Ambrose of Milan, Sermones Tres

0122C Solemne morem suum hic servat Ambrosius, ut de quibus jam disseruerat superiori concione, eadem cum primum dixisset, memoraret, et quidem plerumque initio sermonis; cujusmodi exempla abunde Ambrosiana scripta suppeditant. Sufficiat tamen laudare libb. de Cain et Abel, de Bono mortis, de Fuga saeculi, de Joseph Patriarch., de Viduis, de Myster., de Incarnat., et de Excessu Satyri.

, ad potiora eminentioraque Apostoli praeconia, sicut promisimus

0122C Non modo quae jam edisseruerat citare consuevit S. Antistes, verum etiam quae pertexere cogitabat quandoque promisit. Confer saltem serm. de Basilic. non tradend., n. 24, p. 922, et ibid., n. c, t, III ac Prolog. in lib. II de Spir. Sancto, n. 12, t. IV.

, procedamus

0122C Haud absimilem transitionem in suis scriptis interdum usurpat Ambrosius. Vid. lib. I de Interpell. David, 1, 5, tom. I.

; qui nec mysteri notitiam, nec eloquentiae celsitudinem, nec misericordiae largam pietatem

0122C In simili sententia dicit Ambrosius lib. II de Poenit., 9, 83, t. III: Quid enim prodest collatio patrimonii sine gratia caritatis?

, nec fidei sublime meritum, nec martyrii fortem intrepidamque constantiam

0122C Confer epist. 78, 6 et 10, t. III.

prodesse posse memorauit

0121B God. memorarit; fortasse Archaicum est pro memoraverit; at memoravit ex sententia legendum malui.

; si caritas fraterna eademque sincera defuerit. Quid enim prodest

0121B Cod. prodeest geminata e, cujusmodi exempla passim occurrunt in antiquis codd.; at cum infra hoc verbum per unicam e scribatur in cod., et hic illam 0122B lectionem retinui.

sumptu

0122B An particula si addenda est.

nutrias, quem perimas ferro? aut quid 0122B iubat

0122B Ita codex pro iuvat scribit b loco u, quae scriptura frequentata est apud veteres orthographos. De barum litterarum promiscuo usu consulesis Putschium, pag. 2295, Terrassonium Hist. de la Jurispr. rom., pp. 66 et seq., ac indicem orthographicum Frontonis cl. Maii.

eum quibuscumque foueas alimentis, quem latronis odio prosequaris? Caret omnibus pietatis officiis, qui odiorum flammis accensus, persequitur in fratrem gratiam, uel diuina ope conlatam

0122B Cod. recta et antiqua lectione non geminat l, sed mendosa scribit conlata pro conlatam.

, uel laboribus ieiuniorum, uel adsiduitate orationum, uel uigiliarum instantia omnibusque uirtutum generibus conquisitam

0122D Sic etiam lib. IV in Luc., n. 46, t. II, scribebat Ambrosius: Frustra opem misericordiae coelestis exspectes, si alienae fructibus virtutis invideas: aspernator enim Dominus invidorum est, et ab iis, qui divina beneficia in aliis persequuntur, miracula suae potestatis avertit.

. Caritas enim sine misericordia imperfecta est

0122D Perfectam caritatem haud unquam a misericordia esse disjunctam rursus docet Ambrosius lib. I de Poenit., 11, 52, t. III, ubi: Proximus, inquit, esse non potes, nisi facias misericordiam. Hanc autem virtutem valde commendat sanctus doct. in ps. CXVIII serm. 8, 22 et seq.; lib. II in Luc., n. 27, r. II lib. I de Offic., 11, 38 et seq.; et lib. 3, 19, nec non epist. 7, 3, t. III.

: quia misericordia caritatis corporis 0123A membrum est; contra misericordia sine caritate nihil est

0123C Recole dicta supra pag. 13, not. 4 (Col. 122, n ¹² ) .

: quia emoritur omne membrum, quod ex solido corpore uel diuulsum fuerit uel abscissum. Est enim caritas apex quidam membrorum omnium retinens arcem

0123C Confer lib. II de Offic., 14, 66, t. III, ubi similis dictio est.

, cui adcorporata

0123B Id est adjuncta, ut legitur in Ammian. XVI, 8, et in Solin. XXXVII. Vocem corporatus pro junctus vel in unum corpus cooptatus usurpat etiam Ambrosius lib. III de Offic. 7, 50, t. III.

connexaque perdurant officia cuncta uirtutum

0123C Ambrosius lib. cit. de Offic., 7, 39: Prima ergo, inquit, ad commendationem nostri est caritas. Bonum est ergo testimonium habere de dilectione. Hinc nascitur fides . . . Similiter per fidem et caritatem pervenitur. Et epist. 41, 17: Ubi non est amor, ait, non est fides, (intellige viva) non est dilectio. Hanc sententiam pergit S. doctor explicare in ep. 78, 9, scribens: Ubi perfecta caritas, ibi omnis fides: sicut ubi perfecta caritas, ibi spes omnis . . . Ideo major, quia spem fidemque complectitur. Rei meminit etiam lib. VIII in Luc., n. 30, t. II.

; sine qua omnium bonorum

0123B In cod. post bonorum repetitur omnium, deinde punctis superne notatum expungitur.

merces aut languescit, aut deperit, dicente Apostolo: «Si linguis hominum loquar et Angelorum, caritatem autem non habeam, unum sum uelut aeramentum, aut cymbalum tinniens

0123C H. l., quo carent Ambrosiana scripta, nec Vulg. nec Graeco respondet; nam Graecus habet χαλκὸς ἠχῶν, et Vulg. legit aes sonans. Verum id confirmat, quod jam alibi annotavimus, Ambrosium usum esse diverso codice a Vulgata; et illud demonstrat, quod praenotarunt Maurini in psal. CXVIII serm. 8, 13, n. a, 0123D col. 449, t. II, et alibi, Ambrosianam scilicet Graecam editionem, ab iis quas nunc habemus, in multis discrepare. Sane est apud Sabat. ms. quidam Graecus, qui illud ἠχῶν omittit.

. Et si habeam prophetiam

0123B Cod. prophetia, nisi fortasse fuerit a lineola superaddita pro m, quae vetustate jam evanida aciem effugiat.

, et nouerim mysteria omnia, et omnem scientiam: et si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum

0123D Ita Ambrosius in ps. XLV, 9, et lib. VII in Luc., n. 176, t. II, praeter in fine nihil mihi prodest pro nihil sum, quae forsan verba huc e sequenti versiculo in codice translata sunt. Similiter in epist. 78, 6, sed ibi pro si habeam legit si habuero cum Vulgata.

. Et si donauero omnes facultates meas, et distribuero omnia mea pauperibus, et si 0123B tradidero corpus meum urendum, ita ut glorier, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest

0123D Ambrosio fere concinit ejus discipulus Augustinus serm. 130, t. V, col. 1349, exceptis ut ardeam pro urendum, et omissis ita ut glorier. Habet ad comburendum S. Pacianus ep. 2, p. 308 et seq. Solus 0124C vero S. Hieronymos lib. III in Epist. ad Galat., t IV, col. 307, expuncto ut ardeam, legit ut glorier; quo in loco id ob similitudinem verbi ardeam et glorier apud Graecos καυθήσωμαι, et καυχήσωμαι factum putat. At re quidem vera haec duo verba simul in pervetustis Graecis exemplaribus olim legi, idem observat Hieronymus in Isaiae LVIII, t. III, col. 428, ubi scriptum reliquit: Apostolus si etiam corpus suum tradat martyrio ut ardeat, sive glorietur ( utrumque enim fertur in exemplaribus) absque Dei caritate . . . frustra se dicit sanguinem fundere.

(I Cor. XIII, 1-3) .»

II. Caritas omnium bonorum mater est, misericordiae principium, origo pietatis, fons benignitatis

0124C Confer epist. 41, 17, t. III.

, 0124A caput

0123B In cod. capud loco caput, cum contra alibi vidimus illut, istut, pro illud, istud.

iustitiae

0124C Utique scrib t Ambrosius in psal. CXVIII serm. 16, 45, t. II, qui praecepta justitiae diligit, facit illa quae diligit.

, legis adimpletio, perfectio praeceptorum

0124C Haud absimilia habet Ambrosius in psal. CXVIII serm. 5, 20, et 16, 44, nec non in epist. 78, 7.

. Sine hac una omnia aut debilitata conruunt

0123B Ita codex pro corruunt vetusta scriptura.

, aut regno carent. Nam et propheticum sentire nihil est; et leue nosse mysteria; paruum est fugare daemones

0123B Codex demonas quae vox prorsus cubat in mendis; 0124B nam daemones scribendum est, ut infra in hoc eodem cod. scribitur.

; omniaque uirtutum genera consummare, si caritas desit, inane est. Unde Dominus Christus sic ait: «Multi mihi dicunt in illa die: Domine, Domine

0124B Cod. Domine semel habet, sed cum in sacris litteris, quacunque versione utatur, hic Domine geminetur; hanc vocem mallem proinde credere librarii oscitantia omissam fuisse in cod., et addendam censui.

, nonne in tuo nomine prophetanimus, et in nomine tuo daemonia exclusimus, et in nomine tuo uirtutes magnas fecimus?

0124C Ambrosius h. l. similiter legit in sup. cit. psalm. serm. 20, 47, praeter ejecimus loco exclusimus. Verbum autem exclusimus retinet S. Cyprianus lib. de 0124D Unit. Eccl., p. 199, et lib. in Testimonior., col. 314.

Tunc dicam illis; Discedite a me, non uos noui, qui operamini iniquitatem

0124D In cit. psal. serm. 15, 25, h. l. Ambrosius sic recitat: Discedite a me, qui operamini iniquitatem, omissis non novi vos. Itidem serm. 20, 47, et in psal. XXXVI, 31, sed additis in fine nescio vos. Habet autem cum codice non novi vos Augustinus in psal. XXXIV, col. 238, t. IV; at eadem verba initio versiculi ponit. Nobiscum legit ad verbum S. Hieronymus in epist. ad Damas., col. 152, t. IV.

(Matth. VII, 22, 23) .» Iniquitatis opera est, hominem homini uelle praeferri, fratrem inuidere fratri, alterum alteri non id uelle quod sibi: et cum

0124B Ita constanter codex cum per c, et non per q scribit, tam si tempus significet, quam si comitem vel causam. Vid. hac de re Quintilianus Instit. I, 7.

sit nobis una condicio naturalis

0124D Huic similem sententiam saepe in Ambrosianis scriptis reperies; et confer saltem in psal. CXVIII serm. 8, 14, t. II.

, condicionem 0124B condicioni uelle praeponi

0124D Paria leges apud S. Ambrosium lib. X in Lucam, n. 50 et seq., atque lib. II de Offic. 27, 134, t. III.

III. Cum auctor nostrae salutis, naturae propria, diuinitatis conscius, mortalibus se cunctis mortalem exhibuit, et hominibus omnibus hominem praebuit, et quod maius est, condicionem

0124B Cod. condicione, at mihi condicionem legendum videbatur.

condicioni 0125A subiecit, sui corporis formam in forma nostri corporis coaptauit

0125B Ambrosius, ut adversus venenum Arianorum, qui sua tempestate Mediolani plurimum poterant, plebem suam communiret, passim in suis concionibus dogmatica documenta firmandae Verbi divinitati, et humanitati peridonea tradidit. Porro hujusce ineffabilis mysterii doctrinis sua omnia opera aspersit, et late egit de illo lib. de Incarnat. et de Fide, multaque dixit in psal. LXI, 5; CXVIII, serm. 14, 46; in Luc. X, 135, t. II, et epist, 46, 6, t. III, quibus in locis, ut hic facit, pro sua sententia tuenda illud ad Philip. II, 6, usurpat.

; ut hoc sacramento

0125C Id est mysterio, quo ensu hac dictione familiariter usi sunt Ss. Patris, quibuscum noster Ambrosius, ut saltem videre est lib. de Benedict. patriarch. XI, 48, t. I, et in Luc. VII, 28, t. II.

celsitudinem humilitati, et humilitatem celsitudini coaequaret

0125C Conf., praeter l. sup. cit. in psal. LXI, 4, CXVIII serm. 14, 20, t. II, etiam lib. II de Fide, 7, 56, lib. V, 109, t. III, et orat. de Obitu Theod., n. 27, t. IV.

; et ut in hoc consummaret patriam uoluntatem

0125C Haec eadem l. c. reperies, et insuper in ps. XXXVII, 5; ac CXVIII, serm. 18, 32; in Luc. X, 60, t. II, et in lib. II de Fide, 7, 52, atque alibi passim. Attente sunt haec notanda, quo hunc sermonem Ambrosianum probe exploratum habemus. Nempe Ambrosius hic de Christi divinitate, perfecta humanitate, corporis mortalitate, ejusque humilitate, et Patri obedientia simul dicit, atque in iis versans illo ad Philipp. II, 6, utitur, prorsus ut in fere omnibus laudatis locis oper. solemne habuit.

, qui dixit: «Non descendi de caelo, ut faciam uoluntatem meam; sed uoluntatem ejus, qui me misit

0125C Ita Ambrosius lib. II de Fide, t. III, uno excepto initio Ad hoc pro Non, et posito non post caelo.

(Joan. VI, 38) .» Et iterum: «Filius hominis, inquit non uenit ministrari, sed ministrare

0125B Haec vox familiarissima fuit Ambrosio, eamque legesis lib. de Jacob. VII, 32, in psal. CXVIII serm. 7, 29, et in Luc. VI, 32, ac X, 56.

(Matth. XX, 28) .» Et facile qui maiestatis celsitudine sequestrata

0125D Similiter scribit S. Antistes lib. I de Spir. Sanc., in prologo n. 11, t. IV, sed non verbo venit postponit.

formam servitutis accepit, dicente Apostolo: «Qui cum in forma Dei esset non rapinam

0125B Cod. rapina, at rapinam prorsus scribendum est. num fuerit ultimae a lineola pro m superadita, suspicor.

arbitratus est esse se aequalem Deo

0125D Adamussim h. l. recitat S. Ambrosius lib. de Joseph patriarch., 3, 14; lib. de Apolog. alt. David. 7, 39, t. I; et in psal. XXXV, 5, t. II, atque alibi.

, sed semetipsum exinaniuit formam serui accipiens

0125D Ita ad verbum loc. cit.

(Philip. II, 6, 7) .» Et illut: «Non omnis qui mihi dicit: Domine, Domine

0126B Codex h. l. verbum Domine omittit, ut supra, quod nos congeminare ausi sumus. Vid. p. 15, n. d (Col. 124, n. ^g ) .

, intrabit in regnum caelorum, sed qui facit voluntatem 0125B Patris mei, qui in caelis est

0125D Nunquam S. doctor sibi consonat, dum in suis scriptis h. l. allegat. Sane in psal. CXVIII serm. 11, 40, t. II, legit: Non quicunque dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: et sup. ibid.: Non enim quicunque dixerit: Domine, Domine, ipse intrabit in regnum coelerum; sed qui voluntatem Dei fecerit; at lib. I de Offic. 26, 125, t. III: Non enim qui dixerit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui fecerit ea, quae dico. Demum in lib. III de Spir. Sanc., 17, 130, sic: Non omnes qui dicunt mihi: Domine, Domine, intrabunt in regnum coelorum.

(Matth. VII, 21) .»

IV. Sed non prius uoluntatem Patris facere possumus, 0126A nisi quae sit ipsa uoluntas, ante noscamus. Voluntas ergo Dei est, auctore apostolo Paulo «Sanctificatio nostra

0126B Vulgata et Patres vestra legunt loco nostra; sed hic Ambrosius sacris verbis loquitur, non illa recitat.

(Thes. IV, 3) ;» quos ab omni facie contagionis antiquae per regenerationem salutaris lauacri

0126B Apostolicus dicendi modus pro baptismo (ad Titum III, 5) qui familiarissimus fuit antistiti nostro. Consule lib. II de Interpell. David, 4, 14, 9, 55, t. I; in psal. CXVIII serm. 22, 3, t. II, ac libros de Myster. et de Spir. Sanc., 10, 64, t. III et IV.

hac nostra professione purgauit, qua in carnis infirmitate uenisse credimus Deum

0126B Confer in psal. LXI, 5, t. II, et recole dicta supra (Huj. pag. n. ¹ ) .

, qua natum ex uirgine confitemur, qua non negamus condicioni

0126B Subintellige humanae, quo quidem sensu hanc vocem sparsim usurpat Ambrosius, ut, ex. gr., in 0126C Luc. X, 129, t. II, et in serm. cont. Auxent., n. 8, p. 916, t. III.

fuisse subiectum, qua Christum crucifixum extollimus, praedicamus sepultum, et Dei gloria suscitatum

0126C Lege loc. cit. supra pag. 16, not. 1 (Huj. pag. n. ⁴ ) , et num. 3, ubi similes sententiae sunt, et dictiones. Haec sunt attente notanda, quo magis mag sque auctorem ad neophytos hunc sermonem habuisse noscatur. Siquidem haec eadem aut non absimilia verba olim ad neophytos in traditione symboli habuisse pontifices, Romani ordinis libelli, quos Caroli M. jussu de Baptismo scripserunt episcopi Odilber us Mediolan., Leidradus Lugdunen., Amalarius Treviren. et Theodulphus Aurelianen., clarissime docent. Quibus modo accedit alter libellus de Baptismo, quem codex membraneus, saec. ut videtur IX, Sessorianae biblioth. exhibet, quemque ineditum censeo, et Alcuino referre non dubito. Sic enim ille fol. 163 recto: Haec summa est fidei nostrae dilectissimi nobis, haec verba sunt symboli non sapientiae humanae sermone facta, sed verae divinitatis ratione disposita; quibus conprehendendis 0126D atque servandis nemo non idoneus, nemo non aptus Hic Dei Patris et Filii una et aequalis pronuntiatur potestas; hic unigenitus Dei de Maria virgine, et de Spiritu Sancto secundum carnem natus ostenditur; hic ejusdem crucifixio, ac sepultura, et textia die resurrectio praedicatur, etc.

. Unde cum tantum nobis sola ex professione eius sanctificationis uideamus esse conlatum; ex hoc intellegere

0126B Ita codex intellegere pro intelligere recta bonaque lectione scribit ad priscae orthographiae normam.

possumus, quantum ex eius imitatione uoluntatisque peractae uel cognitae conferri poterit praemiorum: de qua nos sic docet Apostolus: «ut sciatis quae est uoluntas Dei, quod bonum, et quod 0126B placitum, et perfectum

0126D Augustinus lib. XIII Confess., t. I, coll. 229 et 236, et alibi, constanter h. l. sic allegat: ad probandum vos quae sit voluntas Dei, quod bonum, et beneplacitum, et perfectum. Ambrosiaster in h. l., ut probetis quae sit voluntas Dei, quod bonum, et placitum, et perfectum est. Huic accinit Hieronymus lib. I cont. Jovin., t. IV, col. 179. Vulgatae favet Cyprianus epist. 77, col. 159, et cum Vulgata ad verbum legunt Sedulius et Beda in h. l. Omnes vero pro ut sciatis legunt ut probetis. Graec. Εἰς τὸ δοκιμάζειν ὑμᾶς τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τό ἀγαθόν, καὶ εὐάρεστον, καὶ τέλειον

(Rom. XII. 2) .» Voluntas Dei est dilectio proximi frater, ut congandeas fratri, 0127A ut non inuideas meliori, inferiorem ut praeferas tibi

0127C Frequenter in suis scriptis adversus hoc pestiferum vitium, quod etiam in religiosiora corda pervadit, declamat S. Ambrosius, et praesertim lib. IV in Luc., n. 46, et VII, 23, t. II; ac lib. II de O fic., 30, 152, t. III; nec non epist. 29, 17.

, ut non admittas offensam, ut remittas admissam, ut honorificentia praecedas honorantes, ut dilectu

0127B Confer annotata supra pag. 6, not. b (Col. 115, n. ^d ) , et hic ut infra observa dilectu pro delectu scriptum bona et vetusta lectione, ut ad hanc vocem advertit Forcellinius.

anteuenias diligentes, ut pro inimicis ores, ut cibes

0127B Ita codex cum aspirata duabus vocalibus interposita, quam lectionem, cum in priscis codd. occurrat, sollicitandam haud arbitror. De hac varietate exempla praebet Ciceronis interpres antiquus apud Maium, t. II, pp. 32, 54, 82, 84, 90, 102.

aduersarios, ut non oderis persequentes

0127C Similia habentur in psal. XXXVIII, 10; CXVIII, serm. 10, 3 et 41; serm. 15, 15 et seqq.; in Luc. VIII, 24, t. II; et lib. I de Offic. 48, 244 et seqq., t. III.

(Rom. XII, 9 seqq.) . Sic et omnis uirtus decus efficitur, ornamentum, fides, perfectio, misericordia, martyrium, flammis corpus exustum; sic filii Dei efficimur, cum Patri caelesti operibus similamus

0127B Similamus pro similes facimus seu adsimilamus, subintellige nos. Quod verbum cum plerumque construatur cum casu accusandi, malebam, invito codice, scribere vel adsimilamus, vel caelestis Patris opera similamus; at inspecto antiquissimo Esdrae interprete, qui IV, VIII, 44, habet: similasti semini agricolae, de dilecta emendatione haerebam, et codicis lectionem retinendam putabam.

(Rom. VIII. 16, 17) ; sic Christo hereditario

0127B Cod. hereditario sine diphthongo, quam etiam in antiquis codd., invita prosodia et ipsa etymologia 0127C nominis, haec vox frequenter remittit.

iure coniungimur

0127C Quippe Ambrosius ait epist. 75, 5, tom. III: Caritas acquirit adoptionem, adoptio haereditatem.

, cum bonis, ac malis bona largimur, cum aut obliuiscimur iniuriae

0127C In cod. iniuria omissa e; nisi legendum sit iniuriam, ab amanuense elisa m in fine, vel pro ea litterae a lineola superaddita, quae tamen vix modo apparet, et ne vix quidem.

aut corde dimittimus retentatam

0127C Ambrosius lib. I de Offic., 11, 37, t. III, illud expendens Matth. XIX, 21, rursus ait: Et supra ita est scriptum, ubi diligendos inimicos, et orandum dicit pro calumniantibus et persequent bus nos, et benedicere maledicentes: hoc nos facere debemus, si volumus perfecti esse, sicut Pater noster qui in coelo est, qui 0127D super bonos et malos solem jubet radios suos fundere, et pluvia et rore terras universorum sine ulla discretione pinguescere. Tum alia in lib. de Joseph. patr., 1, 3, t. I; in psal. XXXVII, 45, t. II; atque in ep. 63, 83, t. III, et alibi huic loco valde simil a sunt.

, cum eminentiore dilectu pro amicis non solum nostra, sed et nosmetipsos inpendimus; sic sancto Spiritu abundabimus, cuius et sumus, 0127B si omni mansuetudine, quae benignitatis sunt, impleamus.

V. Inde Dominus Christus Apostolos ad ultionem inhospitum

0127D Qui Christum utique in hospitium recipere noluerunt. Luc. IX, 53.

Samaritanorum properantes monuit, 0128A dicens: «Nescitis cuius spiritus estis?

0127D Ita ad verbum h. l. recitat Ambrosius in Luc. VII, 60, tom. II, et lib. I de Poenit, 16, 88, tom. III. Hujusce evangelici testimonii spectabili auctoritate plebi suae mansuetudinem commendat Ambrosius etiam in ib. cit. in Lucam.

(Luc. IX, 55.) » utique

0128C Hoc affirmantis adverbium familiarissimum Ambrosio fuisse, qui ejusdem vel leviter scripta volverit, inficias ibit nemo.

mansuetudinis: qui ab omnibus commotionibus alienus sit, qui nulla concutiatur iniuria. qui ab omnibus perturbationibus uacet, qui tranquillitate subnixus, mitis, benignus, lenis, et blandus est

0128C Reapse inquit Ambrosius in psal. XXXVI, 22, t. II, qui sunt mansueti, nisi quos nullus stimulus dissentionis exagitat, non ira perturbat, non saevitia exasperat, non rabies crudelitatis inflammat.

; quem tertio uidit

0128B In cod. videt; at hic magis sententiae consonum videbatur lectio, quam ausus sum scribere; nam eadem sane melior, quamvis illa haud prorsus absurda sit. De promiscuo usu i pro e et vice versa recole dicta supra pag. 6, not. b, et 18, not. a (Col. 115, n. ^d et huj. pag. n. ^a ) et infra.

Helias

0128B Ita cum aspirata in principio, ut constanter in antiquis codd. reperitur.

0128C Passim in suis scriptis Ambrosium de Eliae gestis esse locutum idem ipse fatetur lib. de Elia et Jejun., 3, 5. Plurima enim, inquit, de Eliae gestis frequenti diversorum sermone digessimus. Ad quem locum respicientes Benedictini editores in praefat. ad III et IV tom. scite annotarunt: Si quidem enim nihil aliud vir sanctus his (cit. verbis) significat, nisi frequentem in libris suis gestorum Eliae fieri mentionem, vix quidquam erit, quod in hac parte videatur amissum.

, dicente Scribtura

0128B Ita cod. scribtura per b loco p, ut supra scribtum vidimus pag. 4, not. b (Col. 114. n. ((.....))) .

: «Exies crastina die, et stabis ante conspectum Domini

0128B Cod. post ante conspectum Domini addit: et non in eo spiritu Dominus; quae quidem verba abundant; et hic fortasse interseruit librarius noster, eo deceptus quod post similia verba in conspectu Domini eadem infra recurrant.

: et ecce Dominus transiet, et ecce spiritus magnus, potens, comminuens montes, et conterens petras in conspectu Domini: et non in eo spiritu Dominus, et post spiritum

0128B Cod., spiritu, elisa m in fine.

ter emotus: et non in terremotu Dominus

0128D Additis post conspectum Domini verbis in monte Graecus textus Ambrosianae lectioni favet.

, et post terremotum

0128B In cod. terremotu omissa m ut supra.

ignis: et non in igne

0128B Cod. igni.

Dominus, et post ignem nox aurae tenuis: et in eo Dominus

0128D Similiter legit vet. Iren. interp. IV, 20, col. 255, quocum Graecus, praeter et post ignis; at tam in cit. loc., quam in antiq. et nova Vulg. omittuntur ultima verba et in eo Dominus: quae forsan hic non veluti ex sacro fonte manantia, sed ut suae magis sententiae inserviat, Ambrosius addidisse videtur.

(III Reg. XIX, 11, 12) .» Sed hoc quod per sacramentum Helias nidere 0128B meruit, aperte propheta Eseias

0128C Ita constanter codex scribit pro Esaias vel Isaias 0128C vel potius Iesaias, quod factum vix dicerem a Graeco Ἡσοίας; nam prisca orthographia ai per ei legebatur, ut monet Fumagallius Inst. Dipl. l. I, p. 1; VI, § 9, p. 103.

Domino reuelante cognouit. «Super quem, inquit, requiescam, nisi super humilem, et mansuetum, et trementem uerba mea

0128D Itidem Ambrosius lib. IV Hexaem., 8, 49 et 75, tom. I, uno excepto quietum loco mansuetum; sed habet cum cod. mansuetum in orat. de Obitu. Theod, n. 33, tom. IV

? (Isai. LXVI, 2) » Sic et Samuhel

0128C Ita codex Samuhel cum h duabus vocalibus interposita.

ille, ille 0129A Samuhel

0129B Ita codex cum emphasi.

sacerdos inlustris, praeclarissimos fratres specie consimiles, pares proceritate, uirtute non inpares Domini praecepto reprobat et depellit, et Dauid eorum fratrem humilitate subiectum, mansuetudine infirmum, et tranquillitatis spiritu leniorem Domini praecepto unxit in regem

0129C Locutus est Ambrosius de Davidica humilitate frequenter in lib. de Interpell., et in utraque ejusdem Apologia, nec non lib. I de Offic., 6, 21, et 48, 245 et seq., ac epist. 51, 7 et seqq.

; unde ipse praecatus

0129B Ita codex cum diphthongo, quam invitus retinui, quamvis in hac voce etiam in aliis vetustis codd. mihi se passim obtulerit.

ait: «Memento, Domine

0129B Ausus sum addere Domine; ita enim sententia postulare videtur. Quippe librarii perplexitate ob sequentem 0129C vocem littera d incipientem hic Domine omissum putabam.

Dauid, totius lenitatis eius

0129C Graec., καὶ πάσης τῆς πραότητος αὐτοῦ, at in 6 Venet. edit. ταπεινώσεως.

(Psal. CXXXI, 1) .» Haec electio Dei mansit semper et manet, ut superbos obpugnet

0129C Ita cod. pro oppugnet.

et deprimat, et humiles foueat et extollat. Exaltatio haec sine humiliatione

0129C Cod. humilatione, mendose quidem, nisi superaddita fuerit i, quae modo reperiatur permixta cum apice litterae p, quae e superna linea super a hujus verbi descendit.

non potest esse, nec electio sine reprobatione

0129C Mallem legere deliguntur, sed cum lectio codicis 0130B exemplis non careat, eam censui retinendam. Recole quae supra de vocabulo dilectu dixi pag. 6, not. b et pag. 18, not. a (Col. 115 n. ^d , et 127, n. ^a .

, nec vocatio sine discretione. Et ideo cum infirma et despecta et ultima diliguntur

0129C Confer. in psal. XXXVII, 47, tom. II.

, quae summa et magna sunt reprobantur

0129C Videsis in psal. CXVIII serm. 18, 34, etc.

; Deo enim magna infirma, et infirma sunt magna

0129C Sic Ambrosius l. c., serm. 3, 41, dicit: quod autem in hoc mundo contemptibile, hoc pretiosum est apud Deum.

. Docuit hoc apostolus 0129B Paulus, qui uocationem credentium demonstrauit ex hac electione descendere. «Videte, ait, uocationem uestram, fratres; quia non multi sapientes secundum carnem, non multi fortes, non multi nobiles

0129C Ita antiqua versio apud Sabat., praeter quoniam 0129D Deo quia, et potentes pro fortes. Huic lectioni favet Augustinus in Joan., cod 349, p. II, tom. III, et alibi. Irenaeus vero cum Ambrosio nostro legit fortes lib. II, cap. 19, col. 144.

: sed quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus. ut confundat fortia

0129D Rursus Ambrosius in psal. XXXVI, 7, tom. II, habet: quoniam stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes.

; et ignobilia huius mundi et contemptibilia elegit Deus, quae non sunt (utique contemptibilia

0130B Has parentheses et in hoc loco suis signis designandas putavi, ne quae sunt Ambrosii verba cum illis sacri textus lector confunderet.

), ut ea quae sunt (contemptibilia scilicet) destrueret

0129D Prima hujus versiculi verba, scilicet: contemptibilia hujus mundi elegit Deus, ita Ambrosius scribit in psal. CXVIII serm. 3, 41; reliqua vero: quia elegit Deus quae non sunt, ut quae sunt destrueret bis recitat in Luc. VII, 234, tom. II.

: Ut non glorietur omnis caro in conspectu eius

0129D Ambrosio concinit Graecus textus.

(I Cor. I, 26-29) .»

0130A VI. Itaque glorientur in mundo qui gloriantur in carne, glorientur in carne qui gloriantur in homine, qui extolluntur honoribus mundi, qui diuitiis inflantur, qui nobilitate superbiunt

0129D Similem sententiam repetit Ambrosius in psal. I, 15; XLVIII, 24; et CXVIII serm. 8, 8; serm. 14, 33, 0130C atque serm. 20, 3 et 7, tom. II.

. «Nobis autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi: per quem ipsi crucifixi sumus mundo, et mundus crucifixus est nobis

0130C H. l., quem hic Ambrosius oratorio modo pluraliter recitat, habet etiam, sed singulari numero ut in sacro textu, libb. de Bono mort. 3, 9; de Fuga saec. 9, 56, t. I; in psal. CXVIII, serm. 8, 5, et III Luc. VI, 34, t. II; in epist. 78, 10, t. III, et lib. III de Spir. Sanct., 8, 50, t. IV. His tamen in locis nunquam iisdem verbis h. l. allegat.

(Gal. VI, 14) ;» cuius pompas et noluntates iam tunc nos amisimus et abiecimus, cum meliore concursu ad caelum transitum fecimus

0130C Confer saltem lib. de Myster., 2, 5.

; sicut lobannis

0130C Ita cum aspirata, qua in hoc nomine frequenter 0130C veteres et nonnulli etiam recentiores scriptores utuntur.

admonitio caelestis uitae magistra formam uiuendi imaginemque nobis expressit: «Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt Si quis dilexerit mundum, non est caritas Patris in illo

0130C Adamussim h. l. recitat Augustinus epist. 220, col. 814, t. II. Ita Cyprianus lib. de Hab. virg., col. 175; lib. de Orat. Dom., col. 208; lib. de Mortal., 0130D col. 236; et lib. III Testimonior., col. 308. Similiter Zeno Veron. lib. I, tract. 2, 7 et 12, pp. 24, 67 et 90; et Collat. Carthag., l. 491, quibus modo noster accedit Ambrosius.

: quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio 0130B saeculi: quae non est a Patre, sed ex concupiscentia saeculi

0130D Ita, excepto quoniam loco quia, legunt Augustinus lib. I de Nupt. et Concup., t. X, col. 290, et lib. VII cont. Julian., col. 663; Cyprianus loc. cit.; Zeno Veron. l. pari er cit. Ambrosius vero non sibi consonat in psal. CXVIII serm. 13, 27, t. II, ubi legit: Quia omne quod in saeculo est, concupiscentia est carnis, et concupiscentia oculorum, et jactantia vitae.

(I Joan. II, 15, 16) .»

VII. Qui mundum odit, odia mundi non pertimescit: ipse enim suo odio mundum ad sui odium prouocauit; et ideo fas non est odia eius uel pertimescere uel horrere, si tibi nitatur adpendere quae te sibi

0130C Cod. se tibi. Mihi vero visa est scriptura peccare metathesi pro te sibi, quae est lectio probanda, si sententiam spectes.

probauerit praerogasse

0130C Recole de hoc verbo annotata supra pag. 1, not. f (Col. 111, n. ^b ) .

0130D Advertas velim in psal. CXVIII serm. 22, 21 et seqq., t. II.

. Itaque istut odium saeculare, cuius obtrectationibus laceramur, cuius blasphemiis deridemur, non est nouum neque repentinum; quod iam pridem Domino Christo

0130D Videsis de Fide n. 94, t. III.

, et apostolis ejus non ignoramus inlatum, dicente Euangelista: 0131A «Si patrem familias Belzeebu

0131B Ita cod., quam lectionem idcirco retinui, quia non satis exploratum mihi est, utrum b vel l sit addendum in fine. Siquidem veteres mss. omnes apud Sabat. in h. l. legunt Beelzebul per l cum Graeco Βεελζεβοὺλ. At Hieronymus lib. de Nom. Hebr. vult in fine hujus vocabuli b litteram esse legendam non l; musca enim, infit, zebub vocatur.

uocauerunt, quanto magis domesticos ejus

0131C Ita in antiq. et nova Vulg. cum Graeco.

(Matth. X, 25) ?» Et «Si mundus uos odit, scitote quoniam me prius odio habuit

0131C Antiq. versio apud Sab.: Si mundus . . . . . . quia priorem me, etc. Vulg., quia me priorem vobis. Cyprianus epist. ad Fortunat., p. 268, quoniam me primo odiit. Graecus vero: Εἰ ὁ κόσμος . . . γινώσκετε ὅτι ἐμὲ φρῶτον ὑμῶν μεμίσηκεν.

(Joan. XV, 18) .» Sic et Apostolus ait: «Spectaculum facti sumus huic mundo, et angelis, et hominibus

0131C Ambrosius lib. de Elia et Jejun., 21, 79, t. I: Facti sumus, ait, spectaculum hujus mundi, et in psal. XLIII, 33, t. II: ut spectaculum simus huic mundo et angelis et hominibus. Legit cum codice ad verbum, uno omisso hominibus in epist. 63, 71. Sic enim, Spectaculum facti sumus huic mundo, et angelis. Nostrae 0131D lectioni concinunt antiqua versio et Graecus, a quo tamen abest huic.

(I Cor. IV, 9) ;» idest gentibus, et fratribus fictis, qui sub nomine religionis trasfigurant

0131B Ita in cod. trans in verbo transfiguravit abjicit litteram n, cujusmodi in hac et similibus vocibus vetusta exempla non desunt.

se in angelos lucis. Denique aperte hoc supra infraque conplexus est. «Jam, inquit, saturati estis, diuite facti estis: sine nobis regnatis: et utinam regnetis, ut et nos uobiscum conregnemus

0131D Ita antiqua versio apud Sabat., uno excepto conregnemus, pro quo habet regnemus. Verum verbo conregnemus utitur S. Hilarius in psal. II, 42, col. 49, et LX, ac LXV, coll. 144 et 197.

(Ibid., 8) .» Et infra: «Nos stulti propter Christum, uos autem prudentes in Christo: nos infirmi, uos autem fortes

0131D Ita in utraq. Vulg. cum Graeco, sed addunt in fine: vos nobiles nos autem ignobiles.

. Usque in hanc horam et esurimus, et nudi sumus, et culafizamur

0131B Ita codex pro colaphisamur. Litteras u et o apte monet Longus, pp. 2216 et 2222, fuisse interdum apud Latinos confusas, ita ut legerent u etiam cum scriberent o. Id confirmant Valerianus pp. 2289 et 2290, Papirianus pag. 2292, atque cl. Maius, qui in haec me annotanda praeivit in suo indice Frontonis orthographico. Quod vero attinet ad litteram f sane illam simpliciter non per ph scribebant Latini. Sic enim diligentissimus Maius mox laudatus, et nunquam 0131C satis laudandus habet de Re pub. I, 2, p. 7, n. (a). Litteram ph olim a Latinis non fuisse adhibitam monet nos Cicero, or. 48. Tum Martianus lib. III, cap. de Conjug. ait: nec f excludent, cum dicamus triumfo, quanquam a Graecis veniat, et per p et h potius scribatur. Idem vero Maius ita etiam monet in indice palaeographico 0132B ad Ciceronem ejusque interpretem, tom. II Classicor. Auctor., p. 388, col. 2: F pro ph passim; et recte, ut puto. Cur enim semper Latini pro sua unica littera f duas incommodius scripsissent ph? Caeterum codex noster alibi, cum id usus reclamat, constanter utitur ph. De littera z vide Isidorum I, 4; Orig., et de ejus usu veteres orthographos apud Putschium.

, et instabiles sumus

0131D Differ. Ambrosius in p al. CXVIII serm. 8, 7, t. II, legens; usque ad hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphis vapulamus, et instabiles sumus. Habet colaphisamur cum antiq. Vulg. apud Sabat. Ambrosiastes in h. l., quibuscum Graecus κολαφιζόμεθα.

(idest non resistimus, 0131B uel non defendimus

0132B Hic et infra parenthesim, ut supra, designare ausus sum.

), et laboramus operantes manibus nostris: maledicimur, et benedicimus: persecutionem 0132A patimur, et sustinemus

0131D Ita Ambrosius in psal. XXVIII, 10; CXVIII, l. modo 0132C cit., t. II; lib. I de Offic., 48, 244, t. III; et lib. II, de Poenit., 1, 5, ejusd. vol.

: blasphemati depraecamur

0132B Cod. constanter cum diphthongo, et vide sup. pag. 20, not. a (col. 129, n. ^b ) .

: tamquam purgamenta huius mundi facti sumus, omnium perispsema

0132C Consonat versio antiq. apud Sabat., praeter obsecramus loco deprecamur, nec differt Graecus. At Ambrosius in psal. CXVIII, l. c., habet: Blasphemamur, et obsecramus: tanquam lustramenta hujus mundi facti sumus omnium purgamenta usque adhuc.

(Ibid., 10, 11, 12, 13) .» Haec apostolica doctrina est, hoc Dei et Christi mysterium, haec conuersatio caelestis, haec professio spiritalis; hoc mundus non recipit; hoc ypocrisis

0132B Ita scribitur in cod., omissa aspirata in principio.

respuit, dicente Apostolo: «Animalis homo non percipit, quae sunt Spiritus Dei: stultitia enim est illi

0132C Ita h. l. ad verbum recitat S. Ambrosius in Luc. VII, 148, t. II, et lib. III de Spir. sanct., 17, 121, t. IV, praeter illi est loco est illi.

(I Cor. II, 14) .»

VIII. Fructus autem sunt Spiritus, quos Apostolus enumerat, dicens: «Caritas, gaudium, pax, patientia, bonitas, mansuetudo, fides, lenitas

0132B Cod. laenitas cum diphthongo, sed eam expunximus cum ipse cod. haud illam retineat in vocibus lenis, lenior, lenitas, etc.

, continentia, castitas

0132C S. doctor. lib. de Parad., 13, 64: Fructus, inquit, Spiritus est caritas, gaudium, pax, patientia, benignitas, 0132D modestia, continentia, dilectio. Hoc in loco Rom. edit. castitas pro dilectio legit. Lib. vero de Noe et Arca, 29, 108, sic.: Fructus autem spiritus, caritas, gaudium, pax, patientia, bonitas. At in psal. XXXVI, 12, t. II: Fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, patientia, benignitas, bonitas, fides, modestia, continentia. Demum lib. I de Spir. sanct. 6, 69, ut in lib. de Noe sup. cit. praeterquam quod pax primo loco ponit, quam tamen vocem post gaudium scribit in eod. libro XII, 126, t. IV.

(Gal. V, 22, 23) .» Et illud de quo

0132B In cod. quod, sed d prorsus abundat. Observat Fumagallius Inst. Dipl. I, c. 6, 9, p. 102, veteres haud raro in fine vocabuli addidisse litteram d, idque in 0132C iis verbis praesertim, queis littera o esset finalis. Ita, ex gr., scribebant estod, malod, ceditod, etc., pro esto, malo, cedito, etc.

litteris suis Ephesiorum Ecclesiam

0132C Cod. Ecclesia, lineola tamen litterae a superposita fuit pro m, quae aegre vix legitur.

idem Apostolus monuit

0132D Conf. epist. 71, t. III, in qua hujusce apostolicae epistolae summam Ambrosius a Irenaeo rogatus exponit. col. 1186 et seqq.

: «Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati 0132B estis in die redemptionis

0132D Similiter Ambrosius, omissis in fine in die redemptionis, habet lib III de Spir. Sanct., 8, 48, t. IV.

(Ephes. IV, 30) .» Contristatur autem Spiritus a contrariis desideriis, idest ab 0133A operibus carnis, quae inter cetera latentia

0133B Summo consensu Patres, quibuscum antiq. et nova vulg. opera carnis, quae mox enumerantur, cum Apostolo manifesta dicunt, et non latentia, eisdemque suffragatur Graecus textus φανερὰ legens. Hic fortasse recensita opera carnis aut latentia mendose pro manifesta, aut dicendus Ambrosius, quae commemorat (( 0134D Phrasis prorsus insolita. Sensus est: Aut dicendum, quae commemorat Ambrosius, ipsa esse manifesta, etc. Edit. )) ipsa esse manifesta, caetera vero latentia, ut sensus sit: ab operibus carnis, quae manifesta inter cetera latentia haec sunt. Hinc dixeris fortasse vocem manifesta excidisse; nisi malis Ambrosium, quae reconset opera carnis, ea latentia vocare comparatione eorum, quae in catalogo omittit, ut adulterium, impudicitiam, 0133C et homicidia, quae sese sua magis turpitudine produnt.

haec sunt: «Inimicitiae, contentiones, aemulationes, indignationes, prouocationes, irae, rixae, dissenciones, sectae

0133C Irenaeus lib. V, c. 11, col. 305: inimicitiae, ait, contentiones, zeli, irae, aemulationes, animositates, irritationes, dissensiones, haereses. Cyprianus lib. de Orat. Dom. col. 209: inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, provocationes, simultates, dissensiones, haereses. Augustinus vero epist. 29, I. II, col. 50: inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses. Sicque idem S. Pater sparsim in suis operibus, praeterquam quod lib II de Serm. Dom. in mon., ubi ad vocem haereses illam addit sectae. Demum Lucifer. Galar. lib. II pro S. Athan., col. 282, et S. Hieronymus in h. l., omissis indignationes, provocationes, si in fine haereses loco sectae legas, nostro cum Ambrosio caetera habent. Vulg. nobiscum retinet sectae e Graeco αἱρέσεις.

, inuidiae, ebrietates, comisationes

0133B Ita cod. pro comessationes consona s haud duplicata, et posito i pro e post com., ut apud Sab. ms. Reg. De harum litterarum i et e promiscuo usu vide supra pag. 6, not. b; 18, not. a; 19, not. a (Col. 115, n. ^d ; 127, n. ^a ; 128, n. ^f ) . Codicis lectionem retinui, quia ejusmodi exempla in antiquis codd. haud semel occurrunt.

(idest comestores)

0133C Ita Patres laudati in cit. l. habent ad verbum, praeter Lucif. Cal., qui post invidiae addit homicidia. 0133D In hunc l. haec notat Hieronymus l. c.: In Latinis codicibus adulterium quoque et impudicitia, et homicidia in hoc catalogo vitiorum scripta referuntur. Sed sciendum non plus quam quindecim carnis opera nominata. Duodecim in hoc sermone nominantur; si ergo tria modo a Hieronymo relata addas, quindena cum eodem opera carnis et tuus catalogus reddet.

(Gal. V, 20, 21) .» His enim operibus contristatur Spiritus, offenditur; deserit et abscedit Solomone

0133B Ita in codice. Sane ad I, 1, Proverbior, observat 0134B Sabatier, veteres codices Lactantii et Cypriani Solomonem legisse. Porro sic habent mss. plures Sessoriani, e quibus unus antiquissimus.

dicente

0133D Ambrosianis locis, ex. gr., de Parad. I, 6, et XIII, quibus liber Sapientiae, juxta sui temporis opinionem, Salomoni tribuitur, hic modo accensendus est. De hac re vide Maurinos annotantes ad l. cit. de Paradiso, nec non Ackermannum Introduct. in lib. sac. V. F. part. II, c. 7, 245, edit. Vindobon. an. 1825 p. 367.

: «Sanctus enim Spiritus disciplinae effugiet fictum

0133D Ita Vulg. cum Augustino pluribus in locis, si 0134B initio hoc ordine legas: Spiritus enim Sanctus.

(Sap. I, 5) .»

IX. «Nolite, inquit apostolus Paulus, contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis (Ephes. IV, 30) .» Dies redemptionis est, in quo salutaris indulgentiae dono redempti, a mortis sententia liberamur; in quo ueterem hominem cum actibus eius exponimus, et induimus nouum, qui secundum Deum creatus est in operibus bonis

0134B Apostolicam hanc sententiam expendit Ambrosius etiam in psalm. XXXVIII, 22, t. II; in lib. de Inst. Virg., 2, 13, t. III; et lib. II de Spir. Sanct., 7, 65, 1. IV.

. Eo 0133B enim die et sancto Spiritui consignamur

0134B Baptizatum Spiritui Sancto consignari docet etiam auctor lib. de Sacram. apud Ambrosium, l. III, col. 457 et seq.

, cum sacramentis 0134A omnibus consummamur

0134B Id est, cum per baptismum cuncta Christianae religionis nobis reserantur arcana, a quibus olim arcebantur profani, et fides acquiritur, qua omnia credimus divina mysteria: vel potius, cum caeteris omnibus sacramentis suscipiendis idonei per idem 0134C sacramentum efficimur; quod quidem es janua sacramentorum. Verum h. l. ad Eucharistiam quoque respicere potuit Ambrosius, quae juxti veterem Ecclesiae consuetudinem conferebatur una cum baptismo, et confirmatione; qui mos etiam nunc in baptizandis adultis obtinet in ecclesiastica disciplina.

, dicente Euangelista: «Et baptizato Iesu confestim ascendit de aqua: et ecce aperti sunt caeli, et uidit Spiritum Dei descendentem de caelo sicut columbam

0134B Cod. columba omissa m solito mendo.

, uenientem in ipsum

0134C Concinit Hilarius in psal. CXXXVIII, col. 507. Graecus textus et antiq. vers. apud Sabat. addunt ei ante coeli, et omittunt Dei post Spiritum.

(Matth. III, 16) .» Columba innocentia simplex

0134C Simplicitatem per columbam designari passim in suis scriptis monet Ambrosius. Clarius lib. de Isaac, 7, 59, t. I, et in Luc. II, 92, ubi: Apertum est, inquit, coelum et descendit Spiritus Sanctus corporali specie sicut columba . . . Advertamus mysterium: quare sicut columba? Simplicitatem enim lavacri requirit gratia: ut simus simplices sicut columbae. Ita etiam scribit lib. de Myster., 4, 25, t. III: Merito sicut columba descendit, ut admoneret nos simplicitatem columbae habere debere.

uel simplicitate innocens, non clamore uiolenta, non furoresaeua

0134D Pacem etiam per columbae mysterium intelligi 0134D debere est Ambrosii sententia lib. de Isaac, et in Luc. loc. cit., ac in lib. de Myster., 3, 11, t. III, nec non epist. 41, 21.

, non moribus iracunda

0134D Confer saltem in psalm. CXVIII serm. 12, 18, t. II.

, non amaritudine fellis infesta

0134D Locutio familiaris Ambrosio, quae rursus legitur lib. de Parad., 2, 8, t. I, et alibi.

: et ideo eodem Spiritu, qui in modum eius descendit, accepto subiunxit Apostolus, ut diceret, «Omnis, inquit, amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia auferantur a uobis

0134D Ita adamussim S. Cyprianus lib. III Testimonior., col. 306.

(Ephes. IV, 31) . Amaritudo est inimicitias concipere, ructari odia, enomere nenena, obtrectare proximis, disseminare laetalia

0134B Cod. cum diphthongo laetalia, quae quoque lectio exemplis antiquor. codd. confirmatur.

, sicut in Deutheronomio

0134B Ita codex cum h.

scribtum est:» Inimici nostri insensati

0134D Favet huic lectioni antiq. ver. apud Subat. cum Vigil. Taps. lib. V de Trin. t., col. 215, addito autem post inimici. Graec. ἀνόητοι.

. De uinea Sodomorum 0134B uitis eorum, et palmites eorum de Gomorra: una 0135A eorum una fellis, et botrus amaritudinis ipsorum

0135C Non iisdem verbis h. l. usurpat Ambrosius; nam lib. de Elia et jejun., 14, 52, t. I. sic: De vinea Sodomae vinum eorum, et vitis eorum vitis Gomorrhae: uva eorum uva fellis. botrus amaritudinis in ipsis.

. Ira drachonum

0135B Haec vox ita cum aspirata etiam in antiquis codd. reperitur.

uinum eorum, et furor aspidum insanabilis

0135C Ita Ambrosius l. c., si ponas ira ubi furor, et vice versa.

. (Deut. XXXII, 31, 32, 33) . Et David: «Sepulchrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, quorum os maledictione et amaritudine plenum est

0135C Ita ad verbum Vulg. antiq. et nova cum Augustino, et Cassiodorio, quibus modo Ambrosius noster adjungitur. In Ambrosianis scriptis hucusque editis prima tantum verba reperiebantur, scilicet: Sepulchrum patens est guttur eorum, in psal. CXVIII serm. 16, 28, t. II.

(Psal. XIII, 3) . Ira inquit, ira

0135B Cod. ira cum emphasi repetit.

est innidere meliori, felici detrahere, gemere profectibus proximi; unde Propheta sic dicit: Peccator uidebit, et irascetur, dentibus suis frendet, et tabescet

0135C S. Augustinus frendet et tabescet constanter scribit, quocum brev. Mozarab. Graecus Βρύξει, καὶ τακήσεται.

(Psal. CXI, 10) . Indignatio, inquit, indignatio

0135B En altera repetitio per emphasim facta. Quod autem, inquit Maius de Re pub. I, 47, p. 123, negat Moserus repetitione vocabuli posse significari emphas m, mirum mihi est; et certe refutari videtur ab ipso Cicerone, p. 103.

est indigne ferre inferiorem superiori dono gratiae coaequari, aut gradu charismatis anteferri

0135C Huc respicere videtur illa distinctio inter improbum 0135D et invidum, qua utitur S. doctor lib. II de Offic., 30, 152, t. III. Filii, inquit, fugite improbos, cavete invidos. Inter improbum et invidum hoc interest, improbus suo delectatur bono, invidus torquetur alieno: ille diligit mala; hic bona odit; ut probe tolerabilior sit qui sibi vult bene, quam qui male omnibus. Et sane invidentiam ut quamdam probe insanabilem aegritudinem haud tolerandam, sed fogiendam suadet Ambrosius. Sic enim epist. 29, 17. t. III: Terras fugito, in quibus invidia est, ubi ambitio, ubi contentio. Porro bis tam detestabili peste terris corruptis nulla pax est, nulla caritas, nullus ordo; quia res nulla jure componitur.

; cum Apostolus Galatis

0135B Codex mendose Corinthiis habet.

dicat: Non est seruus neque liber: non inest masculus, neque femina; sed omnes uos unum estis in Christo lesu

0136C Ambrosius lib. II de Spir. Sanct., 8, 79, ita: omnes vos unum estis in Christo Jesu.

(Gal. III, 28) .

0135B X. Docet beatissimus Paulus in omnibus ferme epistulis

0135B Ita cod. pro epistolis. Vide sup., pag. 22, n 1 b (Col. 151, n. ^c ) ubi observatum reliqui, litteras o et u apud veteres inter se mutuis vicibus fungi.

suis

0136C Ad Rom. X, 12; l ad Cor. X, 17; ad Gal. l. c. et ad Col. III, 11.

, ex omni natione, dignitate, nobilitate, aetate, uel sexu conuocatos ad fidem unum effectus in Christo; cuius passionis sacramento

0136C Conf. saltem in psal. CXVIII serm. 12, 3, t. II., ubi similis elocutio fecurrit.

dehonestatus est mundi principatus, deturpata nobilitas, celsitudo deiecta, exaltata humilitas, eleuata depraessa, purificata sordida, iacentia erecta, et uiuificata 0136A sunt mortua. Sic apud Eseiam (Isa. XI., 4) uallium fossa replentur

0135B In codice repletur manifesto mendo.

, montium ardua humiliantur; sic praua diriguntur, et aspera deplanantur: sic collium omnium prona in aequalitate librata in planitie sunt deducta camporum; sic caedri

0135C Ita codex cum diphthongo caedri, quae lectio antiquorum codd. auctoritate non caret.

Libani tenuati sunt, uirgulta

0135C In cod. virgultae . . . roboratae, quod quidem repetitum est mendum; nam virgulta neutra vox est, ideoque in utraque voce e abundat in fine.

uitulaminum

0136B Ab antiquissimis usque temporibus hoc vocabulum vitulamen pro plantatio obtinuit apud sacros et ecclesiasticos scriptores; de cujus origine sic loquitur S. Augustinus, lib. II de Doctr. chr., t. III, p. I, col. 26. Quoniam μόσχος Graece vitulus dicitur, μοσχεύματα quidam non intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt; qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum: et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque adulterinae plantationes non dabunt radices altas (Sap. IV, 3) , convenientius dicitur, quam vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus.

roborata pinguescunt; sic leonum faeritas

0136C Ita codex cum diphthongo faeritas, quam lectionem haud raro prisci exhibent codd.

mansuefacta boni coniungitur, et carnium pinguitudine fastidita cum boue paleis uescitur: sic lupus rabie deposita cum agnis camporum prata depascitur: sic ursus cum uitulo, et haedus cum pardo concordat (Ibid. XI, 6, 7) : sic infantes cavernis aspidum manus ingerunt, nec nocent

0136C Haec eadem Isaiae verba usurpat quoque Ambrosius lib. V Hexaemen., 2, 6; lib. II de Interpell. David, 1 4, t. I; in psal. CXVIII serm. 6, 17; et in Luc. VII, 45 et 202, t. II; atque lib. I de Poenit., 13, 65 et 67, t. III, et infra.

: sic humani generis uarietas quia de boue ad Deum non pertinet

0136C Respicit S. doctor ad illud Apostoli I Cor. IX, 9: Nunquid de bobus cura est Deo?

)

0136C Hanc parenthesim designandam judicavi, ut clarior hic locus evaderet.

in unum redigetur: sic diuers tas natalium unitate concordat: sic 0136B conditiones aemulae pares efficiuntur; dum moriuntur per baptismum natalibus mundi, et nobilitati per gratiam caelo nascuntur

0136C Legantur lib. de Myster. 3, 11, et 4, 21, et lib. I de Spir. Sanct., 6, 76 et seqq., ubi similes dictiones et sententiae sunt. Ita vero lib. de Fuga saec., 11, 0136D 54, t. l: Mortuus quidem semel est: sed moritur unicuique qui baptizatur in morte Christi; ut consepeliamur cum eo, et resurgamus cum eo, et in novitate vitae illius ambulemus. Vide etiam sis lib. III de Sacram., 1 et seq., apud Ambrosium l. lib oper.

, dicente Eseia propheta: «Ecce nunc dominator Dominus Sabaoth conturbabit gloriosos cum uirtute, et qui superbi sunt contumelia conterentur, et humiliahuntur, et cadent excelsi gladio. Libanus uero cum altis cadet

0136D Favet huic lectioni Graecus, qui quidem loco Dominus virtutum, ut in antiq. Vulg. legitur apud Sabal., et pro Dominus exercituum veluti nova Vulg. refert, nobiscum habet, ὁ δεσπότης Κύριος σαβαώθ; item pro elati comminuentur, vel excelsi statura succidentur, οἱ ὑψηλοὶ τῇ ὕβρει συντριβήσονται, excelsi superbia conterentur; reliqua vero, καὶ οἱ ὑψηλοὶ ταπεινωθήσονται, id est, et excelsi humiliabuntur. Caeterum cum hos Isaiae 0137C versiculos X, 33, 34, mancos proferat Sabatier, qui in expiscandis a Patrum scriptis antiquae biblicae versionis fragmentis diligentissimus fuit, inde hunc sermonem id temporis adhuc in membranis delitescere probe exploratum habeo. Quod sane praejudicium cumulat illud Isaiae XI, 5, infra legendum, quod Sabatierii curas effugit omnino.

(Ibid. X, 33, 0137A 34) ,» Frequenter Libanum montem et caedrorum eius cacumina regno mundano conparat eiusque principibus sermo diuinus

0137C Haec quoque monet Ambrosius in psal. XXXVI, 77 et 80, t. II, et in lib. de Myster., 7, 39, ac in epist. 70, 7, t. III.

; quod regnum eiusque ministros Dominus Christus sua passione deiecit et pressit. Et ne nos tractorum diuersitas perturbaret, ipsius Domini Christi personam, qui haec omnia esset consummaturus, designans idem propheta subiunxit, ut diceret: «Exiet uirga de radice Iesse, et flos de radice eius ascendet

0137C Ita Ambrosius, uno excepto de pro ex ante radice, lib. de Benedict. patriarch., 4, 19, t. I, et in Luc. II, 24, et III, 8, t. II. Habet a loco ex lib. de Inst. Virg., 9, 59, t. III. At ex ut in cod. retinet lib. II de Spirit. Sanct., 5, 38, t. IV. Consule etiam, si vacat, lib. de Apolog. alt. David., 8 43, t. I.

(Ibid. XI, 1) .» Radix utique Dauid

0137C In Ambrosianis scriptis frequentata est haec elocutio. Illam quidem in modo citatis omnibus fere locis reperies, et alibi passim. Nec quisquam sit, qui Ambrosium sibi dissentire putet eo quod ibi legat: 0137D Radix utique familia Iudaeorum, et hic: Radix utique David; nam exploratum est S. doctorem utraque elocutione ad Davidem respexisse. Liquet, inquit Ambrosius in Apolog. alt. David, 7, 38, t. I, per David intelligi prophetam, per prophetam populum propheticum, scilicet Judaeorum. In lib. de Spir. Sanct., l. sup. cit., Radix, ait, Iesse patriarchae familiae Iudaeorum; utique David. Conf. cit. Apolog. 4, 27, in Luc. III, 8, t. II, atque lib. V de Fide, 8, 105, t. III.

significauit personam, ex cuius semine Christus est natus in carne, qui ex patris sui Iesse lumbis erumpens usque ad florem Dominicae natiuitatis carnalis porrexit originem. Denique sic adiecit, ut diceret: «Requiescet in eo Spiritus Dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et uirtutis, 0137B spiritus cognitionis et pietatis

0137D Ambrosius in Luc. III, 8: Et requiescet super eum spiritus Domini; Spiritus sapientiae et intellectus. Graecus vero loco Domini cum Ambrosio nostro Θεοῦ legit: cui concinunt Lactantius lib. IV Inst., 13, col. 577; Irenaeus lib. III, c. 9, col. 184, et 17, col. 208; et Tertull. lib. adv. Jud., 9, col. 143. Reliquum hujus versiculi ad verbum Ambrosius recitat in psal. CXVIII serm. 5, 38; lib. de Myster., 7, 42, et alibi.

, replebit eum spiritus sancti timoris Dei

0137D In cit. omnibus loc. Ambrosius, caeteris omissis, 0138C legit: spiritus sancti timoris, quae verba S. doctor. superiori versiculo conjungere videtur.

(Ibid., 2, 3) .» Et ut apertius Christum intellegi

0137B Ita codex, bona et vetusta scriptura, ut supra, p. 17, n. a (Col., 126, n. ^d ) .

oportere monstraret, prosequitur, dicens: «Non secundum gloriam iudicabit, neque secundum eloquentiam redarguet

0138C LXX legisse, secundum sermonem arguet, monet Hieronym. in h. l. col. 100.

; sed iudicabit humili 0138A iudicio, et redarguet gloriosos terrae, et percutiet terram

0137B In cod. terra.

uerbo

0137B Cod., uerba, mendose tamen.

oris sui, et spiritu per labia interficiet inpium

0138C Favet Ambrosianae lectioni Irenaeus lib. III, c. 9, col. 185, quocum Hieronym. in h. I., et Graecus textus.

(Ibid., 4) ;» eo scilicet uerbo, et labiorum adspiratione, qua

0137B Cod., quod. Vide annot. p. 23, n. b (Col. 132, n. ^h ) .

dixit: «Principatus huius mundi (id est dominatus

0137B Recole de parenthesi, quae superius diximus n. a (Col. 115, n. ^a ) et alibi.

) mittetur foris

0138C Graecus textus, et Patres qui h. l. allegant initio princeps legunt pro principatus. In fine vero Augustinus quaest. 72 in Levit., t. III, p. 1, col. 521, missus est foras. Auct. lib. de Promiss. c. 2 col. 190, missus est deorsum. Sanctus vero Hieronym. cum Graeco et Vulg., ejicietur foras. Unus codex Cantabr. apud Sab. nobiscum habet, mittetur foris.

(Joan. XII, 31) . De quo iterum: Venit principatus mundi, et non inueniet in me nihil

0137B Hellenismus, quo etiam, ut infra vides n. 41 (Huj. pag. not. ⁸ ) , Ambrosius utitur, dum h. l. allegat lib. de Tobia IX, 33, et lib. de Fuga saec. IV, 24.

0138C Ambrosius non semper iisdem verbis hoc utitur testimonio. Siquidem lib. II de Abrah., 9, 62; lib. de Isaac, 6, 55; lib. de Jacob., 5, 24, t. I; et lib. de Virginit. 17, 108, t. III. Venit hujus mundi princeps, et in me inveniet nihil. Lib. de Tobia, 9, 33, t. I: Ecce venit hujus mundi princeps, et in me suum non invenit 0138D nihil. At lib. de Fuga saeculi, 4, 23, t. I, et in psal. CXVIII serm. 8, 6, et in Luc. IV, 29: Venit enim princeps mundi hujus, et in me invenit nihil; lib. I de Offic., 49, 249: Veniet hujus mundi princeps, et in me inveniet nihil. Demum ad verbum ut in cod., non inveniet in me nihil, legit lib. de Fuga saec., l. c., n. 24.

(Joan. XIV, 30) .» Et ut sacramentum crucis

0138D Locutio familiaris Ambrosio. Confer psal. CXVIII serm. 13, t. II, et ibi Maurinorum notam, nec non lib. I de Spir. Sanct., 9, 108, t. IV.

ostenderet, adiecit, dicens: «Et erit iustitia praecinctus lumbos, et ueritate inuolatus ( sic) latera

0138D Hoc versiculo augetur biblica Sabatierii collectio. Recole dicta n. 1, p. 27 (Col. 136, n. ¹² ) .

(Isai. XI, 5) .» «Tunc, ait, (id est ex eo tempore) pascet lupus cum agno, et pardus requiescet cum aedo

0138B Ita codex sine h, cum paulo supra illam retinuisse vidimus. Non tamen aspiratam addendam censui, quia hujusmodi lectioni veterum codd. auctoritas non repugnat.

, et uitulus, et taurus, et leo simul pascentur; et puer paruulus ducet eos

0138D Lib. I de Poenit., 13, 67, t. III, presse h. l. sic recitat: Tunc lupi et agni simul pascentur.

(hoc est sacerdos, uel aetatis paruitate innocus

0138B Ita codex cum uno u; quod, quanquam videatur librarii mendum, attamen retinendum putavi spectabili veterum codd. auctoritate motus, qui frequenter ubi duo uu simul concurrunt, alterum omittunt.

, uel innocentiae puritate subnixus gubernabit eos). Et bos, 0138B et ursus simul pascentur

0138D In Graeco ad verbum.

(et natio eorum una erit), et leo, et bos manducabunt paleas

0138D Ambrosius l. c. de Poenit. habet: leo et bos paleam manducabunt.

(id est aridas escas) (Ibid., 6, 7) .» Ac ne mea interpretatio

0138B Codex constanter cum diphthongo, quam expungere censui. Recole dicta p. 8, n. b. (Col. 118, n. ^e ) .

praesumpta uel temeraria a sollicitis auditoribus

0138D Hic Ambrosii morem adverte, qui nunquam suos auditores blandiri consuevit

iudicetur, apostoli Pauli disputationem meis 0139A interpretationibus interseram

0139C Frequenter in suis scriptis, praesertim in psalmis suam sententiam apostolicis verbis explanat atque confirmat S. doctor.

, dicentis: «Expoliate nos ueterem hominem cum actibus eius

0139C In Apol. alt. David legitur, 9, 46, t. I: Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus ejus, et similiter in psal. CXVIII serm. 3, 22, uno excepto in fine ejus pro suis. Ser. vero 10, 17, l. c., omittit vos, quam vocem retinet in Luc. 4, 58, quam rursus l. c. deponit. 8, 44, scribens: Ut exspoliantes veterem hominem cum actibus suis, cujusmodi lectioni, dempto ut, consonat lib. III de Fide; at lib. V, c. 16, 176: Exspoliantes nos veterem hominem cum actibus suis.

, et induite nouum qui renouatur in agnitione Dei secundum imaginem eius, qui creauit eum

0139C Ita Ambrosius h. l. affert in Apolog. alt. David. l. sup. cit., et in psal. CXVIII serm. 3, l. c.; at infra serm. 10 ejusd. psalmi l. c. habet: et induimus novum, qui renovatur in agnitionem, etc. Similiter lib. V de Fide, l. c.; si tamen initio legas induamus loco induimus. In lib. autem III de Fide: et induentes novum secundum imaginem, etc. In Luc. IV, l. c., induite novum, qui secundum Christum creatus est, et VIII, l. 0139D c., induti novum duntaxat scribit.

. Ubi non est masculus et femina, Graecus et Iudaeus, circumcisio et praeputium, barbarus et Scyta, seruus et liber: sed omnia et in omnibus Christus

0139D Omissis circumcisio et praeputium, quae hic cum Graeco Ambrosius retinet, caetera ita in lib. V de Fide, 14, 177, ad verbum refert. Consule etiam in psal. CXVIII serm. 10, 17, in Luc. 1, 5, et 2, 47, et in epist. 62, 85.

(Coloss. III, 9, 10, 11) .» Veteris

0139B Subintellige hominis.

actibus spoliatos conuersatione noui hominis, qui Christus est, uestit; nec passus est relinquere exutos, sed tegmine honestae

0139B Cod., honeste sine diphthongo, quam hujus vocis secundus casus reclamat.

conuersationis, et bonorum operae

0139B Cod., opere. Diphthongum addidi, et operae scripsi, ne nimis codicis lectionem sollicitarem; nam operum mihi legendum esse videbatur.

claritate contexit. «Induite nos, inquit, sicut electi Dei et sancti uiscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, patientiam, modestiam

0139D In Graeco ut in Vulg., post sancti additur καὶ ἠγαπημένοι.

, sufferentes inuicem, et donantes uobismetipsis, si quis aduersum aliquem habet 0139B querellam

0139B Cod. quaerellam cum diphthongo, quam codicum auctoritate et grammaticorum praecepto expungendam censui; sed litteram l geminatam retinui. Porro hujusmodi lectio haud infrequens est in antiquis codd. Et quidem ad Ciceronem de Repub. II, 25, p. 194, sic de hujus vocis orthographia cl. Maius notabat: Querella cum duplici II constanter prope scribitur in antiquis seu codicibus seu etiam lapidibus. Attamen geminari in hoc vocabulo l vetant Caper et 0140B Scaurus, pp. 2241, 2249, quorum grammaticorum praeceptum prae tot contrariis exemplis vix audiendum videtur; cum praesertim Papirianus, p. 2290, paulo recentiorem consuetudinem scribendi id vocabulum per duas l testetur. Scripturam querella retinet lingua Hispanica, ut alias bene multas vetustae Latinitatis reliquias.

, sicut et Dominus donauit uobis, ita et uos facite

0139D Itidem S. Augustinus tract. 58 in Joan., col. 662, t. III, praeter adversus loco adversum.

(Ibid., 12, 13) .»

XI. Deo donante remissa sunt nobis omnia; permanebimus indemnes si et nos fratrum remittamus 0140A offensa

0139D Haud absimilia sunt quae leguntur in psal. XXXVII, 45, t. II, et in epist. 61, 9, t. III, quo in loco en ejus verba: Caveamus ergo ne nobis hoc accidat, ut non remittendo quae nobis debentur, incipiamus et illa solvere, quae remissa sunt nobis . . . Dimittamus ergo pauca, quibus plura donata sunt, et intelligamus eo 0140C nos Deo acceptiores fore, quo etiam plura donamus; quia hoc gratiores Deo sumus, quo nobis plura dimissa sunt. Videsis epist. 63, 83.

: si caritatis uinculis inseparabili nexu iungamur (Ibid., 14 seq.) : si pacis munere alterno amore laetemur

0140C Conf. in psal. CXVIII serm. 21, 17, t. II.

: si diuinis nos aedificemus eloquiis: si psalmis ad caelestia prouocemus: si ad superna canticis inuitemus

0140C Frequenter in suis concionibus ad psalmos canendos suam plebem invitat Ambrosius, ut praesertim legere est lib. V Hexaem., 12, 36, t. I, et in praef. in psal. I, 9, t. II, quo in loco pium in unum fidelium psalmos canendi morem, pignus pacis et concordiae, atque magnum plane unitatis vinculum esse dicit. Id idipsum repetit in psal. XLIII, 23, et CXVIII serm. 7, 25, atque alibi passim. Caeterum hic ad illa apostolica verba ad Colos. III, 14, 15, 16, 17, respicere videtur Ambrosius.

: si omnia quae facimus opere, quae sermone loquimur, quae cogitatione complectimur, in Dei timore perficimus; gratias referentes Patri per Filium, laudantes Deum in Christo, et Christum

0140B Cod. iterum, in Christo, quae lectio sententiam improbabilem faceret, aut saltem obscuram; ideoque locus aliqua corruptela laborare videtur: fortasse ad ea, quae mox scripserat, respexit librarius, et in Christo iterum posuit pro Christum, ut mihi scribere placuit, et sensus postulat.

praeferentes in Deo, ut caelestes caelestibus conparati, spiritales spiritalibus similemus

0140B Vide quae jam ad hoc verbum notavi p. 18, n. c (Col. 127, n. ^c ) .

. Quod opus aliut nullum est, nisi Dei gloriam diuina uoce conlaudent, dicente Iohanne

0140C Ambrosius in psal. I, 54; XL, 26; lib. de Virginit. 14, 86, et de Incarnat. 10, 114, atque alibi Apocalypsim S. Joanni Evangelistae tuetur. Eisdem locis quodammodo hic modo videtur accedere. Nec prorsus est attendendus M. Dionysius Alex. episcopus, qui Joanni presbytero distincto ab Evangelista Apocalypsim 0140D tribuit, nam eum satis refutavit Millius in prolegom. in hunc librum, ad quem eruditos lectores amando. Conf. Eusebium Hist. eccl. lib. VII, cap. 25, p. 309 et seqq., edit. Valesii, Aug. Taurin. 1746, vol. I, et pag. 749 ejusd. volum., inter annotationes variorum.

: «Vidi et audiui nocem multorum in circuitu throni, et animalium, et seniorum: et erat numerus decies centena millium

0140D Huic lectioni favet Graecus textus, et illi concinit Cassiodorius in psal. I, col. 14, addito uno verbo magnam post vocem.

, dicentes uoce magna: Dignus est Agnus, 0140B qui occisus est, accipere potestatem, et uirtutem, et diuitias, et patientiam, et honorem, et fortitudinem, et gloriam, et benedictionem

0140D Ambrosiana scripta et hoc biblico testimonio carent. Patres vero qui illud allegant, nunquam iisdem verbis referunt; sed saepe immutatis, insertis etiam aliis, vel ejectis, ac turbato rerum ordine. Sibi nec concinunt diversae antiquae versiones: nec Vulgata nostra cum Graeco concordat.

. Et omnem creaturam, quae est in caelo, et super terram, et mare, et quae 0141A in eis sunt omnia

0141A Antiqua versio apud Sabat. addit, subtus terram; cui accinit nova Vulg., quamvis non eisdem verbis legat.

(Apoc. V, 11-13) .» Et iterum monet: «Angeli stabant circa thronum, et seniores, et quatuor animalia: et prociderunt ante thronum in faciem suam, et adorauerunt Deum,

0141A Graecus Ambrosii nostri lectioni favet, si initio scribas, Et omnes ante angeli.

dicentes: Benedictio, 0142A et gloria, et sapientia, et gratiarum actio, et honor, et potestas, et uirtus Deo nostro in saecula saeculorum. Amen

0142A In antiq. et nova vers., claritas loco gloria; sed nobiscum gloria retinet S. Fulgentius in fragm. 34 cont. Fabian., col. 646, et Graecus textus qui in fine, ut in codice, addit Ἀμήν.

(Ibid. VII, 11, 12) .»

Explicit

0141A In cod. . . . t sermo sci Amb. Hujus formulae, qua sermo concluditur, in prima voce litterae prorsus oblitteratae sunt, et ultimae duntaxat litterae t quae recta forma excudi curavi, nonnisi breve vestigium 0142A manet; eam tamen formulam, habita spatiorum ratione, supplere haud difficile fuit; verbo enim explicit fuit solemnis antiquis ratio claudendi libros.

Sermo Sancti Ambrosi.