Julius Firmicus Maternus, De Errore Profanarum Religionum

Patrologiae Cursus Completus

Elenchus Operum Quae In Hoc Volumine Continentur.

Prolegomena Ad Evangelium Eusebii Vercellensis

Epistola Dedicatoria Ad Joannem V, Lusitaniae Regem.

Epistola Philippi Garbelli Ad Blanchinum. De codice Brixiano.

Dissertatio Joan. Martianay In Versionem Italicam Evangelii Secundum Matthaeum, Descripti Ex Codd. Corbeiensi Et San-Germanensi In Hac Editione Ad Inf

Prooemium.

Caput Primum. De Antiqua Vulgata Et Italica Versione Divinarum Scripturarum.

Caput II. De Capitulis Praefixis Ante Sacrum Contextum Evangelii.

Caput III. De Utilitate Editionis Antiquae Vulgatae, Et De Vetustate Ac Praestantia Nostrorum Mss. Codicum.

Epistola Ruggerii Novariensis, Cathedralis Eusebianae Canonici, Ad Blanchinum Veronensem. Codicis Evangeliorum Vercellensis descriptio.

Blanchini Veronensis De Codice Vercellensi Judicium.

Epistola Blanchini Ad Joseph, S. R. I. Comitem De Thun Et Hohestein, Episcopum Gurcensem.

Epistola Blanchini Ad Musellium.

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Versionis Italicae Exemplaribus Collatum.

Incipit Evangelium Secundum Matthaeum.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Codex Corbeiensis.

Codex Brixianus.

Incipit Evangelium Secundum Johannem.

Codex Corbeiensis signatus, n º CXCV

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Codicibus Versionis Italicae Collatum. Pars secunda.

Incipit Argumentum.

Incipit Evangelium Secundum Lucam.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Incipit Evangelium Secundum Marcum.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Appendix Ad Evangelium Eusebii Vercellensis.

Monitum Editoris.

Epistola Blanchini. Comparantur variantes quaedam lectiones Evangelistarum

Epistola Blanchini Altera. Illustrantur Evangeliarii Brixiani Insigniores Lectiones.

Epistola Blanchini Altera. Describitur Codex Ms. Graeco-Latinus Evangeliorum Et Actorum, In Bibliotheca Cantabrigiensi Asservatus.

Epistola Theodori Bezae. Inclytae modisque omnibus celebratissimae Academiae Cantabrigiensi, etc.

Nota Manu Theodori Bezae Codici Inscripta.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Quadruplicis Cum Textu Graeco, In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata.

Concordantes Lectiones. Evangeliarii Quadruplicis Cum Decem Graecis Codicibus Mss. Romae Asservatis.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Codicis Veronensis Cum Versionibus Syriaca, Arabica, Persica Et Aethiopica In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata

Testimonia Veteris Testamenti A Christo, Apostolis, Et Evangelistis Allegata In Quatuor Sanctis Evangeliis. Exhibentur In Hoc Indiculo Juxta Hebraicam

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris Epistolae. Ex Galland. Bibl.

Epistola Prima. Ad Constantium Imperatorem. Acceptis litteris ad synodum convocatoriis, Imperatorem certiorem facit S. Praeses se properare Mediolanum

Epistola II. Ad Presbyteros Et Plebem Italiae. Gregi suo gratulatus S. Pastor de fide ejus, hortatur ad pergendam viam salutis.

Exemplar Libelli Facti Ad Patrophilum Cum Suis.

Epistola III. Ad Gregorium Episcopum Spanensem. Gratulatur Eusebius Gregorio quod restitisset Osio et plurimis cadentibus Arimino in communicatione Va

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris De Trinitate Confessio Ex Anecdotis Sacris Eugenii De Levis.

Monitum.

Disquisitio Praevia De Eusebii Vercellensis Fidei Expositione, Seu De Auctore Hujus Symboli.

De S. Trinitate Confessio.

Eusebianorum Operum Editionis Complementum, In Quo De Auctoris Vita Et Scriptis Notanda Quaedam Exponuntur.

I. De Eusebii Vercellensis vita et scriptis, ex Gallandio.

II. De ejusdem scriptis, et horum editionibus, ex Schaenemanno.

Anno Domini CCCLIII-CCCL. J. Firmicus Maternus.

Monitum.

Prolegomena.

Julii Firmici Materni V. C. De Errore Profanarum Religionum.

Proemium.

Caput Primum. Elementa ponit esse principia rerum cum vero haec diversa sint et potestate contraria, eorum nullum esse summum numen (licet de igne ta

Caput II. Aquae cultum apud Aegyptios refutat.

Caput III. Terrae cultum apud Phryges refutat.

Caput IV. Item Aeris apud Assyrios et Africanos populos nonnullos.

Caput V. Item Ignis apud Persas. Horum mysteria fabulasque detegit, lascivos tristesque ritus detestatur, admixtis saepe e sacris Christianorum cohort

Caput VI. Ab Elementorum cultu ad alias superstitiones transit earumque secreta pandit et primo quidem duorum Liberorum, Cretensis quippe ac Thebani,

Caput VII. Liberae vel Proserpinae historiam exponit, et Liberum pro sole, Liberam pro luna coli asserit.

Caput VIII. Continet maximam partem prosopopoeiam qua sol divinum, quem homines ipsi exhibebant, cultum oratione ad eos habita refutare atque detestar

Caput IX. Luctum de morte Adonidis a Marte in aprum converso percussi perstringit, et narrationem Evangelicam de ejecto daemonio paucis commemorat.

Caput X. Flagitia in cultu Veneris Paphiae explodit.

Caput XI. Item flagitia Jovis Sabazii.

Caput XII. Item et Corybantum flagitia foedosque ritus.

Caput XIII. Narrationibus de Deorum facinoribus quaevis flagitia hominibus commendari, et nomina hominibus inferiora atque deteriora pingi docet.

Caput XIV. Serapidem, ejus nomen et sacra e Josephi patriarchae historia fictum esse contendit et daemones in simulacris ex assiduis sacrificiis coll

Caput XV. De Penatibus agit, quorum nomen ex Penu derivat, et de Vesta, domestico tantummodo igne rebus igitur hominibus gratis utilibusque, quas deo

Caput XVI. Palladii originem exponit, ejusque numine neque Trojam, neque Romam, ab incendio tutam fuisse, nec ejus cultores in posterum tutos futuros.

Caput XVII. De quinque Minervis agit. Quintae Pallantis filiae, Palladium dedicatum fuisse, cujus ut concremetur imago, deleanturque templa, hortatur,

Caput XVIII. Etymologias, sive origines nominum, quae diis attribuebantur, exponit. Symbola deinde et signa cultus deorum explanat, multis simul, ubi

Caput XIX. 1. In Eleusinio: Ἐκ τυμπάνου βέβρωκα, etc., ubi multa habet de pane coelesti, fortassis eucharistico.

Caput XX. 2. In Mithriaco forte: Χαῖρε, νύμφιε· χαῖρε, νέον φῶς: qua occasione de Christo sponso mundique luce multa habet.

Caput XXI. 3. In alio, certe Mithriaco, Θεὸς ἐκ Πέτρας· ubi multa congerit ex sacris Scripturis de Christo lapide.

Caput XXII. 4. In Bacchico: Ἐλιλικερος δέμορφοι rectius, quod de diabolo dracone intelligit, cujus cornua ad crucem Christi trahit.

Caput XXIII. 5. In Isiacis, de redivivo Osiride: Θαρρεῖτε, μυσται· ubi occasione unguenti quo fauces mystarum deliniebantur, de venenato unguento diab

Caput XXIV. De unguento loquitur quod Pater Filio tradidit, Filiusque credentibus largitur.

Caput XXV. Excursu facto de misero hocce profanorum hominum errore graviter monet, et regnum Christo datum hac unctione indicari docet, multis Scriptu

Caput XXVI. Breviter Ecclesiae de Christo cum Adamo comparato dogma exponit quidquid Adamus perdidisset, eum, e Maria Virgine natum, invenisse. Redit

Caput XXVII. Ultimum Mithriacorum initiorum symbolum, Ταῦρος δράκοντος, καὶ δρακων ταὐρου πατὴρ, exponit. Serpentis meminit, Protoplastorum seductoris

Caput XXVIII. Draconem fictorum numinum auctorem dicit, sacrorumque suorum per lignum instaurationem semper curasse. Ligni hinc in sacris idolorum abu

Caput XXIX. Sententias colligit ex sacro Codice quae vanitatem idolorum testantur, de prospero et florente R. P. statu iis regnantibus deque maxime in

Caput XXX. Denique divinum de idololatris exstirpandis mandatum (Deut. XIII) imperatoribus inculpat, cui si morem gerant, et prosperum iis eventum et

Sanctus Philastrius, Brixiae Episcopus.

Epistola Dedicatoria Prima .

Epistola Dedicatoria II.

Pauli Galeardi Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio.

Concilium Aquileiense , Tempore Damasi Papae I Celebratum. Episcopi qui huic Concilio interfuerunt.

Saeculo XVI.

Saeculo XVII.

Saeculo XVIII.

Joan. Alberti Fabricii Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio Anno 1721 Editioni Hamburgensi Praemissa.

Epistola Joannis Raverdy, Variantes Lectiones Codicis Ms. Sangermanensis Em. Card. Quirino Transmittentis.

Epistola Hermanni Samuelis Notas Posthumas J. A. Fabricii Ad Philastrium Reimaro Transmittentis.

Selecta Veterum Testimonia De S. Philastrio.

Nonnullorum Philastrii Locorum Censura

Sancti Philastrii Episcopi Brixiani Liber De Haeresibus.

Catalogus Eorum Qui Ante Adventum Christi Haereseos Arguuntur.

XI. Ranarum Cultores.

XII. Musoritae.

XIII. Muscaccaronitae.

XIV. Troglodytae.

XV. Haeresis De Fortuna Coeli.

XVI. Baalitae.

XVII. Astaritae.

XVIII. Haeresis De Idolo Moloch Et Remphan.

XIX. Haeresis De Ara Tophet.

XX. Puteoritae.

XXI. Haeresis Ob Aeneum Serpentem.

XXII. Haeresis Subterraneis In Locis Ad Omnem Turpitudinem Apta.

XXIII. Haeresis Mulierum Cum Thamus Simulacro.

XXIV. Belitae.

XXV. Haeresis Cum Baal Idolo.

XXVI. De Pythonissa Muliere, Haeresis Superstitiosa.

XXVII. De Astar Et Astaroth Simulacris, Haeresis.

XXVIII. Herodiani.

Catalogus Eorum Qui Post Christi Passionem Haereseos Arguuntur.

XXXIII. Nicolaus Antiochenus.

XXXIV. Haeresis Ab Juda Traditore.

LI. Haeresis De Patris Et Filii Substantia.

LII. De Melchisedech.

LIII. Noetiani.

LIV. Sabellius.

LV. Seleuci Et Hermiae Haeresis De Deo Corporeo.

LVI. Proclianitae.

LVII. Floriani, Sive Carpocratiani.

LVIII. De Paschatis Festo Haeresis.

LIX. Chilionetitae.

LX. Haeresis Evangelium Joannis Et Apocalypsin Ipsius Rejiciens.

LXI. Manichaei.

LXII. Patriciani.

LXIII. Symmachiani.

LXIV. Paulus Samosatenus.

LXIX. Haeresis Animam Veram Christum Non Habuisse.

LXX. Tropitae.

LXXI. Haeresis De Passione Christi.

LXXVI. Passalorinchitarum Haeresis.

LXXVII. Aquarii.

LXXVIII. Haeresis De Prophetis.

LXXIX. Colluthiani.

LXXX. De Mundo Haeresis.

LXXXI. Excalceati.

LXXXII. Novatiani.

LXXXIII. Montanistae.

LXXXIV. Abstinentes.

LXXXV. Circuitores.

LXXXVI. Haeresis De Cibo Et Spiritu Sancto.

LXXXVII. Haeresis Alia De Paschate.

LXXXVIII. Apocryphi.

LXXXIX. Haeresis Quorumdam De Epistola Pauli Ad Hebraeos.

XC. Melitiani.

XCI. Rhetorii.

XCII. De Divinitate Christi Haeresis.

XCIII. Haeresis Triformem Deum Faciens.

XCIV. De Coelorum Diversitate.

XCV. Haeresis Terram Beatitudinis Ignorans Ac Reprobans.

XCVI. Haeresis Aquam A Deo Factam Esse Negans.

XCVII. Haeresis De Imagine Dei In Corpore Humano.

XCVIII. Haeresis De Anima Hominis Inspirata.

XCIX. Haeresis De Anima Et Intellectu Hominis.

C. Gnosticorum Et Manichaeorum Haeresis De Serpentibus Et A Vibus.

CI. De Falsis Prophetis Haeresis Deo Omnia Mala Ascribens.

CII. De Terrae Motu Haeresis.

CIII. Haeresis Hermis Trismegisti De Pecoribus Et Sideribus.

CIV. De Variis Linguis Haeresis.

CV. Haeresis De Nomine Linguae.

CVI. Haeresis De Annis Christi Et Tempore Dubitans.

CVII.

CVIII. De Gigantibus Tempore Noe.

CIX. Haeresis Deo Tribuens Paganitatem Et Omnia Facinora.

CX. Haeresis De Christianis Tempore Ultimo Verbo Dei Credentibus.

CXI. De Corpore Et Anima Hominis Haeresis Nocentissima.

CXII. De Annorum Mundi Incertitudine Haeresis.

CXIII. Haeresis De Septem Planetis.

CXIV.

CXV. De Mundis Infinitis Haeresis.

CXVI. Haeresis De Adae Et Evae Caecitate.

CXVII.

CXVIII. Haeresis Culpam Filiorum In Parentes Transfundens.

CXIX. Haeresis De Libro Deuteronomii.

CXX. De Nuptiarum Legitimarum Contemptoribus.

CXXI. De Divisione Orbis Haeresis.

CXXII. De Diluvio Haeresis.

CXXIII. Haeresis De Signis Zodiaci Et Ortu Hominum.

CXXIV. De Animabus Sceleratorum Haeresis.

CXXV. Haeresis De Christi Descensu Ad Inferos.

CXXVI. Haeresis De Anima Hominis.

CXXVII. De Christi Nativitate Haeresis.

CXXVIII. Haeresis De Induratione Dei.

CXXIX. Haeresis Negans David Christi Prophetam Fuisse.

CXXX. Haeresis De Psalterii Inaequalitate.

CXXXI. Haeresis De Peccato Cain.

CXXXII. De Cain Peccato Haeresis Quare Deus Ei Vitam Concesserit.

CXXXIII. De Stellis Coelo Infixis Haeresis.

CXXXIV. Haeresis Veteris Testamenti Multa Reprobans.

CXXXV. Haeresis De Cantici Canticorum Libro.

CXXXVI. De Mandato Adae Haeresis.

CXXXVII. De Imagine Et Similitudine Dei In Homine Haeresis.

CXXXVIII. Haeresis Deum Increpans Quod Diversis Linguis Et Modis Homines Allocutus Sit.

CXXXIX. De Animalibus Quatuor In Prophetis Haeresis Nimis Crassa.

CXL.

CXLI. De Levitico Mosi Error.

CXLII. Haeresis Septuaginta Duorum Interpretationem Respuens.

CXLIII. Haeresis De Septuaginta Interpretibus.

CXLIV. Alia De Eadem Re.

CXLV. Tertia De Eadem Re.

CXLVI. Haeresis De Libris Veteris Testamenti In Dolio Inventis.

CXLVII. Haeresis Quod Diis Alienis Non Sit Maledicendum.

CXLVIII. Haeresis De Melchisedech Sacerdote.

CXLIX. Haeresis De Zacharia Propheta De Jejunio.

CL. Haeresis De Uxoribus Et Concubinis Salomonis.

CLI.

CLII. De Spiramine Quod Adam Accepit Haeresis.

CLIII. Haeresis De Funiculo Mensorio In Zacharia Propheta.

CLIV.

CLV. Haeresis Decerpta Ex Isaia Propheta De Cherubim Et Seraphim.

CLVI. Haeresis De Isaia Propheta: Labia Tacta Carbone.

Syllabus Vocum Exoticarum Quae In Philastrio Occurrunt.

Index In Philastrium.

Index Rerum Quae In Hoc Tomo Continentur.

S. Eusebius Vercellensis.

Eusebii Vercellensis Evangelium.

Appendix Ad Evangelium Eusebii.

S. Eusebii Epistolae.

Firmicus Maternus.

S. Philastrius.

Finis Indicis Rerum.

Caput V. Item Ignis apud Persas. Horum mysteria fabulasque detegit, lascivos tristesque ritus detestatur, admixtis saepe e sacris Christianorum cohortationibus, et ad finem capitis, ubi post secundam lacunam de anima humana loquitur, philosophico etiam de indissolubili animi anima ratiocinatio.

0992A

Persae et Magi omnes, qui Persiae regionis incolunt fines, ignem praeferunt

0991A Ignem procedenti Cyro praelatum fuisse testatur Xenophon Cyropaed. libr. VIII, c. 3, 12. Qui quidem ignem praeferendi mos a Persis ad Romanos postea migravit; Augustis enim, si non prius, a M. Aurelii tamen et Commodi inde tempore ignem ut symbolum imperii et Augustalis honoris praelatum esse patet ex Herodiani lib. I, c. 8, 16, II, 8, aliisque hujus scriptoris locis. De Phoenicibus ignis cultoribus consule locum Sanchuniathonis ad c. 4, relatum apud Euzeb. 0991C Praep. Evangel. I, c. 10.

et omnibus elementis putant debere praeponi

0991C Clement. Alexandr. Protr. c. 5, p. 56: Περσῶν δὲ οἱ Μάγοι τὸ πῦρ τετιμήκασι, καὶ τῶν τὴν Ἀσίαν κατοικούντων πολλοὶ. Maximus Tyrius serm. 38; Socrat. H. E. VII, c. 8; Ruffinus Hist. II, c. 26; et multi alii. Persae omnia elementa colunt tamquam claram Dei sobolem, οἱ τὰ στοιχεῖα θεοποιοῦντες, igni vero et luci primarium locum assignabant. Huc enim denique spectant atque referuntur omnes notiones sublimes sanctaeque. Theodoreti Hist. Eccles. V, c. 38, ed. Schulz. III, p. 1082. De Babyloniis ignem atque aquam colentibus cf. Berosum ap. Clementem Protrept. cap, 5, pag. 57, Potter.

. Hi itaque Jovem

0991C Apud Xenophon. Ζεὺς μέγιστος καὶ βασιλεὺς. Ejus summum numen universitatem rerum igne penetrans vivificat movetque.

in duas dividunt potestates

0991C Sunt hae divinae potestates secundum decreta Philosophiae omnium fere veterum populorum, mascula, procreatrix, et femina, parturiens.

naturam ejus ad utriusque sexus transferentes

0991C Haud dubie respiciunt Mithram deum et Mitram 0991D deam Persarum, de quibus consulatur Creuzerus Symb. und Mythol. I, 728, seq. Uterque erant ignis masculus et femina. Jovem quoque, quatenus cum aere componebatur, διφυῆ sibi figurabant Graeci, teste Athenagora c. 18. Pana διφυῆ vocat Plato in Cratylo haud quidem crediderim, ut non nulli autumant, propter inferiorem eamque ferinam corporis partem, sed quia pro naturae, gemina ista quam indicavimus potestate instructae, numine habebatur.

et viri et foeminae simulacra ignis substantiam deputantes

0991D Adde ad ante viri, vel ante ignis, quod malim. Habent enim duas statuas, alteram masculam, alteram muliebrem, quae ipsis sunt imagines, seu symbola duplicis substantiae ignis. Facem praefert Strabo, qui XI, c. 8, p. 478 ed. Tzschucke, de statuis loquitur. Anaitidis et Omani atque Anandati Persicorum Geniorum, a Sacis et Massagetis Zelae in eadem ara positis. Cultum autem hunc imaginum apud Persas Ab Artaxerxe Darii Oclii filio Introductum fuisse, 0992A Beroso auctore (lib. III, p. 70 ed. Richteri) perhibet Clemens Alex. Protrept. c. 5, p. 57 Pott.

, et mulierem quidem triformi vultu

0992A Quatenus in eam ex mente Graecorum coaluerant Mylitta, Artemis et Persephone (Creuzer I, 735) . Nam de idolo tricipiti ad formam Hecates ficto non est quod cogitemus. Et licet Mithras artis operibus saepe fuerit expressus, de Mitra tamen iisdem repraesentata numquam me legere memini, nisi mox sequentia huc pertineant.

constituunt, monstrosis eam serpentibus illigantes

0992A Nescio an huc referri possint, vel cum hisce Firmici aliquam similitudinem habeant, quae Diodorus Siculus lib. II, c. 9, p. 123 Wesseling., narrat de statua Opis sedentis in cacumine Pyramidis quae Belo Babylone exstructa erat. Hanc enim duo serpentes 0992C comita bantur, quos quidem numinis naturae satellites sive socios fuisse non est quod miremur. Caeterum, cur Solis statuae draconis effigies subjungi solita fuerit, docet Macrobius Sat. I, c. 19 et 20.

. Quod ideo faciunt, ne ab auctore suo diabolo aliqua ratione dissentiant

0992C Respicit historiam lapsus Protoplastorum Genes. III.

: sed ut dea sua serpentibus polluta, maculosis diaboli insignibus adornetur. Virum vero abactorem boum

0992C Mithram. Is enim vocabatur Βουκλόπος. Porphyrius de Antro Nymph. c. 18: καὶ Βουκλόπος θεὸς τὴν γένεσιν λεληθότως ἀκούων. Unde abactor boum, quod diserte expressit Statius Theb. I, vers. 720.

Indignata sequi torquentem cornua Mithram.

Ejus τελετὴ idcirco vocatur βουκλοπίη; et, quia quotannis in orbem redibat, propterea κύκλα Βουκλοπίης dixit Poeta, h. e. solemne et in orbem rediens festum. Jos. Scaliger apud Wowerum—Furem quoque appellata Commodianus Instruct. XIII,

Insuper et furem adhuc depingitis esse . . .

Vertebatque boves alienos semper in antris,

0992D cum Hercule Caci boves abigente confundens. Cf. Zoegae Abbandlugen, edente Welckero, p. 131. De hoc Mithra Βουκλόπῳ vide Creuzerum Symb. I, p. 785 seq. Kleukero taurus est symbolum feminae. Nescio an recte: nam numquam vaccae, semper tauri habet formam. Attamen Luctatius ad Statii Thebaidos I, vers. 719, 720, per taurum Lunam a Mithra subactam intelligit. Erit vero potius symbolum tauri primigenii a venenatis Ahrimanis creaturis necati, cujus semen a bonis Geniis Lunae servandum credebatur. Qua forte de causa Mithras, principium naturae activum, in monumentis taurum eo consilio pugione interficiens repraesentatur, ut omnes plantae ex cadavere ejus, omnia autem animalia ex ejus semine nascerentur. Hanc explicationem Zoega inter alias proponit, licet eam probare haud videatur. Caeterum sunt haec mysteria Mithriaca, do quibus confer Sainte Groix. Recherches historiques et criliques sur 0993A les mystères du Paganisme, II, p. 121 et Zoegae Diss. de operibus artis ad cultum Mithriacum spectantibus, in actis R. Scientiar. Societatis Danicae de anno 1806, theotisce in Zoëga's Abhandlungen, edente Welckero, ad notas 1-5. Cf. Kleukerum in Persicis (Anhang zum Zendavesta, II, 2, p. 128) , qui Firmici magnam religionis Persarum peritiam laudat.

0993A colentes, sacra ejus ad ignis transferunt potestatem. Sicut Propheta ejus nobis tradidit, dicens: Μικτάβω μυστάκυ ὁ κλοπίης σύνδετε πατρος ἀγάυου

0993A Emenda: Μυκητάο βοὸς μύσται . . . Κύκλα Βοοκλοπίης συναείδετε πατρὸς ἀγαυοῦ. Wow. Firmicus de industria truncavit acroteleution prioris versus, ut saepe 0993B auctores solent facere. Sed posterioris versus, lacunae sunt a librariis, aut ab eo qui primus Firmicum edidit, quod litteras δυσαναγνώστους non posset consequi. Jos. Scaliger apud Wowerum, p. 122.—Cf. Woweri epistol. Centur. II, no. 38. Interim in Scaligeri epistola hic laudata non apparet aliqua ignis mentio; et quis credat, prioris versus primam partem citatum iri cum sequente versu, ut voluerit ille tantam lacunam esse? Gronovius.—Verba πατρὸς ἀγαυοῦ lucem aliquam accipiunt ex verbis a Clemente Alexandrino Protrept. c. 2 allatis, ταῦρος πατὴρ δράκοντος καὶ πατὴρ ταύρου δράκων, quae quoque habet Arnobius V, 21, et not. Orellii.

. Hunc Mithram dicunt

0993B De Mithra, Solis genio apud Persas vide quae Creuzerus disputavit Symbol et Mythol. I, p. 720 seq. Ejus in auctoribus frequens fit mentio; sed plerumque ex mente Paganismi. Qui rectiorem sibi notionem informare gestiunt adeant sacrum Persarum librum Zend-Avestam. Saxa quoque vetera haud raro, 0993C sed serioris aetatis et, quod sciam, tantummodo latina Mithram Invictum commemorant Deum. Respiciunt enim sacra Mithriaca a piratis illis Cilicibus a Pompeio M. domitis aut inventa aut propagata, et post Antonini Pii tempora per omnem fere Occidentem disseminata.

. Sacra vero ejus in speluncis abditis tradunt, ut semper obscuro tenebrarum squalore demersi, gratiam splendidi ac sereni luminis non videant. O caeca numinis consecratio; o nefariae legis fugienda commenta! Deum esse credis, 0994A cujus de sceleribus confiteris

0993C Locus classicus apud Porphyrium de antro Nympharum c. 6. Primus Zoroastres apud Persas, ut narrat Eubulus, speluncam natura factam in Persiae montibus, consecravit, in honorem rerum omnium auctoris et parentis Mithrae, ut per speluncam significaret mundum a Mithra conditum. Haec Luctatius ad illa Statii Thebaidos I, vers. 719.

Seu Persei sub rupibus antri

Indignata sequi torquentem cornua Mithram.

Hinc patet quam diversa a Zoroastrica doctrina fuerit Mithrae religio. Nam ab Oromasde mundum esse conditum purior magismus constanter docuit. Sacra Mithriaca commemorant Justinus Martyr Dial. c. 0993D Tryphone ed. Jebb. p. 213; Append. Tertulliani de Praescr. Haeret. c. 40; de Corona militis c. 15. Erubescite commilitones ejus, jam non ab ipso judicandi sed ab aliquo Mithrae milite: qui cum initiatur in spelaeo, in castris vere tenebrarum, coronam interposito gladio sibi oblatam quasi mimum martyrii, dehinc capiti suo accommodatam, monetur obvia manu a capite depellere, et in humerum, si forte, transferre, dicens Mithram esse coronam suam. Wow. Anaglypha quae passim in Italia, Gallia atque Germania conspiciuntur, Mithram proponunt taurum mactantem, haud raro in spelunca. (Zoega l. c. p. 145, 161, et Seel in libro die Mithrageheimnisse) . In Dactyliothecis obviae sunt gemmae caelatae, corvos, leones, scorpiones exhibentes ad eadem sacra alludentes. Hujusmodi anaglyphorum meminit Luctatius ad Statii locum laudatum de speluncis Mithriacis. Si 0994A plura cupias. vide quae ex citatis auctoribus, nec non Hieronymo et Agathia congesserunt Lindenbrogius in Notis ad Luctatium et Kleukerus in Persicis mox laudatis.

. Vos itaque, qui dicitis in his templis rite sacrificari non Magorum ritu Persico

0994A Nullum aliud scelus a Mithra commissum commemorat Firmicus, nisi quod boves abegerit. Sed symbola hujus cultus haud intelligit.

, cur haec Persarum sacra laudatis? Scio, hoc Romano nomine dignum putatis, ac Persarum sacris

0994A Itaque Mithriaca sacra a Persarum religiones diversa statuit; et tamen in antecedentibus utraque 0994B confundit.

. At Persarum legibus sequatur

0994B Sensum haud assequor. Cur enim Romani aliam plane religionem colentes Romano nomine dignum putarent, quod sacrorum Zoroastricorum a Mithriacis diversitatem assererent? Quomodo verba ac Persarum sacris cum antecedentibus cohaereant, equidem haud video. Neque facilior erit interpretatio, si dignum in dignius mutaveris.

. . . . . . .

0994B Locus affectus quem non tento. Etsi enim soloecismum legibus sequi corrigas, haud tamen video quo modo haecce verba cum antecedentibus conjungenda sint. Lacuna hunc locum excipit, qua sensus interruptus est.

. . . . . . . ut armata clypeo, lorica, thorace, gladio et hasta consecratur

0994B Verba haec, ut insula, inter duas lacunas posita neque cum antecedentibus, neque cum sequentibus cohaerere videntur. Quod si vero nexum aliquem cum antecedentibus intercedere statuas, sermo erit de initiationibus Mithriacis, leviuscula mutatione vocis armata in armatus facta. Namque constat mystas Mithriacos dictos fuisse Mithrae milites: vid. Tertull. de 0994C Corona militis, c. 15 et Zoegam l. I. p. 138. Si tamen haec displicent, cogitandum forte erit de ritu arcano religionis Zoroastricae, ad cujus commemorationem viam sternere potuerunt verba quae hocce fragmentum praecesserunt: At Persarum legibus sequatur. Plutarchus enim in Artaxerxe, c. 3, hunc Persarum regem, a Graecis Mnemon appellatum (eumdem quem Berosus lib. III, ed. Richt. p. 70, Anaitidis simulacra in variis imperii sui urbibus colenda proposuisse tradit) , Pasargadis in templo deae cujusdam, quam Πολεμικὰν vocat atque cum Minerva quodammodo componit, altiores initiorum doctrinas accepisse narrat. Eadem quoque de causa Xerxes Palladi Iliacae sacra fecisse (Herodot. VII, 43) videtur. Hanc enim, ni fallor, Anaitidi comparavit. Anaitin, quae idem est cum Astarte vel Mylitta numen, ritu Comano cultam suspicor, licet haud intelligam, quo pacto illius religio cum puriore Zoroastrica Artaxerxis jam aetate in ipsa Perside et haud procul a Persepoli, totius populi veluti Capitolio atque arce, conjungi potuerit. Aliis 0994D in locis Artemidos Persicae fit mentio, V. c. apud Plutarchum in Lucullo; Pausaniam III, c. 16 (vide quoque VII, c. 6) ; Strabonem. XVI, c. I, 18, qui adytum hujus deae Ἄζορα (vera lectio videtur esse Ζάρα, inde Ἄρτεμις Ζαρῆτις) vocat. Erit igitur, si vera est Plutarchi narratio, hocce numen idem cum Mithra: Mithra Persarum, Naturae generatricis symbolo, in illo templo armatum, uti Venus Urania in Cythera insula culta. Caeterum vide quae hoc de argumento disputat Creuzerus I, p. 730: Huc forsan spectant nummi tetradrachmi Parthici, in quibus Pallas cernitur coram rege sedente stans illique coronam praebens, aut coronam capiti ejus imponens. Sed interdum loco Palladis sistitur mulier stolata vel turrita cum variis attributis, vel Victoria. Incertaigitur res. Sunt nummi Arsacis XV, Phrahatis IV, et successorum. Catalogue de Mionet. V, p. 656 seq. et Eckhel D. N. Vet. III, 0995C p, 530, 534. Fortasse quoque huc pertinebit nummus Hierocaesareae Lydiae quem edidit Seguinus in Sel. numism. antiqu., p. 9 et 10 (Eckhel III, p. 193) , in quo Artemis (deam Comanam credo) cultu muliebri, sed pharetra instructa, cum epigraphe ΠΕΡΣΙΚΗ. Aversa habet aram ignitam, sphingibus ornatam, qua cultus ignis mysticus indicatur. De Diocaesareensium hac Diana cf. Taciti Annal. III, 62, et Spanhemium ad Callimach. Hymn. in Dianam, v. 37, ubi multa de hoc numine congesta reperies.

. . . Tertia etiam pars est, qua in asperis secretisque sylvarum agrestiumque ferarum 0995A sortita imperium. Ultima pars tripartitae istius divisionis aestimat libidinum vias, quae prava desideria quaeque praeposterae cupiditatis monstrant illecebras. Ideo unam partem capiti assignant, ut hominis iram quodammodo denotare videatur. Aliam in corde statuunt, ut diversarum cogitationum varietatem, quas multiplici intentione concipimus, in modum sylvarum tenere videatur. Tertia pars constituitur in jecore, unde libido nascitur et voluptas. Illic enim genitalium seminum collecta fecunditas naturalibus stimulis desiderium cupiditatis exagitat. Quid ergo perficit ista divisio, diligenter aspicite, ut cernatis, quam facile commentum ratio veritatis impugnet. Si dividitur anima, et substantia ejus diverso efficaciae genere separatur, dissoluto ordine suo, incipit esse 0995B quod fuerat. Aliud enim mens est, aliud ira, aliud libido. Animam ergo separatio ista dissolvit, et patitur maximam ex ista partitione jacturam, nec integram sui speciem res ista custodit, quae per tres contrarias separatim dividitur, et (ut verum dicam) fit ex ipsa divisione mortalis

0995C Athenag. c. 7: Καί τοι ὁ μὲν Σωκράτης, παρὸ γενητὸς καὶ φθαρτὸς, συγκείμενος καὶ διαιρούμενος εἰς μέρη. Ὁ δὲ Θεὸς ἀγένητος καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀδιαίρετος. Loco Σωκράτης poterat etiam dixisse homo et animal. Sed maluit adhibere nomen rei singularis. Lindner ad Athenag.

. Etenim quod potest dividi, corpus est. Quod autem corpus est, necesse est esse mortale

0995C Firmicum h. l. aggressum esse philosophos dubitari non potest, et imprimis quidem Pythagoraeos, quos animi humani partes vel facultates tres, νοῦν, 0995D φρένας, θυμὸν, posuisse, harumque duabus prioribus in cerebro, tertiae in corde locum assignasse constat. Hertz de J. F. M. p. 39.

. Ergo si anima dividitur, corpus est. Si corpus est, necesse est sit res mortalis. Egregia erroris istius ac praeclara comitantia. Maximum nobis beneficium ex ista consequentia confertur. Commentis istarum absurditatum animas volunt esse mortales.