Jerome, Commentariorum In Isaim Prophetam Libri Duodeviginti

(Vers. 8.) Haec dicit Dominus: Quomodo si inveniatur granum in botro, et dicatur: ne dissipes illud, quoniam benedictio est; sic faciam propter servos meos, ut non disperdam totum. LXX: Sic dicit Dominus: Quomodo si inveniatur acinum in botro, et dicatur: ne contingas illud, quia benedictio est in eo: sic faciam propter servum meum, ut non disperdam omnes. Dixerat Dominus, Israel esse periturum, et omnia peccata illius suis patere conspectibus, et redditurum se opera singulorum in sinu eorum. Post haec infert similitudinem, et comparationis exemplum, quo doceat unumquemque suo perire peccato, et etiamsi peccantium sit plurima multitudo, 0636B unum justum cunctorum vitio non perire. Si quis, ait, in botro et uva, quae ad maturitatem pervenire non potuit, et acescentes attulit fructus, vel aliquo aeris ac terrae corrupta est vitio, unum granum reperit illaesum, quod spem habeat adhuc majus fieri, et ad maturitatem solitam pervenire, dicat alteri, ne tangas illud, sed dimitte ut crescat, quia benedictio Domini est, ut in tanta acinorum multitudine solum evaderet siccitatem: sic, inquit, de Judaeorum innumerabili multitudine, quae offendit Deum, si paucos justos invenero, liberabo eos de interitu 779 plurimorum. Et hoc faciam propter servos meos Abraham, Isaac et Jacob, ad quos facta est repromissio, sive propter eos, qui inter plurimos peccatores serviunt mihi. Tale qiud et in Genesi legimus, 0636C quando de quinquaginta usque ad decem paulatim quaeruntur justi, qui de peccato liberent civitatem (Gen. XVIII) , et Lot de Sodomis cum filiabus suis solus justus eripitur (Gen. XIX) . De quo in

0635D Catholica Epistola scribitur. Cum Victorio, ex Ambrosiani codicis auctoritate, reposuimus Catholica. Martian. cum Erasmo retinuit canonica. Multa vero, hoc de nomine, suo loco dicenda nobis erunt. —Praeter morem secundam Epistolam B. Petri vocat Canonicam Hieronymus, cum alibi septem hujusmodi Epistolas Catholicas semper appellet. Neque tamen hanc lectionem mutare debuit Marianus Victorius, nullum 0636D habens hoc in loco ms. codicem restitutionis suffragatorem. Ego vero qui nihil possum adversus veritatem, sed omnia pro veritate, non putavi dissimulandum consensum omnium exemplarium mss. etsi aliquantum contrarius appareat conjecturae quam proposui in Annotationibus meis ad Prologum praefixum septem Epistolis Canonicis primo tomo editionis nostrae. Martian.

Catholica Epistola scribitur (II Petr. II) , quod cruciaretur anima ipsius videntis nefanda committi, et animae (( Al. animi tui)) judicium, corporis habitudine demonstraret. Enoch quoque inter peccantium plurimam multitudinem solus raptus ad Deum est (Gen. V) . Et Noe cum liberis suis, propter declinantem omnem carnem a Domini servitute, Diluvium delere non potuit (Gen. VII) . Sed et Abraham de igne Chaldaeorum, fidei integritate servatus est (Gen. XI) . In quem sensum et Jeremiae verba ex persona Domini dicentis consentiunt: Quasi calidum in deserto, inveni 0636D Israel cum occisis gladio (Jerem. XXXVIII, 2 sec. LXX; in Vulg. XXXI, 2) . Cum enim, inquit, omnis mundus idololatriae gladiis vulneratus jaceret exanimis, inveni Israel in Abraham habere calorem fidei, quasi medicus, qui post praelium inter cadavera mortuorum, ubi quem senserit pulsantibus venis aliquid habere vitale, adhibet curam vulneribus, 0637A ut restituat sanitatem. Pro eo quod scriptum est, ὡς θερμὸν, hoc est, quasi calidum, Latinus interpres, verbi ambiguitate deceptus, lupinum interpretatus est, in quo et Graecorum plerique errant. Et tamen sciendum in Hebraico pro calore scriptum esse

0637D Thoda. Editi ante nos libri non thoda retinent juxta fidem omnium mss. codicum; sed verbum hoda, quod gratiam non potest significare, ut voluit Hieronymus dicens, quod scilicet gratia Dei, et non merito operum suorum salvatus sit Israel. At hoc sensu thoda non interpretatur gratia, id est, misericordia: sed potius gratiarum actio, et laus. Nec in Hebraeo, cap. XXXI, 2, Jeremiae, legimus vocem thoda, ut monet conceptis verbis Hieronymus; verum hhen, quod proprie gratiam et misericordiam sonat. Locus itaque iste scopulus est, ad quem rationes suas ac Commentarios appellit S. Doctor, Latinum Interpretem, et Graecorum plerosque erroris insimulans. Hujus tamen hallucinationis nullus judex Criticus est appellandus, cum 0638D idem Hieronymus eam castigaverit scribens postea in Jeremiam. Dicit enim: Ridicule Latine codices in hoc loco, ambiguitate verbi Graeci, pro calido, lupinos interpretati sunt. Graecum enim θερμὸν utrumque significat. Quod et ipsum non habetur in Hebraico. Est enim scriptum Hen () quod Aquila, Symmachus et Theodotio κάριν, hoc est, gratiam interpretati sunt. Soli Septuaginta posuerunt calidum, putantes ultimam litteram M esse. Si enim legamus Han per litteram N, gratia dicitur; si per M, () calor interpretatur. Idem hic in Isaiam dicere voluit Hieronymus; sed non meminit vocis Hen, quia in lectione Hebraici contextus Jeremiae ob oculos illi forsitan fuit verbum superius thoda, quod habetur ejusdem Jeremiae. cap. XXX, 19. Martian.

Thoda (), quod interpretatur gratia: quod scilicet gratia Dei, et non merito operum suorum salvatus sit Israel.