Item Nomina Episcoporum Infra, Qui Synodo Sardicensi Adfuerunt Et Subscripserunt Iidem In Judicio.
0642B 15. Ossius ab Spannia Cordobensis, Annianus ab Spanniis de Castolona, Florentinus ab Spaniis de Emerita,
0642C In edit.,
Dommianus. At in ms.,
Dominianus, Forte qui apud Athanas.
Domitianus.
Dominianus ab Spaniis de Asturica, Castus ab Spaniis de Caesara Augusta, Praetextatus ab Spaniis de Barcilona, Maximus a
Tuscia de Luca, 632 Bassus a Macedonia de Diocletianopoli, Porphyrius a Macedonia de Philippis, Marcellus a Macedonia de
0642C In ms.,
Ancyra Gallacia. Supra n. 1,
Ancyrogalatiae. Qui antea bis scripserat
a Macedonia, hoc jam tertio, sed falso, hic apposuit.
Ancyra Gallaciae, Euterius a Procia de Caindo, Asclepius a Palaestina de Gaza,
0642D Alias,
Moscus a Thessalonica: quod ex Sirmondo corrigimus. An hic idem est, qui apud Athanas.
Musaeus subscriptus legitur, per quem communicatorias Valentis et Ursacii litteras Athanasius accepit, quique infra n. 20,
Moyses nuncupatur?
Moysius a Thessalia de Thebis, Vincentius a Campania de Capua, Januarius a Campania de Benevento, Prothogenes
0642D Et hic cum Sirm. praeferimus
a Dacia, pro
ab Acacia.
a Dacia de Serdica, Dioscorus de Thracia,
0642D Ita Sirm. favente Athanasio, apud quem subscribit
Hymenaeus, Alias vero,
Hymomus a Thessalia de Oparata.
Hymenius a Thess. de Pearata, Lucius a Thracia de Caynopoli (
an Hadrianopoli?),
0642D Apud Athanas. non subscribit
Lucius, sed
Lucillus: forte is quem, Apolog. p. 675, testem appellat, quod Constantem numquam solus allocutus sit.
Lucius ab Italia de Verona, Evagrius a Macedonia de Heraclianeo
0642C (
Ms. Eraclialineo), Dionysius ab Achaia de Lignedon, Julius ab Acacia de
0642D In ms.
Tebepsetafileos. Apud Labb.
Thebesse: et ex conjectura,
Thebeeptapoleos.
Thebe eptapyleos. Athenodorus ab Achaia de Blatea (
Lab. a Dacia de Blacena). Diodorus ab Asia de Tenedos, Alexander a Thessalia de Larissa, Aethius a Macedonia de Thessalonica,
Vitalis a Dacia ripensi de Aquis, Paragorius a Dardania de Scupis, Trifon ab Achaia de
0642D Sirm.,
Maccare. Faber,
Maccroce. Retinemus lectionem mss.
Marciarce, Athanasius ab Alexandria, Gaudentius ab Achaia (a Dacia) de Naiso, Jonam a Macedonia de Particopoli (Parthenopoli,
aut Paroecopoli), Alypius
0643A ab Achaia de Magari. Macedonius ab Ardania (
Labb. a Dardania) de Ulpianis,
0643D Pith. ms.,
Caius. Labb.,
Calvus a Dacia ripensi de Castro martis.
Calvus ab Achaia ripensi de Castra martis, Fortunatianus ab Italia de Aquileia, Plotarcus ab Acacia
0643D Sic ms. ex quo vulgavit Faber,
de Patrois. Antea mallemus
ab Achaia. Apud Labb.,
Prostarcus ab Achaia de Patris.
de Patras, Eliodorus a Nicopoli, Eutarius a Pannoniis,
0643D Amanuensium lapsu editum erat
Arius ab Arabia, Asturus a Palaestina. Horum episcoporum mentio fit supra num. 7.
Arius a Palaestina, Asturus ab Arabia,
0643D In ms. Pith.,
Cocias ab Acacias. Tum Sirm.,
de Asaspofoebiis,
Cocras ab Achaia de Asapofebiis. Stercorius ab Apulia de Canusio. Calepodius a Campania, Lerenius (
Athan. et Lab. Irenaeus) ab Achaia de Secoro, Martyrius ab Achaia de Neapoli, Dionysius
0643D Infra Fragm. III, n. 20, mentio fit Dionysii
ab Elica provinciae Achaiae.
ab Arcaida de Elida, Severus ab Italia de Ravennensi, Ursacius ab Italia de Brixa. Portasius (
Sirm. Protasius) ab Italia de Mediolano, 633 Marcus ab Asia de Fissia (
Sirm. a Dacia de Scissia), Verissimus a Gallia de Lugduno, Valens ab Achaia (a Dacia) ripense de Scio, Palladius a Macedonia
0643B de Dui (Dio), Gerontius a Macedonia de Brevi, Alexander ab Achaia de Morenis (
Sirm. de Ceparisina), Euthitius (
f. Eutichius) ab Achaia, Titius ab Asia de Montonis (
an a Dacia de Montemnis?). Episcopi omnes numero unus de sexaginta.
16.
Athanasii innocentia manifesta. Sacrificii opus solius est presbyteri.—«Res, quantum arbitror (
inquit Hilarius), sermonis alterius interpretatione non indiget. Nam omnia ita edicta sunt et expressa, ut in lucem cognitionis elata sint:
testes ex Aegypto compositi, Athanasius ipse praesens, falsorum judicum nocturna et turpis per conscientiam fuga, tantorum
scelerum gravis et subjecta universorum oculis invidia.
0643D Ita ex Sirm. Alias vero,
At de origine.
Adde originem causae, ex qua in Athanasium occasio est quaesita sententiae. Reus, presbyteri
0643C sui impetu, disturbati altaris in ipso sacrificiorum tempore, ubi Scyrus presbyter adsistebat, arguitur. Scyrus presbyter
negatur, et criminis falsitas cum auctore damnatur. Porro autem sacrificii opus sine presbytero esse non potuit. Cum in hominem
quaestio est, ipse facti tam gravis nullus est locus, apud Mareotem
0643D In eo nimirum vico, quem Ischyras incolebat. Alias multae erant apud Mareotem ecclesiae: quamvis aliud sonent Hilarii verba.
ecclesia nulla est. Numquid potius ipsa soli religio defecit? aut aliquo, ut adsolet, hiatu locus violati sacrificii desedit?
Scyrus de diacono
0643D Ischyras a Nicaephoro lib. IX, c. 12,
ex se ortus presbyter appellatur. Ipse se Colluthi presbyterum
0644D jactitabat. Mareotici autem presbyteri ac diaconi apud Athanasium pag. 792, testificantur, illum ne clericum quidem umquam
habitum fuisse, nisi forte a cognatis et ab iis qui longe ab illius pago habitarent.
episcopus adseritur ordinatus; ut de contumelia in presbytero perpessa mentientis episcopi major auctoritas sit. Sed locus
ecclesiae
0644D Addimus
si, quod manifeste postulat orationis integritas.
si fuit, et est: si non est, nec fuit. Et quid ambiguum est, hos potius falsorum criminum indices asseruisse factum esse,
quod
0644A esse potuit (
f. patuit) infectum; aut eos, qui postea indicarunt,
0644D Sirm. ex ms. Remig.,
constitutum est. Ex utraque lectione facile conficere est
conspicuum est mentitos: adeoque libenter praeferremus,
quod esse patuit infectum: ut eos, qui postea indicarunt, conspicuum est mentitos non fuisse. Sermo certe est tum de Athanasii accusatoribus, qui calicis effracti crimen ei affinxerunt, tum de Mareoticis presbyteris,
ac diaconis, qui criminis hujus falsitatem postea indicarunt apud Athanas. pag. 792.
constitutos non fuisse, quod si fuit, non potest non fuisse?
17.
Athanasii crimina non constant.—«Si quis igitur est humanis institutis ad usum
0644D In prius vulgatis, ut in ms.,
communionis: quod mendum in mss. valde usitatum alias experti, hic corrigere non dubitavimus.
communis intelligentiae eruditus, si quis prudentiae praeceptis in viam consectandae veritatis insistit; animum intendat,
et quid in hujuscemodi negotiis tenere se arbitrii velit, expendat: ratio interim de indiciorum auctoribus exsistat. Haec
duo indicata: unum quod crimen affirmet, criminis locum non occupet (
f. nuncupet), perpessa injuria (
f. perpessum injuriam) hominem designet; aliud vero, quod crimen, locum, hominem neget. Quaero, in quam te sententiam concedere
aequum videbitur? Certe, opinor, quisquam ab
0644B utroque consultus, et positus in medio utriusque sententiae, 634 ita loquetur: Si crimen est, docendum est; si locus est,
demonstrandus est: si homo, contuendus est. At vero cum et facti fides, et loci religio, et injuriae homo nullus est; vesanum
existimabitur, rebus judicem non exstantibus judicare.
18.
Athanasii damnandi nulla causa.—«Respicite in coelum et astra, vos sacerdotes; et in eum, qui ex nihilo fecit illa, cum libertate fidei et spei quam accepistis,
intendite, recordantes talem vobis futuri in vos judicii formam esse propositam, ut quo judicio judicaveritis, judicetur de
vobis (Matth. VII, 2) . Haec quaerenti mihi respondete: Athanasium quo judicio damnastis? Dicetis nempe, Episcoporum: et
haec confessionis vestrae erit venia. Secuti, inquit (
f. inquietis),
0644C sumus sanctam judiciorum sub episcopali communione reverentiam. Sed ignorasse vos negabitis, Athanasio, cujus damnationem
a vobis Valens, Ursacius, Saturninus exigunt, ab Ossio, Maximino, Julio redditam communionem? Non facio comparationem: rogo,
quae de crimine Athanasii vestra sententia fuit? Presbyter ejus Macharius irruisse in ecclesiam Mareotidem dicitur, Scyrum
presbyterum perturbasse, et salutis nostrae sacramenta projecisse: ad hujus rei testes cathecumenum et gentilem interrogatos.
Verum postea a sanctis (Sardicae congregatis) nescitis judicatum (
adde, apud) Mareotem ecclesiam nullam esse; Scyrum vero presbyterum non fuisse? Quid est, quod secuti estis? Falsis episcopis auctoritatem
datis,
0645A aliis vero negatis? Quae sunt, (
supple perinde) atque non essent decernitis: judicatis autem illa, quae non sunt? Sed ut subjectioni (
an suggestioni?) huic credideritis, credo carcer exegit, custos institit, tortor incubuit, gladius pependit, ignis ambussit.
In non exstantibus judicandi episcopalem apud vos auctoritatem improbitas obtinuit: in veritate obtinenda sanctitas fidem
perdidit? O veros Christi discipulos! o dignos successores Petri atque Pauli! o pios Ecclesiae patres? o ambitiosos inter
Deum plebemque legatos, veritatem vos Christi falsitati hominum vendidisse! Satisfecimus igitur
0645B Ita Sirm. ex ms. Remig. Alias vero,
fini propositionis.
primae propositioni, qua spopondimus Athanasium reum teneri nullius eorum, quae objectatis, criminum posse. Superest, ut
quid de Marcello et Photino gestum sit, paucissimis dicam.
0645B 19.
Photini condemnatio, et Ursacii ac Valentis poenitentia. —«Photinus Sirmiensis Episcopus fuit a Marcello imbutus: nam et diaconus sub eo aliquandiu fuit. Hic corruptis innocentiae
635 moribus ac disciplinis, turbare evangelicam veritatem persistebat novis praedicationibus. Et hoc ita saepe est, ut cum
incrementa vitiorum detrimenta in amore Dei fecerunt, vesanum depravatae scientiae studium increscat. Igitur ad tollendum
ex episcopatu Photinum, qui
0646A ante biennium jam in Mediolanensi synodo (an. 347) erat haereticus damnatus, ex plurimis provinciis
0645B Celebre aliquod et catholicum concilium hic memorari, convenit inter omnes. De tempore illius nullus est ambigendi locus.
Nam cum dicat Hilarius, Valentem et Ursacium ex hujus concilii opportunitate
0645C veniam rogasse; neque ad hoc, Socrate teste lib. II, cap. 24, animum appulerint, nisi post Athanasii Alexandriam reditum:
liquet illud anno 349, biennio post Sardicense, fuisse celebratum. De loco major est inter eruditos controversia. Quid Sirmondus,
Petavius, ac Petrus de Marca singularibus de hoc loco dissertationibus senserint, referre supersedemus. Plurimos fefellit
Sirmii nomen, quod infra initio n. 21, occurrit. At vero Mediolani, non Sirmii, habitum fuisse haud obscure significat Ariminensis
synodus Fragm VIII, n. 2, ubi de Ursacii et Valentis retractatione sic loquitur:
Rogaverunt veniam, sicut eorum continent scripta, quam meruerant tunc temporis a concilio Mediolanensi assistentibus etiam
legatis Romanae ecclesiae.
Clarius graeca ejusdem synodi verba, apud Athanas. de Synod. pag. 877, enuntiant eos veniam postulasse et impetrasse, quando
concilium Mediolani celebrabatur: ἦν δὲ ὁ καιρὸς καθ᾽ ὃν ταῦτα ἐπεράττετο, ὃτε ὲν Μεδιολάνω
0645D τὸ συνέδριον συνεκροτεῖτο. Atqui illi veniam non impetrarunt nisi anno 349. Ex quo conficitur, Ariminensis synodi verba
ad Concilium Mediolanense, non anni 347, sed 349, esse referenda. Idem dicendum de verbis Ursacii et Valentis, qui infra n.
20, apud Julium profitentur, se in libello, quem
apud Mediolanum porrexerant, Arium anathematizasse. Ut enim libellum hunc anno 347, oblatum intelligamus, non sinit Socrates, qui lib. II,
c. 24, scribit, Valentem et Ursacium permagno erga Arii dogma studio exarsisse, donec Athanasium concilio Jerosolymitano anni
349 sedi suae et ecclesiasticae communioni restitutum rescierunt. Eorumdem poenitentiam eidem tempori consignat Athanasius
apolog. II, pag. 775. Et certe anno 347 Valentis et Ursacii res non erant adeo desperatae, ut catholicorum gratiam protinus
sibi putarent necessariam. Ipsorum animos, etsi Sardicensis synodi sententia nonnihil dejectos, relevabant Philippopolitana
placita. Eusebiani etiam
0646B tunc temporis multis in locis impune saeviebant. Athanasius ipse non ausus est nisi post biennium ad ecclesiam suam redire.
Qui libellum Ursacii et Valentis anno 347, Mediolani datum putant, nobis objiciunt non sibi videri, cur illi a synodo venia
postulata Julium convenerint;
0646C aut certe si id eos synodi mandato praestitisse dixerimus, jam falsum esse quod apud Athanasium pag. 839 Osius ait, eos
ultro Romam accessisse. At illud
ultro violentiae per milites aut per poenas illatae, non benignae synodi adhortationi opponi, quis non videat? Aequum porro erat,
ut qui ante Sardicense concilium Julii litteris conventi Romam venire contempserant, ut ipsi etiam confitentur, jam poenitentes
Romani episcopi petitioni satisfacerent. Praeterea tota haec Hilarii narratio hoc sonat, Valentem et Ursacium primum adiisse
Julium, ab eoque venia impetrata, Mediolani libellum porrexisse quo Arium Ariique commenta dannarent, ac tandem litteris ad
Julium missis retractasse atque revocasse quidquid contra Athanasium divulgarant.
congregantur sacerdotes (
an. 349), hoc magis solliciti atque anxii, turbari rursum miscerique omnia, quod jam pridem plures episcopos reos vel falsorum
in Athanasio judiciorum, vel communionis haeresis Arianae, ab Ecclesia fuerat necesse resecare. Quam opportunitatem nacti
Ursacius et Valens, Romanae plebis episcopum adeunt (
an. 349), recipi se in Ecclesiam deprecantur, et in communionem per veniam admitti rogant. Julius
0646C Petrus de Marca in diatriba de tempore synodi Sirmiensis hic legit
ex concilio. Putat enim synodum, quam Mediolani convenisse demonstravimus, Romae fuisse habitam, idque probari cum his Hilarii, tum
0646D Osii verbis, necnon Ursacii et Valentis litteris. Clarissimo viro subscribit Steph. Baluzius in nova conciliorum Collectione,
quam magno cum labore ac diligentia suscepit. At Osii verba ea sunt apud Athanas. ad Solit. pag. 839:
Illi (Ursac. et Valens)
ultro Romam venerunt, et coram episcopo presbyterisque ibi praesentibus professionem scripto ediderunt: Ursacii autem et Valentis litterae sic habent:
Profitemur apud Sanctitatem tuam cunctis praesentibus praesbyteris. Quibus sane non celebre aliquod concilium
ex plurimis provinciis congregatum, sed Julii tantum et presbyterorum illius praesentia significatur. Unde ex verbis Hilarii si quid immutandum,
pro
ex consilio, maxime arrideret
eo consilio, id est eo animo,
ut vires detraheret Arianis, etc. Qua ratione cum excuset Hilarius quamdam Julii in venia concedenda facilitatem, confirmatur quod jam confectum putamus,
Ursacii et Valentis libellum, quo Arium damnarunt, non anno 347, sed 349, Mediolani datum esse. Neque
0647B enim de venia paulo facilius data esset excusandus, quam biennio tantum post publicum poenitentiae testimonium concessisset.
ex consilio veniam, quam orabant, impertit: ut cum lucro catholicae Ecclesiae, vires quoque detraheret Arianis, cum eos,
qui unitatem ante turbaverunt, consilii hujus et audaciae poenitentes in communionem catholicam per veniam reconciliatae
0646B pacis admitteret.
20. «Et quia non est nisi de veritate confessio, 636 nisi de vitio poenitentia, nisi venia de admisso; Velens et Ursacius
admittendi, ut orabant, in communionem, de Athanasii innocentia, de judicii falsitate, de Arianae haeresis piaculo talibus
litteris ante profitentur.»
0647A
Exemplum
0647B Epistolam hanc, quam anno 349 consignandam probavimus, vivente adhuc Constante scriptam esse planum est ex verbis Osii apud
Athanas. ad Solit. pag. 839. Eamdem graece translatam exhibet Athanasius Apolog. II, ad Constant., pag. 776.
Epistolae, quam post renuntiationem Orientalium
0647B Puta, qui Jerosolymis anno 349 convenerunt, uti suspicamur ex verbis Socratis lib. II, c. 24, ubi primum Maximus concilio
coacto
communionem et dignitatem pristinam Athanasio restituit: tum
synodus Alexandrinis et universis per Libyam et Aegyptum episcopis ea, quae de Athanasio statuta judicataque erant, per litteras
significavit:
ac tandem
his compertis Ursacius et Valens, qui prius Arianorum dogmati
0647C
mordicus adhaeserant, damnato priore studio Romam se conferunt. His suffragatur Athanasius Apol. II, pag. 775, ubi descripta synodi Jerosolymit. epistola subjicit:
His conspectis de se jam desperantes et Ursacius et Valens Romam profecti peccata sua cum poenitentia confessi sunt, etc.
, Athanasium reum non esse, in urbe Roma holographa manu Valens perscripsit (an. 349),
et Ursacius subscripsit.
Domino Beatissimo Papae Julio Valens et Ursacius S.
Quoniam constat, nos antehac multa gravia de nomine Athanasii episcopi litteris nostris insinuasse, atque litteris
0647C Num aliis, quam quas concilium Sardicense ad Julium scribens supra n. 10, memorat his verbis:
Conventi per presbyteros tuos et epistolam, ad synodum quae futura erat in urbe Roma venire noluerunt?
Sanctitatis tuae conventi, ejus rei, de qua significavimus, non praestitisse rationem: profitemur apud Sanctitatem tuam,
cunctis praesentibus presbyteris fratribus nostris, omnia, quae antehac ad aures vestras pervenerunt de nomine praedicti,
falsa
0647C Particulum
a in vulgatis omissam restituimus ex Pithoeano ms. Ita haec lectio magis concinit cum initio:
Quoniam constat, nos antehac multa gravia . . . insinuasse. Athanasius vero graece non reddit illud
a nobis. Ipso suffragante antea reposuimus
ad aures vestras, cum prius obtineret
ad aures nostras.
a nobis esse insinuata atque omnibus
0647B viribus carere: atque ideo nos libentissime 637 amplecti communionem praedicti Athanasii; maxime cum Sanctitas tua, pro
insita sibi benevolentia, errori
0648A nostro veniam fuerit dare dignata. Profitemur etiam, quod si aliquando nos Orientales voluerint, vel idem
0647C In vulgatis Athanasii edit.
Eusebius: quod nonnullis arrisit, eo nomine Eusebianos intelligentibus, quia nimirum e vivis excesserant noti tres
0647D Eusebii, Caesariensis, Emesenus et Nicomediensis. At hanc lectionem nostram confirmat vetustum exemplar graecum operum S.
Athanasii, quod in regia bibliotheca asservatur.
Athanasius, malo animo ad causam vocare, citra conscientiam tuam non adfuturos. Haereticum vero Arium, sed et satellites
ejus, qui dicunt, Erat tempus quando non erat Filius, et qui dicunt ex nihilo filium, et qui negant (
hic adde Deum) Dei filium ante saecula fuisse, sicut per priorem libellum nostrum, quem apud Mediolanum porreximus, et nunc et semper
anathematizasse, hac manu nostra, qua scripsimus, profitemur: et iterum dicimus, haeresim Arianam, ut superius diximus, et
ejus auctores in perpetuum damnasse.
Et manu Ursacii: Ego Ursacius Episcopus
0647D Horum loco apud Athanas. habetur, Ἐγὼ Οὐρσάκιος ὁμολογίᾳ μου ταύτῃ πάρων ὑπέγραψα, ὁμοίως καὶ Οὐάλης.
huic professioni nostrae subscripsi.
0648B «Haec epistola (
inquit Hilarius) post biennium missa est, quam haeresis Photini
0647D Qui et quod aiunt Ursacius et Valens, se libellum apud Mediolanum porrexisse, et quod testatur synodus Ariminensis Fragm.
VIII, n. 2, eosdem in Mediolanensi concilio veniam poposcisse, ad synodum Mediolanensem anni 347 referunt, ideo hic
a Romanis dici putant, quia Romanae ecclesiae legatis assistentibus. Sed libellum praedictum petitamque veniam in annum 349 convenire
jam demonstratum est: nec ullum suppetit monimentum, unde
0648B Romanae ecclesiae legatos Mediolanensi anni 347 synodo interfuisse nobis constet. Petro autem de Marca suam de Romano concilio
an. 349 opinionem hinc confirmanti, praeter ea quae ei objecimus, valde incommoda sunt verba proxime antecedentia. Occurrit
quidem Steph. Baluzius, ac dicit in his mendum esse, ac pro
quam haeresis, legendum esse
quum haeresis: at nec sic explicat quid sibi velit
post biennium missa est, cui deinde recte cohaeret
quam, non
quum. Verum his verbis,
post biennium missa est, quam haeresis Photini a Romanis damnata est, idem omnino tempus designatur, quod illis num. 19,
qui ante biennium jam in Mediolanensi synodo erat haereticus damnatus. Utrumque illum locum qui contulerit, non inficias ibit, epistolam Ursacii et Valentis hic
0648C declarari missam eo ipso anno, quo ad tollendum ex episcopatu Photinum ex plurimis provinciis congregati sunt sacerdotes,
et biennio post quam idem haereticus damnatus fuerat, non in Romana, sed
in Mediolanensi synodo. Quid igitur sibi vult illud
a Romanis? Valde probabile est, hanc vocem ideo ab Hilario additam esse, ut quid ab Orientalibus adversus Photinum gestum sit, se minime
attingere praemoneret; adeoque Romanos hic opponi Orientalibus. Namque Photinum ab Orientalibus ante annum 347 damnatum esse,
testis est apud Athanasium lib. de Synod. prolixior eorum fides circa annum 344 aut 345, per Eudoxium, Martyrium et Macedonium
in Italiam amandata, in qua nominatim notatur Photini haeresis: ob quam tandem anno 351, Sirmiensi Orientalium synodo ab episcopatu
dejectus est. Hic igitur a Sirmiensibus adversus Photinum aliisque Orientalium gestis Romana distinguuntur. Et quidem linguam
latinam
Romanam, eos vero qui latina lingua
0648D uterentur
Romanos vocari, non solum Graecis, sed et Latinis usitatum fuit. Unde Hieronymus epist. LXII, ad Theophilum ait:
Arbitror eum assidua confabulatione et quotidiano Latinorum consortio, Romanorum non ignorare sermonem: et apud eumdem epist. LXIII, Rufinus testatur plurimos poposcisse,
ut Origenem Romanum faceret; et paulo post, Hieronymum spopondisse,
se ipsos Canticorum libros et alios quam plurimos Romanis auribus largiturum. Sed quid plura? cum Hilario nostro in psal. II, n. 35:
in Romanam linguam idem sit, quod
in Latinam linguam. Ex quo sequitur, illud
a Romanis perinde esse, atque
a Latinis. Quo nomine intelligendi sunt Itali, aut etiam alii Occidentales. Unde Epiphanius cum haer. LXXI, n. 1, scripsit, Photinum
in Sardicensi Occidentis synodo damnatum; etsi non nomen, certe tempus attigit synodi.
a Romanis damnata est.»
638
Item exemplum alterius epistolae (scriptae an. 349)
Valentis et Ursacii, quam post aliquantum temporis ab Aquileia, postquam hanc superiorem
0649B Sirm.,
Roma emiserant. Pith. ms.,
Romae miserant. Huic Hilarii notae repugnat quod Osius apud Athanas. p. 839 ait, eos superiorem edidisse confessionem,
cum prius pacatas et amicas litteras ad Athanasium dedissent. Osio favet Athanasius ad Solit. p. 826. Probabile tamen est, eos in epistola Julio data, ubi libelli a se apud Mediolanum
porrecti meminerunt, hujus epistolae ad Athanasium missae mentionem facturos fuisse, si prius illam scripsissent. Alii Hilarium
eo deceptum putant, quod Ursacius et Valens, postquam Athanasio pacatas litteras ac Julio libellum tradidissent, rursum aliis
subscripserint litteris pacificis, quas Athanasii presbyteri Petrus et Irenaeus undequaque colligebant, ut narrat Athanas.
ad Solit. p. 826.
Romae emiserant, ad Athanasium miserunt et episcopos.
0649A
Domino Fratri Athanasio Ursacius et Valens.
Dedit se occasio fratris et compresbyteri nostri Moysetis, venientis ad tuam dilectionem, frater charissime, per quem tibi
salutem largissimam dicimus ex Aquileiensium civitate, et optamus ut incolumis litteras nostras recenseas. Dederis enim fiduciam,
si tu quoque in rescribendo vicem nobis rependas. Sane habere nos locum tecum et communionem ecclesiasticam his litteris scito.
Divina pietas te custodiat, Frater.
«Superioribus igitur litteris datis, venia indulgetur
0649B orantibus, reditus ad catholicam fidem cum commnione
0650A donatur: maxime cum Sardicensis synodi veritatem
0649B Sardicensis synodi veritatem continent litterae superiores, quatenus confirmant falsa esse omnia, quae adversus Athanasium
objecta sunt.
ipsae orantium veniam litterae continerent.
21.
Athanasius Marcellum a sua communione separat. —«Verum inter haec Sirmium
0649C Multi viri eruditione conspicui hic declarari existimant locum, quo ex plurimis provinciis congregati sacerdotes supra,
num. 19, memorantur: adeoque catholicis conciliis annumerant hoc Sirmiense anni 349, contra Photinum. Sed hoc ab eo, quod
num. 19 indicatur, aliud fuisse jam comprobatum est. Arianum autem, non catholicum exstitisse mox demonstrabitur. Neque minus
a vero aberrant alii numero pauciores, qui haec verba de Sirmiensi concilio anni 351, interpretantur. Verius illud,
Inter haec Sirmium convenitur, intellexeris dici vel de iis, qui Mediolanensis adversus Photinum synodi sententiam Sirmium detulerint, vel de iis, quos
eodem tempore in eadem Sirmiensi civitate convenisse ex subjectis evidens est, ac Photini damnationem ita confirmasse, ut
Marcelli velut illius magistri, a quo Athanasius ipse se abstineret, mentionem callide insererent; quo Sardicensis synodi
convellerent gesta, et sopitam de Athanasio
0649D quaestionem excitarent. Hujus Sirmiensis conventus gesta, quae deinceps explicantur, illustrat Sulpicius Severus, a quo
concilium Sirmiense Arianum inscribitur. Sic autem habet primo pag. 241, sub titulo concilii Sardicensis:
Interjecto tempore (a Sardicensi synodo),
Athanasius cum Marcellum parum sanae fidei esse penitus comperisset, a communione suspendit: habuitque ille hanc verecundiam,
ut tanti viri judicio notatus sponte concederet. Caeterum antea innocens, postea depravatus, videri poterat jam tum nocens
fuisse, cum de eo fuerat judicatum.
Tum titulo posito,
concilium Sirmiense Arianum, subjicit:
Nacti ergo Ariani istiusmodi occasionem, conspirant penitus Sardicensis synodi decreta convellere. Etenim eis color quidam
suppetere videbatur, quod tam injuste fuisset pro Athanasio judicatum, quam Marcellus fuerat absolutus, qui nunc etiam Athanasii
judicio haereticus
0650B
esse probaretur. Namque Marcellus Sabellianae haeresis assertor exstiterat: Photinus vero novam haeresim jam ante protulerat,
a Sabellio quidem in unione dissentiens, sed initium Christi ex Maria praedicabat. Igitur Ariani astuto consilio miscent innoxium
criminosis, damnationemque Photini et Marcelli et Athanasii eadem sententia comprehendunt: illud nimirum apud imperatorum
animos praestruentes, ut non putarentur de Athanasio perperam judicasse, qui de Marcello atque Photino vera sensissent.
Illum autem Sirmiensem conventum Arianum fuisse convincimur, primo ex Sulpicii testimonio; deinde ex ipsius gestis, quibus
Sardicensia decreta convellere conatus est; postremo ex ejusdem fide cujus venenum prodit infra Hilarius, num. 24. Neque minus
constat alium ab eo fuisse, qui anno 351 in eadem urbe celebratus est. Cum enim
imperatorum animos, ut Sulpicius loquitur, adversus Sardicensia decreta
0650C praevertere astu tentarit; sequitur ut superstes adhuc fuerit Constans, qui anno 350 vivere desiit. In demonstrandis Mediolanensi
et Sirmiensi anni 349, synodis notularum modum excessimus: sed non paucis debuit ostendi, quod tot tantorumque virorum oculos
fugit, nostris alias longe perspicaciores.
convenitur. 639 Photinus haereticus comprehensus,
0650C Illud
olim ad Mediolanensem synodum an. 347 potest referri. Sed juverit hic quidquid diversis locis ac temporibus contra Photinum actum
sit, paucis perstringere. Primum reus pronuntiatus est circa an. 344, in quodam Orientalium conventu, ex quo fidei formula
prodiit multis appendicibus aucta, quam exhibet Athanasius lib. de synod. Quo si respexit Sulpicius, dicere ei licuit pag.
240, Sardicensi synodo rescissam non esse sententiam, qua haereticus probabatur. Deinde anno 347, in Mediolanensi Occidentis
synodo ab unitatis communione abscissus est. Cujus synodi tempus Epiphanium fefellit; ut
0650D haer. LXXI, n. 1, eum in Sardicensi Occidentis synodo damnatum scriberet. Biennio post rursum Mediolani assistentibus ecclesiae
Romanae legatis Occidentalium judicio depositus est, depositionis sententia statim ad Orientales missa, et ab his Sirmium
convenientibus confirmata est: necdum tamen propter populi factionem potuit amoveri. Sed tandem an. 351, Orientalibus denuo
Sirmii congregatis ab episcopatu dejectus, eique Germinius suffectus fuit.
olim reus pronuntiatus, et a communione jam pridem unitatis abscissus, nec tum quidem per factionem populi potuit amoveri.
Sed idem Athanasius Marcellum, qui post recitationem libri quem scriptum ediderat (nam hunc nos quoque habemus), sententia
synodi Sardicensis episcopatui erat redditus, ubi quaedam alia nova miscere sensit, et ambiguis praedicationibus, ejus in
quam Photinus erupit doctrinae viam quaerere; a sua communione
0650D Negotium facessit hic locus; maxime cum Athanasius passim Marcellum excuset, ac nominatim epistola ad Solitarios non ante
annum 357 scripta. His accedit, quod Epiphanius, haer. LXXII, n. 4, narrat, sibi aliquando ab Athanasio percontanti de Marcello
quid sentiret, eum nihil respondisse, sed modice subridendo quamdam dumtaxat de eo suspicionem prae se tulisse. Cum Hilario
tamen
0651D non solum consentit Sulpicius, ex fide ipsius eadem scribens; sed et hoc ipsum, ut infra initio num. 23 declaratur, continebat
Orientalium epistola ex Sirmiensi synodo ad Mediolanensem rescribentium. An forte mera haec fuit Orientalium illorum calumnia,
cui Hilarius paulo facilius crediderit? qui deinde cum ait Marcellum ab Athanasio abstentum
anteriore tempore quam Photinus arguitur; non intelligit tempus, quod Mediolanensem synodum anni 347 praecessit, sed illud tantum, quod Mediolanensi anni 349 superius
fuit, ubi solemniori quadam ratione Photinus est damnatus.
separat anteriore tempore, quam Photinus arguitur, praeventam judicio meditationem corruptae voluntatis ostendens,
0650B et non ex libri editione condemnans. Sed
0651A quia promptum est ex bono malum effici, praebuit non illis quae in Marcellum gesta ante
0651D Scilicet Constantinopolitana synodo anni 336, cujus gesta Sardicensi dissoluta sunt.
fuerant, sed his quae in Photinum gerenda erant, auctoritatem.
22.
In gratiam Athanasii gesta Sardicensia qui conentur Orientales irrita facere.—«Illud autem esse cognitum cunctis oportet, nullam umquam adversus Marcellum, praeter eam quae Sardicensibus est dissoluta
sententiis, deinceps synodum fuisse contractam; neque
0652D Hunc locum ex Sirmondi lectionibus restauramus: cum prius haberetur,
neque tunc unde Photino. Hic conquestio est, quod Orientales Sirmii congregati de Marcello callide rescripserint, de quo Occidentales e Mediolanensi
synodo nihil ipsis scripserant.
tunc cum de Photino decretum ab Occidentalibus est et ad Orientales est relatum, aliquod in eum expressum fuisse judicium:
sed homines mente callidos, ingenio subtiles, malitia pertinaces, occasionem revolvendi ejus, quod Athanasii absolutione (Sardicae
data) 640 est dissolutum,
0651B quaesiisse judicii; et rescribentes de Photino, Marcelli mentionem, velut institutionum talium magistri, addidisse: ut mortuam
de Athanasio ipso jam tempore quaestionem, et veritatis judicio consepultam, in publicam recordationem causae novitas excitaret,
et subrepens per Photini damnationem Marcelli nomen inveheret. Exstat autem in
0652D Editi,
superiore. Melius ms.,
superioris, scilicet epistolae Sardicensis num. 6.
superioris epistolae corpore, Marcellum ab Arianis occasione libri, quem de subjectione Domini Christi ediderat, una cum
Athanasio fuisse damnatum. Docetur etiam recitatione ejusdem libri innocentem deprehendi. Falsitatem quoque judicii Ariani
(
in synodo Constantinop. an. 336) exstantis adhuc libri fides arguit. De Photino autem
0652D Adjicimus
tantum ex Sirmondi lectionibus. Constans hic sermo est de Occidentalium gestis in Mediolanensi synodo anni 349, et de Orientalium
rescripto e Sirmiensi civitate.
tantum, sicuti mos poscebat, ad Orientales epistolae fiunt, non injuria extorquendi,
0651C ut nunc
0652D Puta, post Ariminensem synodum.
agitur, assensum, sed instruendae universorum scientiae consuetudine.
23. «Sed cur abnegatae Marcello communionis Athanasius reus esse rescribitur (
A Sirmiensi Orientalium synodo)? Numquid propter libri vitium Marcellus abstentus est? Testes ipsi sunt, ex institutis ejus Photinum perversitatis istius
initia sumpsisse. Nam negata sibi ab Athanasio communione, ingressu sese ecclesiae Marcellus abstinuit. Ita communio cum eo
in ista fide (
f. inita rectam fidem) de subjectione et traditione regni docet: 641 negata rursum pravitate (
leg. pravitatem) doctrinae alterius ostendit. Ac sic utrumque viri istius judicium caret culpa, cum in data communione synodi
(
Sardicensis) sit secutus assensum; in abnegata vero, ipso se Marcello
0651D abdicante solo sine ulla synodi auctoritate. Verum omnis ista alterius causae et doloris est quaestio. Et
0652A quamquam conceptis jam diu in Athanasium odiis suis satisfiat in majorem tamen sceleris gradum molitio tanta procedit.
24.
Rescriptum Sirmiense fidem rectam prae se ferens, fraude et veneno plenum est.—«Nam tertius mihi locus praestat, ut fidem, quam epistolae primordio condiderunt, fraudulentam, haereticam, et verbis blandientibus
veneno interiore suffusam esse demonstrem.
Profitemur enim ita: Unum quidem ingenitum esse Deum patrem, et unum unicum ejus Filium, Deum ex Deo, lumen ex lumine, primogenitum
omnis creaturae, et tertium addentes Spiritum sanctum paracletum:
ut cum securitas legentium, vel indoctorum simplicitas tam mollibus fuerit intercepta principiis; uno eodemque subscriptionis
elicitae assensu, in Photini
0652B animadversionem, in Athanasii reatum, in damnationem fidei catholicae transeatur. Et spero quod non exiguam partem cognitionis
istius (
scil. Athanasii innocentiae) synodus Sardicensis attulerit, ubi insectatione Arianorum omnia in Athanasium crimina conficta esse monstrantur, et vis
adhibita plebi Dei (Vide supra, n. 3) , ut in pestiferam lethalis doctrinae conniventiam transirent. Rem tamen, quia causa
postulat, breviter dicam.
25.
Ad tuendam Trinitatis fidem semper laborarunt apostolici viri. Ecclesiae hostium inde in se concitarunt odium.—«Cura et negotium apostolicis viris semper fuit, constanti et publica perfectae fidei praedicatione, conatus omnes oblatrantis
haeresis comprimere, et exposita Evangeliorum veritate, perversitatem doctrinae
0652C errantis exstinguere; ne audientium mentes quadam labe contaminans contagium vitii adhaerentis infligeret (
f. inficeret). Itaque diligenter epistolis variis, quae de Deo patre opinio, quae de Dei filio cognitio, quae in Spiritu sancto
sanctificatio oporteret esse, frequenter copioseque complexi sunt; (
supple ideo) ut cognitus de Deo patre fieret 642 Filius Deus, et in Deo filio (
supple esset) Deus pater, et in Deo patre Filius Deus. Ac sic secundum ipsius definitionem dicentis:
Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) , et rursum:
Sicut, Pater, tu in me, et ego in te (Joan. XVII, 21) , continetur fides nostra in Patris et Filii nominibus personisque Deus unus. Neque enim vel invidia Judaeorum,
vel odium gentilium, vel furor haereticorum aliis potius adversus nos causis est excitatus,
0652D quam quod aeternitatis
0652D In vulgatis,
aeternitatis virtute. Magis placet cum
0653C mss.
aeternitatis virtutem: hoc est, Patrem confitendo sempiternum, filium ei substantia aeternitatis coaeternum confitemur, qui non solum nomine, sed
et re, virtute ac veritate sit filius: quod clarius explicatur infra, num. 28.
virtutem, nomen Filii confitemur in Patre. Haereticorum autem perversitas
0653A de fide impia semper exorta est. Nam dum occupati vitiis, et ab innocentiae operibus aversi, inutilium se quaestionum difficultatibus
implicant; improbabiles effecti
0653C Hactenus obtinuit,
vitam, voluntatem judicio placere, expetunt novitatem doctrinae. Resecatis postremis litteris
m, quae, ut monuimus, in mss. saepe redundant, nitida jam lectio efficitur.
vita, voluntate, judicio, placere expetunt novitate doctrinae, postquam veritatis scientiam perdiderunt.
26.
Nicaeni concilii occasio. Arianorum doctrina. «Cum igitur patribus nostris cognitum fuisset, et
0653C Quos hic dicat Hilarius
Arios duos, non liquet. Intellexisse quidem videtur Sulpicius duos hic praedicari, quibus proprium Arii nomen esset, cum ait pag. 237:
Duobus Ariis acerrimis perfidiae hujus auctoribus Imperator etiam depravatur. Quod enim haec ad imitationem Hilarii scripserit, nullum dubium relinquunt sequentia illius verba: quae hic describenda ducimus,
ut ex iis horum Fragmentorum antiquitas ac veritas magis ac magis confirmetur.
Quae autem, inquit,
Ariani praedicabant, erant hujusmodi: Patrem Domini instituendi orbis causa genuisse filium; (eo, f.
0653D
eum) pro potestate sui ex nihilo in substantiam novam atque alteram factum Dominum novum alterumque; fuisse autem tempus,
quo Filius non fuisset. Igitur hujus mali causa synodus apud Nicaeam ex toto orbe contrahitur,
etc. Hinc antiquus auctor prologi in disputationem Athanasii contra Arium tum apud Athanas. tom. II tum apud Vigilium Taps.,
Sulpicium in Chronicis testem adhibet, quod
duo Arii tamquam duo serpentes ex uno ore sibilabant. Et certe primae Arianarum partium fidei confessioni apud Epiphan. haer. LXIX, n. 8, subscribunt Arii duo. Ita etiam Alexander,
in encyclica apud Socratem, lib. I, c. 6, inter eos qui ab Ecclesia defecerant, recenset Arium, Achillam, Aethalem, Arium
alterum, etc. Vix tamen alicujus nominis est alter hic Arius, ut cum primo comparetur atque conjungatur. Neque illum hic ab
Hilario respici facile crediderim. Probabilius est,
0654C duos hic ab ipso notari Arianae sectae principes, Arium scilicet et Eusebium Nicomediensem. Hilario enim
Ariorum vocabulum non hominis unius alteriusve proprium, sed totius sectae commune fuisse constat ex his lib. de Synod. n. 83:
Placeat quod ab Ariis sit negatum: et mox,
Ipsa Ariorum perfidia.
Arios duos profanissimae fidei praedicatores exstitisse, seque longius non jam opinio, sed judicium labis istius tetendisset;
ex omnibus orbis partibus in unum advolant, Nicaeamque concurrunt: ut exposita fide populis, et in luce intelligentiae cognitionis
divinae itinere directo, intra ipsos auctores suos emergentis mali seminaria necarentur. Tradebant autem Arii talia:
0653B Patrem Deum instituendi orbis causa genuisse filium, et, pro potestate,
0654C Alias,
sive ex nihilo, ex substantia nova atque altera. Praeferimus cum Sirm. ex ms. Remig.
sui ex nihilo, suffragante proxime allato Sulpicii loco, ex quo caetera corrigimus. Vid. lib. VI de Trin. n. 18.
sui ex nihilo in substantiam novam atque alteram Deum novum alterumque fecisse; profani in Patrem, ex nihilo opinantes aliquid
ei simile potuisse generari; blasphemi in Christum, infinitatis eum paternae generositate exspoliantes: ut cum didicissent
ex persona Patris:
Non est Deus alius praeter me (Esa. XLV, 18) ; et a Filio:
Ego in Patre et Pater in me (Joan. XIV, 11) ; et:
Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) , sanctae in utroque unitatis vinculum abruperint, non exstanti creationis
0654C Pith. ms.,
substantia. An forte
de non exstanti creationis substantia; vel
non exstantis creationis substantiam? Deinde pro
non ex altero, mallemus
aut ex altero. Nam
ex altero intelligit Hilarius
ex altera substantia. Unde, lib. VI de Trin. n. 16, ait:
Uniuscujusque intelligentiam consulo, quid existimet in eo, cum dictum sit Ex Ipso:
utrumne Ex Altero
intelligendum sit, anne ex nullo, an vero ipse ille credendus sit? Ex Altero
non est, quia ex ipso est, etc.
substantiae dantes Dei filio Domino nostro Jesu Christo initium de tempore, ortum de nihilo, non ex altero.
27. «Itaque comprimendi mali istius 643 causa,
0654A
0654C Cum Constantinus apud Socratem lib. I, cap. 9,
0654D et Marius Victorinus, lib. I, trecentos et amplius episcopos apud Nicaeam convenisse scribunt, a communi aliorum Patrum
consensu non dissentire existimandi sunt, sed potius cum Hilario nostro pro certo ac definito numero indefinitum posuisse.
Ipse enim non solum lib. de Synod. n. 86, sed etiam hic infra fidem Nicaenam
a trecentis decem et octo episcopis conscriptam tradit.
trecenti vel eo amplius episcopi apud Nicaeam congregantur: in omnes Arianos, assensu omnium, damnatio haeretica decernitur,
et evolutis evangelicis atque apostolicis doctrinis, perfectum unitatis catholicae lumen effertur. Quid igitur fuerit expressum,
fides ipsa, ut est exposita, commendat.»
Incipit fides apud Nicaeam conscripta (an. 325)
a trecentis decem et octo episcopis contra omnes haereses.
Credimus in unum Deum patrem omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium factorem. Et in unum Dominum Jesum Christum filium
Dei
0654D In ms. Colb. deest
unigenitum: quae vox lib. de Synod. non hic, sed post sequentes
natum de Patre ponitur.
unigenitum, natum de Patre, hoc est, de substantia Patris, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, natum non
factum, unius substantiae
0654B cum Patre, quod Graeci dicunt ὁμοούσιον, per quem omnia facta sunt, sive quae in coelo sive quae in terra, qui propter nos
homines et propter nostram salutem descendit, incarnatus est, homo factus est, passus est, et resurrexit tertia die, adscendit
in coelos, venturus judicare vivos et mortuos. Et in Spiritum sanctum. Eos autem, qui dicunt, Erat quando non erat, et prius
quam nasceretur non erat, et quia ex nullis exstantibus factus est, quod Graeci
0654D Mendose in mss.
exucuton. In lib. de Synodis non exstat,
quod Graeci dicunt ἐξ οὐκ ὄντων; et antea habetur
de non exstantibus; et post
Deum, non
filium Dei; proxime omissis vocabulis
et apostolica.
ἐξ οὐκ ὄντων dicunt, vel alia substantia sive essentia, dicentes mutabilem et convertibilem filium Dei; hos anathematizat
catholica et apostolica Ecclesia.
28.
Fidei sincerae comparatione adulterinae falsitas patet. —«Fides fidei comparata falsitatem
0654D Ita Sirm. ex ms. Remig. neque aliud in Pithoeano reperit Faber, qui tamen edidit
inventionis. Si
0655C quid mutandum, magis arrideret
intentionis, puta Orientalium: qui Sirmio rescribentes, fidei confessionem omnino nudam ac jejunam Photini condemnationi subnexuerunt.
mentionis exponit. Nam quae apud Nicaeam ordinata est,
0655A plena atque perfecta est, et omnibus undique, quibus irrepere haeretici solent, aditibus obseratis, inviolabili inter Patrem
et Filium aeternae unitatis soliditate connectitur: haec vero simplicitate blanditur, primum asserens nos ita credere, quod
absit a quoquam. Caeterum Occidentalium fides, evangelicis instituta doctrinis, Patrem in Filio, Filium confitetur in Patre;
Patrem ingenitum, Filium substantia aeternitatis aeternum, id est, ut Patrem semper, ita et Filium semper in Patre, et natum
de Deo 644 Deum esse, non conceptum scilicet, et in eo semper de quo est, esse.
29. «At vero haec per fidia (
Orientalium Sirmio rescribentium) non fides,
Deum ex Deo dicens, et
primogenitum commendans, et Trinitatis nomen instituens,
0655B virus suum sub modestia religiosae moderationis occultat, dicens,
Deum ex Deo, lumen ex lumine: ut per occasionem confessionis istius, ex Deo ac lumine, Deus ac lumen factus a Deo, non genitus de Deo, id est, non de substantia
paternae aeternitatis exstiterit; ac sic contumelia Patris vilescat et Filius, si Deus ortus ex nihilo est: in primogeniti
vero confessione ordinem quemdam ab ejus ortu creantis (
f. creatis) mundi rebus assignent: ut quia mundus ex tempore est, tamen, licet mundo prior sit Christus, ex tempore sit; et
non aeternitas in eo tempore (
an ante tempora?), sed ordo in tempore sit creati (
f. creatis): ac per hoc aliquid quod ante eum sit relinquatur, qui esse coepit ex tempore; (
adde et) dissolvatur in Christo omne quod Deus est, cum in eo non
0655C exstantis aliquando Mariae ortus a tempore sit.
30.
Christus quo sensu primogenitus omnis creaturae. —«Quin etiam homines spe omni bona vacui, ad occasionem tanti periculi auctoritatem apostolicam pertendunt; quia de eo dictum
sit,
primogenitus omnis creaturae. Sed subtrahentes antecedentem consequentemque sententiam, aptant (
f. aptam) doctrinis suis sub Apostoli nomine perstruunt falsitatem. Nam talis est ordo dictorum:
Qui est imago Dei invisibilis,
0656A
primogenitus omnis creaturae: quia in ipso constituta sunt omnia in coelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive Throni,
sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates, omnia per ipsum et in ipso condita sunt, et ipse est ante omnes
(Coloss. I, 15, 16) . Imago ergo Dei invisibilis ex nihilo ordo est, et coepit a tempore? Aut quia primogenitus omnis creaturae
est, ordo quidem in eo connexae
0655C Mss.
incognita. Non displiceret
congenitae, vel
in eo genitae. In ipso autem nascente creata omnia
0655D connexa erant et quodammodo genita:
quia nascebatur creator Deus, ut exponitur lib. II de Trin. n. 20:
Primogenitus itaque omnis creaturae est, inquit lib. VIII, n. 50,
quia in ipso creata omnia sint: et paucis interjectis:
Primogenitus quoque omnis creaturae est, continens in se universitatis exordium. Ex quibus sic explicare licet hunc Hilarii locum: Numquid qui invisibilis Dei imago est, ex nihilo putandus est, et ordo
seu in ordine rerum creatarum esse, et coepisse ex tempore? Aut numquid potius cum primogenitus appellatur omnis creaturae,
ordo quidem connexae in eo tamquam in causa creationis omnis exprimitur; sed non sequitur eum ita esse primogenitum, ut in
ordine sit rerum creatarum. Hanc explicationem confirmant subnexa.
incognitae creationis exprimitur, sed non sequitur primogenitum omnis creaturae? Quia in ipso constituta sunt omnia in coelis
et in terra, id est, in ipso universorum elementorum visibilium et invisibilium condita et constituta materia est; et idcirco
omnia per ipsum et in ipso: idcirco primogenitus omnis creaturae, quia in eodem, jam a principio, omnium quae effecturus erat,
omnia generationum
0656B 645 initia
0655D In vulgatis,
constituerat. In mss.,
constituerunt; et paulo ante,
qui effecturus erat, non
quae. Duo illa verba non temere nobis videmur correxisse.
constiterunt. Atque non ita in ordine creaturarum, quae in ordine constitutae sunt, primus in numero est: sed ipse imago
Dei invisibilis, manens per virtutem efficiendi semper in ipso, se primogenitum habuerit eorum, quae per ipsum in coelo et
in terra visibilia et invisibilia crearentur exstantia.
31.
Trinitas qui dispar inducatur.—«Quin etiam haud dissimilis, in Trinitatis nuncupatione, falsitatis eorum contextus est. Ubi enim a diversis substantiis
Filium a Patre, impio et maledico ore
0655D Editum erat
distenderent, cum in mss. habeatur
0656C
discederent. Sensus postulat
disciderint: et crebra est in mss.
i in
e mutatio; sicuti loco
ut saepe occurrit
et. Adeoque proxime legendum putamus,
ut in separatis duobus assistat auctoritas: quod potest ita intelligi, ut auctoritas, ex qua procedit Spiritus sanctus, non sit una, sed in duobus separatis exsistat.
0656D Tum
tertia (supple
substantia) dinumeratur in Spiriru.
disciderint, et in separatis duobus assistat auctoritas, tertia dinumeratur in Spiritu: et
0656D Ex lectionibus Sirm. addimus
cum: sed et antea
ut pro
et lubenter susciperemus. Sic enim hic locus resarciendus videtur:
ut cum sit Pater in Filio, et Filius in Patre, et Spiritus accipiat ex utroque; in eo, quod (secundum catholicos)
Spiritus exprimitur sanctae hujus inviolabilis Trinitatis unitas, haeretica parte parturiat trinitas pronuntiata dissidium.
cum fit Pater in Filio et Filius in Patre, et Spiritus sanctus accipiat ex utroque; in eo, quod Spiritus exprimitur sanctae
0656C hujus inviolabilis unitas (
f. add. Trinitatis), haeretica parte parturiat Trinitas pronuntiat (
f. pronunciata) dissidium.
32.
Nicaenus tractatus quam accuratus.—«Sed diligens Nicaeni tractatus perfectusque sermo artissimo veritatis praescripto, omnia haereticorum ingenia
0656D In vulgatis,
inclusit. Concinnius tamen in mss.,
conclusit, id est, ita compressit, ut nullus evadendi locus relinqueretur. Paulo ante reposuimus
praescripto. ubi obtinebat
perscripto.
conclusit, ita ponens:
Credimus in unum Deum patrem, et in unum filium ejus Jesum Christum. Unum ambo, et uterque unum,
0656D Quod hic deest, facile intelligitur, Patrem scil. et Filium natura unum esse; cum uterque unus Deus sit, sub nomine tamen
ac proprietate personali. Quod jam num. 25 declaratum est his verbis:
Fides nostra haec est,
in Patris et Filii nominibus personisque Deus unus. Unde conjectamus legendum esse,
unum
0657C
ambo, et uterque unum. Et in Patrem unum, quia unus personali nomine Patris. Et in Filium unum, quia unus est de uno (vel rursum
quia unus est personali nomine Filii: et postea),
Et in Deum unum, quia unus est de utroque.
et in personali nomine
0657A patris.
Et in Filium unum, quia unus est de utroque.
Deum verum de Deo vero docet et virtutem et nuncupationem
0657C Ita corrigimus: cum prius haberetur,
patri . . . . . commune.
pari in utroque veritate communem; neque aliud in alio opinandum, cum Deus de Deo, et verus de vero sit uterque unum. Cum
vero sit in utroque (
supple, unum,
scil. nomen, virtus,
etc.);
natum vero non factum ad proprietatem ortus et originis refert: quia fieri, ex nullo subjaceat; nasci autem, de patre proprium; neque alia nascentibus,
quam originis suae, forma vel virtus est. Quod autem fit, ex opere exsistit ut fiat. Atque ita non factura in eo coepit ex
nihilo; sed est nativitas
0657C Particulam
a supplemus ex Sirm. qui postea legit,
unius et ejusdem compare substantiae: ubi Faber ex ms. Pith. retinuit,
unius autem compare substantiae. Nullum dubium est, quin sincera sit lectio quam praeferimus. Hic enim repetuntur simul et explicantur ipsa symboli Nicaeni
verba.
a parente.
Unius autem
cum patre substantiae, quod Graeci dicunt ὁμοούσιον. Ita est: 646 aeternitas sola sui similis est, et quod est semper, in Deo est. Ne qua
0657B igitur labes in Dominum Jesum Christum haereticae pravitatis incideret, idcirco in eo essentiae veritas explicatur.
0657C Jam. lib. de Synod. n. 12 audivimus,
Proprie autem essentia idcirco est dicta, quod semper est. Porro de essentia hic nonnihil disserit Hilarius; quia vox οὐσία, ex qua fit ὁμοούσιον, essentiam sonat, eoque nomine ab
ipso latine reddi solet, ut patet ex versione decretorum Ancyran. liber de Synod. n. 14, etc.
Essentia enim ex eo, quod semper est, nuncupatur: quae quia extrinsecus opis ad continendam se numquam eguerit, et substantia
dicitur; quod intra se id, quod semper est, et in aeternitatis suae virtutem subsistat. Ac sic quod ait:
Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) ; et,
Qui me vidit, vidit et Patrem (Joan. XIV, 9) ; et rursum:
Ego in Patre, et Pater in me est (Ibid. 11) ; et illud,
Ego de Patre exivi (Joan. XVI. 28) : aequalis in utroque, id est, in Deo qui innascibilis est, et in Deo (
Hic desideratur qui genitus est) una atque eadem in utroque substantia
0658A aeternitatis expletur. Quod autem
descendit, incarnatus est, homo factus est, et resurrexit tertia die, adscendit in coelos, venturus judicare vivos et mortuos; sacramenta salutis nostrae in his continentur. Sed idcirco immutabilis et inconvertibilis filius Dei
0657C Supple, praedicatur in Nicaeno symbolo. Tum
0657D cum subnexis maximam affinitatem habent apud Ambrosium haec verba Tract. de fide orthodoxa c. 8, in Append. tom. II:
Cum hominem induere dignatus est, non labem aeternitati intulit, ut Spiritum in carnem mutaret; sed ut suscepto homini immortalitatem
atque aeternitatem coelestis vitae praestaret.
, ut in assumptione hominis corruptioni potius gloriam intulerit, quam labem aeternitati. Anathema autem in eos, qui ex nihilo
factum dicunt, quod
0657D Rursum hic in mss.
exucuton.
ἐξ οὐκ ὄντων Graeci dicunt, et qui dicunt:
Erat quando non erat, et prius quam nasceretur non erat, damnationem in Christo violatae aeternitatis, id est, deitatis paternae, sub maledictione designat.
33. «Hujus igitur intimandae cunctis fidei, Athanasius in Nicaea synodo diaconus, deinceps Alexandriae episcopus, vehemens
0657D Non quidem condendae (hanc enim Athanasius ipse ad Solit. pag. 837 Osio laudem tribuit, quod
formulam fidei in Nicaena synodo concepit), sed ejusdem
cunctis intimandae.
auctor exstiterat, et Arianam
0658B pestem in tota
0657D Jam Hilarius, lib. in Constant. n. 12, testificatus est Aegyptios in Seleuciensi synodo homousion constantissime obtinuisse,
nullum eorum excipiens praeter Georgium, qui in Alexandrinam sedem invaserat. Excipiendi tamen sunt Meletiani. quos sibi Ariani
adjunxerat.
Aegypto veri tenax vicerat: atque ob id conjuratis in eum testimoniis falsitas est criminum comparata. Res postea
0657D Puta, in Sardicensi synodo.
fidelibus judicum dijudicata sententiis. Sed multum ad cognitionem proficiet, si quae post absolutionem Athanasii, ad Constantium
Imperatorem 647 Sardicensis synodi oratio
0657D Magno historiae damno excidit haec epistola, in
0658C qua multa scitu digna contineri significant Patres Sardicenses, supra, num. 12. Quo in loco ad Constantem etiam a synodo
scriptum esse indicant: nisi forte una eademque epistola utrique imperatori missa sit. At certe perspicuum est, hic nonnihil
ad operis hujus integritatem desiderari.
fuerit, cognoscatur.»
