Philastrius of Brescia, Liber De Haeresibus

Patrologiae Cursus Completus

Elenchus Operum Quae In Hoc Volumine Continentur.

Prolegomena Ad Evangelium Eusebii Vercellensis

Epistola Dedicatoria Ad Joannem V, Lusitaniae Regem.

Epistola Philippi Garbelli Ad Blanchinum. De codice Brixiano.

Dissertatio Joan. Martianay In Versionem Italicam Evangelii Secundum Matthaeum, Descripti Ex Codd. Corbeiensi Et San-Germanensi In Hac Editione Ad Inf

Prooemium.

Caput Primum. De Antiqua Vulgata Et Italica Versione Divinarum Scripturarum.

Caput II. De Capitulis Praefixis Ante Sacrum Contextum Evangelii.

Caput III. De Utilitate Editionis Antiquae Vulgatae, Et De Vetustate Ac Praestantia Nostrorum Mss. Codicum.

Epistola Ruggerii Novariensis, Cathedralis Eusebianae Canonici, Ad Blanchinum Veronensem. Codicis Evangeliorum Vercellensis descriptio.

Blanchini Veronensis De Codice Vercellensi Judicium.

Epistola Blanchini Ad Joseph, S. R. I. Comitem De Thun Et Hohestein, Episcopum Gurcensem.

Epistola Blanchini Ad Musellium.

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Versionis Italicae Exemplaribus Collatum.

Incipit Evangelium Secundum Matthaeum.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Codex Corbeiensis.

Codex Brixianus.

Incipit Evangelium Secundum Johannem.

Codex Corbeiensis signatus, n º CXCV

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Codicibus Versionis Italicae Collatum. Pars secunda.

Incipit Argumentum.

Incipit Evangelium Secundum Lucam.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Incipit Evangelium Secundum Marcum.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Appendix Ad Evangelium Eusebii Vercellensis.

Monitum Editoris.

Epistola Blanchini. Comparantur variantes quaedam lectiones Evangelistarum

Epistola Blanchini Altera. Illustrantur Evangeliarii Brixiani Insigniores Lectiones.

Epistola Blanchini Altera. Describitur Codex Ms. Graeco-Latinus Evangeliorum Et Actorum, In Bibliotheca Cantabrigiensi Asservatus.

Epistola Theodori Bezae. Inclytae modisque omnibus celebratissimae Academiae Cantabrigiensi, etc.

Nota Manu Theodori Bezae Codici Inscripta.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Quadruplicis Cum Textu Graeco, In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata.

Concordantes Lectiones. Evangeliarii Quadruplicis Cum Decem Graecis Codicibus Mss. Romae Asservatis.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Codicis Veronensis Cum Versionibus Syriaca, Arabica, Persica Et Aethiopica In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata

Testimonia Veteris Testamenti A Christo, Apostolis, Et Evangelistis Allegata In Quatuor Sanctis Evangeliis. Exhibentur In Hoc Indiculo Juxta Hebraicam

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris Epistolae. Ex Galland. Bibl.

Epistola Prima. Ad Constantium Imperatorem. Acceptis litteris ad synodum convocatoriis, Imperatorem certiorem facit S. Praeses se properare Mediolanum

Epistola II. Ad Presbyteros Et Plebem Italiae. Gregi suo gratulatus S. Pastor de fide ejus, hortatur ad pergendam viam salutis.

Exemplar Libelli Facti Ad Patrophilum Cum Suis.

Epistola III. Ad Gregorium Episcopum Spanensem. Gratulatur Eusebius Gregorio quod restitisset Osio et plurimis cadentibus Arimino in communicatione Va

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris De Trinitate Confessio Ex Anecdotis Sacris Eugenii De Levis.

Monitum.

Disquisitio Praevia De Eusebii Vercellensis Fidei Expositione, Seu De Auctore Hujus Symboli.

De S. Trinitate Confessio.

Eusebianorum Operum Editionis Complementum, In Quo De Auctoris Vita Et Scriptis Notanda Quaedam Exponuntur.

I. De Eusebii Vercellensis vita et scriptis, ex Gallandio.

II. De ejusdem scriptis, et horum editionibus, ex Schaenemanno.

Anno Domini CCCLIII-CCCL. J. Firmicus Maternus.

Monitum.

Prolegomena.

Julii Firmici Materni V. C. De Errore Profanarum Religionum.

Proemium.

Caput Primum. Elementa ponit esse principia rerum cum vero haec diversa sint et potestate contraria, eorum nullum esse summum numen (licet de igne ta

Caput II. Aquae cultum apud Aegyptios refutat.

Caput III. Terrae cultum apud Phryges refutat.

Caput IV. Item Aeris apud Assyrios et Africanos populos nonnullos.

Caput V. Item Ignis apud Persas. Horum mysteria fabulasque detegit, lascivos tristesque ritus detestatur, admixtis saepe e sacris Christianorum cohort

Caput VI. Ab Elementorum cultu ad alias superstitiones transit earumque secreta pandit et primo quidem duorum Liberorum, Cretensis quippe ac Thebani,

Caput VII. Liberae vel Proserpinae historiam exponit, et Liberum pro sole, Liberam pro luna coli asserit.

Caput VIII. Continet maximam partem prosopopoeiam qua sol divinum, quem homines ipsi exhibebant, cultum oratione ad eos habita refutare atque detestar

Caput IX. Luctum de morte Adonidis a Marte in aprum converso percussi perstringit, et narrationem Evangelicam de ejecto daemonio paucis commemorat.

Caput X. Flagitia in cultu Veneris Paphiae explodit.

Caput XI. Item flagitia Jovis Sabazii.

Caput XII. Item et Corybantum flagitia foedosque ritus.

Caput XIII. Narrationibus de Deorum facinoribus quaevis flagitia hominibus commendari, et nomina hominibus inferiora atque deteriora pingi docet.

Caput XIV. Serapidem, ejus nomen et sacra e Josephi patriarchae historia fictum esse contendit et daemones in simulacris ex assiduis sacrificiis coll

Caput XV. De Penatibus agit, quorum nomen ex Penu derivat, et de Vesta, domestico tantummodo igne rebus igitur hominibus gratis utilibusque, quas deo

Caput XVI. Palladii originem exponit, ejusque numine neque Trojam, neque Romam, ab incendio tutam fuisse, nec ejus cultores in posterum tutos futuros.

Caput XVII. De quinque Minervis agit. Quintae Pallantis filiae, Palladium dedicatum fuisse, cujus ut concremetur imago, deleanturque templa, hortatur,

Caput XVIII. Etymologias, sive origines nominum, quae diis attribuebantur, exponit. Symbola deinde et signa cultus deorum explanat, multis simul, ubi

Caput XIX. 1. In Eleusinio: Ἐκ τυμπάνου βέβρωκα, etc., ubi multa habet de pane coelesti, fortassis eucharistico.

Caput XX. 2. In Mithriaco forte: Χαῖρε, νύμφιε· χαῖρε, νέον φῶς: qua occasione de Christo sponso mundique luce multa habet.

Caput XXI. 3. In alio, certe Mithriaco, Θεὸς ἐκ Πέτρας· ubi multa congerit ex sacris Scripturis de Christo lapide.

Caput XXII. 4. In Bacchico: Ἐλιλικερος δέμορφοι rectius, quod de diabolo dracone intelligit, cujus cornua ad crucem Christi trahit.

Caput XXIII. 5. In Isiacis, de redivivo Osiride: Θαρρεῖτε, μυσται· ubi occasione unguenti quo fauces mystarum deliniebantur, de venenato unguento diab

Caput XXIV. De unguento loquitur quod Pater Filio tradidit, Filiusque credentibus largitur.

Caput XXV. Excursu facto de misero hocce profanorum hominum errore graviter monet, et regnum Christo datum hac unctione indicari docet, multis Scriptu

Caput XXVI. Breviter Ecclesiae de Christo cum Adamo comparato dogma exponit quidquid Adamus perdidisset, eum, e Maria Virgine natum, invenisse. Redit

Caput XXVII. Ultimum Mithriacorum initiorum symbolum, Ταῦρος δράκοντος, καὶ δρακων ταὐρου πατὴρ, exponit. Serpentis meminit, Protoplastorum seductoris

Caput XXVIII. Draconem fictorum numinum auctorem dicit, sacrorumque suorum per lignum instaurationem semper curasse. Ligni hinc in sacris idolorum abu

Caput XXIX. Sententias colligit ex sacro Codice quae vanitatem idolorum testantur, de prospero et florente R. P. statu iis regnantibus deque maxime in

Caput XXX. Denique divinum de idololatris exstirpandis mandatum (Deut. XIII) imperatoribus inculpat, cui si morem gerant, et prosperum iis eventum et

Sanctus Philastrius, Brixiae Episcopus.

Epistola Dedicatoria Prima .

Epistola Dedicatoria II.

Pauli Galeardi Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio.

Concilium Aquileiense , Tempore Damasi Papae I Celebratum. Episcopi qui huic Concilio interfuerunt.

Saeculo XVI.

Saeculo XVII.

Saeculo XVIII.

Joan. Alberti Fabricii Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio Anno 1721 Editioni Hamburgensi Praemissa.

Epistola Joannis Raverdy, Variantes Lectiones Codicis Ms. Sangermanensis Em. Card. Quirino Transmittentis.

Epistola Hermanni Samuelis Notas Posthumas J. A. Fabricii Ad Philastrium Reimaro Transmittentis.

Selecta Veterum Testimonia De S. Philastrio.

Nonnullorum Philastrii Locorum Censura

Sancti Philastrii Episcopi Brixiani Liber De Haeresibus.

Catalogus Eorum Qui Ante Adventum Christi Haereseos Arguuntur.

XI. Ranarum Cultores.

XII. Musoritae.

XIII. Muscaccaronitae.

XIV. Troglodytae.

XV. Haeresis De Fortuna Coeli.

XVI. Baalitae.

XVII. Astaritae.

XVIII. Haeresis De Idolo Moloch Et Remphan.

XIX. Haeresis De Ara Tophet.

XX. Puteoritae.

XXI. Haeresis Ob Aeneum Serpentem.

XXII. Haeresis Subterraneis In Locis Ad Omnem Turpitudinem Apta.

XXIII. Haeresis Mulierum Cum Thamus Simulacro.

XXIV. Belitae.

XXV. Haeresis Cum Baal Idolo.

XXVI. De Pythonissa Muliere, Haeresis Superstitiosa.

XXVII. De Astar Et Astaroth Simulacris, Haeresis.

XXVIII. Herodiani.

Catalogus Eorum Qui Post Christi Passionem Haereseos Arguuntur.

XXXIII. Nicolaus Antiochenus.

XXXIV. Haeresis Ab Juda Traditore.

LI. Haeresis De Patris Et Filii Substantia.

LII. De Melchisedech.

LIII. Noetiani.

LIV. Sabellius.

LV. Seleuci Et Hermiae Haeresis De Deo Corporeo.

LVI. Proclianitae.

LVII. Floriani, Sive Carpocratiani.

LVIII. De Paschatis Festo Haeresis.

LIX. Chilionetitae.

LX. Haeresis Evangelium Joannis Et Apocalypsin Ipsius Rejiciens.

LXI. Manichaei.

LXII. Patriciani.

LXIII. Symmachiani.

LXIV. Paulus Samosatenus.

LXIX. Haeresis Animam Veram Christum Non Habuisse.

LXX. Tropitae.

LXXI. Haeresis De Passione Christi.

LXXVI. Passalorinchitarum Haeresis.

LXXVII. Aquarii.

LXXVIII. Haeresis De Prophetis.

LXXIX. Colluthiani.

LXXX. De Mundo Haeresis.

LXXXI. Excalceati.

LXXXII. Novatiani.

LXXXIII. Montanistae.

LXXXIV. Abstinentes.

LXXXV. Circuitores.

LXXXVI. Haeresis De Cibo Et Spiritu Sancto.

LXXXVII. Haeresis Alia De Paschate.

LXXXVIII. Apocryphi.

LXXXIX. Haeresis Quorumdam De Epistola Pauli Ad Hebraeos.

XC. Melitiani.

XCI. Rhetorii.

XCII. De Divinitate Christi Haeresis.

XCIII. Haeresis Triformem Deum Faciens.

XCIV. De Coelorum Diversitate.

XCV. Haeresis Terram Beatitudinis Ignorans Ac Reprobans.

XCVI. Haeresis Aquam A Deo Factam Esse Negans.

XCVII. Haeresis De Imagine Dei In Corpore Humano.

XCVIII. Haeresis De Anima Hominis Inspirata.

XCIX. Haeresis De Anima Et Intellectu Hominis.

C. Gnosticorum Et Manichaeorum Haeresis De Serpentibus Et A Vibus.

CI. De Falsis Prophetis Haeresis Deo Omnia Mala Ascribens.

CII. De Terrae Motu Haeresis.

CIII. Haeresis Hermis Trismegisti De Pecoribus Et Sideribus.

CIV. De Variis Linguis Haeresis.

CV. Haeresis De Nomine Linguae.

CVI. Haeresis De Annis Christi Et Tempore Dubitans.

CVII.

CVIII. De Gigantibus Tempore Noe.

CIX. Haeresis Deo Tribuens Paganitatem Et Omnia Facinora.

CX. Haeresis De Christianis Tempore Ultimo Verbo Dei Credentibus.

CXI. De Corpore Et Anima Hominis Haeresis Nocentissima.

CXII. De Annorum Mundi Incertitudine Haeresis.

CXIII. Haeresis De Septem Planetis.

CXIV.

CXV. De Mundis Infinitis Haeresis.

CXVI. Haeresis De Adae Et Evae Caecitate.

CXVII.

CXVIII. Haeresis Culpam Filiorum In Parentes Transfundens.

CXIX. Haeresis De Libro Deuteronomii.

CXX. De Nuptiarum Legitimarum Contemptoribus.

CXXI. De Divisione Orbis Haeresis.

CXXII. De Diluvio Haeresis.

CXXIII. Haeresis De Signis Zodiaci Et Ortu Hominum.

CXXIV. De Animabus Sceleratorum Haeresis.

CXXV. Haeresis De Christi Descensu Ad Inferos.

CXXVI. Haeresis De Anima Hominis.

CXXVII. De Christi Nativitate Haeresis.

CXXVIII. Haeresis De Induratione Dei.

CXXIX. Haeresis Negans David Christi Prophetam Fuisse.

CXXX. Haeresis De Psalterii Inaequalitate.

CXXXI. Haeresis De Peccato Cain.

CXXXII. De Cain Peccato Haeresis Quare Deus Ei Vitam Concesserit.

CXXXIII. De Stellis Coelo Infixis Haeresis.

CXXXIV. Haeresis Veteris Testamenti Multa Reprobans.

CXXXV. Haeresis De Cantici Canticorum Libro.

CXXXVI. De Mandato Adae Haeresis.

CXXXVII. De Imagine Et Similitudine Dei In Homine Haeresis.

CXXXVIII. Haeresis Deum Increpans Quod Diversis Linguis Et Modis Homines Allocutus Sit.

CXXXIX. De Animalibus Quatuor In Prophetis Haeresis Nimis Crassa.

CXL.

CXLI. De Levitico Mosi Error.

CXLII. Haeresis Septuaginta Duorum Interpretationem Respuens.

CXLIII. Haeresis De Septuaginta Interpretibus.

CXLIV. Alia De Eadem Re.

CXLV. Tertia De Eadem Re.

CXLVI. Haeresis De Libris Veteris Testamenti In Dolio Inventis.

CXLVII. Haeresis Quod Diis Alienis Non Sit Maledicendum.

CXLVIII. Haeresis De Melchisedech Sacerdote.

CXLIX. Haeresis De Zacharia Propheta De Jejunio.

CL. Haeresis De Uxoribus Et Concubinis Salomonis.

CLI.

CLII. De Spiramine Quod Adam Accepit Haeresis.

CLIII. Haeresis De Funiculo Mensorio In Zacharia Propheta.

CLIV.

CLV. Haeresis Decerpta Ex Isaia Propheta De Cherubim Et Seraphim.

CLVI. Haeresis De Isaia Propheta: Labia Tacta Carbone.

Syllabus Vocum Exoticarum Quae In Philastrio Occurrunt.

Index In Philastrium.

Index Rerum Quae In Hoc Tomo Continentur.

S. Eusebius Vercellensis.

Eusebii Vercellensis Evangelium.

Appendix Ad Evangelium Eusebii.

S. Eusebii Epistolae.

Firmicus Maternus.

S. Philastrius.

Finis Indicis Rerum.

CVIII. De Gigantibus Tempore Noe.

Alia est haeresis, quae

1223C De gigantibus. Ex Graeca versione Genes. VI, 2, multi veterum Ecclesiae doctorum hoc sibi persuaserunt, ut ad fragmentum Pseudo-Henochi notare me 1223D memini in Codice pseudepigrapho veteris Testamenti p. 172, seq. Licebit etiam consulere Suicerum in Thesauro p. 37 seq., et Christiani Schotani ad Sulpicium Severum notas, et Cotelerium ad Patres Apost. tom. I, p. 493. Fabric.

de gigantibus asserit, quod angeli miscuerint se cum feminis ante diluvium, et inde esse natos gigantes suspicatur; cum Nembroth non a spiritu, id est non ab angelo, sed

1223D Ab homine Chus. Genes. X, 8: Χοὺς δὲ ἐγένηνσε τὸν Νεβρώδ, οὗτος ἤρξατο εἶναι Γίγας ἐπὶ τῆς γῆς· οὗτος ἦν γίγας κυνηγὸς Κυρίου τοῦ Θεοῦ· διὰ τοῦτο ἐροῦσιν· Ὡς Νεβρώδ γίγας κυνηγὸς ἐναντίον Κυρίου. Fabric. —Διὰ τοῦτο ἐροῦσιν, Ὡς Νεμβρὼδ γίγας κυνηγὸς ἐναντίον Κυρίου. Gen. X, 9. Quod Philastrius vertit: Inde dicturi sunt, sicut Nemrod gigas ita fortis est, Vulg. quasi Nemrod robustus venator coram Domino. De hoc adagio Bochartus Geogr. sac. IV, 12, col 228; cui addi potest Vatablus in Criticis Pearsonii ad hunc Genesis locum, et Delrius in Adagiis Vet. Test. tom. 1, p. 17. Galeard.

ab homine Chus qui filius fuit Cham, inde natus sit postea, qui et in Scriptura primus Gigas est appellatus, quod iste coepit esse venator, et fortis homo ut et Gigas appellaretur in terra:

1223C Inde dicitur hi sunt

Inde dicturi sunt, inquit, sicut Nembroth Gigas ita fortis est (Gen. X, 9) , si qui ei similis in fortitudine postea videretur. Homines itaque fuerunt fortes, et a juventute rapaces, vastatores, jaculantes, cursitantes, praedationi 1224C vacantes, inde veluti alieni non solum morum, verum etiam

1223D Visus hominum. Aliam veluti speciem ac formam prae se ferentes. Fabric.

visus hominum:

1224C enormes aestimati contra . . . non de alia

enormes etiam ut contra naturam aliorum hominum tanta scelera perpetrantes nuncuparentur et gigantes.

1224C Gigas terrae monstrum. Orpheus octavo ἱεροῦ λόγου apud Auctorem magni etymologici:

1224D Οὓς καλέουσι γίγαντας ἐπώνυμον ἐν μακάρεσσι

Οὕνεκα γῆς ἐγένοντο καὶ αἵματος οὐρανίοιο.

Fabric.

Gigas enim per etymologiam, terrae monstrum dicitur,

1224D Ex duobus nominibus. Γῆ terra, et γῦια membra, proprie pedes. Fabric.

ex duobus nominibus compositum sive forma, sive vita, sive visu, sive fortitudine, sive mole membrorum.

1224D Nam ut scias gigantes non alia natura. In ms. Corb., non de alia natura, quod magis congruit. Negat porro Philastrius gigantes ex angelis et feminis genitos, quamvis hujus sententiae fuerint, praeter Ambrosium (Philastri σύχρονον καὶ σύμμαχον) de Noe et Arca 4, Lactantius, Eusebius, aliique apud Sixt. Sen. tom. V Bibl. Sanctae Annot. 77, qui tamen Ambrosium excusat, eumque allegorice locutum, ac pro angelis viros fideles, ac justos intellexisse affirmat. Vide, si vacat, notas Servatii Gallaei ad Lactantium II, 14, Potterum ad Clem. Alex. pag. 260, 366, Cotelerium ad Recognit. Clem. pag. 493, et in Clementinis Hom. VIII, 15, quibus in locis non δρακοντόποδες, anguipedes, gigantes illi dicuntur, quos Philastrius ἐξαδακτύλους vocat. Galeard.

Nam ut scias gigantes non alia natura, sed de hominum 1225A fuisse progenie editos, et ἐξαδακτύλους

1225B In regnorum libris. II Sam. XXI, 20: Καὶ ἦν ἀνὴρ Μαδών (Procop., ἐκ Γάδης), καὶ οἱ δάκτυλοι τῶν χειρῶν αὐτοῦ καὶ οἱ δάκτυλοι τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἓξ καὶ ἓξ, εἰκοσιτέσσαρες ἀριθμῷ.) Fabric.

in Regnorum libris habes, quos forma grandi, et mole membrorum diffusos, et ingenti fortitudine, de genere gigantum Regnorum libri annuntiarunt

1225C Post duo millia et trecentos annos diluvii. Sic apud Livium III, 5: Romanos quinque millia ac trecentos; et XXXIII, 27: Denarios triginta quatuor millia et quingentos quinquaginta. Plura Gronovius ad Livii XXXIX, 7. De rationibus autem ipsis computi annorum quo utitur Philastrius, a diluvio usque ad Davidis tempora, vide infra ad caput 112. Fabric.

post duo millia et trecentos annos diluvii; sicut et

1225C Illum Goliath. De quo interpretes ad I Sam. XVII, et Rever. Paulus Christianus Hillischerus Pastor Ecclesiae Dresdensis in vita Goliathi, quam eruditis et jucundis ornatam observationibus cum commentario in psalmum apocryphum CLI, et epistola de Oge gigante in lucem edidit Budissae 1716, in-4º. Fabric.

illum Goliath quem dejecit in pugna solus David beatissimus rex et propheta; cujus et aliorum talium

1225C Carra instructionem portabat armorum. Carrus, sive carra proprie plaustri Gallici genus, quo impedimenta imponebant, unde σκευοφόρος dicitur interpreti Graeco Caesaris. Vide Joan. Scheferum de Re vehiculari lib. II, c. 28, p. 329. Caeterum unde hoc habuerit Philastrius, nescio, quod de carra intellexit, 1225D quod alii de armigero I Sam. XVII, 7: Ὁ αἵρων τὰ ὅπλα αὐτοῦ προεπορεύετο αὐτοῦ. Pondus armorum Goliathi, Augustinus Calmetus notat excessisse libras 272. Fabric. — Carra instructionem portabat armorum. Carra et carrae, vox feminino genere non admodum frequens, occurrit bis in Praecepto Theodorici regis de carris S. Dionysii per omnem Galliam a teloneo exemptis, apud Mabillonium de Re Diplom. pag. 471: Nullus quislibet de judicibus nostris, vel de teloneariis de ipsa carra exigere, nec requirere non praesumatur; et paulo post: De omnia carraipsius monasterie Domni Dionensi (sic). Capitulare II Caroli Magni an. 813, cap. 10, ed. Baluz. p. 519: Ut Regis spensa in carra ducatur. Plura habes apud Cangium in carrae; sed carrus et carrum masculino et neutro genere usitatius apud scriptores melioris aevi Caesarem et Hirtium. Carrum etiam ab inferioris aevi scriptoribus passim usurpatum docet idem Cangius in Glossario. Galeard.

carra, inquit, instructionem portabat armorum. Quia ergo bestiali more a pueritia ad rapinam erant dediti hujusmodi homines, et veluti a natura hominum morumque alienos Scriptura nuntiavit. Nam quod illi angeli, qui de coelo dejecti sunt, non sint

1225B humanae solum

humanae naturae similes, non est dubium, nisi solum, quia nefanda et contraria, contraque Legem suggerere, sicuti et nunc hominibus faciunt, praevalebant

1226B Intrantes in homines. Suggerendo et ad mala incitando, quod ἐμβάλλειν, ὑποβάλλειν, ἐγγλύφειν, ὑποτίθεσθαι, διεγείρειν veteres dicere consueverunt. Vide Damasceni parallela sacra, tom. II, p. 648. 1226C Fabric.

intrantes in homines, id est suadentes, sicut Judaeis 1225B inimicus humani generis persuasit

1225B contra Dominum

contra Deum, contraque sanctos prophetas talia scelera perpetrare, sicut scriptum est:

1226C Text. Graec. Εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς. Fabric.

Intravit, inquit, Satanas in Judam. Ita igitur et ante intrantes immundi spiritus in animas

1226C Hominum ac feminarum. Homines pro viris ponit, ut supra c. 17: Idola hominum ac mulierum, ubi vide, si placet, a me notata. Fabric.

hominum ac feminarum, malae 1226A persuasionis scelera in orbem terrarum diffuderant. Si qui autem putaverit esse justum, angelos ita peccasse transformatos in carne,

1226B ut in ea carne mansisse

ut in ea remansisse, aut ita factos carnales crediderit, violenta ratione

1226B decernit historia

1226C Decernit historiam. Supra c. 101, condignam Dominus decernit sententiam enuntiando. Fabric.

decernit historiam; sicuti et

1226C Paganorum, et poetarum mendacia. Etiam atque etiam haec illis exprobrata a Christianis scriptoribus in praeclaris suis apologiis adversus Gentes, a Justino martyre, Clemente Alex., Arnobio, Tertulliano, Lactantio, Minucio Felice, Commodiano, Julio Firmico, aliisque. Fabric.

paganorum, et poetarum mendacia asserunt deos deasque transformatos, nefanda conjugia commisisse.

1226C Quod si factum est aliquando. Vide interpretes ad Ecclesiastae I, 9, et Gatakerum p. 257, ad M. Antonini VII, 1; Gassendum de philosophia Epicuri p. 166. Melissus Samius apud Palaephatum: ἔστιν, ἃ ἐγένετο, νῦν, καὶ ἔσται; M. Antoninus XII, 26, πᾶν τὸ γινόμενον οὗτως ἀεὶ ἐγίνετο, καὶ γενήσεται, καὶ νῦν 1226D πανταχοῦ γίνεται Fabric.

Quod si factum est aliquando, et nunc fieri non erit ambiguum: quod autem non factum est aliquando, nec modo fieri manifestum est. Gigas autem et in bono accipitur virtutis causa:

1226D LXX, Ἀγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεῖν ὁδὸν αὐτοῦ, quod de Christo libenter pii veteres interpretantur, ut Rufinus, Gregorius magnus, Bernardus, alii. Fabric.

Exsultabit enim ut Gigas ad currendam viam. Quod in Christi divina praesentia, probatum ostenditur atque consummatum.