Jerome, Commentariorum In Epistolam Beati Pauli Ad Ephesios Libri Tres

(Vers. 3, 4.) Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos: et turpitudo, et stultiloquium, aut scurrilitas, 0519B quae ad rem non pertinent: sed magis actio gratiarum. Nisi philosophorum quidam Cynicus exstitisset, qui doceret omnem titillationem carnis, et fluxum seminis ex qualicumque attritu tactuque venientem, in tempore non vitandum, et nonnulli sapientes saeculi in hanc turpem et erubescendam haeresim consensissent: numquam sanctus Apostolus scribens ad Ephesios, ad fornicationem etiam omnem immunditiam copulasset, et ad immunditiam junxisset avaritiam: non hanc qua pecuniam cupimus congregare, sed illam de qua supra diximus: ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quod scilicet insatiabilis et inexpletus, per omnia turpitudinum genera, lasciviaeque discurrat. Sicut decet, inquit, sanctos. Ex quo sanctus non potest appellari, 0519C quicumque extra fornicationem in aliqua immunditia et avaritia voluptatum, quae se delectaverint, invenitur. Si quis autem arbitratur avaritiam non in illo sensu accipiendam esse quo diximus, reddat causas, quare inter fornicationem, et immunditiam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, mediam avaritiam extraordinarie posuerit. Porro stultiloquium esse existimo non solum eorum qui aliqua narrant turpia, ut risum moveant, et fatuitate simulata magis illudant eis, quibus placere desiderant: sed etiam eorum qui sapientes saeculi putantur, et de rebus physicis disputantes, dicunt se arenas littorum, guttas Oceani, et coelorum spatium, terraeque punctum liquido comprehendisse. Est et in Ecclesia stultiloquium. Si quis coelum 0519D putet fornicis more curvatum, Isaiae, quem non intelligit, sermone deceptus: solium quoque in coelis positum, et super eo sedere Deum, et in ritum imperatoris et judicis, angelos stare in 0520A circuitu, qui verbis jubentis obtemperent, et in diversa mittantur officia (Isai. VI) . Sed quia sequitur stultiloquium scurrilitas: magis stultiloquium ad fatuas et ineptas fabulas tranferendum. Inter stultiloquium autem et scurrilitatem 641 hoc interest, quod stultiloquium nihil in se sapiens et corde hominis dignum habet. Scurrilitas vero de prudenti mente descendit, et consulto appetit quaedam vel urbana verba, vel rustica, vel turpia, vel faceta, quam nos jocularitatem alio verbo possumus appellare, ut risum moveat audientibus. Verum et haec a sanctis viris penitus propellenda, quibus magis convenit flere atque lugere, ut in Hebraico quoque Evangelio legimus, Dominum ad discipulos loquentem: Et numquam, inquit, laeti sitis, 0520B nisi cum fratrem vestrum videritis in charitate. Videtur hucusque nihil extra propositum et extra consequentiam, textumque ordinis intulisse. Verum hoc quod sequitur, et in fine positum est: Sed magis gratiarum actio, quaerat aliquis, et dicat quid sibi velit post fornicationem prohibitam, et immunditiam, et lasciviam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, actio gratiarum. Si enim semel ei liberum fuit ponere quamcumque virtutem, potuit dicere, sed magis justitia, veritas, dilectio. Quomodo autem hoc inconsequens est: ita etiam illa inconsequentia esse potuissent, et eadem licentia ordinem non haberent. Forsitan igitur gratiarum actio in hoc loco non ista est nominata: juxta quam gratias agimus Deo, sed juxta quam grati sive gratiosi, 0520C et falsi apud homines appellamur. Stultiloquium enim et scurram non decet esse Christianum. Decet autem sermonem ejus sale esse conditum, ut gratiam apud audientes habeat. Et quia non est consuetudinis, nisi inter doctos quosque apud Graecos εὐχαριστίαν, ad distinctionem Eucharistiae dicere, hoc est, gratiosum esse, et agere gratias: propterea puto Apostolum quasi Hebraeum ex Hebraeis, verbo usum esse vulgato, et sensum suum alterius significatione verbi explicare voluisse: maxime cum apud Hebraeos

0519D hhonen, vel hhannun, gratiosum sonat apud Hebraeos; gratias agentem quoque significabat, ut ipsi testes erant tempore Hieronymi dicentis, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Mart.

gratiosus et gratias agens, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Unde et in Proverbiis puto ita scriptum: γυνὴ

0519D Martianaeus ex Cluniacensi, ut ait, codice rescribit εὐχαριπὸς, quam vocem Graecia ignorat universa. Hallucinatus autem in eo est, quod putarit Hieronymum aliter ac vulgo habetur, in Proverbiorum Graeco exemplari legisse: aut certe aliter legendum constituere: cum econtrario, germana lectione εὐχάριστος nihil immutata, id unum urgeat S. Pater, quod peculiari significatione donanda sit, 0520D id est, quod non gratam sonet, sive, agentem gratias; sed proprie gratiosam, quod ex sacri contextus serie, tum veterum Interpretum, Aquilae, Theodotionis, et Symmachi auctoritate confirmat. Nos antiquam lectionem postliminio revocavimus.—Ita legit codex ms. Cluniacensis; sic quoque legendum docet totus Hieronymi contextus. Putabat enim Hieronymus aliter legendum in Proverbiis, quam vulgo legeretur, id est, non γυνὴ εὐχάριστος, mulier gratias agens: sed γυνὴ εὐχαριπὸς, mulier gratiosa, venusto aspectu atque decora. Mart.

εὐχάριστος ἐγείρει ἀνδρὶ 642 δόξαν, mulier grata suscitat viro gloriam (Prov. XI, 16) , pro eo quod est, gratiosa: videremur vim facere Scripturae, 0520D et gratias agentem mulierem, pro gratiosa audacter accipere, nisi et caeterae editiones nostrae opinioni congruerent. Aquila enim et Theodotio, et Symmachus

0520D Lectionem hujusmodi corruperunt Erasm. et 0521D Marian. qui non Graecorum interpretum posuere verba, γυνὴ χάριτος, mulier gratiae, sive pulchritudinis; sed suas voces confictas, γυνὴ χαροπὸς; alibi saepius factum observavimus. Mart. —Drusius tamen, et quae eum praecessit τῶν LXX Romana editio eum Scholiis legere apud Symmachum, γυνὴ ἀγαθὴ, quae fortasse ex altera Symmachi editione, quod et Montfauconius observat, lectio derivatur. Victorius econtrario legit, γυνὴ χαροπός.

ita posuerunt, γυνὴ χάριτος, id est, 0521A mulier gratiosa, et non εὐχάριστος, quod ad actionem pertinet gratiarum.