Philastrius of Brescia, Liber De Haeresibus

Patrologiae Cursus Completus

Elenchus Operum Quae In Hoc Volumine Continentur.

Prolegomena Ad Evangelium Eusebii Vercellensis

Epistola Dedicatoria Ad Joannem V, Lusitaniae Regem.

Epistola Philippi Garbelli Ad Blanchinum. De codice Brixiano.

Dissertatio Joan. Martianay In Versionem Italicam Evangelii Secundum Matthaeum, Descripti Ex Codd. Corbeiensi Et San-Germanensi In Hac Editione Ad Inf

Prooemium.

Caput Primum. De Antiqua Vulgata Et Italica Versione Divinarum Scripturarum.

Caput II. De Capitulis Praefixis Ante Sacrum Contextum Evangelii.

Caput III. De Utilitate Editionis Antiquae Vulgatae, Et De Vetustate Ac Praestantia Nostrorum Mss. Codicum.

Epistola Ruggerii Novariensis, Cathedralis Eusebianae Canonici, Ad Blanchinum Veronensem. Codicis Evangeliorum Vercellensis descriptio.

Blanchini Veronensis De Codice Vercellensi Judicium.

Epistola Blanchini Ad Joseph, S. R. I. Comitem De Thun Et Hohestein, Episcopum Gurcensem.

Epistola Blanchini Ad Musellium.

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Versionis Italicae Exemplaribus Collatum.

Incipit Evangelium Secundum Matthaeum.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Evangelium Secundum Matthaeum Explicit. — Incipit Secundum Johannen.

Codex Corbeiensis.

Codex Brixianus.

Incipit Evangelium Secundum Johannem.

Codex Corbeiensis signatus, n º CXCV

Eusebii Vercellensis Evangelium Cum Variis Codicibus Versionis Italicae Collatum. Pars secunda.

Incipit Argumentum.

Incipit Evangelium Secundum Lucam.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Incipit Evangelium Secundum Marcum.

Lectiones Codicis Vindebonensis Abeuntes Ab Editione Vulgata.

Appendix Ad Evangelium Eusebii Vercellensis.

Monitum Editoris.

Epistola Blanchini. Comparantur variantes quaedam lectiones Evangelistarum

Epistola Blanchini Altera. Illustrantur Evangeliarii Brixiani Insigniores Lectiones.

Epistola Blanchini Altera. Describitur Codex Ms. Graeco-Latinus Evangeliorum Et Actorum, In Bibliotheca Cantabrigiensi Asservatus.

Epistola Theodori Bezae. Inclytae modisque omnibus celebratissimae Academiae Cantabrigiensi, etc.

Nota Manu Theodori Bezae Codici Inscripta.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Quadruplicis Cum Textu Graeco, In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata.

Concordantes Lectiones. Evangeliarii Quadruplicis Cum Decem Graecis Codicibus Mss. Romae Asservatis.

Concordantes Lectiones Evangeliarii Codicis Veronensis Cum Versionibus Syriaca, Arabica, Persica Et Aethiopica In Locis Abeuntibus Ab Editione Vulgata

Testimonia Veteris Testamenti A Christo, Apostolis, Et Evangelistis Allegata In Quatuor Sanctis Evangeliis. Exhibentur In Hoc Indiculo Juxta Hebraicam

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris Epistolae. Ex Galland. Bibl.

Epistola Prima. Ad Constantium Imperatorem. Acceptis litteris ad synodum convocatoriis, Imperatorem certiorem facit S. Praeses se properare Mediolanum

Epistola II. Ad Presbyteros Et Plebem Italiae. Gregi suo gratulatus S. Pastor de fide ejus, hortatur ad pergendam viam salutis.

Exemplar Libelli Facti Ad Patrophilum Cum Suis.

Epistola III. Ad Gregorium Episcopum Spanensem. Gratulatur Eusebius Gregorio quod restitisset Osio et plurimis cadentibus Arimino in communicatione Va

Sancti Eusebii Vercellensis Episcopi Et Martyris De Trinitate Confessio Ex Anecdotis Sacris Eugenii De Levis.

Monitum.

Disquisitio Praevia De Eusebii Vercellensis Fidei Expositione, Seu De Auctore Hujus Symboli.

De S. Trinitate Confessio.

Eusebianorum Operum Editionis Complementum, In Quo De Auctoris Vita Et Scriptis Notanda Quaedam Exponuntur.

I. De Eusebii Vercellensis vita et scriptis, ex Gallandio.

II. De ejusdem scriptis, et horum editionibus, ex Schaenemanno.

Anno Domini CCCLIII-CCCL. J. Firmicus Maternus.

Monitum.

Prolegomena.

Julii Firmici Materni V. C. De Errore Profanarum Religionum.

Proemium.

Caput Primum. Elementa ponit esse principia rerum cum vero haec diversa sint et potestate contraria, eorum nullum esse summum numen (licet de igne ta

Caput II. Aquae cultum apud Aegyptios refutat.

Caput III. Terrae cultum apud Phryges refutat.

Caput IV. Item Aeris apud Assyrios et Africanos populos nonnullos.

Caput V. Item Ignis apud Persas. Horum mysteria fabulasque detegit, lascivos tristesque ritus detestatur, admixtis saepe e sacris Christianorum cohort

Caput VI. Ab Elementorum cultu ad alias superstitiones transit earumque secreta pandit et primo quidem duorum Liberorum, Cretensis quippe ac Thebani,

Caput VII. Liberae vel Proserpinae historiam exponit, et Liberum pro sole, Liberam pro luna coli asserit.

Caput VIII. Continet maximam partem prosopopoeiam qua sol divinum, quem homines ipsi exhibebant, cultum oratione ad eos habita refutare atque detestar

Caput IX. Luctum de morte Adonidis a Marte in aprum converso percussi perstringit, et narrationem Evangelicam de ejecto daemonio paucis commemorat.

Caput X. Flagitia in cultu Veneris Paphiae explodit.

Caput XI. Item flagitia Jovis Sabazii.

Caput XII. Item et Corybantum flagitia foedosque ritus.

Caput XIII. Narrationibus de Deorum facinoribus quaevis flagitia hominibus commendari, et nomina hominibus inferiora atque deteriora pingi docet.

Caput XIV. Serapidem, ejus nomen et sacra e Josephi patriarchae historia fictum esse contendit et daemones in simulacris ex assiduis sacrificiis coll

Caput XV. De Penatibus agit, quorum nomen ex Penu derivat, et de Vesta, domestico tantummodo igne rebus igitur hominibus gratis utilibusque, quas deo

Caput XVI. Palladii originem exponit, ejusque numine neque Trojam, neque Romam, ab incendio tutam fuisse, nec ejus cultores in posterum tutos futuros.

Caput XVII. De quinque Minervis agit. Quintae Pallantis filiae, Palladium dedicatum fuisse, cujus ut concremetur imago, deleanturque templa, hortatur,

Caput XVIII. Etymologias, sive origines nominum, quae diis attribuebantur, exponit. Symbola deinde et signa cultus deorum explanat, multis simul, ubi

Caput XIX. 1. In Eleusinio: Ἐκ τυμπάνου βέβρωκα, etc., ubi multa habet de pane coelesti, fortassis eucharistico.

Caput XX. 2. In Mithriaco forte: Χαῖρε, νύμφιε· χαῖρε, νέον φῶς: qua occasione de Christo sponso mundique luce multa habet.

Caput XXI. 3. In alio, certe Mithriaco, Θεὸς ἐκ Πέτρας· ubi multa congerit ex sacris Scripturis de Christo lapide.

Caput XXII. 4. In Bacchico: Ἐλιλικερος δέμορφοι rectius, quod de diabolo dracone intelligit, cujus cornua ad crucem Christi trahit.

Caput XXIII. 5. In Isiacis, de redivivo Osiride: Θαρρεῖτε, μυσται· ubi occasione unguenti quo fauces mystarum deliniebantur, de venenato unguento diab

Caput XXIV. De unguento loquitur quod Pater Filio tradidit, Filiusque credentibus largitur.

Caput XXV. Excursu facto de misero hocce profanorum hominum errore graviter monet, et regnum Christo datum hac unctione indicari docet, multis Scriptu

Caput XXVI. Breviter Ecclesiae de Christo cum Adamo comparato dogma exponit quidquid Adamus perdidisset, eum, e Maria Virgine natum, invenisse. Redit

Caput XXVII. Ultimum Mithriacorum initiorum symbolum, Ταῦρος δράκοντος, καὶ δρακων ταὐρου πατὴρ, exponit. Serpentis meminit, Protoplastorum seductoris

Caput XXVIII. Draconem fictorum numinum auctorem dicit, sacrorumque suorum per lignum instaurationem semper curasse. Ligni hinc in sacris idolorum abu

Caput XXIX. Sententias colligit ex sacro Codice quae vanitatem idolorum testantur, de prospero et florente R. P. statu iis regnantibus deque maxime in

Caput XXX. Denique divinum de idololatris exstirpandis mandatum (Deut. XIII) imperatoribus inculpat, cui si morem gerant, et prosperum iis eventum et

Sanctus Philastrius, Brixiae Episcopus.

Epistola Dedicatoria Prima .

Epistola Dedicatoria II.

Pauli Galeardi Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio.

Concilium Aquileiense , Tempore Damasi Papae I Celebratum. Episcopi qui huic Concilio interfuerunt.

Saeculo XVI.

Saeculo XVII.

Saeculo XVIII.

Joan. Alberti Fabricii Ad Librum S. Philastrii De Haeresibus Praefatio Anno 1721 Editioni Hamburgensi Praemissa.

Epistola Joannis Raverdy, Variantes Lectiones Codicis Ms. Sangermanensis Em. Card. Quirino Transmittentis.

Epistola Hermanni Samuelis Notas Posthumas J. A. Fabricii Ad Philastrium Reimaro Transmittentis.

Selecta Veterum Testimonia De S. Philastrio.

Nonnullorum Philastrii Locorum Censura

Sancti Philastrii Episcopi Brixiani Liber De Haeresibus.

Catalogus Eorum Qui Ante Adventum Christi Haereseos Arguuntur.

XI. Ranarum Cultores.

XII. Musoritae.

XIII. Muscaccaronitae.

XIV. Troglodytae.

XV. Haeresis De Fortuna Coeli.

XVI. Baalitae.

XVII. Astaritae.

XVIII. Haeresis De Idolo Moloch Et Remphan.

XIX. Haeresis De Ara Tophet.

XX. Puteoritae.

XXI. Haeresis Ob Aeneum Serpentem.

XXII. Haeresis Subterraneis In Locis Ad Omnem Turpitudinem Apta.

XXIII. Haeresis Mulierum Cum Thamus Simulacro.

XXIV. Belitae.

XXV. Haeresis Cum Baal Idolo.

XXVI. De Pythonissa Muliere, Haeresis Superstitiosa.

XXVII. De Astar Et Astaroth Simulacris, Haeresis.

XXVIII. Herodiani.

Catalogus Eorum Qui Post Christi Passionem Haereseos Arguuntur.

XXXIII. Nicolaus Antiochenus.

XXXIV. Haeresis Ab Juda Traditore.

LI. Haeresis De Patris Et Filii Substantia.

LII. De Melchisedech.

LIII. Noetiani.

LIV. Sabellius.

LV. Seleuci Et Hermiae Haeresis De Deo Corporeo.

LVI. Proclianitae.

LVII. Floriani, Sive Carpocratiani.

LVIII. De Paschatis Festo Haeresis.

LIX. Chilionetitae.

LX. Haeresis Evangelium Joannis Et Apocalypsin Ipsius Rejiciens.

LXI. Manichaei.

LXII. Patriciani.

LXIII. Symmachiani.

LXIV. Paulus Samosatenus.

LXIX. Haeresis Animam Veram Christum Non Habuisse.

LXX. Tropitae.

LXXI. Haeresis De Passione Christi.

LXXVI. Passalorinchitarum Haeresis.

LXXVII. Aquarii.

LXXVIII. Haeresis De Prophetis.

LXXIX. Colluthiani.

LXXX. De Mundo Haeresis.

LXXXI. Excalceati.

LXXXII. Novatiani.

LXXXIII. Montanistae.

LXXXIV. Abstinentes.

LXXXV. Circuitores.

LXXXVI. Haeresis De Cibo Et Spiritu Sancto.

LXXXVII. Haeresis Alia De Paschate.

LXXXVIII. Apocryphi.

LXXXIX. Haeresis Quorumdam De Epistola Pauli Ad Hebraeos.

XC. Melitiani.

XCI. Rhetorii.

XCII. De Divinitate Christi Haeresis.

XCIII. Haeresis Triformem Deum Faciens.

XCIV. De Coelorum Diversitate.

XCV. Haeresis Terram Beatitudinis Ignorans Ac Reprobans.

XCVI. Haeresis Aquam A Deo Factam Esse Negans.

XCVII. Haeresis De Imagine Dei In Corpore Humano.

XCVIII. Haeresis De Anima Hominis Inspirata.

XCIX. Haeresis De Anima Et Intellectu Hominis.

C. Gnosticorum Et Manichaeorum Haeresis De Serpentibus Et A Vibus.

CI. De Falsis Prophetis Haeresis Deo Omnia Mala Ascribens.

CII. De Terrae Motu Haeresis.

CIII. Haeresis Hermis Trismegisti De Pecoribus Et Sideribus.

CIV. De Variis Linguis Haeresis.

CV. Haeresis De Nomine Linguae.

CVI. Haeresis De Annis Christi Et Tempore Dubitans.

CVII.

CVIII. De Gigantibus Tempore Noe.

CIX. Haeresis Deo Tribuens Paganitatem Et Omnia Facinora.

CX. Haeresis De Christianis Tempore Ultimo Verbo Dei Credentibus.

CXI. De Corpore Et Anima Hominis Haeresis Nocentissima.

CXII. De Annorum Mundi Incertitudine Haeresis.

CXIII. Haeresis De Septem Planetis.

CXIV.

CXV. De Mundis Infinitis Haeresis.

CXVI. Haeresis De Adae Et Evae Caecitate.

CXVII.

CXVIII. Haeresis Culpam Filiorum In Parentes Transfundens.

CXIX. Haeresis De Libro Deuteronomii.

CXX. De Nuptiarum Legitimarum Contemptoribus.

CXXI. De Divisione Orbis Haeresis.

CXXII. De Diluvio Haeresis.

CXXIII. Haeresis De Signis Zodiaci Et Ortu Hominum.

CXXIV. De Animabus Sceleratorum Haeresis.

CXXV. Haeresis De Christi Descensu Ad Inferos.

CXXVI. Haeresis De Anima Hominis.

CXXVII. De Christi Nativitate Haeresis.

CXXVIII. Haeresis De Induratione Dei.

CXXIX. Haeresis Negans David Christi Prophetam Fuisse.

CXXX. Haeresis De Psalterii Inaequalitate.

CXXXI. Haeresis De Peccato Cain.

CXXXII. De Cain Peccato Haeresis Quare Deus Ei Vitam Concesserit.

CXXXIII. De Stellis Coelo Infixis Haeresis.

CXXXIV. Haeresis Veteris Testamenti Multa Reprobans.

CXXXV. Haeresis De Cantici Canticorum Libro.

CXXXVI. De Mandato Adae Haeresis.

CXXXVII. De Imagine Et Similitudine Dei In Homine Haeresis.

CXXXVIII. Haeresis Deum Increpans Quod Diversis Linguis Et Modis Homines Allocutus Sit.

CXXXIX. De Animalibus Quatuor In Prophetis Haeresis Nimis Crassa.

CXL.

CXLI. De Levitico Mosi Error.

CXLII. Haeresis Septuaginta Duorum Interpretationem Respuens.

CXLIII. Haeresis De Septuaginta Interpretibus.

CXLIV. Alia De Eadem Re.

CXLV. Tertia De Eadem Re.

CXLVI. Haeresis De Libris Veteris Testamenti In Dolio Inventis.

CXLVII. Haeresis Quod Diis Alienis Non Sit Maledicendum.

CXLVIII. Haeresis De Melchisedech Sacerdote.

CXLIX. Haeresis De Zacharia Propheta De Jejunio.

CL. Haeresis De Uxoribus Et Concubinis Salomonis.

CLI.

CLII. De Spiramine Quod Adam Accepit Haeresis.

CLIII. Haeresis De Funiculo Mensorio In Zacharia Propheta.

CLIV.

CLV. Haeresis Decerpta Ex Isaia Propheta De Cherubim Et Seraphim.

CLVI. Haeresis De Isaia Propheta: Labia Tacta Carbone.

Syllabus Vocum Exoticarum Quae In Philastrio Occurrunt.

Index In Philastrium.

Index Rerum Quae In Hoc Tomo Continentur.

S. Eusebius Vercellensis.

Eusebii Vercellensis Evangelium.

Appendix Ad Evangelium Eusebii.

S. Eusebii Epistolae.

Firmicus Maternus.

S. Philastrius.

Finis Indicis Rerum.

CLVI. Haeresis De Isaia Propheta: Labia Tacta Carbone.

Sunt quidam qui aestimant,

1297C quod Esaias beatus post

quod Isaias post confessionem populi peccatoris, ac precem quam supplex ad Deum effuderat,

1297D De Cherubim unus. Ἓν τῶν Σεραφίμ. Noster infra: Nam hic de Cherubim aut Seraphim unum animal cum dicit. Fabric. — De Cherubim unus. Ad haec verba sic Fabricius: Noster infra: Nam hic de Cherubim aut Seraphim. Hinc apparet Fabricium voluisse mutatum τὸ cum in nam ubi editiones legunt cum hic de Cherubim aut Seraphim; et certe illud melius, 1298C quamvis Hamburgensis quoque cum pro nam adhuc retineat etiam invito Fabricio. Quod sequitur in textu paulo post edixerint, pro quo, ait Fabricius, est qui malit eluxerunt, hoc fortasse magis arridet, licet ipse subdat nihil esse mutandum; et quidem recte, nam et Corb. cod. et Basil. editio habent edixerint; ut etiam paulo post virtus ignea peragrans, quamvis Cotelerius a Fabricio allatus pro peragrans mallet flagrans. Galeard.

de Cherubim unus 1298A (Isai. VI, 6) venerit missus

1297C Domino

a Deo ad prophetam, et acceperit de forcipe carbonem, et tetigerit labia ipsius, aitque ei:

1298C Ecce jam mundatus es. Ἰδοὺ ἥψατο τοῦτο τῶν χειλέων σου, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου περικαθαριεῖ. Fabric.

Ecce jam mundatus es (Ibid., 7) .

1298C Putant autem. Priores editt. aut, et mox: cum hic de Cherubim, aut Seraphim. Fabric.

Putant autem de angelis unum venisse ad eum, aut de animalibus, aut de forcipe ignem accepisse, et mundasse prophetam, quod non est adeo

1298C scientia salutaris

scientiae salutaris; cum hic de Cherubim, aut Seraphim unum animal cum dicit, id de duobus Testamentis dicit: unde patriarchae, prophetae, sacerdotes

1298C Edixerint. Est qui malit eluxerunt, sed nihil mutandum. Fabric.

edixerint, et apostoli, qui mundo omni adventuram gratiam ostendebant

1298D Quadriformi virtute. Vide cap. 155. Fabric.

quadriformi virtute fulgentia munera ad certamina coelestia capientibus ministrantes. Nam

1298D Cherubim plenitudo scientiae dicitur. Philoni pag. 668: Ἐπίγνωσις καὶ ἐπιστήμη πολλή; et: Πλῆθος γνώσεως, Anastasio Sinaitae XII Anagog. contemplat. in Hexaemeron pag. 13; Dionysio de coelesti Hierarch., χύσις σοφίας, et Chrysostomo homilia 3 in Anomoeos πεπληθημένη γνῶσις. Origeni, Hieronymo, Augustino, et aliis scientiae multitudo. Vide Petavium dogm. Theol. de Angelis II, 3. Fabric.

Cherubim plenitudo scientiae dicitur,

1298D Seraphim virtus ignea peragrans. Nomen Seraphim in editis male exciderat, quod restituendum recte monuit Cotelerius III Monument. pag. 559. Idem pro peragrans legit flagrans. Hieronymo Seraphim incendentes, vel ardentes. Dionysio ἐμπρησταί, Cyrillo Alex. Θερμαίνοντες. Chrysostomo ἔμπυρα στόματα. Eusebio VII, 1, Demonstr. Evangel., ἀρχὴ στόματος αὐτῶν. Aliis πνεύματα ἀνιστάμενα. Vide Hieronymum Martianaei tom. II, p. 266. Fabric.

Seraphim virtus ignea peragrans appellatur. Hi itaque plenitudinem habentes scientiae spiritalis, ac Christi mysterii tenentes divitias, diversas doctrinas jussu Domini nobis dimittunt et deferunt, omnique saeculo itidem sine quadam intermissione nuntiantes; ex quibus unus missus est ad Isaiam prophetam, hanc quippe Christi doctrinam annuntians, 1298B Salvatorem, quod erat adventurus in carnem, Spiritusque divini credentibus allaturus gratiam copiosam. Isaias itaque de patriarchis, et Lege, et prioribus suis prophetis acceperat gratiam fortiorem, id est divini Spiritus potentiam ampliorem; a prioribus scilicet,

1298C ut Sancti mysterium

ut Christi mysterium, id est incorporationis ipsius, saeculo gratiam nuntiaret. Ideo et

1298D Dominus ad quosdam. Discipulos suos. ὦ ἀνόητοι καὶ βραδεῖς τῇ καρδίᾳ. Fabric.

Dominus ad quosdam: O duri corde, et imprudentes animo (Luc. XXIV, 25) , cur non advertitis, quod Lex, et prophetae de Filio hominis, quae ante praedixerant affutura, cuncta consummari oportuerat? Decebat enim de patriarchis, et Lege beatum accipere Isaiam, ut ab eis doctus, forti animo Christi carnalem praesentiam praedicaret. Ignem etiam quod ait accepisse angelum, et purgasse ipsius labia, utique divini Spiritus ei gratiam ostendebat concessam 1299A Domino, ut ait:

1299C Ignem veni mittere. Πῦρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη. Conferendus ad hunc locum Cotelerius ad Recogn. Clementis VI. 4, p. 549. Fabric.

Ignem veni mittere in mundum, quam volo ut accendatur ocius (Luc. XII, 49) ? De forcipe autem, id est de ferro, de invicta natura ejus, atque divina quippe dicebat potentia, quod corpus Christi divino Spiritu, divinaque potentia in utero sanctae Virginis creatum, atque consummatum est, sicut scriptum est:

1299C Spiritus sanctus superveniet. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σε, καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Virtutem Dei posuit Philastrius, verbum ut solet reddens pro verbo. Fabric.

Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Dei obumbrabit te (Luc. I, 35) .

1299B Inque eo apparens

In quo apparens corpore vinceret omnia, a nullo autem superaretur. Sicut enim ferro domantur ac subjiciuntur omnia, a quo et gladius gignitur, ut dictum est:

1299C Verbum Domini. Apostolus ait, verbum Dei penetrabilius esse, quovis gladio ancipiti, τομώτερον ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον. Fabric.

Verbum

1299B Domini ut gladius

Domini gladius bis acutus (Hebr. IV, 12) , qui domare

1300B potest omnia

potest testimonia, domari autem ab aliquo non potest: daturusque eis erat post passionem in resurrectione divini Spiritus beatis apostolis invictam potentiam, ut scriptum est:

1299C Spiritus Domini. Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾽ ἐμέ. Fabric.

Spiritus Domini super me,

1299C Et caetera. Sic supra cap. 144. Fabric.

et caetera (Isai. LXI, 1) . Et Petrus promissione accepta a Patre,

1299C Ad Judaeos dicens. Cujus loci vim, ac sensum breviter indicat Philastrius, non verba ipsa adducit. Fabric.

ad Judaeos dicens, effudit hanc gratiam, quam vos videtis, atque auditis hodie. Igni etiam forcipem 1299B sicut formari cognoscimus, ita et corpus Domini divino Spiritu (Luc. I, 35) novimus consummatum. Itaque ita suis eum dedisse in corpore illam promissam gratiam, atque invictam potentiam, ut ait:

1299C Dedi vobis . . . Ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Fabric.

Dedi vobis potestatem calcare super omnem virtutem inimici (Luc. X, 19) ; et Apostolus:

1299C Quis nos separabit. Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς 1299D ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ. Fabric.

Quis nos separabit a charitate Christi (Rom. VIII, 35) ? per quae eis cunctis jam in hoc credentibus saeculo, ut dictum est, per impositionem manus apostolorum divinus dabatur Spiritus in Christum Dominum credentibus Salvatorem (Act. VI, 6; VIII, 17; IX, 17; XIII, 3; XXVIII, 8) . Et sicut duo animalia duo haec Testamenta accipiuntur, 1300A Legis, et prophetarum, astantia Domino,

1299D Sicut viderunt in monte apostoli. Mosen, et Eliam in monte Thabor astantes Christo Matth. XVII, 3, viderunt apostoli Petrus, Jacobus, et Joannes, unde hanc de duplici Testamento Legis, et Prophetarum anagogen Philastrius colligit. Fabric.

sicut viderunt in monte apostoli; attamen

1299D Rationis erit. Sic supra c. 146, ut ergo est rationis. Fabric.

rationis erit, quod et duo animalia intelligenda sunt

1299D Mandatum primum quod datum est. Oeconomia ante Mosaica frequenter sub Mandati nomine venit nostro Scriptori, ut notare me memini ad cap. 110, 136, 148, 150 et 153. Fabric.

Mandatum primum quod datum est,

1299D Quod et spiritale. Rom. VII, 14, ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν. Fabric.

quod et spiritale potest intelligi, ut scriptum est, quod et Salvator

1299D Non solvit, sed confirmavit potius. Matth. V, 17, οὐ καταλύσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. Fabric.

non solvit, sed confirmavit potius. Secundum autem animal doctrinam Christi, id est fidem ejus, et gratiam incorporationis, et Testamenti, passionisque ejus, et resurrectionis mysterium continebat. Unde

1299D Lex litterae. Lex scripta, Mosaica. Tria tempora distinguit etiam S. Augustinus Ser. 110, unum ante Legem, alterum sub Lege, tertium sub Gratia. Sic 1300C et Auctor librorum de Promissionibus inter S. Prosperi Opera. Pelagius praef. ad Epistolas Pauli distinguit Legem naturae, Legem litterae, et tertiam Legem veteris novique Testam. per Spiritum sanctum novissime datam per Jesum Christum Dominum nostrum, per quem habemus accessum in Gratia ista in qua stamus, et gloriamur. Idem Pelagius Legem litterae pro Mosaica saepius ponit Commentar. in Rom. II, 3. Fabric.

Lex litterae in medio est posita inter Mandatum, et Gratiam, quae si intelligitur de Christo, consentanea in multis accipitur; si autem in carnali justificatione quis salvari putaverit, abjicienda decernitur; cum de Patre, et Filio, et sancto Spiritu ante Legem, id est

1300C Ante tria millia annorum et septingentos annos. Tot anni ex Philastrii calculo effluxere ab Orbe condito usque ad datam Moysi Legem. Vide quae supra ad cap. 110 et 112. Fabric.

ante tria millia annorum et septingentos annos, justi priores illi sub Mandato viventes, ac beatam Trinitatem colentes, et suis filiis tradentes, cognatisque et saeculi praedicabant, mysteriumque Christi Domini de ipso Mandato

1300B antiquissimo nuntiabant

antiquissimo nuntiabatur. 1300B

1300C Lex admonitio Mandati est. Lex repetit denuo et in memoriam revocat ea, quae per lumen naturale hominibus ante Legem observanda Deus significaverat. Fabric.

Lex itaque admonitio Mandati est,

1300C Quae et conjungitur secundum fidem. Pars Legis Mosaicae, quae pietatem et morum innocentiam spectat, etiam Christianis sancte servanda. Fabric.

quae et conjungitur secundum fidem colendae Trinitatis, et iterum separantur quaedam ejus propter Judaicam, et carnalem justificationem; cum et prophetae illa destruxerint antea, et Salvator abjecerit, et apostoli vetuerint circumcidi homines (Galat. V, 2) . Lex itaque de Mandato

1300D Causa cogente carnali. Haec ita conjungenda sunt; estque sententia, propter causam carnalem, duritiem cordis Judaeorum, quaedam fuisse a Moyse superaddita Legi naturali, neutiquam perpetua vero illa, sed a Christo iterum abroganda. Fabric.

causa cogente carnali descendit ad tempus. Gratia autem Christi, id est mysterium incorporationis, et passionis, et resurrectionis, fideique ejus, et ascensionis in coelum ante Legem a justis omnibus noscebatur, et

1300D Quaerentibus, et capientibus. Ita legendum pro cupientibus vix dubitabis, si caput 145, et 146 et ad haec a me notata contuleris. Fabric. — Quaerentibus et capientibus. Optima Fabricii emendatio, qui subdit: Ita legendum pro cupientibus vix dubitabis, si caput 145, et 146 ibique a me notata contuleris. In Basileensi, et Lugdun. editione legitur cupientibus, sed in ms. Corbeiensi recte capientibus; ex quo supplendus quoque locus cap. 150, juxta quod quisque desiderat, ubi Corbeiensis plenius, juxta quod capit quisquis et desiderat. Sic idem Philastrius cap. 156, fulgentia munera ad certamina coelestia capientibus ministrantes; quare etiam cap. 153, procul dubio pro cupientium scribendum est capientium, de quo dubitabat Fabricius. Galeard.

quaerentibus, et capientibus non celabatur; ut Enoch, Noe, et Melchisedech, et Jacob, et aliis justis ac beatissimis Patriarchis, et 1301A caeteris, qui ante Legem Mosis vixerant, sub Mandato scilicet constituti, atque in omnibus justificati a Domino. Lex autem et Fides Christi dicitur, ut ait Apostolus:

1301A Per legem fidei. Διὰ νόμου πίστεως. Fabric.

per Legem fidei Christi (Rom. III, 27) . Lex carnalis justificatio Judaeorum est.

1301A Mandatum autem etsi

Mandatum etsi non putatur Lex esse, tamen quod a Domino servo dicitur et decernitur, Legis est ratio, ut quod velit, eligat aut servare

1301A Ut amicus et fidelis. Vide Joan. XV, 14, 15; Matth. XXIV, 45, XXV, 21 seq. Fabric.

ut amicus et fidelis, aut contemnere ut servus sub Lege subjectus. Unde et Salvator apostolis

1301A Mandatum dabat. De se invicem amandis. Joan. XIII, 34; XV, 12, 17. Fabric.

mandatum dabat ut amicis et fidelibus, quod et Adae patri nostro, antequam peccaret, similiter dederat. Post peccatum autem non jam mandatum societatis et propinquitatis, ac dilectionis 1302A erat et fraternitatis; sed

1301A Timendae severitatis. Legendum puto: servitutis 1301B judicium decernebatur. Ita enim supra: quod a Domino 1302A servo dicitur et decernitur. Et mox: aut servare ut amicus et fidelis, aut contemnere ut servus sub Lege subjectus. Fabric.

timendae severitatis judicium decernebat, in contemnendis Legis sententiis scilicet, ut etiam ait Moses:

1302A Maledictus omnis. Ἐπικατάρατος πᾶς ἄνθρωπος ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς λόγοις τούτοις τοῦ νόμου τούτου ποιῆσαι αὐτούς. Fabric.

Maledictus omnis, qui in legitimis non permanserit libri hujus. Ideo et Salvator, quae in Lege dicta fuerant admonebat, et quae ante Legem data fuerant sub illis beatissimis comprobabat; ut suam doctrinam illorum priorum conjungeret, multorumque ita credentium, et circumcisorum pariter copularet, et naturalium itidem, id est Gentium credentium, sociaret; ac nolentium Judaeorum, aliorumque incredulitatem, et imperitiam conjunctam utrorumque condemnaret.