0678D Baronius in appendice tom. III, ad an. 352, hanc epistolam antiquitatem redolere, et Liberii aevo scriptam esse concedit: eam tamen omnino negat ipsius esse. A plerisque etiam rejicitur ut ficta et adulterina. 0679A Primo enim Athanasius nullo umquam vel levi verbo indicat, Liberium ante exsilium a sua ipsius communione recessisse. Imo in fine Apolog. ad Const. pag. 807, hoc affert velut praeclarum innocentiae suae testimonium, quod ille omnia pati, quam ipsius causam prodere maluerit. Deinde idem 0679B Athanasius ubi ad Solit. pag. 837 praemisit : Liberius post exactum in exsilio biennium inflexus est, minisque mortis ad subscriptionem inductus est; statim adjicit: Verum illud ipsum et eorum violentiam, et Liberii in haeresim odium, et suum pro Athanasio suffragium, cum liberos affectus habebat, satis coarguit. At certe nihil inde causam suam juvaret, si Liberius initio pontificatus, nemine cogente, ipsum a sua communione repulisset. Sed et Liberius ipse ab Athanasio damnando se semper abhorruisse palam declarat, cum Eusebio eunucho ipsius contra Athanasium subscriptionem exposcenti apud Athanas. ad Solit. p. 833 fortiter respondet, eum quem non una, sed jam altera synodus probe ab omni crimine liberum pronuntiavit, et Romana Ecclesia cum pace dimisit, minime se posse damnare; neque absentem aversari, quem, inquit ibid., praesentem dileximus et habuimus in nostra communione. Demum cum haec non solum Romae eunucho Eusebio, sed et Mediolani Constantio, praesentibus Epicteto et Eusebio, responsa dedisset; 0679C nemini umquam venit in mentem, ut Athanasium jam semel ab ipso damnatum fuisse objiceret. Ad haec respondent nonnulli, Athanasium modestiae et amicitiae causa Liberio jam correcto et in sua communione perseveranti pepercisse; ac prudenter reticuisse, quod ille judicio praecipiti commiserat: Liberium vero, cum Orientalium litteris permotus esset, hanc epistolam scripsisse quidem, sed ab ea in lucem edenda litteris Aegyptiorum revocatum esse, donec exsilii impatiens, quo Orientalium sibi gratiam conciliaret, eam divulgandam existimarit. Sed quod illi meris conjecturis nixi defendunt, ex ipsis Liberii ad Orientales litteris refellitur. Nedum enim testetur se jam pridem Athanasium damnasse; hinc potius excusat damnationis illius dilationem: quia, inquit Fragm. VI, n. 5, susceperat illum bonae memoriae Julius episcopus decessor meus, ne forte ab aliquo praevaricator judicarer. At ubi cognovi, quando Deo placuit, juste vos illum condemnasse, mox consensum 0679D commodavi sententiis vestris, etc. Tunc primum igitur Orientalibus commodavit consensum, cum exsilii taedio victus a pristina sua constantia excidit. Eum autem numquam antea Athanasium damnasse, apertum est ex proximo Fragmento V, n. 2, ubi disertis verbis declarat, se initio pontificatus Orientalium quidem litteras contra Athanasium accepisse, sed eis fidem ac sententiam suam non commodasse, quod eodem tempore octoginta episcoporum Aegyptiorum de Athanasio sententia repugnabat. Unde, inquit, contra divinam legem visum est, etiam cum episcoporum numerus pro Athanasio major exsisteret, in parte aliqua commodare consensum Athanasii adversariis numero paucioribus. Sed et cum constet ex Fragmento V, n. 1 et 6, nec non ex subsequenti num. 4, Liberium non modo Mediolani anno 354, sed et Arelate an. 353, a Constantio per legatos petiisse, ut juberet, sicut ipsi jam dudum placuerat, concilium ad Aquileiam congregari, quo Athanasii causa 0680A tractaretur: recte consequitur, Liberium jam ab anno 352, hoc est, pontificatus sui initio, concilium petiisse, et petitum Imperatori placuisse; vix enim illud dudum artius potest, quam ad annum superiorem restringi. Ex quo nullum relinquitur tempus, quo Athanasius a Liberio citatus, et ab ejusdem 0680B communione separatus judicetur. Quae cum ita sint, hanc epistolam ab Arianis con fictam esse eo consentimus libentius, quo plures hujusmodi litteras tum Athanasii tum imperatoris nomine, circa idem tempus, ab iisdem editas esse demonstrat Athanasius ipse, Apolog. ad Constant. p. 680 et 686. Quod etiam confirmat Sardicense concilium, in quo lectae sunt litterae factae a Theognito falsae adversus Athanasium et Marcellum, ut audivimus Fragm. II, n. 3. Exoritur hic altera quaestio, cujus nimirum sint, quae epistolae huic appendicis in modum subjecta sunt. Qui epistolam, ii quoque appendicem ab Arianis confictam esse putant; indignum enim Hilario, dignum Arianis esse, ut laudetur opus, quod omnium indignationem mereatur. Quis tamen in eo non agnoscat vocem catholici praesulis, irritos enarrantis Arianorum conatus, ac probantis Sardicense Concilium, quo Athanasius absolutus et Ariani damnati fuerant? 0680C Godefridus Hermant., not. 3 in cap. 25 libri VI Vitae S. Athanasii, opinatur hanc appendicem non ad proximam epistolam Liberio inscriptam, sed ad litteras Sardicensis synodi ad Constantium, quas Hilarius ad calcem II Fragmenti exhibebat, pertinere. Si tamen propius perpendantur illius verba, ea magis in proximam, quam in deperditam synodi Sardicensis epistolam convenire apparebit. Et vero licet totum hoc Hilarii opus omnino confusum sit atque perturbatum, nulla tamen occurrit appendix hujusmodi a proprio loco divulsa atque distracta. Quocirca neque hanc e suo situ motam, neque Hilario indignam arbitramur, sed quas superioris epistolae laudes plerique putant, meram esse Ironiam. Suspicamur etiam Potamium et Epictetum epistolae ejusdem architectos hic significari, ac pro audire haec noluerunt, legendum esse audere haec potuerunt: adeo ut ab his seductus Fortunatianus (qui Hieronymo teste, lib. de Script. eccl. c. 97: In hoc habetur detestabilis, 0680D quod Liberium Romanae urbis episcopum pro fide ad exsilium pergentem primus sollicitavit ac fregit, et ad subscriptionem haereseos compulit ), eamdem epistolam diversis episcopis miserit, ut eos ab Athanasii communione retraheret: sed nihil profecerit tamen; quia probe notum erat omnibus, Athanasium Aegyptiorum opera a Liberii communione numquam excidisse. Si haec ita se habent, haec epistola non anno 352, sed 355, quando in exsilium expulsus est Liberius, conficta sit necesse est. Eum tamen locum hic illi damus secundum tempus, quo illam editam esse confinxerunt illius auctores. Vide notas in sequens Fragmentum.

0680D Restituimus lectionem ms., cui in editis praelatum erat exigit.

0680D Quid sibi velit de nomine, Hilarius ipse Fragm. VI, n. 4, interpretatur, id est de condemnatione.

0680D Verbum dedi supplemus ex ms. Sirm. Proxime 0681B antea magis placeret vestram. Quamquam ad unanimitatem nostram sic licet intelligere, quasi ad unanimitatem inter nos servandam.

0681B Godefridus Hermant lib. VII Vitae S. Athanas 0681C c. 6, cum Fortunatiani ante lapsum laudabile aliquod pro fide catholica factum nunc memorari pro certo habeat; verisimile putat, epistolam synodi Sardicensis ad Constantium missam hic significari. Verisimile tamen non est, ut Hilarius nihil profuisse dixerit litteras Sardicensis synodi, cujus auctoritatem apud omnes valere statim significat. Probabilius itaque est, ut diximus, pseudoepistolam Liberii hic intelligi: quam Fortunatianus post lapsum mittens diversis episcopis nihil profecerit; quia apud omnes multum valebat Sardicensis synodus, a Liberio confirmata postquam Aegyptiorum litteris de Athanasii causa certior factus est.

0681C Ita correxit Faber; cum mendose in suo ms. haberet esse onerosius, et postea faceret, pro facerent.

0681C Editi ex ms. Pith., litterae ex Aegypto omniaque ad Alexandriam iisse admonebant, quam qualis ad Julium pridem de reddenda exsultante Athanasio communione erant scriptae, talis nunc, etc. Quam nunc ex 0681D iisdem fere characteribus, male antea inter se compositis, offerimus lectionem, confirmat ipsa historiae veritas. Exstat namque apud Athanasium initio Apolog. ad Const., p. 722, Alexandrinae synodi epistola ab omni Aegypto, et ut notat ad illius calcem Athanasius, ad omnes et ad episcopum Romanum Julium in gratiam Athanasii scripta: quam Sardicenses Patres Frag. II, n. 5, laudant, et num. 10 ab 80 episcopis testantur esse missam. Alteram vero Liberius ipse sequenti Fragmento V, commemorat sibi a totidem Aegyptiis episcopis pro eodem Athanasio datam eo ipso tempore, quo Orientalium contra eumdem litteras acceperat.

0681D In ms. exsultante: mendose. Quales ad Julium, tales ad Liberium scriptae sunt litterae: quia ut ille, ita et hic 80 Aegyptiorum episcoporum litteras in gratiam Athanasii accepit: ut de subjectis intelligetur, 0682B puta ex sequenti Fragmento num 2. Quod Fragmentum cum in archetypo ms. in prima horum Fragmentorum parte, hoc autem quod prae manibus est in secunda tantum locum obtineat; hinc sequitur 1º utramque partem ad Hilarium pertinere, nec bene 0682C a Blondello et aliis nonnullis eam illi auferri quae in ms. prima est: 2º Fragmentorum ordinem in ms. inversum esse, si quidem ei quintum invenitur praepositum, cui subjiciendum esse Hilarius declarat; 3º Nicolao Fabro licuisse, quam in ms. primam reperit hujus operis partem, secundo dumtaxat loco edere: demum non minus licere nobis Fragmenta singula meliorem in ordinem disponere. Neque haec negarit quisquam, nisi qui illud, ut de subjectis intelligetur, forte volet non ad subjectas Liberii litteras, sed ad Aegyptiorum epistolam quae hinc sit dilapsa referri.