo diabolus.

Caput XXXII. Cur praescius futurorum Deus fecerit diabolum, qui futurus esset hominibus inimicus.

Caput XXXIII. Si peccavit diabolus cum sociis, quare non statim interfectus est.

Caput XXXIV. Quare Deus non angelum misit, qui aut hominem restitueret aut diabolum perderet.

Caput XXXV. Cur iniqui florent et recti premuntur.

Caput XXXVI. Si justus est Deus, quare infantes, malorum nescii, diversis malis afficiuntur.

Caput XXXVII. Quae sit plenitudo legis, confessio credulitatis ad Deum.

Caput XXXVIII.

Liber Secundus.

Praefatio.

Caput I. Si sit tertia in religionis honore persona.

Caput II. Si Spiritus sanctus Deus sit.

Caput III. Si Scripturis sanctis possit firmari haec elocutio.

Caput IV. Quid Judaeis respondendum sit.

Caput V. Si et in aliis seducantur Judaei, praeter id quod Dei Filium non credunt.

Caput VI. Si Dominicae passionis sacramenta prophetarum oraculis sunt praedicta.

Caput VII. Cur antiquae legis portio sit recisa, vel quae volumina observantiam justitiae tradiderint

Caput VIII. Quae sit Judaeis in circumcisione justitia.

Caput IX. Cur patriarchis licuit habere in conjugio plures.

Caput X. Quae gentium offensae cur Judaeis, quibus prius Lex data est, abjectis, gentes quotidie amplectitur Deus, edocet.

Caput XI. Quae haereticorum genera vel errores.

Caput XII. Contra Manichaeos, qui duos dicunt esse Dei filios.

Caput XIII. Contra Marcionitas et Photinianos, quorum unus Dei Filium fuisse corporalem refutat, alius pro tempore fuisse corporeum, perpetuum esse no

Caput XIV. Contra Sabellianos, qui Spiritum sanctum negant Deum, credendum donum potius quam donatorem.

Caput XV. Contra Patripassianos, qui Patrem passum esse existimant.

Caput XVI. Contra Arianos, qui Filium et Sanctum Spiritum esse minores Patre dicunt.

Caput XVII. Contra Novatianos, qui unitatem dissentiunt, et semel lapsum restaurari posse non credunt.

Caput XVIII. Quae Novatianis respondenda sint.

Caput XIX. Quae sit mysteriorum divinorum integra plenitudo.

Caput XX. Confessio ad Deum.

Liber Tertius.

Praefatio.

Caput I. Quae opportuna vivendi forma.

Caput II. Quae sit sublimioris vitae regula conservanda.

Caput III. Quae instituta monachorum vel quare a multis odio habeantur.

Caput IV. Si fideles monachi a Dei praecepto haec gerant.

Caput V. Ex quibus Scripturis continentia vel virginitas praedicentur vel si praeceptum est ut conjugia pro Dei amore separentur.

Caput VI. Quae consuetudo psallendi orandique sit, vel unde monachis haec praecepta venerunt.

Caput VII. Si Antichristus veniet, aut quo mundus fine claudatur.

Caput VIII. Quando veniet, vel quae longinquitas regni ejus.

Caput IX. Quibus Scripturis sit resurrectio repromissa.

Caput X. Oratio ad Deum

Altercatio Inter Theophilum Christianum Et Simonem Judaeum, Evagrio Auctore. (Ex. ms. codice Vindocinensi, Biblioth. Galland. tom. IX.)

Evagrii Monachi Sententiae. (Cod. Regular. Luc. Holsten. tom. VI.)

I. Ad Eos Qui In Coenobiis Et Xenodochiis Habitant Fratres.

II. Ad Virgines.

Index Rerum Quae Continentur In Operibus S. Chromatii, Simul Ac In Prolegomenis Et Commentariis Ad Haec Opera Pertinentibus, a col. hujus tomi 247 usq

Index Rerum Et Verborum Quae In Operibus S. Gaudentii Continentur, A col. hujus tomi 791 usque ad 1006.

Ordo Rerum Quae In Hoc Tomo Continentur.

S. Phoebadius

S. Anastasius I Papa.

Faustus Manichaeus.

Sulpicius Severus.

Secundinus Manichaeus.

S. Chromatius.

Appendix Ad S. Chromatium.

S. Victricius Rothomagensis.

Pammachius Et Oceanus

S. Innocentius I Papa.

S. Zosimus Papa.

Paulinus Mediolanensis.

Severus Majoricensis.

S. Bonifacius I Papa.

S. Gaudentius.

S. Aurelius Carthaginensis.

Bachiarius Monachus.

Zacchaeus Christianus Et Evagrius Monachus.

Sermo II. De Exodi Lectione Secundus.

0851D In editis codicibus male omnino sic legebatur: A regressis e fonte neophytis. Nos idcirco lectionem Florentini ac duorum Vatt. bona fide expressimus. Carmen de Resurrectione quod vulgo sub Lactantii nomine circumfertur:

Candidus egreditur nitidis exercitus undis.

Egredi nempe de lavacro dicebantur recens baptizati, sicut ingredi qui ad Baptismum accedebant. Cyrillus Hierosol. Catech. Mystag. 1, Joan. Grodecio interprete: Primum ingressi estis in porticum domus baptisterii: et Catech. Mystag. 2: Statim 0852B igitur ut ingressi estis, vestem exuistis. Lectio quoque 0852C Urb. non displicet: Regressis a fonte neophytis, eamque Gaudentius ipse firmare videtur ad finem hujus tract., ubi de Baptismo Christi sic ait: Aquas Baptismi, ut consecraret ingreditur, et exinde plenus Spiritu sancto, qui super eum in figura columbae descenderat, a Jordane regreditur, testante Evangelista: Jesus autem plenus Spiritu sancto regressus est ab Jordane.

Egressis a fonte neophtyis.

0852C Haec verba desunt in Vatt. duobus. In Flor. ad oram paginae ascripta sunt. Habentur autem in tribus editionibus Paris, Colon. et Lugdun. Urbin. Cod. sic legit: Regressis a fonte neophytis, quae catechumenos audire non congruit, licet eadem scripta in Evangeliis patere omnibus videantur. De ratione Sacramentorum, ac ferme eodem modo habet liber Pantagathi, nisi quia pro regressis legit egressis, quod nos quoque edidimus. Sacramenta quae catechumenos ac nondum baptizatos audire, religio erat, duo potissimum: Baptismus et Eucharistia. De Baptismo Cyrillus Alexandr., l. VII advers. 0852D Julian.: Dicerem sane de his (nempe de Baptismi mysteriis) etiam multa alia, et vera, demonstrans per Moysen et Prophetas praefiguratum esse hoc Sacramentum, et non novum, vel nuper ortum, nisi, sicut jam praedixi, revererer non initiatorum aures. De Eucharistia Joan. Chrysost. hom. 72, in Matth., Frontone Ducaeo interprete: Eucharistiae mysterium quanta misericordia plenum sit, initiati solummodo noverunt. De utroque vero Sacramento acturus Ambrosius lib. de iis qui mysteriis initiantur, cap. 1, sic praefatur: Nunc de mysteriis dicere tempus admonet, atque ipsam Sacramentorum rationem edere: quam ante Baptismum si putassemus insinuandam nondum initiatis, prodidisse potius, quam edidisse aestimaremur. Et Cyrill. Hierosol. in Praefat. Cateches.: Catecheses istas accedentibus quidem ad Baptismum, et his qui hoc lavacrum habent jam fidelibus, legendas exhibeas. Catechumenis vero et aliis qui non sunt Christiani, ne dederis: alioquin redditurus 0853C es Domino rationem. Haec erat autem disciplina Arcani, qua arcebant Patres nondum initiatos a mysteriorum conspectu, ut sacrorum nostrorum majore desiderio accenderentur. Vide Ferrar. lib. II de Rit. sacr. Eccl. Conc. c. 18; Bona lib. I Rer. Liturg. cap. 16. In hoc tractatu Gaudentius latenter agit de Eucharistia, unde paulo inferius ait: Modo ea solum de ipsa lectione carpenda sunt, quae praesentibus catechumenis explanari non possunt, et necessario tamen sunt aperienda neophytis. Hunc Gaudentii locum laudat Bona dicto lib. I, cap. 16.

De ratione Sacramentorum quae catechumenos audire 0853A non congruit, licet eadem scripta in Evangeliis patere omnibus videantur.

Resurgente Christo a mortuis, ultio in Aegyptios per Sacramentum Baptismi facta est; pavescentibus inferis, ipso ad suscitationem sui corporis revertente; inimici Dei, hostes quippe populi ejus, exstincti 238 sunt. Clamat enim spiritus Prophetalis: Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus; et fugiant qui oderunt eum a facie ejus; sicut deficit fumus, deficiant; sicut liquescit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei, et justi epulentur (Ps. LXVII) . Redemptionem misit pius Pater populo suo, memor testamenti sancti sui (Ps. CX) , quod disposuit patribus nostris Abrahae et semini ejus in saecula (Luc. I) . 0853B

0853C Irenaeus, lib. IV advers. haer. cap. 16, edit. Feu-ardentii Parisien. 1576: Hoc autem fecit Jesus a lapidum religione extrahens nos, et a nostris duris et infructuosis cogitationibus transferens nos, et similem Abrahae fidem in nobis constituens. Quem in locum sic Feu-ardentius: Locum hunc eodem sensu et iisdem fere verbis interpretatur Clemens Alexandrinus, Deum ex lapidibus filios Abrahae suscitasse, cum justitiam et cordis duritiem eorum qui lapidibus duriores evaserant 0853D adversus veritatem, excitavit semen pietatis in Deum, virtutem sentiens ex lapidibus illis, nempe Gentibus, quae crediderunt lapidibus (Orat. ad Graecos. Eodem pacto et Gaudentius Brixianus tract. 2 in Evang.) . Male citat, nam est tract. 2 de Pasch. sive in Exodum.

Potens enim Deus suscitavit de lapidibus istis quondam durissimis (Gentibus) filios Abrahae (Matth. III; Luc. III) . Nunc dicant omnes qui redimuntur a Domino, quos redemit de manu inimicorum, et de regionibus

0853D In duobus Vatt. sic legitur: Filios Abrahae, quos redemit de manu inimicorum, de regionibus congregavit eos a solis ortu. Caetera omissa sunt a librario; qui quidem defectus occurrit etiam in mss. Octavii Pantagathi, non parvo hujus loci detrimento.

congregavit eos a solis ortu, et occasu, ab aquilone et mari, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus (Ps. CVI) . Nam in exitu illius Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro, Judaea tantum facta est sanctificatio ejus (Ps. CXIII) ; nunc autem Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus (Ps. CXXVII) . Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (Ps. XXXI) . Non enim est distinctio Judaei, et Graeci: idem namque Dominus, dives in omnes

0853D Duo Vatt., qui vocant.

qui invocant illum (Rom. X.) ; quia, sicut scriptum est: Omnis

0853D Duo Vatt., quicumque invocaverit, ut etiam cod. Pantagathi. Flor., quicumque invocaverit.

quicumque 0854A invocat nomen Domini, salvus erit (Ibid) . Quotquot igitur invocantes Dominum salutem recipimus exstinctis Aegyptiis, discamus manducare pascha, non sicut insipientes Judaei, qui post adventum veritatis adhuc umbram sequuntur,

0853D Hoc loco alta erat nox, nisi facem praetulissent duo Vatt. codd. atque Urb. quorum lectionem sincere 0854C exhibuimus. In editis pessime legebatur quem quisque, at cod. Pantagathi ovem quisque, sicuti etiam in sequenti occidens, et comedens; quapropter recta lectio tam saepe asserta, de bonitate hujus Codicis nos dubitare non sinit.

ovem quisque per unamquamque domum quartadecima die mensis primi

0854C Ut totus hic locus vitiosus esset, in editis exstabat occidebant, et comedebant. Reposuimus occidens, et comedens ex Flor., Urb. et Vatt. duobus. Itaque integrum locum emendatum Urbinati et Vatt. codicibus debemus.

occidens, et comedens. 239 Ex quo enim venit, cujus umbra fuerat ista ovis (Joan. V) , verus ille Agnus Dei Dominus Jesus, qui tollit peccata mundi, et dixit: Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem, non habebitis vitam in vobis (Joan. VI) ipsis; frustra jam Judaei carnaliter exercent, quod nisi nobiscum

0854C Vatt. duo, spiritaliter, sicuti infra spiritalis et spiritales, quae lectio est etiam alibi in libro Pantagathi. Vide, supra, Praef. ad Benivolum pag. 227, et serm. 11 extremo, ad verba ut spiritualibus inhaerere.

spiritualiter fecerint, habere in se vitam non poterunt. Lex enim spiritualis est (Rom. VII) , ut ait 0854B Apostolus, et Pascha nostrum immolatus est Christus (I Cor. V) . Quae vero virtutes praefiguratae sunt spiritales in ipsa historia Exodi (Exod. XII) , ubi

0854C In utroque Vat. cod., immolatio pascae.

celebratio paschae narratur, qui sit decimus dies, qui quartus decimus, quae immolatio perfecti, masculi, anniculi agni ad vesperam, qui sanguis liniendus in postibus, quae convocatio vicinorum, quae

0854C Tres editiones, calceamenta, Flor., calciamenta, quam meliorem lectionem opinor. Est item Salvianica dictio l. I de Gubernat. Dei, calciamenta non rupta: et Baluzius in not. ad Salv., pag. 46, pro 0854D excalceatos reposuit excalcios. Calciari et calciare apud juniorem Plinium et Suetonium observavit Voss. lib. VII de Vitiis sermonis. Sic etiam Gaudentius, infra, calciati, et calciamenta, non uno in loco.

calciamenta, qui baculi, quod fermentum,

0854D Ita Flor. et Vatt. duo. Editi atque Urb., male, quae azymae. Infra, tract. 7, azyma cum amaritudine manducanda. Vide quae ibi annotavimus.

quae azyma, necesse est ut adjuvante Domino a die crastina incipiamus exponere. Modo autem ea solum de ipsa lectione carpenda sunt, quae praesentibus catechumenis explanari non possunt, et tamen necessario sunt aperienda neophytis. In umbra illius legalis paschae non unus agnus occidebatur, sed plures;

0854D Non ergo in templo, ut quidam ex recentioribus volunt. Sic etiam supra: Ovem quisque per unamquamque domum occidens et comedens. Et, inf., tract. 4: Non omnis Synagoga occidebat unum, sed pauci singulos per unamquamque domum. Philo, lib. III de Vita Mosis, Gelenio interprete: Quo tempore (loquitur de festo Paschae) non ut alias plebeii homines victimas adducunt ad altare mactandas a sacerdotibus, 0855C sed jubente Lege tota gens sacrificat, dum pro se quisque mactat hostiam suis manibus. Et in tract. de Decal: Pascha dicitur, quando populariter singuli sacrificant, non exspectatis sacerdotibus, ipsi permissu Legis fungentes sacerdotio quotannis per unum diem. Ut Philonis auctoritatem elevet, Natalis Alexander, t. I. Hist. Eccles. Vet. Testam. p. 280, ait, ipsum oratorio more fuisse locutum. At Lamy, in tract. de Veteri Judaeorum Paschate Gallice edito, pag. 134, Philonem explodit, eo quod Alexandrinorum schismati faveret. Profecto istorum auctorum rationes et argumenta valde roborantur testimonio Zenonis Voronensis episcopi, qui serm. 7 de Exodo haec habet: Pharisaeus quemadmodum legitimum Pascha possit celebrare non video, cujus eminens famosumque illud templum, miserabili vastatione campis aequatum, suo pulvere jacet sepultum. Et serm. 13 de Exodo: Judaeos legitimum Pascha celebrare non posse paucis accipe, Christiane. Salomonis templum hostili vastatione subversum cum ruina sua jaceat sepultum, 0855D ubi sacrificant? Item Hier. in epist. ad Nepotian.: Nec immolemus agnum, nec mysticum Pascha celebremus, quia haec absque templo fieri Lege prohibentur.

singuli enim occidebantur per domos, nam 0855A sufficere unus non poterat universis, quoniam figura erat, non proprietas Dominicae Passionis. Figura etenim non est veritas, sed imitatio veritatis; nam et homo ad imaginem Dei factus est, nec tamen idcirco Deus est: tametsi ea ratione qua imago Dei

0855D In editis dicunt. Quamvis hoc loco vitium per se pateat, tamen officii nostri est monere dicitur legi in codd. mss.

dicitur, dicatur et Deus; quomodo natura unus Deus est, positione plures. Ergo in hac veritate qua sumus, unus 240 pro omnibus mortuus est; et

0855D Totum hunc Gaudentii locum, ubi tam perspicue disserit de veritate Sacramenti Eucharistiae, protulit illustrissimus de Marca, dissert. de Sacram. Eucharistiae, Gaudentium referens inter antiquos Patres, qui veritatem hujus mysterii aperte ac luculenter professi sunt.

idem per singulas ecclesiarum domos, in mysterio panis ac vini, reficit immolatus, vivificat creditus, consecrantes sanctificat consecratus. Haec Agni caro, hic sanguis est. Panis enim qui de coelo descendit, ait: Panis quem ego dabo, caro mea est pro saeculi vita (Joan. VI) . Recte etiam vini specie

0855D Editi, tum sanguis ejus. Abjecimus otiosam illam particulam, cum non exstet in mss.

sanguis ejus exprimitur, quia cum ipse in Evangelio dicit: 0855B Ego sum vitis vera (Joan. XV) , satis declarat sanguinem suum esse omne vinum quod in figura Passionis ejus offertur: unde beatissimus patriacha Jacob de Christo prophetaverat dicens: Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae amictum suum (Gen. XLIX) . Stolam quippe nostri corporis

0855D Et hic quoque non modicum latebat vitium, quod 0856C sanavimus freti subsidio mss. Editi nempe legebant: Stolam quippe nostri corporis indumentum, suo proprio erat sanguine abluturus, qua lectione nihil ineptius. Flor., indumentum suum, proprio erat sanguine abluturus; Vatt. duo, indumentum suum, proprio erat sanguine diluturus; eodemque modo etiam cod. Octavii Pantagathi.

indumentum suum, proprio erat sanguine abluturus. Ipse igitur naturarum creator et Dominus, qui producit de terra panem, de pane rursus (quia et potest, et promisit) efficit proprium corpus: et qui de aqua vinum fecit,

0856C Exciderat verbum facit in editis, quod supplevimus ex Flor. et Vatt. duobus. Habet illud etiam liber Pantagathi.

facit et de vino sanguinem suum. Qualiter itaque manducari debeat Agnus iste, ex ipsa lectione debemus advertere. Non edetis quid ab eo crudum, neque coctum in aqua, sed assatum igni: caput cum pedibus, et interaneis (Exod. XII) . Duae sunt spirituales 0856A intelligentiae in his dictis, quarum si unam sequaris, ambas noveris. Omne corpus divinae Scripturae tam veteris quam novi Tastamenti, Filium Dei continet; vel venturum promittens in hominen, vel jam venisse declarans.

0856C Flor., Urb. et Vatt. duo legunt: Unde beatus Andreas dicebat ad fratrem suum Simonem Petrum, Quem; atque his codd. consentit liber Pantagathi. Utraque lectio Evangelico textu fulciri potest.

Unde beatus Philippus inventus a Christo invenit Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moyses

0856C Editi, corrupte, in Lege et Prophetis. Flor. et cod. Pantagathi, Prophetae. Exigua quidem emendatio, sed valde necessaria; nihil enim scripsit in Prophetis Moyses.

in Lege, et Prophetae, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth (Joan. I) . Et quid plura, charissimi?

0856C Unus ex Vatt. duobus, in Christo; alter, in ipso Christo. Aptior autem omnino videtur lectio hujus 0856D loci quam suppeditat liber Octavii Pantagathi: Et quid plura? clarissime in ipso continetur.

In ipso continetur omnis Lex et vetus, et nova: et ut sic dixerim, ipse est anima Legis. Ipse enim per Moysen locutus est,

0856D Vat. uterque, ac Flor., cum dicit.

cum dixit illi: Ego aperiam os tuum, et inspirabo quae debeas loqui (Exod. IV) . Ipse et per Prophetas, cum dicit, Qui loquebar in Prophetis, ecce adsum (Is. LII) . Ipse etiam per Apostolos, cum dicit Paulus 0856B apostolus: An experimentum quaeritis ejus

0856D Mss., ejus qui in me loquitur, Christi.

qui in 241 me loquitur, Christus (II Cor. XIII) ? Has igitur immaculati Agni carnes, id est doctrinae ejus viscera, neque cruda sine interpretatione sumi oportet, neque cocta in aqua, id est eorum dissertione dissoluta, atque decocta, qui velut aqua deorsum fluunt, nihil supernum sentientes; sed assata, inquit, igni, id est spiritu divino solidata atque tosta. Ignis enim sursum versum tendit. Unde dicebat Dominus Judaeis: Vos de inferioribus estis, ego de supernis sum (Joan. VIII) . Ergo quoniam membra Agni Dei Scripturas ejus diximus, videamus quid est caput cum pedibus, et interaneis, videlicet ut

0856D Parisien. et Colon. editio in capita. Male. Lugd. et Flor. cod., in capite. Recte.

in capite divinitatem accipias in quatuor Evangelistarum testimonio:

0856D Scilicet ad incarnationem, quam corporationem Hilarius quoque appellavit in Prol. super Psalm. Philastrius vero incorporationem vocat cap. 69: Alii sunt qui circa incorporationem aberrant. Item Cassiodor. l. II Divin. lect. c. 32: qui humano generi tam magna largitus est, ut per incorporationis beneficium rumperet vincula peccatorum; et Gaudentius ipse tract. 14: Si omnia opera in fide, quanto magis istud opus sacratissimae incorporationis ejus! Et tract. 19: Aliter futurae incorporationis suae humilitatem 0857C designat. Ex hac Gaudentii sententia videtur desumptum illud quod habetur in libro de Essentia Divinitatis (inter Opera Augustino adscripta, edit. Ben. t. VIII, quisquis tandem illius libri auctor sit) in hunc modum: Aliter pedes Filii Dei, incarnatio ejus intelligitur, quae divinitati subjecta est, tamquam capiti 0857D pedes. Sive pro eo quod circa finem mundi ipsa incarnatio facta est. Sicut enim per caput (ut dictum est) divinitas, ita per pedes figuraliter humanitas ejus exprimitur. Vat. duo, Urb. et cod. Pantagathi legunt pedes ad incorporationem sumas.

pedes ad incorporationem sumimus, 0857A circa finem saeculi celebratam. Pedes enim extremae partes sunt corporis: in interaneis autem percipias occulta mysteria. Et non relinquetis, inquit, ex eo usque in mane, et os

0857D Mss. codd., non comminuetis; et paulo post, quae autem superfuerint.

non confringetis ex eo. Quae autem superfuerunt ex eo usque in mane, igne cremabitis (Exod. XII) : hoc est, si qua mysteriorum superaverint, in mane illius futurae resurrectionis manifestanda, quae capere modo non possumus. Modo enim scio ex parte, inquit Apostolus, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum (I Cor. XIII) . Haec igni cremanda sunt, id est divino tradenda spiritui: ut ea quorum rationem modo non capimus, ardentis fidei spiritu consumantur.

0857D Iterum dicit pro dixit in Mss.

Quod autem dixit, os non conteritis ex eo (Exod. XII) : hoc praecipit, ut omne quod est in Scripturis robustius, atque validius, 0857B non comminuatur, neque quassetur, sed solidum maneat; quod praeceptum non custodientes, merito vae excipiunt ab eo cujus ossa comminuunt. Vae vobis, inquit, Scribae, et Pharisaei hypocritae, qui decimatis mentham, et anethum, et

0857D Uterque Vat., cuminum, mutata y in u, ut saepe fieri solebat. Vide Cassiod. Orthogr. cap. 1 et 4. Vatt. consentit liber Pantagathi.

cyminum, et reliquistis quae fortiora sunt Legis, judicium, et misericordiam, et fidem (Matth. XXIII) . Haec sunt ossa agni. Et alibi ad ipsos: Irritum facitis, inquit, verbum Dei, ut traditiones vestras statuatis (Matth. XV) . Adjicit vero Deus in Exodo superioribus dictis haec: Sic autem comedetis illum (agnum videlicet):

0857D Ita in editis et mss. Lugdun. editio, Sint lumbi vestri.

lumbi vestri praecincti, 242 et calciamenta vestra in pedibus vestris, et baculi in manibus vestris, et edetis

0857D Sic habent mss. et editi. Unus ex Vaticanis, illum.

illud festinanter. Pascha enim est Domini (Exod. XII) . De calciamentis, et baculis

0857D In editis sic legitur. Mss. vero longa ratio est, alio tempore. Infra, tract. 5.

longa ratio est, quae alio tempore disseretur. 0857C De praecinctione lumborum, quod frequenter

0857D Flor. et Vatt. duo, latius vobis dictum est.

a me latius dictum est, breviter nunc dicetur. Scribitur in Jeremia: Et tu praecinge lumbos tuos, et dices ad populum (Jerem. I) . Et ad sanctum Job: Praecinge tamquam vir lumbos tuos: interrogabo autem te, tu

0857D Mss. codd., tu vero responde.

vero respondeas mihi. Ubi eras cum ego fundarem terram (Job. XXXVIII, XL) ? et reliqua. Apostoli quoque audiunt: Sint lumbi vestri praecincti (Luc. XII) ; et cur 0858A istud tantopere jubeatur, in Joanne Baptista cognoscitur, qui zona pellicea praecinctus erat circa lumbos suos (Matth. III) . Lumborum ratio quae sit, significat Apostolus ad Hebraeos: Adhuc, inquit, in lumbis patris erat Levi, id est

0857D Flor. cod. et Urb. restituerunt hunc locum, qui 0858C nedum in editis, verum etiam in mss. mendose legebat sacerdotali genere; at in cod. Octavii Pantagathi, sacerdotale genus.

sacerdotale genus, quando occurrit illi Melchisedech (Hebr. VII) . Illi: cui? sancto utique Abrahae. Zona ergo pellicea circa lumbos, mortificationem significat vitiorum. Pellis enim quae aptatur in usum, nonnisi mortui animantis est. Oportet ergo nos ex praecepto Dei mortificare prius concupiscentias carnis; et sic accipere corpus Christi, qui pro nobis servientibus

0858C Vox saeculi deerat in editis, eamque addidimus ex Urb. et Vatt. duobus; occurrit etiam in libro Pantagathi, sed modico librarii vitio pro saeculi Aegypto legitur saeculo Aegypti.

in saeculi Aegypto, est immolatus. Propter quod probet se homo, ut ait Apostolus, et sic de isto pane manducet, et de calice bibat (I Cor. XI) . Quod autem dicit 0858B cum festinatione illud manducandum, praecipit, ne lento corde, et ore languido, Sacramentum Dominici corporis sumamus, et sanguinis; sed cum omni aviditate animi, quasi vere esurientes, et sitientes justitiam. Beati enim, dicit Dominus Jesus, qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur (Matth. V) . Concludens autem proposita lectio, praeclara quae dixerat, fine dignissimo, ait: Pascha est enim Domini (Exod. XII) .

0858D Totum hoc usque ad illud, Nescit mendacium veritas, protulit Marca Dissert. de Sacram. Eucharistiae; qui locus cum adeo praeclarus sit, merito hunc Sermonem Scriptoribus nostris ad asserendum et propugnandum Eucharistiae mysterium, maximo usui fuisse indicavimus in Praef. ad Gaudentium n. 10.

O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei (Rom. XI) !

0858D Ex Vatt. unus: Pascha est enim, Dominus inquit, id est. Alter: Pascha est enim, inquit, Domini. Flor.: Pascha est, inquit Dominus. Cod. Pantagathi caeteris melius: Pascha est, inquit, Domini.

Pascha est, inquit, Domini: hoc est transitus Domini; ne 243 terrenum putes quod coeleste effectum est per eum qui transit in illud, et fecit illud suum corpus et sanguinem. Nam quod supra generaliter exposuimus de edenda carne agni, specialiter in degustandis 0858C servandum est iisdem mysteriis Dominicae Passionis: ut neque crudam carnem, crudumque sanguinem, sicut Judaeus, esse putes, et respuas dicens:

0858D Unus ex Vatt. Quomodo posset.

Quomodo potest iste

0858D Lugdunen. editio, dare carnem suam ad manducandum. Reliquae editiones, ac mss. codd., dare carnem suam manducare.

dare carnem suam manducare (Joan. VI) ? neque in olla cordis carnei, humoribus per naturam semper obnoxii, ipsum decoquas Sacramentum,

0858D Unus ex Vatt. et Flor., commune illud aeternum. Vat. alter, illud, et terrenum; quae quidem verissima est lectio, et consentit quod supra dixit, ne terrenum putes quod coeleste effectum est. Urbin., commune illud terrenum. Editi, commune illud ac terrenum, 0859C Cod. Pantagathi, commune illud, et terrenum.

commune illud et terrenum esse existimans; sed ut per ignem divini spiritus id 0859A effectum quod annuntiatum est, credas: quia quod accipis, corpus est illius panis coelestis, et sanguis est illius sacrae vitis. Nam cum panem consecratum et vinum discipulis suis porrigeret, sic ait: Hoc est corpus meum: hic est sanguis meus (Matth. XXVI; Luc. XXII) . Credamus, quaeso, cui credidimus. Nescit mendacium veritas. Ideo cum de corpore suo manducando et sanguine suo bibendo turbis loqueretur stupentibus ac mussitantibus; Durus est hic sermo, et quis eum potest audire (Joan. VI, 61) ? ut abstergeret per ignem coelestem eas cogitationes quas vitandas esse praedixi, sic adjecit: Spiritus est qui vivificat, nam caro nihil prodest. Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt (Joan. VI, 64) . Et idcirco caput divinitatis ejus cum pedibus incorporationis 0859B et interioribus simul jubemur manducare mysteriis, ut pariter universa, quemadmodum tradita sunt, credamus, non infringentes os ipsius illud solidissimum: Hoc est corpus meum: hic est sanguis meus (Matth. XXVI; Luc. XXII) . Si quid autem

0859C In mss. tribus codd., superavit. Sic etiam Gaudentius, supra: si qua mysteriorum superaverint.

superfuerit etiam nunc in uniuscujusque sensu, quod expositione ista non ceperit, ardore fidei concremetur: quoniam Deus noster

0859C Vat. uterque, ignis comburens. Urb. quoque.

ignis consumens est (Heb. XII, 29) , purgans, erudiens, et illuminans corda nostra ad intelligentiam divinorum, ut et ipsius a Christo instituti sacrificii coelestis causam rationemque noscamus, inenarrabili dono ejus sine fine gratias relaturi. Nam vere istud est haereditarium munus Testamenti ejus novi, quod nobis ea nocte qua tradebatur crucifigendus, tamquam pignus suae 0859C praesentiae dereliquit. Hoc illud est viaticum nostri itineris, quo in hac via vitae alimur ac nutrimur, donec ad ipsum pergamus de hoc saeculo recedentes; unde dicebat idem Dominus: Nisi manducaveritis meam carnem, et biberitis meum 244 sanguinem, non habetis vitam in vobis (Joan. VI) ipsis. Voluit enim beneficia 0860A sua permanere apud nos, voluit animas

0859C Flor. cod. et Urb. addunt redemptas.

pretioso sanguine suo sanctificari per imaginem propriae Passionis; et ideo discipulis fidelibus mandat, quos

0859C Sic legitur in Vatt. duobus, et Urb. Editi, male, primos et Ecclesiae suae. Liber Pantagathi, primos Ecclesiae suae.

primos Ecclesiae suae constituit sacerdotes, ut indesinenter ista vitae aeternae mysteria exercerent, quae necesse est a cunctis sacerdotibus per singulas totius orbis Ecclesias celebrari, usquequo iterum Christus de coelis adveniat, quo et ipsi sacerdotes, et omnes pariter fidelium populi, exemplar Passionis Christi ante oculos habentes quotidie, et gerentes in manibus, ore etiam sumentes ac pectore, redemptionis nostrae

0859C Restituerunt lectionem Flor. cod. et Urb. Irrepserat namque tam in editiones quam in mss., 0859D indelebili memoria. Sed liber Pantagathi retinet indelebilem memoriam.

indelebilem memoriam teneamus, et contra venena diaboli dulcem medicinam sempiterni tutaminis consequamur; sicut Spiritus sanctus hortatur: Gustate et videte quoniam suavis 0860B est Dominus (Ps. XXXIII) . Quod autem Sacramenta corporis sui, et sanguinis, in specie panis et vini offerenda constituit, duplex ratio est. Primum ut immaculatus Dei Agnus hostiam mundam mundato populo traderet celebrandam, sine ustione, sine sanguine,

0859D Novum vocabuli genus, quod fortasse non intelligentes librarii supposuerunt. Sine bromo in Flor., Urb. et Vatt. duobus. Et quidem sine bromo legit etiam liber Octavii Pantagathi, a quo item abest glossema sequens, id est jure carnium. Bromos, Graece βρῶμος, Plinio lib. XXII, cap. 25, semen est spicam ferentis herbae, nascitur inter segetes avenae genere; et lib. XVIII, c. 11, Bromos siligo exceptitia; ita ut hostia sine bromo idem sit Gaudentio ac sine ulla aliena mixtura, quod optime convenit Eucharistico pani; proinde non immerito quis putet, sine bromo veram esse lectionem ex consensu mss. Vocem brodium ex Gaudentio desumptam, inter Italicae linguae Origines retulit Octavius Ferrarius, ac praeter eum de Italica lingua inter Gallos optime meritus Aegidius Menagius. Lingua vero Italica, uti observavit Lipsius de recta pronuntiat. Lat. linguae 0860C c. 3, mille annos ante ipsius aevum nata. Equidem pergaudeo, Italicae linguae jam tum exordientis semina apud Gaudentium nostrum inveniri; quamvis non ideo Latina lingua, ejusque usus Gaudentii aetate omnino jam desiisse putandus sit; nam uti animadvertit Janus Rutgersius lib. I var. Lect. c. 13: si quod verbulum jam inclinante Latini sermonis puritate, ex alterius linguae faece Romanae adhaeserit, non ex eo statim sequitur universam interiisse. Vulgarem porro linguam ex Latina male pronuntiata, et prave 0860D constructa ortam, atque exinde, secundum diversam regionum et populorum indolem, in varias dialectos divisam, insinuat Fontaninus de Horta Colon., in append., pag. 332, 333. Utrum recte, an secus, aliorum esto judicium; nec ego magnopere intercedo, quin cuique prout lubet, hac de re sentire liberum sit.

sine brodio,

0860D Videtur glossema hoc a librariis additum. Deest quoque in mss.

id est jure carnium, et quae omnibus ad offerendum prompta esset ac facilis. Deinde quomodo panem de multis tritici granis in pollinem redactis per aquam confici, et per ignem necesse est consummari; rationabiliter in eo figura accipitur corporis Christi,

0860D Sic emendandus videbatur omnino hic locus, etiamsi ita in Flor. et Urb. non exstaret. Editiones et Vatt. duo praeferunt qui novimus.

quem novimus ex multitudine totius humani generis unum esse corpus effectum, per ignem sancti Spiritus consummatum.

0860D Reddidimus integra fide lectionem Flor. cod. et duorum Vatt. In editis ab his verbis usque ad illud Similiter ita omnia inversa ac perturbata sunt, ut nemo queat veram sententiam elicere; at liber Octavii Pantagathi rectam lectionem praeferens, Florentino et Vatt. duobus perfecte consentit.

Natus est enim de Spiritu sancto; et quoniam sic eum decebat implere omnem 0860C 245 justitiam, aquas Baptismi ut consecraret ingreditur, et exinde plenus Spiritu sancto, qui super eum in figura columbae descenderat, a Jordane regreditur, testante Evangelista: Jesus autem plenus Spiritu sancto regressus est ab Jordane (Luc. IV) . Similiter et sanguinis ejus

0860D Praeclarus D. Augustini locus, tract. 26 in 0861C Joan., sub finem: Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit.

vinum ex pluribus acinis, 0861A

0861C Hoc item glossema deest in mss.

id est uvis vineae ab ipso plantatae, collectum, in torculari crucis exprimitur, et per capacia vasa fideli corde sumentium propria virtute fervescit. Hoc sacrificium

0861C Ita Vatt. duo, Flor. et Urb. Editi, Paschae Salvatoris: σφάλμα librariorum, quod abest a ms. Pantagathi.

Paschae salutaris omnes de potestate Aegypti et Pharaonis diaboli exeuntes, tota nobiscum religiosi cordis aviditate percipite, ut ab ipso Domino nostro Jesu Christo, quem Sacramentis suis inesse credimus, viscerum nostrorum sanctificentur interna: cujus virtus inaestimabilis permanet in omnia saecula.