Philastrius of Brescia, Liber De Haeresibus

Patrologiae Cursus Completus

Elenchus Operum Quae In Hoc Volumine Continentur.

Prolegomena Ad Evangelium Eusebii Vercellensis

Epistola Dedicatoria Ad Joannem V, Lusitaniae Regem.

Epistola Philippi Garbelli Ad Blanchinum. De codice Brixiano.

Dissertatio Joan. Martianay In Versionem Italicam Evangelii Secundum Matthaeum, Descripti Ex Codd. Corbeiensi Et San-Germanensi In Hac Editione Ad Inf

Prooemium.

Caput Primum. De Antiqua Vulgata Et Italica Versione Divinarum Scripturarum.

Caput II. De Capitulis Praefixis Ante Sacrum Contextum Evangelii.

Caput III. De Utilitate Editionis Antiquae Vulgatae, Et De Vetustate Ac Praestantia Nostrorum Mss. Codicum.

Epistola Ruggerii Novariensis, Cathedralis Eusebianae Canonici, Ad Blanchinum Veronensem. Codicis Evangeliorum Vercellensis descriptio.

Blanchini Veronensis De Codice Vercellensi Judicium.

Epistola Blanchini Ad Joseph, S. R. I. Comitem De Thun Et Hohestein, Episcopum Gurcensem.

Epistola Blanchini Ad Musellium.

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Versionis Italicae Exemplaribus Collatum.

Incipit Evangelium Secundum Matthaeum.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Codex Corbeiensis.

Codex Brixianus.

Incipit Evangelium Secundum Johannem.

Codex Corbeiensis signatus, n º CXCV

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Codicibus Versionis Italicae Collatum. Pars secunda.

Incipit Argumentum.

Incipit Evangelium Secundum Lucam.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Incipit Evangelium Secundum Marcum.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Appendix Ad Evangelium Eusebii Vercellensis.

Monitum Editoris.

Epistola Blanchini. Comparantur variantes quaedam lectiones Evangelistarum

Epistola Blanchini Altera. Illustrantur Evangeliarii Brixiani Insigniores Lectiones.

Epistola Blanchini Altera. Describitur Codex Ms. Graeco-Latinus Evangeliorum Et Actorum, In Bibliotheca Cantabrigiensi Asservatus.

Epistola Theodori Bezae. Inclytae modisque omnibus celebratissimae Academiae Cantabrigiensi, etc.

Nota Manu Theodori Bezae Codici Inscripta.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Quadruplicis Cum Textu Graeco, In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata.

Concordantes Lectiones. Evangeliarii Quadruplicis Cum Decem Graecis Codicibus Mss. Romae Asservatis.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Codicis Veronensis Cum Versionibus Syriaca, Arabica, Persica Et Aethiopica In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata

Testimonia Veteris Testamenti A Christo, Apostolis, Et Evangelistis Allegata In Quatuor Sanctis Evangeliis. Exhibentur In Hoc Indiculo Juxta Hebraicam

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris Epistolae. Ex Galland. Bibl.

Epistola Prima. Ad Constantium Imperatorem. Acceptis litteris ad synodum convocatoriis, Imperatorem certiorem facit S. Praeses se properare Mediolanum

Epistola II. Ad Presbyteros Et Plebem Italiae. Gregi suo gratulatus S. Pastor de fide ejus, hortatur ad pergendam viam salutis.

Exemplar Libelli Facti Ad Patrophilum Cum Suis.

Epistola III. Ad Gregorium Episcopum Spanensem. Gratulatur Eusebius Gregorio quod restitisset Osio et plurimis cadentibus Arimino in communicatione Va

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris De Trinitate Confessio Ex Anecdotis Sacris Eugenii De Levis.

Monitum.

Disquisitio Praevia De Eusebii Vercellensis Fidei Expositione, Seu De Auctore Hujus Symboli.

De S. Trinitate Confessio.

Eusebianorum Operum Editionis Complementum, In Quo De Auctoris Vita Et Scriptis Notanda Quaedam Exponuntur.

I. De Eusebii Vercellensis vita et scriptis, ex Gallandio.

II. De ejusdem scriptis, et horum editionibus, ex Schaenemanno.

Anno Domini CCCLIII-CCCL. J. Firmicus Maternus.

Monitum.

Prolegomena.

Julii Firmici Materni V. C. De Errore Profanarum Religionum.

Proemium.

Caput Primum. Elementa ponit esse principia rerum cum vero haec diversa sint et potestate contraria, eorum nullum esse summum numen (licet de igne ta

Caput II. Aquae cultum apud Aegyptios refutat.

Caput III. Terrae cultum apud Phryges refutat.

Caput IV. Item Aeris apud Assyrios et Africanos populos nonnullos.

Caput V. Item Ignis apud Persas. Horum mysteria fabulasque detegit, lascivos tristesque ritus detestatur, admixtis saepe e sacris Christianorum cohort

Caput VI. Ab Elementorum cultu ad alias superstitiones transit earumque secreta pandit et primo quidem duorum Liberorum, Cretensis quippe ac Thebani,

Caput VII. Liberae vel Proserpinae historiam exponit, et Liberum pro sole, Liberam pro luna coli asserit.

Caput VIII. Continet maximam partem prosopopoeiam qua sol divinum, quem homines ipsi exhibebant, cultum oratione ad eos habita refutare atque detestar

Caput IX. Luctum de morte Adonidis a Marte in aprum converso percussi perstringit, et narrationem Evangelicam de ejecto daemonio paucis commemorat.

Caput X. Flagitia in cultu Veneris Paphiae explodit.

Caput XI. Item flagitia Jovis Sabazii.

Caput XII. Item et Corybantum flagitia foedosque ritus.

Caput XIII. Narrationibus de Deorum facinoribus quaevis flagitia hominibus commendari, et nomina hominibus inferiora atque deteriora pingi docet.

Caput XIV. Serapidem, ejus nomen et sacra e Josephi patriarchae historia fictum esse contendit et daemones in simulacris ex assiduis sacrificiis coll

Caput XV. De Penatibus agit, quorum nomen ex Penu derivat, et de Vesta, domestico tantummodo igne rebus igitur hominibus gratis utilibusque, quas deo

Caput XVI. Palladii originem exponit, ejusque numine neque Trojam, neque Romam, ab incendio tutam fuisse, nec ejus cultores in posterum tutos futuros.

Caput XVII. De quinque Minervis agit. Quintae Pallantis filiae, Palladium dedicatum fuisse, cujus ut concremetur imago, deleanturque templa, hortatur,

Caput XVIII. Etymologias, sive origines nominum, quae diis attribuebantur, exponit. Symbola deinde et signa cultus deorum explanat, multis simul, ubi

Caput XIX. 1. In Eleusinio: Ἐκ τυμπάνου βέβρωκα, etc., ubi multa habet de pane coelesti, fortassis eucharistico.

Caput XX. 2. In Mithriaco forte: Χαῖρε, νύμφιε· χαῖρε, νέον φῶς: qua occasione de Christo sponso mundique luce multa habet.

Caput XXI. 3. In alio, certe Mithriaco, Θεὸς ἐκ Πέτρας· ubi multa congerit ex sacris Scripturis de Christo lapide.

Caput XXII. 4. In Bacchico: Ἐλιλικερος δέμορφοι rectius, quod de diabolo dracone intelligit, cujus cornua ad crucem Christi trahit.

Caput XXIII. 5. In Isiacis, de redivivo Osiride: Θαρρεῖτε, μυσται· ubi occasione unguenti quo fauces mystarum deliniebantur, de venenato unguento diab

Caput XXIV. De unguento loquitur quod Pater Filio tradidit, Filiusque credentibus largitur.

Caput XXV. Excursu facto de misero hocce profanorum hominum errore graviter monet, et regnum Christo datum hac unctione indicari docet, multis Scriptu

Caput XXVI. Breviter Ecclesiae de Christo cum Adamo comparato dogma exponit quidquid Adamus perdidisset, eum, e Maria Virgine natum, invenisse. Redit

Caput XXVII. Ultimum Mithriacorum initiorum symbolum, Ταῦρος δράκοντος, καὶ δρακων ταὐρου πατὴρ, exponit. Serpentis meminit, Protoplastorum seductoris

Caput XXVIII. Draconem fictorum numinum auctorem dicit, sacrorumque suorum per lignum instaurationem semper curasse. Ligni hinc in sacris idolorum abu

Caput XXIX. Sententias colligit ex sacro Codice quae vanitatem idolorum testantur, de prospero et florente R. P. statu iis regnantibus deque maxime in

Caput XXX. Denique divinum de idololatris exstirpandis mandatum (Deut. XIII) imperatoribus inculpat, cui si morem gerant, et prosperum iis eventum et

Sanctus Philastrius, Brixiae Episcopus.

Epistola Dedicatoria Prima .

Epistola Dedicatoria II.

Pauli Galeardi Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio.

Concilium Aquileiense , Tempore Damasi Papae I Celebratum. Episcopi qui huic Concilio interfuerunt.

Saeculo XVI.

Saeculo XVII.

Saeculo XVIII.

Joan. Alberti Fabricii Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio Anno 1721 Editioni Hamburgensi Praemissa.

Epistola Joannis Raverdy, Variantes Lectiones Codicis Ms. Sangermanensis Em. Card. Quirino Transmittentis.

Epistola Hermanni Samuelis Notas Posthumas J. A. Fabricii Ad Philastrium Reimaro Transmittentis.

Selecta Veterum Testimonia De S. Philastrio.

Nonnullorum Philastrii Locorum Censura

Sancti Philastrii Episcopi Brixiani Liber De Haeresibus.

Catalogus Eorum Qui Ante Adventum Christi Haereseos Arguuntur.

XI. Ranarum Cultores.

XII. Musoritae.

XIII. Muscaccaronitae.

XIV. Troglodytae.

XV. Haeresis De Fortuna Coeli.

XVI. Baalitae.

XVII. Astaritae.

XVIII. Haeresis De Idolo Moloch Et Remphan.

XIX. Haeresis De Ara Tophet.

XX. Puteoritae.

XXI. Haeresis Ob Aeneum Serpentem.

XXII. Haeresis Subterraneis In Locis Ad Omnem Turpitudinem Apta.

XXIII. Haeresis Mulierum Cum Thamus Simulacro.

XXIV. Belitae.

XXV. Haeresis Cum Baal Idolo.

XXVI. De Pythonissa Muliere, Haeresis Superstitiosa.

XXVII. De Astar Et Astaroth Simulacris, Haeresis.

XXVIII. Herodiani.

Catalogus Eorum Qui Post Christi Passionem Haereseos Arguuntur.

XXXIII. Nicolaus Antiochenus.

XXXIV. Haeresis Ab Juda Traditore.

LI. Haeresis De Patris Et Filii Substantia.

LII. De Melchisedech.

LIII. Noetiani.

LIV. Sabellius.

LV. Seleuci Et Hermiae Haeresis De Deo Corporeo.

LVI. Proclianitae.

LVII. Floriani, Sive Carpocratiani.

LVIII. De Paschatis Festo Haeresis.

LIX. Chilionetitae.

LX. Haeresis Evangelium Joannis Et Apocalypsin Ipsius Rejiciens.

LXI. Manichaei.

LXII. Patriciani.

LXIII. Symmachiani.

LXIV. Paulus Samosatenus.

LXIX. Haeresis Animam Veram Christum Non Habuisse.

LXX. Tropitae.

LXXI. Haeresis De Passione Christi.

LXXVI. Passalorinchitarum Haeresis.

LXXVII. Aquarii.

LXXVIII. Haeresis De Prophetis.

LXXIX. Colluthiani.

LXXX. De Mundo Haeresis.

LXXXI. Excalceati.

LXXXII. Novatiani.

LXXXIII. Montanistae.

LXXXIV. Abstinentes.

LXXXV. Circuitores.

LXXXVI. Haeresis De Cibo Et Spiritu Sancto.

LXXXVII. Haeresis Alia De Paschate.

LXXXVIII. Apocryphi.

LXXXIX. Haeresis Quorumdam De Epistola Pauli Ad Hebraeos.

XC. Melitiani.

XCI. Rhetorii.

XCII. De Divinitate Christi Haeresis.

XCIII. Haeresis Triformem Deum Faciens.

XCIV. De Coelorum Diversitate.

XCV. Haeresis Terram Beatitudinis Ignorans Ac Reprobans.

XCVI. Haeresis Aquam A Deo Factam Esse Negans.

XCVII. Haeresis De Imagine Dei In Corpore Humano.

XCVIII. Haeresis De Anima Hominis Inspirata.

XCIX. Haeresis De Anima Et Intellectu Hominis.

C. Gnosticorum Et Manichaeorum Haeresis De Serpentibus Et A Vibus.

CI. De Falsis Prophetis Haeresis Deo Omnia Mala Ascribens.

CII. De Terrae Motu Haeresis.

CIII. Haeresis Hermis Trismegisti De Pecoribus Et Sideribus.

CIV. De Variis Linguis Haeresis.

CV. Haeresis De Nomine Linguae.

CVI. Haeresis De Annis Christi Et Tempore Dubitans.

CVII.

CVIII. De Gigantibus Tempore Noe.

CIX. Haeresis Deo Tribuens Paganitatem Et Omnia Facinora.

CX. Haeresis De Christianis Tempore Ultimo Verbo Dei Credentibus.

CXI. De Corpore Et Anima Hominis Haeresis Nocentissima.

CXII. De Annorum Mundi Incertitudine Haeresis.

CXIII. Haeresis De Septem Planetis.

CXIV.

CXV. De Mundis Infinitis Haeresis.

CXVI. Haeresis De Adae Et Evae Caecitate.

CXVII.

CXVIII. Haeresis Culpam Filiorum In Parentes Transfundens.

CXIX. Haeresis De Libro Deuteronomii.

CXX. De Nuptiarum Legitimarum Contemptoribus.

CXXI. De Divisione Orbis Haeresis.

CXXII. De Diluvio Haeresis.

CXXIII. Haeresis De Signis Zodiaci Et Ortu Hominum.

CXXIV. De Animabus Sceleratorum Haeresis.

CXXV. Haeresis De Christi Descensu Ad Inferos.

CXXVI. Haeresis De Anima Hominis.

CXXVII. De Christi Nativitate Haeresis.

CXXVIII. Haeresis De Induratione Dei.

CXXIX. Haeresis Negans David Christi Prophetam Fuisse.

CXXX. Haeresis De Psalterii Inaequalitate.

CXXXI. Haeresis De Peccato Cain.

CXXXII. De Cain Peccato Haeresis Quare Deus Ei Vitam Concesserit.

CXXXIII. De Stellis Coelo Infixis Haeresis.

CXXXIV. Haeresis Veteris Testamenti Multa Reprobans.

CXXXV. Haeresis De Cantici Canticorum Libro.

CXXXVI. De Mandato Adae Haeresis.

CXXXVII. De Imagine Et Similitudine Dei In Homine Haeresis.

CXXXVIII. Haeresis Deum Increpans Quod Diversis Linguis Et Modis Homines Allocutus Sit.

CXXXIX. De Animalibus Quatuor In Prophetis Haeresis Nimis Crassa.

CXL.

CXLI. De Levitico Mosi Error.

CXLII. Haeresis Septuaginta Duorum Interpretationem Respuens.

CXLIII. Haeresis De Septuaginta Interpretibus.

CXLIV. Alia De Eadem Re.

CXLV. Tertia De Eadem Re.

CXLVI. Haeresis De Libris Veteris Testamenti In Dolio Inventis.

CXLVII. Haeresis Quod Diis Alienis Non Sit Maledicendum.

CXLVIII. Haeresis De Melchisedech Sacerdote.

CXLIX. Haeresis De Zacharia Propheta De Jejunio.

CL. Haeresis De Uxoribus Et Concubinis Salomonis.

CLI.

CLII. De Spiramine Quod Adam Accepit Haeresis.

CLIII. Haeresis De Funiculo Mensorio In Zacharia Propheta.

CLIV.

CLV. Haeresis Decerpta Ex Isaia Propheta De Cherubim Et Seraphim.

CLVI. Haeresis De Isaia Propheta: Labia Tacta Carbone.

Syllabus Vocum Exoticarum Quae In Philastrio Occurrunt.

Index In Philastrium.

Index Rerum Quae In Hoc Tomo Continentur.

S. Eusebius Vercellensis.

Eusebii Vercellensis Evangelium.

Appendix Ad Evangelium Eusebii.

S. Eusebii Epistolae.

Firmicus Maternus.

S. Philastrius.

Finis Indicis Rerum.

LVI. Proclianitae.

Alii sunt discipuli horum, qui

1170B Prodianitae vocantur et Hermeonitae

1170D Proclianitae. Male in superioribus edit., Prodianitae. Vide Augustinum et auctorem Praedestinati c. 60, qui a Proclino quodam dictos affirmat. Adeoque diversi hi a Montanistis κατὰ Proclum, de quibus 1171A appendix Tertulliani de Praescript. c. 52. Cujus mentio Procli etiam apud Eusebium VI Hist. c. 20. Fabric.

Proclianitae appellantur, 1171A et

1171A Hermioritae. Hermiae videlicet, de quo capite superiore, discipuli, aliis dicti Hermiani, vel Hermogeniani. Porro Hermioritas scripsi pro Hermiotitis, 1171B quia observaveram Philastrium hac terminatione delectari, ut supra in Musoritis, Puteoritis. Fabric.

Hermioritae. Addunt etiam diversos errores, docentes quod

1171B In Ezechiele. Cap. I, 5 seq. Philastrii sententiam de hisce quatuor animalibus cognosces infra haeresi 135, 148, 149. Fabric.

in Ezechiele scriptum est de quatuor animalibus, quod leonem

1171B Regem Parthorum. Ita scribendum esse existimo pro Pastorum, quod prae se ferebant superiores editiones, et merito obscurum visum est doctissimo viro Jacobo Thomasio, qui in praefationibus suis p. 385, seq. copiose super hoc Philastrii loco disseruit. Nomen vero Parthorum positum hoc loco vel pro Persis, ut a Tertulliano et aliis factum notavit Salmasius ad librum de pallio p. 119 (et Persarum pro Parthis. Vales. ad Ammiani XXXI, 2, p. 620; Ez. Spanheim p. 149 b, ad orat. 1 Juliani) , vel quod malim (quia Aegyptiis praemittuntur) pro Assyriis, nam ita et Ammianus Marcellinus Parthos pro Assyriis posuit XXVIII, 4: Palpantesque advenam deformitate magna blanditiarum ita extollunt, ut Semiramin Parthi, vel 1171C Cleopatras Aegyptus, aut Arthemisiam Cares, vel Zenobiam Palmyreni. (Zenobiam Palmyreni. Sic Assyrios pro Persis poni, qui debellatis Babyloniis Assyriam sibi subjecere, notavit Herm. Witsius tom. I Miscell. sacr., dissert, 8.) Fuit etiam regum dynastia in Aegypto, numero decima septima, quae dicta est Pastorum. Sed de illa exponi Philastrium, quae sequitur distincta Aegyptiorum mentio, haud permittit. Fabric.

regem esse Parthorum,

1171C Vitulum Aegyptiorum. Ut Assyriis leonem tribuerunt propter potentiam, ita Aegyptiis vitulum, quod ab eo vituli specie Apis cultus fuit, itemque Mnevis. Vide Herodotum III, 28, Strabonem lib. XVII, p. 555, Ammianum XXII, 13, et Plinium VIII, 46 Hist. aliosque. Fabric.

vitulum Aegyptiorum,

1171C Aquilam Romanorum, Propter insigne aquilae quo jam pridem Romani (a C. Marii maxime tempore teste Plinio X Hist. 4) usi sunt. Aquilam in hoc viso Ezechielis etiam de Romanorum imperio accepit Nicolaus Lyra, et e Judaeis Rabbi Eliezer. Vide laudatas 1171D Jac. Thomasii praefationes p. 389, 399. Fabric.

aquilam Romanorum, hominem vero

1171D Piissimorum. Id est Christianorum. Hanc porro animalium Ezechielis interpretationem quam haeresibus Philastrius praesenti loco ascribit, vix usquam alibi reperias. Fabric.

piissimorum tenere similitudinem arbitrantur. Hi Sapientiae libro utuntur Sirach illius, qui scripsit post Salomonem, id est post multa tempora

1171D Librum unum Sapientiae. Constat Ecclesiastici Volumen a veteribus passim appellari jam Σοφίαν τοῦ Σειραχ vel τοῦ Ἰησοῦ, jam πανάρετον Σοφίαν, jam laudari nomine Salomonis, jam simpliciter, nullo auctoris nomine ascripto, Σοφίαν. Non immerito itaque mireris a Philastrio inter haereses Proclianitarum referri quod Sirachidis Sapientia veluti Salomone, usi sunt: quamquam enim verissimum est multo illam tempore post Salomonem scriptam esse, tamen non debebat Philastrium fugere multos hoc 1172A fecisse alios itidem bonos et catholicos scriptores, quorum magnum numerum allegant Serarius ad epistolam 1 S. Bonifacii, et Cotelerius ad epist. Clementis Romani p. 178 seq. Vide etiam S. Ambrosium in Psal. XXXVI, tom. I Benedictinor. p. 807. Fabric.

librum unum Sapientiae. Christum autem

1172B In carne venisse negantes. Hoc unum iisdem verbis de Proclianitarum erroribus e Philastrio excerpsit Augustinus haeresi 60. At auctor Praedestinati: Dicunt isti, Dei Filium sic paruisse (hoc est apparuisse) in terris, sicut Raphaelem angelum, aut Gabrielem, non carne assumpta, sed visa, id est κατὰ δόκησιν duntaxat, non in vero corpore humano. Quoniam vero addit eos nullum alium errorem pati, hinc colligo scriptori huic, quod ex aliis etiam argumentis suspicor, Philastrium, qui plures memorat, haud inspectum, sed solum Augustini librum, quem κατὰ πόδα perpetuo sequitur, ad manus fuisse. Fabric.

in carne venisse negantes, Resurrectionem, et Judicium 1172A non credentes, qui

1172B In locis Galatiae. Vide, si placet, quae dicta sunt capite superiore. Fabric.

in locis Galatiae commorantur, et

1172B Ut vulpes latitantes. Auctor Praedestinati: Sic se miscent populo Dei, ut non intelligantur. Denique quia nullum alium errorem patiuntur, communicant nobiscum, et hoc est quod pejus est, quia quoscumque simplices invenerint, ita eos faciunt sentire et credere. 1172C Fabric.

ut vulpes latitantes, plurimos depraedantur, sicut

1172C Salomon. Verus nempe ille, non Proclianitarum, Cantic. II, 15, qui locus frequentissime apud veteres haereticis Ecclesiam lacerantibus applicari solet. Caeterum uvis maxime insidiari vulpes, notum ex Nicandro, Theocrito et aliis, quorum loca adduxit Bochartus Hierozoici III, 13. Fabric.

Salomon testatus est, dicens: Prendite nobis vulpes minimas, exterminantes vineam Domini Salvatoris.