Jerome, Commentariorum In Isaim Prophetam Libri Duodeviginti

(Vers. 10.) Quoniam stellae coeli, et splendor earum non expandent lumen suum: obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit in lumine suo. LXX: 0210D Stellae enim coeli et Orion, et omnis ornatus coeli lumen suum non dabunt ((Al. habebunt)): et obtenebrabuntur sole oriente, et luna non dabit lumen suum. Pro eo quod nos interpretati sumus, splendor earum, haud dubium quin stellarum Aquila et Theodotio ipsum verbum posuerunt Hebraicum

0209D Chisileem: Verbum Hebraicum corrumpunt editiones Erasmi et Mariani, legentes Cesile sine affixo pronomine, et antiquam lectionem Hieronymi 0210D Chisileem omnino vitiantes. Martian. —Rectius, ut videtur, in Vatic. ms. Xileem. Recole quae de hoc vocabulo supra annotavimus col. 172.

Chisileem (): pro quo LXX Orionem transtulerunt, addentes de suo, et omnis ornatus coeli, quod obelo praenotandum est. 240 Orionem autem gentilium fabulae dicunt viginti duas habere stellas, e quibus quatuor tertiae magnitudinis sunt, novem 0211A quartae, rursum aliae novem quintae,

0211D Et ab aliis, etc. In editis et in aliquot mss. codicibus legimus in singulari, qui ab aliis appellatur Bootes; nempe Orion de quo hic est sermo. Marianus porro Victorius mutat consequentem lectionem: Legimus quoque in job, Hyadas, etc., atque legendum statuit Pleiadas ex LXX. Sed frustra, cum omnes mss. codices retineant Hyadas, hoc quoque modo legerit S. Hieronymus Job IX, 9: Qui facit Arcturum, et Oriona, et Hyadas, etc. Martian.

et ab aliis appellantur Bootes. Legimus quoque in Job, Hyadas, et Vesperum, et Arcturum, et thesauros, sive interiora Austri (Job. IX, 9) , de quibus in suo loco dicendum est. Nec putare debemus apud Hebraeos has stellas his appellari nominibus, quae Graecus sermo resonat et Latinus: sed propria habere vocabula. Sicut enim Deus vocavit lucem, diem; et firmamentum, coelum; et aridam, terram; et congregationes aquarum, maria (Genes. I) ; sic et singulas stellas suis appellavit nominibus, quarum proprietatem nostra lingua non exprimit. Scriptum est de Deo in alio loco: Qui numerat multitudinem stellarum:

0211D Idem Vatic., et omnes eas nominibus vocat.

et omnibus eis nomina vocat. Quando igitur dies Domini venerit ad ponendum orbem terrarum 0211B in solitudinem, et peccatores de ea penitus auferendos (Ps. CXLVI, 4) ; tunc ad comparationem divinae majestatis, stellae coeli, et omnis splendor earum retrahent lumen suum. Nec mirum est hoc de minoribus stellis dicere, cum etiam sol obtenebrescat in ortu suo, et luna splendorem solitum non habeat. Illud autem quod LXX transtulerunt, quod stellae et Orion, et omnis ornatus coeli obtenebrentur sole oriente, non habet quid signi, sive miraculi (( Al. signi miraculum)); hoc enim omni fit tempore, ut orto sole, stellae quae in coelo sunt non appareant. Nec mirum hoc dixisse de sole, cum etiam plena luna, et tota nocte fulgente, pleraque astra non luceant. Esse autem etiam per diem stellas in coelo, probat solis deliquium, quod quando umbra terrae, 0211C ut philosophi disputant, et objecto orbe lunae fuerit obscuratus, clariora in coelo astra videantur.