Jerome, Commentariorum In Evangelium Matthaei Libri Quattuor

(Vers. 12, 13.) Et intravit Jesus in templum Dei: et ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, et mensas nummulariorum, et cathedras vendentium columbas evertit. Et dixit eis: Scriptum est: Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis illam speluncam latronum. Comitatus Jesus turba credentium (quae vestimenta sua ut illaeso pede pullus incederet, straverat), ingreditur templum, et ejicit omnes qui vendebant et emebant in templo: mensasque nummulariorum subvertit, et cathedras vendentium columbas dissipavit, dixitque eis, de Scripturis sanctis testimonium proferens (Isai. LVI) : quod domus Patris ejus, orationis domus esse deberet, 0150B non spelunca latronum, vel domus negotiationis (Jerem. VII) : sicut in alio Evangelista scriptum est (Joan. II) . Ex hoc primum sciendum, quod juxta mandata Legis augustissimo in toto orbe templo Domini, et de cunctis pene regionibus Judaeorum illuc populo confluente, innumerabiles immolabantur hostiae, maxime festis diebus, taurorum, arietum, hircorum: pauperibus ne absque sacrificio essent, pullos columbarum, et turtures offerentibus: accidebat plerumque, ut qui de longe venerant, non haberent victimas. Excogitaverunt igitur sacerdotes, quomodo praedam de populo facerent, et omnia animalia quibus opus erat ad sacrificia, vendebant, ut et venderent non habentibus, et ipsi rursum empta susciperent. Hanc stropham eorum crebra venientium 0150C inopia dissipabat, qui indigebant sumptibus, et non solum 164 hostias non habebant, sed ne unde emerent quidem aves et vilia munuscula. Posuerunt itaque et nummularios qui mutuam sub cautione darent pecuniam. Sed quia erat Lege praeceptum (Levit. XXV, et Deut. XXIII) , ut nemo usuras acciperet, et prodesse non poterat pecunia fenerata, quae commodi nihil haberet, et interdum sortem perderet, excogitaverunt et aliam technam, ut pro nummulariis,

0149D De Collybistis diximus ad lexicon Origenian. in notis: neque his contrarius est Hieronymus, quia ipse non loquitur de Collybo, qui erat species numismatis, unde et Collybistae dicti sunt; sed de munusculis quae Collybistae accipiebant pro usuris, quando pecuniam, id est, Collybos, fenerati erant. Nummi itaque fenerati dicebantur Collybi, et munera data pro illis appellabantur Collyba. Certe Collibus est quod 0150C nummulario datur pro commutanda pecunia. Vide lexica Graeca. Mart. —Aliam a vulgo recepta apud veteres Scriptores sententiam hic propugnat Hieronymus, dum Collybistas eos fuisse tradit, qui pecuniam fenori dantes pro usura, quae lege prohibebatur, vilia munuscula exigerent. Qua in re unus 0150D quod sciam ei favet Hesychius ab Huetio laudatus, ubi κόλλυβα, τρώγαλια: collyba, bellaria, frixum cicer. Nam proprie idem ipse Hesychius, κόλλυβος interpretatur, εἶδος νομίσματος, καὶ ὁ ἐν τῷ χαλκῷ κεχαραγμένος βοῦς: species numismatis, in cujus aere imago bovis erat impressa, cui et Pollux et Suida, vetustiorumque Scriptorum Glossatores in hoc maxime consentiunt, ut collybum pro vilis nummuli genere accipiant. Aristophanes, οὐδὲ κολλύβου, ne collybo quidem, emendam falcem dixit; et Callimachus, ut summam annonae apud inferos vilitatem exaggeraret, βοῦν, ait, κολλύβῳ πιπρήσκουσι, bovem collybo divendunt. Exinde Collybistae, nummularii, qui pretiosa numismata vilioribus permutarent, quam artem ipse Pollux ἀλλαγὴν, nos eodem sensu Cambium dicimus. Et vero ipso Origenes, a quo multam expositionis 0151D suae partem mutuatus est S. Pater, eos appellat Collybistas, qui probam pecuniam vilibus, ac nullius pretii nummulis commutant, ut eos, quorum nummos permutant, afficiant damno. Credo equidem, non tantum ex vilioris aeris permutatione, quam quod certam praeterea mercedem in suum emolumentum de capite deducerent, quod Hieron. notat.

Collybistas facerent, cujus verbi proprietatem Latina lingua non exprimit. Collyba 0151A dicuntur apud eos, quae nos appellamus tragemata, vel vilia munuscula. Verbi gratia, frixi (( Al. fricti)) ciceris, uvarumque passarum, et poma diversi generis. Igitur quia usuras accipere non poterant Collybistae, qui pecuniam fenerati erant, pro usuris accipiebant varias species, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis coemuntur, quasi non hoc ipsum Ezechiel

0151D Lege, cum Rhabbano, praecaverit.

praedicaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis (Ezech. XXII, 12) . Istiusmodi Dominus cernens in domo Patris negotiationem seu latrocinium, ardore spiritus concitatus (juxta quod scriptum est in sexagesimo octavo psalmo (Vers. 10) : Zelus domus tuae comedit me), fecit sibi flagellum de funiculis, et tantam hominum multitudinem ejecit de templo, 0151B dicens: Scriptum est: Domus mea, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis eam speluncam latronum. Latro enim est, et templum Dei in latronum convertit specum, qui lucra de religione sectatur, cultusque ejus non tam cultus Dei quam negotiationis occasio est. Hoc juxta historiam: caeterum secundum mysticos intellectus, quotidie Jesus ingreditur templum Patris, et ejicit omnes

0151D Pleramque subnexae interpretationis partem ex Origene de more Hieronymus delibavit.

tam episcopos et presbyteros et diaconos, quam laicos, et universam turbam de Ecclesia sua, et unius criminis habet vendentes pariter et ementes. Scriptum est enim: Gratis accepistis, gratis date. 165 Mensas quoque nummulariorum subvertit. Observa, propter avaritiam sacerdotum, altaria Dei nummulariorum mensas appellari. Cathedrasque vendentium columbas 0151C evertit, qui vendunt gratiam Spiritus sancti, et omnia faciunt, ut subjectos populos devorent, de quibus dicit (( Al. dicitur)): Qui devorant populum meum sicut escam panis (Ps. XIII, 4) . Juxta simplicem intelligentiam, columbae non erant in cathedris, sed in caveis, nisi forte columbarum institores sedebant in cathedris. Quod penitus absurdum est, quia in cathedris, magistrorum magis dignitas indicatur, quae ad nihilum redigitur, cum mixta fuerit lucris. Quod de Ecclesiis diximus, unusquisque de se intelligat. Dicit enim Apostolus: Vos estis templum Dei, et Spiritus sanctus habitat in vobis (I Cor. VI, 15, et II Cor. III, 16) . Non sit in domo pectoris nostri negotiatio, non ementium vendentiumque commercia, 0152A non donorum cupiditas, ne ingrediatur Jesus iratus et rigidus, et non aliter mundet templum suum, nisi flagello adhibito, ut de spelunca latronum, et de domo negotiationis, domum faciat orationis.