QUINTI SEPTIMII FLORENTIS TERTULLIANI AD NATIONES

 0559B 1. Testimonium ignorantiae vestrae, quae iniquitatem dum defendit, revincit, in promptu est, quod omnes, qui vobiscum retro ignorabant et vobisc

 2. In quo ipsi etiam contra formam indicandorum malorum judicatis. Nam nocentes quidem perductos, si admissum negent, tormentis urgetis ad confessione

 3. Vos igitur, alias diligentissimi ac pertinacissimi discussores scelerum longe minorum, cum talibus tam horrendis et omnem impietatem supergressis e

 4. Sed dicitis, sectam nomine puniri sui auctoris. Primo quidem, sectam de auctoris appellatione notari, utique probum usitatumque jus est, dum philos

 5. Quod ergo dicitis: pessimi et probrosissimi avaritia, luxuria, improbitate non negabimus quosdam sufficit et hoc ad testimonium nominis nostri: s

 6. His propositionibus responsionibusque nostris, quas veritas de suo suggerit, quotiens comprimitur et coarctatur consciencia vestra, tacitae ignoran

 7. Unde ergo, inquitis, tantum de vobis famae licuit, cujus testimonium suffecerit forsitan conditoribus legum? Quis, oro, sponsor aut illis tunc aut

 8. Si qua istic, apud vos saltem ratio est, edatis velim primum et secundum genus, ut ita de tertio constet. Psammetichus quidem putavit tibi se ingen

 9. Sed quid ego mirer vana vestra, cum ex forma naturali concorporata et concreta intercessit malitia et stultitia sub eodem mancipe erroris? Sane, qu

 10. Pudeat igitur deos ab homine defendi. Effundite jam omnia venena, omnia calumniae tela infligite huic nomini, non cessabo ultra repellere at post

 11. Nec tantum in hoc nomine rei desertae communis religionis, sed superductae monstruosae superstitionis. Nam, ut quidam, somniastis caput asinium es

 12. Crucis qualitas, signum est de ligno etiam de materia colitis penes vos cum effigie quanquam sicut vestrum humana figura est, ita et nostrum pro

 13. Alii plane humanius solem Christianum deum aestimant, quod innotuerit ad orientis partem facere nos precationem vel die solis laetitiam curare. Qu

 14. Nova jam de Deo nostro fama suggessit. Adeo nuper quidam perditissimus in ista civitate, etiam suae religionis desertor, solo detrimento cutis Jud

 15. Plures Onocoetae penes vos deprehenduntur. Si in deis aequalitate concurrimus, sequitur, ut sacrificii vel sacri quoque inter nos diversitas nulla

 16. Quanquam quid minus, imo quid non amplius facitis? parum scilicet humanis visceribus inhiatis, quia vivos et puberes devoratis? parum humanum sang

 17. De Obstinationibus vero vel praesumptionibus, si qua proponitis, ne istae quidem ad communionem comparationis absistunt . Prima obstinatio est, qu

 18. Imo qui deum Caesarem dicitis, et deridetis, dicendo quod non est, et male dicitis, quia non vult esse quod dicitis mavult enim vivere, quam deus

 19. Hucusque, opinor, horrenda obstinationum christianarum quae si vobiscum communicamus, superest deridenda personarum conferamus quamquam de persu

 [20.] Quoniam igitur usque, iniquissimae nationes, non agnoscitis, imo insuper exsecramini vestros, si nihil inter vos diversitas habet, si unum et ei

 LIBER SECUNDUS.

 0585D 1. Nunc de deis vestris, miserandae nationes, congredi vobiscum defensio nostra desiderat, provocans ipsam conscientiam vestram, ad censendum, a

 2. Sed physicorum auctoritas philosophorum ut mancipium sapientiae patrocinatur. Sane mera sapientia philosophorum , cujus infirmitatem prima haec con

 3. His ita expeditis , videmus physicum istud ad 0589C hoc subornatum, ut deos elementa contendat, cum his etiam alios deos natos alleget Dei enim no

 0590D 4. Aiunt quidam propterea deos fuisse appellatos, quod θέειν et σείεσθαι, procurrere ac motari interpretatio est. Sane vocabulum istud non est a

 5. Quin ergo ad humaniorem aliquanto . . . . imur opinionem, quae de communi omnium sensu et simplici cog. . . . deducta videatur ? Nam et Varro memin

 6. Age jam, conceditisne divinitatem non modo non serviliter currere, sed imprimis integre stare, neque minui neque intercipi neque corrumpi debere. C

 7. Caeterum cui res examinabitur, verisimilius utique dicet elementa ista ab aliquo regi, quam ultro . . . igitur non deos, quae sub aliquo. At si in

 8. Superest gentile illud genus inter populos deorum, quos libidine sumptos, non pro notitia veritatis, docet privata notitia. Deum ergo existimo ubiq

 0597B 9. Haec secundum tripertitam dispositionem . . . . divinitatis aut notiora aut insigniora digessimus, ut possit jam videri satis responsum de ph

 10. Ad foediora festino. Non puduit auctores vestros de Larentina palam facere . Scortum haec meritorium fuit, sive dum Romuli nutrix, et ideo lupa, q

 [11.] Non contenti eos deos asseverare, qui visi retro, auditi contrectatique sunt, quorum effigies descriptae, negotia digesta, memoria propagata, um

 12. Et quonam usque deos . . . quia disserendum, quales deos receperitis, quantum vobis erus . . . . Rideam vanitatem, an exprobrem caecitatem, est ad

 0603C 13. Satis de Saturno et Prosapia ejus . . . . um est, homines fuisse. Tenemus compendium, in caeteros originis praescriptionem, ne per singulos

 14. Sed quoniam alios seorsum volunt in divinitatem ab hominibus receptos, et distingui inter nativos et factos secundum Dionysium Stoicum, de ista qu

 15. Longum foret recensere etiam de illis quos in sidera sepelistis, et audaciter dei . . . tratis. Sic opinor digni de coelo Castores et Perseus et E

 16. Quaeso vos, cum dicitis invenisse illos, non confitemini prius fuisse quae invenirentur. Cur ergo non auctorem potius honoratis, cujus haec dona s

 0607A 17. Denique . . . . toribus suis non negatis omnibus his quos deos antiquitas voluit, posteritas c . . . . superstitionum . . . . l . . , praesu

 Fragment...

Chapter XV.—The Constellations and the Genii Very Indifferent Gods. The Roman Monopoly of Gods Unsatisfactory. Other Nations Require Deities Quite as Much.

It would be tedious to take a survey of all those, too, whom you have buried amongst the constellations, and audaciously minister to as gods.599    Deis ministratis. I suppose your Castors, and Perseus, and Erigona,600    The constellation Virgo. have just the same claims for the honours of the sky as Jupiter’s own big boy601    Jovis exoletus, Ganymede, or Aquarius. had. But why should we wonder? You have transferred to heaven even dogs, and scorpions, and crabs. I postpone all remarks602    He makes a similar postponement above, in c. vii., to The Apology, cc. xxii. xxiii. concerning those whom you worship in your oracles. That this worship exists, is attested by him who pronounces the oracle.603    Divini. Why; you will have your gods to be spectators even of sadness,604    Et tristitiæ arbitros. as is Viduus, who makes a widow of the soul, by parting it from the body, and whom you have condemned, by not permitting him to be enclosed within your city-walls; there is Cæculus also, to deprive the eyes of their perception; and Orbana, to bereave seed of its vital power; moreover, there is the goddess of death herself. To pass hastily by all others,605    Transvolem. you account as gods the sites of places or of the city; such are Father Janus (there being, moreover, the archer-goddess606    Diva arquis. Jana607    Perhaps another form of Diana.), and Septimontius of the seven hills.

Men sacrifice608    Faciunt = ῥίζουσι. to the same Genii, whilst they have altars or temples in the same places; but to others besides, when they dwell in a strange place, or live in rented houses.609    This seems to be the meaning of an almost unintelligible sentence, which we subjoin: “Geniis eisdem illi faciunt qui in isdem locis aras vel ædes habent; præterea aliis qui in alieno loco aut mercedibus habitant.” Oehler, who makes this text, supposes that in each clause the name of some god has dropped out. I say nothing about Ascensus, who gets his name for his climbing propensity, and Clivicola, from her sloping (haunts); I pass silently by the deities called Forculus from doors, and Cardea from hinges, and Limentinus the god of thresholds, and whatever others are worshipped by your neighbours as tutelar deities of their street doors.610    Numinum janitorum. There is nothing strange in this, since men have their respective gods in their brothels, their kitchens, and even in their prison. Heaven, therefore, is crowded with innumerable gods of its own, both these and others belonging to the Romans, which have distributed amongst them the functions of one’s whole life, in such a way that there is no want of the other611    Ceteris. gods. Although, it is true,612    Immo cum. the gods which we have enumerated are reckoned as Roman peculiarly, and as not easily recognised abroad; yet how do all those functions and circumstances, over which men have willed their gods to preside, come about,613    Proveniunt. in every part of the human race, and in every nation, where their guarantees614    Prædes. are not only without an official recognition, but even any recognition at all?

15. Longum foret recensere etiam de illis quos in sidera sepelistis, et audaciter dei . . . tratis. Sic opinor digni de coelo Castores et Perseus et Erigona, quemadmodum et Jovis expletus. Sed quid mirandum? etiam canes et scorpios cancros in coelum transtulistis. Differo de his quos in oraculis . . . . et testimonium hic divini, qui et tristitiae deos arbitros esse vultis . . . . dius, qui animam corpore viduet, quem intra muros cludi non permittendo damnastis. Item Caeculus, qui oculos sensu exani . . . . Orbana, quae in orbitatem semina exstinguat, et ipsius Mortis . . . . Ut caetera transvolem, etiam locorum urbis, vel loca, deos ar . . . . patrem, et diva Arquis et Lana et montium 0606B Septemontium . . . . illi faciunt, qui in iisdem locis aras vel aedes habent, praeterea . . . . in alieno loco aut mercedibus habitant. Taceo Ascensum . . . . et Levicolam a clivis; taceo deos Forculum a foribus, et Cardeam a cardinibus, et liminum Limentinum, sive qui alii inter vicinos ap . . . . num Janitorum adorantur. Quid enim magnum? cum et habeant in lupanaribus, in culinis, et in imo carcere; in i . . . . itaque propr . . . . aliisque Romanorum deis, quibus totius vitae officia distribuuntur, taliter, ut caeteris deis opus non sit. Imo cum privatim apud Romanos deputentur, quos supra signavimus, nec facile foris cogniti, quomodo ea omnia illos praeesse voluerunt in omni genere humano, et in omni gente proveniunt; ubi praedes eorum, non modo honore, sed 0606C ipsa quoque notitia carent. Sed enim quidam fructus et necessaria victui demonstraverunt?