Exemplum
0705C A quibus, ad quos, qua occasione et quando missa sit haec epistola, nunc paucis est dicendum. A Seleuciensis synodi legatis
missam esse, perspicuum est tum ex illius quamvis mendoso initio, tum maxime ex subnexis num. 2 Hilarii verbis,
Adeunt deinde vos non communicantes episcopis synodi legati Orientales. Movere tamen potest, quod longe plurium quam decem nomine scripta sit; neque in iis compareant Basilius, Eleusius atque Eustathius,
qui cum Silvano, Theodoreto teste, l. II Hist. eccl. c. 27, primarii Seleuciensis synodi legati exstiterunt. Sed nihil vetat,
quominus quaedam nomina excidisse sentiamus. Fieri etiam potuit, ut quae a legatis, aut certe a maxima eorum parte scripta
sit, ab aliis ejusdem communionis episcopis, qui Seleucia Constantinopolim
0705D confluxerant, sit subscripta, et omnium nomine missa. Cum autem iisdem inscripta sit, quos Hilarius superioris epistolae
auctores indicavit; non obscurum est superiorem epistolam ab iis delatam esse, a quibus conscripta fuerat; eosque legatos,
qui ab Ariminensi synodo ad Constantium secundo missi sunt, alios ab iis fuisse, qui primas ejusdem synodi litteras ex catholicorum
parte ad eumdem detulerant. Novissimi illi legati Constantinopolim pervenientes, cum jam damnatus esset Aetius, cumque instarent
Orientales, ut qui haeretici hujus doctrinam defendebant, eadem sententia punirentur, epistolam illam acceperunt: quae ipsis
eo consilio missa erat, ne Eudoxio ac sociis ejus, utpote Seleuciae merito damnatis, jungerentur. Scripta est igitur aliquanto
post superiorem, et antequam Seleuciensis synodi legati Formulae ab Eudoxii partibus propositae subscribere
0706C coacti sint: quod nocte annum 360 praecedente factum esse scribit Sozomenus, lib. IV, c. 23.
Epistolae Orientalium Episcoporum, Quam Reversis Ab Arimino Legatis Dederunt. (
scriptae an. 359 exeunte).
0705B Dilectissimis fratribus Ursacio, Valenti, Magdonio, Megasio, Gaio, Justino, Optato, Martiali
0706C His addit Fragmentum sequens num. 4.
Auxentium, superius autem in ipso titulo
Epictetum: ex quorum accessione decem legatorum numerus perficietur.
et caeteris Ariminensis synodi legatis, Sylvanus, Sophronius, Neo, Herodianus,
0706C In edit.,
Patrinus. At in mss.,
Patricius.
Patricius, Helpidius, Theophilus, Theodorus, Eumacius, Didimion, Ecdicius, Arsenius,
0706C Alias ex ms. Pith.,
Passumicus. Praeferimus cum ms. Sirm.
Passinicus. Apud Socratem, lib. III, c. 25, legitur
Pasinicus Zenorum cum Basilio Ancyrae, Silvano Tarsi, Sophronio Pompeiopoleos, Leontio Comanorum, et Theophilo Castabalorum episcopis conspirare.
Passinicus, Valentinus, Eucarpius, Leontius, Eortasius, et Macarius in Domino Salutem.
1.
Seleuciensis synodi legati qui erga Aetii fautores se gerant, Ariminenses docent.—Unitati et verae paci studentes, et ex synodi mandato haeresi renitentes, manifesta fieri vobis ea, quae circa Ecclesiam
aguntur, justum putavimus; ne ignoratio vos socios tantae
0706A impietatis efficeret. Et quamquam
0706C Etsi depravatus est hic locus; non est tamen obscurum eo ab Orientalibus significari, se totam repraesentare synodum, si
quidem a sua ipsorum parte starent centum et amplius episcopi. Reipsa homoeusion centum viginti episcopos, anomoeusion autem
tantum novemdecim praedicasse observavit noster Hilarius, et scripto mandavit in Constant. n. 12. Sic
0706D autem posset restaurari:
Et quamquam non nescire vos arbitremur, nos, cum simus totius synodi legati, episcoporum scilicet numero, etc.
non cessare vos arbitremur, non sine totius synodi legatis, episcoporum scilicet numero fere multo amplius centum, nunc usque
ingressu hujus ecclesiae nosmetipsos abstinere: ob quod instructos etiam vos esse volumus, ne penitus dominans jam intra
694 Ecclesiam haeresis invalescat, quae Dominum nostrum Jesum Christum vere filium Dei unigenitum, Deum de Deo, Patri similem
ausa est denegare: ita
0706D Sic ms. Sirm. At editi ex ms. Pith.,
ita quae praedicationes blasphemiae de unigenito Deo essentialiter ab his praedicentur. Quamquam
de unigenito Deo essentialiter eo sensu dicere Orientalibus licuit, quo lib. de Synod. n. 15, dicunt:
Et si quis audiens unigenitum filium invisibilis Dei similem, non dixerit essentia filium, etc. Porro haeresis illa dominans Filium Patri similem non publica confessione, sed penitiori mentis sensu denegabat. Susceperat
enim Acacianam ecthesim, quae
Filium patri similem profitetur.
ut quae praedicationes blasphemiae de unigenito Deo et sentiantur ab his, et praedicentur, cognitum haberetis. Nam et piissimo
imperatori Constantio hoc ipsum probavimus, et anathematizari haec omnia commotus religiosissime voluit. Dolus autem nunc
(
al. hic) praeparatur, ut Aetius auctor hujus haeresis ipse potius, quam haec impietatis dicta (
al. impie dicta) damnentur;
0706B magisque in hominem, quam in doctrinam, sententia lata esse videatur. Monemus ergo vos, Fratres, ut haec diligenter retractetis;
detisque operam, ut fides catholica maneat. Caeterum non ambigit Charitas Vestra, universa ita, ut geruntur, Occidentalibus
esse ecclesiis nuntianda. Optamus vos, Fratres, in Domino bene valere.
2.
Has litteras suscipiens male apud suos audit. Ariminenses legati perfidiae rei.—«His itaque sumptis, quibus et commemoratae superius blasphemiae
0706D Blasphemias easdem pariter cum proxima Orientalium epistola in Gallias ab Hilario missas esse discemus subsequenti Fragmento,
n. 4.
subnexae erant, calumnia
0706D Calumniam intendere hic perinde Hilario est, ac litem movere: sicut cum, lib. X de Trin. n. 30,
0707C ait,
ut de caeteris non calumnier, hoc sibi vult, ut de caeteris non contendam ac litem moveam.
in eum qui suscepit intenditur: et tantus detectae fraudulentiae suae hypocritas furor subiit, ut periculum depositionis
0707A
0707C Legundum
in eo aut
in eum, scil. qui susceperat. Subinde vulgati
qui conjunctae conscientiae: emendantur ex archetypo.
in eos constituerent. Qui convictae conscientiae dolor est, deterreri quemquam agnitione veritatis! Si liber iste Valentis
et Ursacii non est fidei vestrae; quid ejus damnationi non acquiescitis? Anne non publico humani generis assensu inter omnes
convenit, venenum malum esse, et caedem innocentis crimen esse, et impietatem in dominum horrorem esse? Sed quisque haec delata
non damnat, necesse est eorum sese studii socium profiteatur: quia nemo est, qui non et quae oderit coarguat, et quae non
coarguit 695 probet.
0707C Ad Constantinopolitanam synodum haec nonnulli referunt, quasi ii Constantinopoli haereticis, se junxisse hic arguantur,
qui antea Seleuciae convenerant. At ex dictis jam liquet, ea ad legatorum Ariminensis synodi in eam urbem accessum referenda
esse, qui absoluta Seleuciensi synodo Constantinopolim venientes, damnatis ab ea haereticis, etiam moniti, se jungere non
distulerunt.
Post synodum enim Seleuciensem, Constantinopolim venientes, quid est quod statim damnatis haereticis vos jungitis? Non differtis
in aliquo tempus adeundi, neque de prudentis ratione consilii aliquam vobis moram ad percunctandum impenditis.
0707B Adeunt deinde vos non communicantes episcopis synodi legati Orientales, gesta omnia edocent,
0707C In ms. Pith.,
dominantem: cui favet illud num. 1,
ne penitus dominans jam intra Ecclesiam haeresis invalescat. Non male tamen videtur Faber reposuisse
damnata: cum proxime habeatur:
Quid est quod statim damnatis haereticis vos jungitis?
damnatam quoque haeresim demonstrant: nonne oportuisset vos saltem vel nunc absistere
0707C Editi, relicto unius aut duarum vocum spatio, praeferunt cum ms.
adsistere. Mutato
d in
b locum
0707D hunc resarcimus. Antea etiam magis placeret
tunc, quam
nunc; hoc enim sibi vult: Haereticis damnatis inconsiderate vos jungere non debuistis: at cum eorum haeresim vobis demonstrarunt
Orientales, saltem tunc vos ab illorum societate absistere oportuit.
, et cunctarum disceptationum tenorem arbitrio reservari? Sed nescio cujus voluntatis vestrae conscientia recti judicium non
recepistis. Vestris enim statim aggregamini, et blasphemiarum vestrarum communionem
0707D In Pithoeano codice,
minuitis, nec id saltem consiliis sumptis, etc. Retinenda Nicolai Fabri correctio. Sed quamvis hic aliquid deesse existimarit, integra nobis videtur lectio eo sensu:
Neque etiam si qui primum falsi essent, et in errore nonnihil prae pudore detinerentur, saltem immutatis consilium, ubi advertere
debuistis vestrum errorem totius Ariminensis synodi existimari. Frequens enim est in antiquis libris
extimari, pro
existimari aut
aestimari.
initis: nec id saltem consilii sumitis, sin pudor aliquos fefellisset, Ariminensem synodum extimari. Dolum enim vestrum in
non anathematizandis vestris statim prodidistis.
3.
Perfidiam qui prodiderint. Qui filium nolint ut caeteras facturas. Qui velint ex Deo. Qui aeternum;
0708A
cur similem secundum Scripturas.—«Nam in conventu multorum vos arguentium, cur etiam
0707D Forte,
cur etiam non creaturam esse Dei filium non diceretis, uti postulare videtur subnexum responsum.
non creaturam Dei filium diceretis; respondistis, sanctis Ariminensibus non Christum creaturam negatum fuisse, sed dissimilem
caeteris creaturis: quia in eo quod dictum sit,
non esse creatum velut caeteras facturas, non
0707D Supple,
hoc dictum est: ac postea particulam
0708C negantem tolle ante
dissimilis. Ita plenior et perspicuior erit haec sententia:
non hoc dictum est,
quia creatio non sit, sed quia
excipiatur a caeteris: ut licet dissimilis caeteris sit, ita
tamen sit dissimilis,
ut ipse aliud non sit.
quia creatio non sit, sed excipiatur a caeteris: ut licet non dissimilis caeteris sit, tamen ut ipse aliud non sit. Quasi
vero ulla creatura aliis sit similis, ut angelus homini, homo avi, avis pecudi. Haec si mentior, testes sunt qui audierunt.
Quod si et ipsi tacebunt, loquitur mecum defensus a vobis impiissime liber vester, in quo ut vitrum hyacintho, ita Filius
Patri, et Deo Christus alienus est. Deinde, in quo 696 audientes fefellistis, ut non de
0708B nullis exstantibus sit, sed
ex Deo; numquid et quia hoc a vobis dictum sit, simulatio non patuit? cum ideo non de nullis exstantibus, sed ex Deo, secundum vestram
professionem sit, quia eidem voluntas ad id, quod subsistat, exordium fuerit. Mentior sane? si non in conventibus per conventionem
libelli sui Orientalibus
0708C Puta, cum Sirmii ab Ancyranae synodi legatis conventi, definitionibus illorum subscribere compulsi sunt, quibus damnantur,
qui Filium vere et secundum substantiam filium esse negant; aut qui eum tantum secundum efficaciam filium, et Patrem dissimilis
sibi essentiae patrem esse affirmant. Vid. lib. de Synod. n. 14 et 19. Praeterea Epiphanius, haer. LXXIII, eorumdem Orientalum
libellum describit, ad cujus calcem num. 22, legitur:
Si quis non in omnibus similem esse Patri Filium, quemadmodum patri similis est filius; sed voluntate similem, substantia
dissimilem esse dixerit, anathema sit:
eique definitioni nominatim Valentem subscripsisse testificatur. Antea, pro
in conventibus, forte legendum
conniventibus. In hac enim eorum subscriptione Orientales conniventia
0708D usos esse notat ac laudat Hilarius, lib. de Synod. n. 63.
damnastis eos, qui non de substantia habere id quod natus est, sed de voluntate dixissent.
Aeternum quoque
cum Patre esse profitemini. Vere sane dixeritis, si non reclamatum mihi esset, cur ante tempora aeterna de vero patre
0708D Ita emendamus: cum ex ms. Pith. vulgatum esset,
de vero patre Deum verum unigenitum Deum natum praedicassem. Planum est hic eam formulam refutari, ex qua Auxentius postea professus est Christum
ante omnia tempora natum Deum verum filium ex vero Deo patre. Quod autem sub his verbis virus lateat, Hilarius, lib. contra eumdem Auxent. n. 5 et 7, detegit.
Deo verum unigenitum Deum natum praedicassetis: ut aeternitas ei cum Patre angelorum animarumque humanarum,
0708D Relictum hic erat spatium, quo plura desiderari lector admoneretur. Integra tamen censeri potest oratio: qua eam dumtaxat,
quae angelorum animarumque nostrarum propria est, aeternitatem Christo ab Arianis attribui admonemur; quasi ille non anteriorum,
sed futurorum respectu sit aeternus. Ita apud Arianos non una erat aeternitatis Christi intelligendae ratio ad suam ipsorum
haeresim accommodata.
0709B Hanc nondum plane prodiderat Hilarius: sed alteram, qua Christum ante tempora confitentur, lib. XII de Trin. n. 34, jam
exposuit: ut cum nimirum
tempora de solis ac lunae creatione numerare soleant, non aliter ante saecula et tempora intelligatur, quam angeli et ipsemet diabolus. Porro duplici
0709C illa interpretatione
Domino Christo, ut loquitur Hilarius contra Auxent. n. 6,
sola illa tribuuntur, quae sunt vel angelorum propria, vel nostra.
non jam anteriorum sit, sed futurorum.
0709A
Similem quoque
secundum Scripturas esse dixistis: quasi non secundum Scripturas similis Deo et homo sit, et regno coelorum granum sinapi et fermentum et sagena.
Sed percurrere vestrae hypocrisis mendacia otiosum est: clamant enim adversum vos impietatis vestrae opera.
4.
Quale eorum crimen.—«Servus, ne dicam bonus, sed certe tolerabilis, contumeliam domini invitus audit, et si licet, ulciscitur; miles regis sui
periculum, etiam objectu corporis sui et contemptu animae, depellit; canes ipsi ad custodiam domus habiti, quodam sensu naturae
intelligentes oblatrant, et ubi quaedam eos adventantium aura contigerit, totis ad suspicionem ipsam saltibus efferuntur.
Vos audistis Christum verum Dei filium et unigenitum
0709B Deum:
0709C Sic mss. Pith. et Sirm. Ediderat tamen Faber,
negari. Non displiceret
Deum negari: negare reputamini: vel etiam,
audistis . . . Deum negari: non reluctamini, sed quiescitis, etc.
negare reputamini, et quiescitis. Quid quievisse dico? Obnitimini 697 reclamantibus, et aggregamini obstrepentibus. Parum
istud est. Ex bibliotheca etiam vestra ad praedicationem impietatis arma sumuntur: et bellum adversus Deum praesidiis vestris
initur. Ubi igitur vestra professio apud Nicaeam Thraciae, qua dixistis
0709C Verba illorum apud Theodoretum, lib. II Hist. Eccl. c. 21, ea sunt:
Omnes haereses, seu quae jam prius damnatae, seu quae nuper exortae, sunt huic fidei expositioni contrariae, anathema sint.
omnes haereses damnatas esse? et (
f. Sed) in lumen falsitas vestra protracta est: professionis vestrae noctem Sol justitiae praedicatoribus suis prodidit. Probatis
enim haec, et damnatis, et ad haereticos transitis. Ita, quod antea
0710A ad fraudem hominum
0709C Tum in concilio Mediolanensi an. 349, ac paulo post Romae, tum Sirmii proxime post Ancyranam synodum anni 357. Ad calcem
Fragmenti hujus in mss. annotatur,
Explicit sancti Hilarii liber ex Opere historico.
fefellistis, nunc ipsam ad professionem professi in Deum Christum odii prodidistis.»
