Ulfila, Epistolae

0791

Inscriptionem, quae deest in cod. B, addidimus e cod. A.— aipistaule pavlaus ¶ gr.— anastodiþ ] incipit, º gr. omn. Caeterum quod Cast. Specim. p. 35 supra inscriptionem sigla A. F. legi dicit, inter has litteras I litura membranae excidisse videtur et scriptum fuisse Aif, quibus litteris librarius titulum epistolae, quadam pictura ornatum, exhibere voluit, vid. Tab. II.

0791 Pavlus, apostolus Christi Iesu per voluntatem Dei, his sanctis his existentibus in Efeso et fidelibus in Christo Iesu.

0791 xristaus ïesuis

¶ gr. omn.] Pavlus apaustaulus xristaus ïesuis þairh viljan guþs þaim veiham þaim visandam ïn aifaison jah

0791 Gratia vobis et pax a Deo patre nostro et domino Iesu Christo.

triggvaim ïn xristau ïesu. ansts ïzvis jah gavairþi fram guþa attin unsaramma jah fraujin ïesu

0791 Benedictus Deus et pater domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nobis in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo.

xristau. þiuþiþs guþ jah atta fraujins unsaris ïesuis xristaus. ïzei gaþiuþida uns ïn allai þiuþeinai

0791 Sicut elegit nos in eo ante constitutionem mundi, ut simus nos sancti et maculis - vacui in facie ejus in charitate.

0791 unsis

cod. A uns—veis] nos, º cod. A.— friaþvai] cod. A frijaþvai.] ahmeinai ïn himinakundaim ïn xristau. svasve gavalida unsis ïn ïmma faur gasatein fairwaus ei

0791 Decrevit nos ad filiorum adoptationem per Iesum Christum in eo secundum placitum voluntatis suae

0791 sunive gadedai

Cast. + jct.— ïmma] cod. A c. gr. omn. ïna (eum).] sijaima veis veihai jah unvammai ïn andvairþja ïs ïn friaþvai. fauragarairoþ uns du sunive gadedai

0791 ad laudem gloriae gratiae suae, in qua gratus fuit nobis in hoc caro filio suo,

0791 sunau seinamma

filio suo, º gr.] þairh ïesu xristu ïn ïmma bi leikainai viljins seinis. du hazeinai vulþaus anstais seinaizos. ïn þizaiei

0791 in quo habemus redemptionem, remissionem peccatorum per sanguinem ejus secundum divitias gloriae gratiae ejus,

0791 þairh bloþ ïs

gr. omn. ante fralet.—vulþaus] gloriae, º gr. omn.] ansteigs vas uns ïn þamma liubin sunau seinamma. ïn þammei habam faurbauht fralet fravaurhte

0791 quam abundanter concessit in nos in omni sapientia et prudentia,

þairh bloþ ïs bi gabein vulþaus anstais ïs. þoei ufarassau ganohida ïn uns ïn allai handugein jah

0791 notificare nobis mysterium voluntatis suae secundum voluntatem, quae ante-placuit ei

0791 kannjan

notificare, gr. γνωρίσας.— viljin] Goth. c. codd. º αὐτοῦ. Caeterum pro bi—ïmma in margine codicis A legitur: ana leikainai (Cast. + leikeinai, quia propter lituram a et e litteras dignoscere non potuit) þoei garaidida ïn ïmma (i. e. in placito, quod proposuit in eo) quod graecis accommodatum est; notandus tamen usus ana praepositionis pro bi positae, cujus alterum exemplum frustra 0792 quaesivimus.]

0791 ad institutionem impletionis temporum, iterum implere omnia in Christo haec super coelos et super terram in eo,

0792 jah

cod. A jaþ-þo (et haec) c. gr. omn.] frodein kannjan unsis runa viljins seinis bi viljin. saei fauragaleikaida ïmma du fauragaggja usfulleinais

0791 in quo sors collocati fuimus. praedestinati secundum voluntatem Dei hujus omnia in omnibus operantis secundum cogitationem voluntatis suae,

0792 þammei

Goth. º καί.— guþs] Dei, º gr.— ïn allaim] in omnibus, º gr. omn.; Goth. e vs. 23 huc intulisse videtur.] mele aftra usfulljan alla ïn xristau þo ana himinam jah ana airþai ïn ïmma. ïn þammei hlauts gasatidai vesum fauragaredanai bi viljin guþs þis alla ïn allaim vaurkjandins bi muna viljins seinis.

0791 ut simus nos ad laudem gloriae ejus hi antesperantes in Christo,

0791 in quo etiam vos audientes verbum veritatis, evangelium salutis vestrae, cui credentes consignati fuistis spiritu promissionis hoc sancto,

0792 sunjos

cod. A + sunjus.—þammei] sec., Goth. c. codd. º καί.] ei sijaima veis du hazeinai vulþaus ïs þai fauravenjandans ïn xristau. ïn þammei jah jus gahausjandans vaurd sunjos aivaggeli ganistais ïzvaraizos þammei galaubjandans gasiglidai vaurþuþ ahmin

0791 qui est pignus haereditatis nostrae ad redemptionem conservationis ad laudem gloriae ejus.

0792 ïzei

cod. A saei.—arbjis] codd. et Cast. + arbjos, vid. vs. 18.— gafreideinais] cod. A marg. ganistais (salutis).] gahaitis þamma veihin. ïzei ïst vadi arbjis unsaris du faurbauhtai gafreideinais du hazeinai vulþaus

0791 Ideo etiam ego audiens vestram fidem in domino Iesu Christo et amorem in omnes hos sanctos,

0792 ïzvara

vestram, gr. omn. τὴν καθ᾽ ὑμᾶς.— xristau] Christo, º gr. omn.— friaþva] cod. A frijapva.] ïs. duþþe jah ïk gahausjands ïzvara galaubein ïn fraujin ïesu xristau jah friaþva ïn allans þans veihans

0791 non-cessans gratiasdico propter vos mentionem faciens in precibus meis,

0792 unsveibands aviliudo

non cessans gratias ago, gr. omn. οὐ παύομαι εὐχαριστῶν, cf. ad Mc. II, 23.— gamund] Goth. c. codd. º ὑμῶν.]

0791 ut Deus domini nostri Iesu Christi, pater gloriae, det vobis spiritum sapientiae et revelationis in cognitione sua,

unsveibands aviliudo ïn ïzvara gamund vaurkjands ïn bidom meinaim ei guþ fraujins unsaris ïesuis xristaus atta vulþaus gibai ïzvis ahman handugeins jah andhuleinais ïn ufkunþja seinamma.

0791 illuminatos oculos cordis vestri, ut sciatis vos, quid est spes vocationis ejus, quale divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis

0792 ïnliuhtida

cod. B + ïnliuhitida.—wa] quid, gr. τίς, Goth. c. codd. τί legit— ïs || pr., Goth. c. codd. º καί.— wileiku] sic codd.; mira est enclisis u interrogativi in verbo interrogativo; fortasse wileika legendum est.] ïnliuhtida augona hairtins ïzvaris ei viteiþ jus wa ïst vens laþonais ïs. wileiku gabei vulþaus arbjis

0791 et quid abundantia 0793 eminentiae virtutis ejus in nobis his credentibus secundum opus virtutis potentiae ejus,

0792 ïn uns

cod. A marg. ïn ïzvis (in vos) c. codd. quos Goth. fe re solet sequi.] ïs ïn veihaim. jah wa ufarassus mikileins mahtais ïs ïn uns þaim galaubjandam bi vaurstva mahtais 0793

0793 quod operatus-est in Christo suscitans eum e mortuis et collocavit ad dextram suam in coelis

0793 himinam

coelis, gr. ἐπουρανίοις.] svinþeins ïs. þatei gavaurhta ïn xristau urraisjands ïna us dauþaim jah gasatida ïn taihsvon seinai ïn

0793 supra omnia imperia et potestates et virtutes et dominationes et omnia nomina nominata non solum in hoc saeculo, sed etiam in hoc futuro,

himinam ufaro allaize reikje jah valdufnje jah mahte jah fraujinassive jah allaize namne namnidaize

0793 et omne humiliavit sub pedes ei et eum dedit caput super omnia ecclesiae,

0793 all. omne, cod. A alla.

ni þatainei ïn pamma aiva ak jah ïn þamma anavairþin. jah all ufhnaivida uf fotuns ïmma jah ïna

0793 quae est corpus ejus, plenitudo hujus omnia in omnibus implentis.

;

0793 Et vos existentes mortuos sceleribus et peccatis vestris,

0793 ïzvaraim

vestris, º gr.] atgaf haubiþ ufar alla aikklesjon. sei ïst leik ïs fullo þis alla ïn allaim usfulljandins. jah ïzvis visandans

0793 in quibus olim ambulastis secundum hanc aetatem hujus saeculi, secundum principem potestatis aeris spiritus hujus nunc operantis in filiis incredulitatis,

0793 aivis

saeculi, cod. A fairwaus (mundi).— sunum] cod. B + sumun.] dauþans missadedim jah fravaurhtim ïzvaraim. ïn þaimei simle ïddjeduþ bi þizai aldai þis aivis

0793 in quibus etiam nos omnes versatisumus olim in cupiditatibus carnis nostrae facientes voluntates carnis et cogitationum et fuimus natura filii irae, sicut etiam hi alii.

0793 viljans

voluntates, cod. A marg. lustuns (voluptates) cum Clar. lat. et Ambros.— vesum] cod. B visum, haec nova scribendi ratio notanda est juxta veisi, veiseis, veisun; vid. ad J. XI, 32.— vistai barna] ¶ gr.— hatizis] sic legendum est. vid. IV, 31, L. III, 7, Skeir. 51, 19; cod. B (non A, uti Cast. annotat) hatis et post hanc vocem supra lineam signum ε litterae graecae non absimile, quod nullo alio loco inventum est; cod. A (non B) hatize (vid. Cast. Add. p. 68) ; non hatizos, uti Cast. in annotatione indicat. Caeterum cod. A marg. us sateinai (l. ussateinai) urrugkai, i. e. ab origine reprobati.] bi reik valdufnjis luftaus ahmins þis nu vaurkjandins ïn sunum ungalaubeinais. ïn þaimei jah veis allai usmetum suman ïn lustum leikis unsaris taujandans viljans leikis jah gamitone jah vesum

0793 Verum Deus dives existens in misericordia propter hunc magnum amorem, in quo amavit nos,

0793 gabeigs

cod. A gabigs.—frijaþvos] Goth. c. codd. º αὐτοῦ.] vistai barna hatizis svasve jah þai anþarai. ïþ guþ gabeigs visands ïn armahairtein ïn þizos managons

0793 et existentes nos mortuos peccatis convivificavit nos Christo; gratia sumus servati

0793 uns

sec. nos, º gr. omn.— sijum] sumus, cod. A c. gr. omn. sijuþ (estis).] frijaþvos ïn þizaiei frijoda uns jah visandans uns dauþans fravaurhtim miþgaqivida uns xristau.

0793 et conresuscitati et concollocati in coelestibus in Christo Iesu,

0793 miþurraisidai—miþgasatidai

conresuscitati—concollocati, quae pluralia ad praecedens sijum sunt referenda; cod. A cum gr. omn. miþurraisida—miþgasatida (conresuscitavit—concollocavit.] anstai sijum ganasidai jah miþurraisidai jah miþgasatidai ïn himinakundaim ïn xristau ïesu.

0793 ut ostendat in aetatibus his accedentibus abundantiam divitiarum gratiae suae in bonitate secundum nos in Christo Iesu.

0793 aldim

cod. A + aldaim.] ei ataugjai ïn aldim þaim anagaggandeim ufarassu gabeins anstais seinaizos ïn selein bi uns ïn

0793 Nam gratia estis servati per fidem et hoc non ex vobis, sed Dei donum est;

0794 sijuþ

cod. a siuþ.—ak] sed, º gr. omn.; Goth. c. vers. Arm. et Patrr. latt.— ïst] est, º gr. omn.]

0793 non ex operibus, ut quis non glorietur,

xristau ïesu. unte anstai sijuþ ganasidai þairh galaubein jah þata ni us ïzvis ak guþs giba ïst. ni us

0793 sed ejus sumus opus creati in Christo Iesu ad opera bona, quae praeparavit Deus, ut in his eamus.

0794 ak

sed, gr. omn. γάρ, vid. ad Joan. XVI, 26.— sijum] I cod. A sium.—godaim cod. A marg. þiuþeigaim.] vaurstvam ei was ni wopai ak ïs sijum tauï gaskapanai ïn xristau ïesu du vaurstvam godaim. þoei

0793 Ideo recordamini, quod vos gentiles olim in carne fuistis, nominati non-circumcisi ab hac nominata circumcisio in carne manu-facta.

0794 þiudos simple

¶ gr. omn.— vesuþ fuistis º gr. omn.; cod. A ante ïn.—namnidans] cod. A þai articulum addit.— fram.—bimait] Grimm Gga. 1836 p. 1792 et Gr. IV. 591 recte monet hoc fram þizai—handuvaurht interpretandum esse: ab ea (gente) quae dicitur «circumcisio in carne manufacta.» Caeterum sane mira loquendi ratio, in qua non solum nominativus post þizai namnidon offendit, sed etiam quod femininum participii substantivo neutro appositum est; quodammodo comparari potest Mc. III, 16 gasatida seimona namo paitrus pro paitru, vid. L. I, 13; M. IX, 9.] fauragamanvida guþ ei ïn þaim gaggaima. duþþe gamuneiþ þatei jus þiudos simle ïn leika vesuþ

0793 Nam fuistis tum in illo tempore sine Christo alienati conversatione Israelis et hospites promissionum foederis, spem non habentes et impii in mundo.

0794 þan

tum, º gr. omn.— ïnuh] cod. A ïnu—xristau] pro xristu, accusativum enim ïnuh praepositio postulat.— gahaite trausteis] promissionum foederis, gr. τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας.] namnidans unbimaitanai fram þizai namnidon bimait ïn leika handuvaurht. unte vesuþ þan ïn jainamma mela ïnuh xristau framaþjai usmetis ïsraelis jah gasteis gahaite trausteis ven ni habandans

0793 Verum nunc ecce in Christo Iesu vos, vos-qui olim fuistis procul, facti-estis prope in sanguine Christi.

0794 vaurþu newa

gr.; Goth. c. codd. ap. Mill. et Mi,] jah gudalausai ïn manasedai. ïp nu sai ïn xristau ïesu jus juzei simle vesuþ fairra. vaurþuþ newa ïn

0793 Hic enim est pax nostra, qui fecit haec ambo ad unum et parietem-intergerinum sepis destruens,

bloþa xristaus. sa auk ïst gavairþi unsar. saei gatavida þo ba du samin jah miþgardavaddju faþos

0793 inimicitiam, in carne sua legem praeceptorum regulis destruens, ut hos duos crearet in se ipso ad unum novum hominem, faciens pacem,

0794 anabusne

Goth. c. cod. e ap. Mi. º ἐν.] gatairands. fijaþva. ana leika seinamma vitoþ anabusne garaideinim gatairands ei þans tvans gaskopi ïn

0793 et reconciliaret hos ambos in uno 0795 corpore Deo per crucem occidens inimicitiam in se ipso.

0794 afslahands

cod. B + afslahans, vid. ad Mc. XII, 24.— sis silbin] se ipso, gr. αὐτῶ.] sis silbin du ainamma niujamma manu vaurkjiands gavairþi jah gafriþodedi þans bans ïn ainamma 0795

0795 Et veniens praedicavit pacem vobis, vos - qui procul, et pacem his, qui prope.

0795 gavairþi

sec. pacem, º gr.— ïzei] cod. A ize; caeterum de ellipsi sind verbi vid. ad Rom. XII, 2.] leika guþa þairh galgan afslahands fijaþva ïn sis silbin. jah qimands vailamerida gavairþi, ïzvis

0795 Nam per eum habemus accessum ambo in uno spiritu ad patrem.

juzei fairra jah gavairþi þaim ïzei newa. unte þairh ïna habam atgagg bajoþs ïn ainamma ahmin

0795 Ecce nunc jam non estis hospites et alienigenae, sed estis cives his sanctis et domestici Dei,

0795 ju

º cod. A.— aljakonjai] sic codd. pro aljakunjai, vid. ad L. IV, 13.— sijuþ] sec. estis, º gr.] du attin. sai nu ju ni sijuþ gasteis jah aljakonjai ak sïjuþ gabaurgjans þaim veiham jah ïngardjans

0795 aedificati in fundamento apostolorum et profetarum in existente summo angulari - lapide ipso Christo Iesu,

0795 anatimridai

desinit cod. A.— xristau ïesu] ¶ gr. omn.] guþs anatimridai ana grunduvaddjau apaustaule jah praufete at visandin auhumistin vaihstastaina

0795 in quo omne aedificium compositum crescit ad templum sanctum in domino,

0795 in quo etiam vos coaedificati estis ad domicilium Dei in spiritu.

silbin xristau ïesu. ïn þammei alla gatimrjo gagatiloda vahseiþ du alh veihai ïn fraujin. ïn þammei

0795 Propter quam rem ego Pavlus vinctus Christi Iesu propter vos gentiles;

0795 þizozei vaïhtais

quam rem, gr. omn. τούτου; sic Goth. saepius contra graec. auctoritatem relativo utitur ad conjungenda singula enuntiata, vid. V, 6 þoei (ταῦτᾶ γάρ) Cor. II. XII, 8 bi þatei (ὑπὲρ τούτου). M. XXVII, 46 þatei ïst (τοῦτ᾽ έστί).] jah jus miþgatimridai sijuþ du bauainai guþs ïn ahmin. ïn þizozei vaihtais ïk pavlus bandja xristaus

0795 si quidem audistis institutionem Dei gratiae, quae data est mihi in vos.

0795 guþs anstais

¶ gr.] ïesuis ïn ïzvara þiudo. jabai sveþauh hausideduþ fauragaggi guþs anstais. sei gibana ïst mis ïn ïzvis.

0795 Nam secundum revelationem notificatum fuit mihi hoc mysterium, ut ante - scriptum in parvo.

0795 Ideo ut legentes possitis intelligere prudentiam meam in mysterio Christi.

0795 siggvandans mageiþ

¶ gr. omn.] unte bi andhuleinai gakannida vas mis so runa sve fauragamelida ïn leitilamma. duþþe ei siggvandans

0795 Quod aliis aetatibus non notum fuit filiis hominum, sicut nunc revelatum est his sanctis ejus apostolis et profetis in spiritu:

0795 ïs apaustaulum

¶ gr. omn. praeter cod. d ap. Mi.] mageiþ fraþjan frodein meinai ïn runai xristaus. þatei anþaraim aldim ni kunþ vas sunum

0795 esse gentiles cohaeredes et unicorporales et participes promissionis ejus in Christo Iesu per evangelium,

0795 ïesu

Iesu, º gr. omn.; Goth. c. Vulg.] manne svasve nu andhuliþ ïst þaim veih am ïs apaustaulum jah praufetum ïn ahmin. visan þiudos

0795 cujus factus-sum minister ego secundum donum gratiae Dei, hoc datum mihi secundum opera virtutis ejus,

0795 ïk

ego, º gr. omn. praeter cod. m ap. Mi. qui ante andbahts habet.— gibai] sic cod. B; Cast. + gibos.] gaarbjans jah galeikans jah gadailans gahaitis ïs ïn xristau ïesu þairh aivaggeljon. þizozei varþ

0795 mihi huic infimo omnium horum sanctorum data fuit gratia haec in gentilibus praedicare has investigabiles divitias Christi

0795 undarleijin

sic cod. B; Mssm. B. A. p. 1038 conjecit undarleikin, quae conjectura nobis mirifice placet prae illa, quam Grim. W. J. LXX p. 48 proposuit undarlegjin (subjacenti), nam ipse Grim. monet, significationem verbi in undar positum esse, cf. IV, 9 undaraists, quae superlativi forma, uti graecum κατώτατος, ex adverbio effecta est.— þize] horum, º gr.— unfairlaistidon] haec Massmanni l. l. indicata conjectura, codicis denuo inspecti auctoritate comprobatur; Cast. + unfairrastidon.] andbahts ïk bi gihai anstais guþs þizai gibanon mis bi toja mahtais ïs. mis þamma undarleijin allaize þize veihane atgibana varþ ansts so ïn þiudom vailamerjan þo unfairlaistidon gabein xristaus

0795 et illuminare omnes, qualis haec dispensatio mysterii hujus absconditi a saeculis in Deo hoc omnia creante,

0795 ïn

pergit cod. A.] jah ïnliuhtjan allans. wileik þata fauragaggi runos þizos gafulginons fram aivam ïn guþa

0795 ut notificata esset nunc imperiis et potestatibus in his coelestibus per ecclesiam haec varia sapientia Dei

0796 kanniþ

cum ad handugei (aut ad praecedens runa) referendum sit, kannida scribendum fuit, uti infra IV, 7 gibana ïst ansts; sed ut h. l., sic etiam Gal. V, 11 gatauran ïst marzeins pro gataurana legitur, cf. ad Neh. VI, 16.— managfalþo] cod. A filufaihu et in marg. managna . . (quod noli cum Cast. managnando, sed managnandei explere) managei i. e. ab undans multitudo, quo quid glossator explicare voluerit, incertum est, nisi forte duae lectiones ( managnandei handugei et managei handugeins) conjunctae sunt. Managei autem, si recte conjecimus, nunc pro managduþs (abundantia) ponitur, cum aliis locis significet multitudinem, quae numerari possit. Caeterum ex illa codicis A lectione dicimus, Grim. I, 722 non ita recte auguratum esse, adjectivorum in— us exeuntium formam concretam convenire cum eadem adjectivorum in— is terminantium; nam secundum illam doctrinam nunc filufaihjo scriptum esse debebat. Si vero Grim. recte conjecit, aut filufaihu pro adverbio habendum est, uti filu L. VI, 5 (vid. ad L. XIX, 37) , aut filufaihus scribendum, vid. L. VI, 6 handus þaursus, Grim. I, 721 Anm. 1.] þamma alla gaskapjandin. ei kanniþ vesi nu reikjam jah valdufnjam ïn þaim himinakundam þairh

0795 secundum constitutionem saeculorum, quam fecit in Christo Iesu, domino nostro,

aikklesjon so managfalþo handugei guþs bi muna aive. þanei gatavida ïn xristau ïesu fraujin unsaramma.

0795 in quo habemus fiduciam, libertatem, accessum in confidentia per fidem ejus,

0796 freihals

libertatem, º cod. B c. gr. omn. (praeter cod. D); addidimus e cod. A; qui e libris latinis hausit, quorum lectio comparetur cum cod. D ἐν τῷ ἐλευθερωθῆναι addente. Caeterum Goth. καί ante atgagg omittit.]

0795 propter quod precor, ne fiatis lassi in afflictionibus meis pro vobis, quod est gloria vestra.

0796 vairþaiþ usgrudjans

fiatis lassi, gr. omn. oratione obliqua ἐκκακεῖν; caeterum de usgrudjans vid. ad L. XVIII, 1.] ïn þammei habam balþein freihals atgagg ïn trauainai þairh galaubein ïs. ïn þize bidja. ni

0795 Propter hoc flecto genua mea ad patrem 0797 domini nostri Iesu Christi,

vairþaiþ usgrudjans ïn aglom meinaim faur ïzvis. þatei ïst vulþus ïzvar. ïn þis biuga kniva meina 0797

0797 e quo omne paternitatis in coelo et super terram vocatur,

0797 himina

coelo, gr. omn. οὐρανοῖς, praeter codd. c d k ap. Mi.] du attin fraujins unsaris ïesuis xristaus. us þammei all fadreinis ïn himina jah ana airþai namnjada.

0797 ut det vobis secundum divitias gloriae suae, vi confirmari per spiritum suum in internum hominem,

0797 gasvinþnan—ïn ïnnuman mannan

corroborari—in interiorem hominem; cod. A omni gr. auctoritate destitutus ïnsvinþjan—ïnnuman mannan i. e. corroborare interiorem hominem. Caeterum Cast + ïnnunan, vid. ad Coloss. I, 29.] ei gibai ïzvis bi gabein vulþaus seinis mahtai gasvinþnan þairh ahman seinana ïn ïnnuman mannan.

0797 habitare Christum per fidem in cordibus vestris,

0797 ut in caritate facti et fundati possitis capere cum omnibus his sanctis, quid sit latitudo et longitudo et altitudo et profunditas,

0797 ei

gr. omn. post gasulidai.—friaþvai] cod. A frijaþvai.—gavaurhtai facti, gr. omn. ἐῤῥιζωμένοι; Cast. in eo verbo offendit, quia evidenter a vaurts (radix) derivandum fuerit et Mssm. gavaurtsidai scribendum esse existimat; nos lectionem utriusque cod. consensa firmatum non condemnaverimus, satis habentes lectorem commonefacere loci Cor. I, XVI, 2, ubi pro huzdjands, quod textus ratione habita exspectabatur, huhjands legitur.— sijai] sit, º gr. omn.— jah laggei] cod. A jal-laggei.—hauhei—diupei] ¶ gr.] bauan xristu þairh galaubein ïn hairtam ïzvaraim. ei ïn friaþvai gavaurhtai jah gasulidai mageiþ

0797 cognoscere hanc abundanter magnam hujus cognitionis caritatem Christi, ut impleamini ad omnem plenitudinem Dei.

0797 kunnan

Goth. º τε, vid. ad L. II, 16.— friaþva] cod. A frijaþva.—fullnaiþ] cod. A fulnaiþ, cf. ad L. II, 21.— du] ad, cod. A ïn (in).] gafahan miþ allaim þaim veiham. wa sijai bra idei jah laggei jah hauhei jah diupei. kunnan þo

0797 At huic potenti super omne facere plus quam precamur aut intelligimus secundum vim hanc operantem in nobis,

0797 þau

sic codd.; Cast. + þan.—bidjam] cod. A + bidjan.—uns] cod. A unsis.] ufarassau mikilon þis kunþjis friaþva xristaus ei fullnaiþ du allai fullon guþs. aþþan þamma mahteigin

0797 ei gloria in ecclesia in Christo Iesu in omnes aetates saeculorum, amen.

0797 ïmma

cod. A ïmmuh (eique) sic in eadem clausula Rom. XI, 36.— ïn aikklesjon] cod. A post ïesu.—aldins] Goth. c. codd. º τοῦ αἰῶνος.] ufar all taujan maizo þau bidjam aiþþau raþjam bi mahtai þizai vaurkjandein ïn uns. ïmma

0797 Precor nunc vos, ego ligatus in domino, digne ambulare hac vocatione, qua vocati estis,

0797 sijuþ

cod. A siuþ.] vulþus ïn aikklesjon ïn xristau ïesu ïn allos aldins aive amen. bidja nu ïzvis ïk bandja ïn fraujin

0797 cum omni humilitate et humanitate, cum longanimitate, ferentes vos invicem in charitate,

0797 friaþvai

cod. A frijaþvai.] vairþaba gaggan þizos laþonais. þizaiei laþodai sijuþ. miþ allai hauneinai jah qairrein miþ usbeisnai

0797 studentes observare consensum spiritus in vinculo pacis.

usþulandans ïzvis misso ïn friaþvai. usdaujandans fastan ainamundiþa ahmins ïn gabundjai gavairþeis.

0797 Unum corpus et unus spiritus, sicut vocati estis in unam spem vocationis vestrae;

0798 svasve

Goth. c. codd. º καί.]

0797 unus dominus, una fides, unus baptismus,

ain leik jah ains ahma svasve atlaþodai sijuþ ïn aina ven laþonais ïzvaraizos. ains frauja

0797 unus Deus et pater omnium, qui super omnes et per omnes et in omnibus nobis.

0798 saei

de ellipsi ïst verbi in sententia relativa vid. ad Rom. XII, 2; caeterum hic cod. B desinit.] aina galaubeins aina daupeins ains guþ jah atta allaize. saei ufar allaim jah and allans jah ïn allaim

0797 Verum unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram doni Christi,

0797 propter quod dicit: adscendens in altitudinem cepit captivitatem et dedit dona hominibus.

0798 ussteigands

in marg. cod. A legitur psalmo . . . indicans haec verba desumpta esse a libro Psalmorum (LXVIII, 19), quod unicum occurrit citatorum bibliorum in gothicis exemplum. Cast. — ushanþ] sic legendum est pro ushunþ, quod cod. A et Cast. habent; veram lectionem etiam Grim. W. J. l. l. p. 48 invenit.] uns. ïþ ainwarjammeh unsara atgibana ïst ansts bi mitaþ gibos xristaus. ïn þizei qiþiþ. ussteigands

0797 Hoc autem ascendit, quid est, nisi quod etiam descendit antea in inferius terrae?

0798 faurþis

Cast. + div.; caeterum º gr.— undaraisto] sic cod. A; Cast. + undarnisto; caeterum Goth. º μέρη.— airþos] quid cod. A, unde Cast. airþais edidit, vere habeat, propter membranae lituram incertum est, sed neque Cast. formam evidenter falsam rescribere, neque Grim., censuram illius libri agens, tacendo probare debebat.] ïn hauhiþa ushanþ hunþ jah atuhgaf gibos mannam. þatuþ - þan usstaig wa ïst niba þatei

0797 Qui descendit, hic est etiam, qui adscendit super omnes coelos, ut impleret omne,

jah atstaig faurþis ïn undaraisto airþos. saei atstaig. sa ïst jah saei usstaig ufar allans himinans ei

0797 et ipse dedit alios apostolos, alios autem profetas, alios autem evangelistas, alios autem pastores et magistros

0798 apaustauluns

sic sine dubio in cod. A pro apaustaulans, Cast. lectione, scriptum est; suspicamur id memores loci Cor. I, IV, 9, ubi illam editam lectionem falsam esse auctoritas codicis denuo inspecti docuit.] usfullidedi allata. jah silba gaf sumans apaustauluns sumanzuþ - þan praufetuns sumansuþ - þan

0797 ad perfectionem sanctorum ad opus ministerii, ad aedificationem corporis Christi,

aivaggelistans sumansuþ - þan hairdjans jah laisarjans du ustauhein veihaize du vaurstva andbahtjis

0797 donec perveniamus omnes in consensum fidei et cognitionis filii Dei ad virum perfectum, ad mensuram incrementi plenitudinis Christi,

0798 sunus

pro sunaus, vid. ad L. I, 54.— vaira fullamma] cod. A marg. lectionem variam habet, de qua Cast. legere posse sibi visus est guma . . . ma; an vero recte legerit, ipse dubitat, cum guma dativus, qui casus requiritur, esse non possit.] du timreinai leikis xristaus. unte garinnaima allai ïn ainamundiþa galaubeinais jah ufkunþjis sunus

0797 ut amplius non simus infantes agitati et circumlati in quoque doctrinae, nequitiae hominum, in astutia ad fraudulentam devitationem erroris,

0798 niuklahai

sic cod. A; Cast. + niuklahsai. 0799 usvalugidai] Grim. l. l. p. 48 probabili conjectura usvalvidai legere mavult, monemus tamen, lectionem editam codicis A denuo inspecti auctoritate confirmari.— ïn] pr. in, º gr. omn.— wammeh] manifesto librarii errore verbum voci graecae ἀνέμῳ respondens excidit; id esse censet Cast. luftau, quod propter idem initium ante liuteis facile a librario omitti potuerit; Grim. l. l. rectius vinda, quo verbo Gothus gr. ἄνεμος reddere soleat, supplet aut vinde, qui genitivus pluralis a wammeh pendeat.— liuteis] sic cod. A teste Cast., sed ut forma illa secundum Cast. doctrinam probari possit, quod posse negamus, certe sensus genitivum non patitur; est potius legendum liutein (in quoque ((vento l. ventorum)) doctrinae, nequitia hominum); n et s litteras in codd. saepius permutari, ad M. VII, 23 annotavimus. Caeterum ïn suo loco movere et ante liutein ponere, quod vult Grim., nobis non necessarium esse videtur, propterea quod praepositiones primo loco positae, altero omitti possunt et tertio demum repeti opus est, vid. M. VIII, 9; Mc. VI, 56.— filudeisein du listeigon usvandjai] haec nostra conjectura codicis A auctoritate confirmata est; Cast. + filudeiseinai listeigo us vandjai, quam editam lectionem Grim. l. l. p. 49 fere totam probavit, sed ea comprobatione judicii sui subtilitatem nunc non probavit; nam primum filudeiseinai non vera, sed falsa forma est, vid. Cor. II, II, 3 et cf. ad Cor. II, IV, 4; deinde us vandjai, quod pro πρὸς μεθοδείαν positum esse ille dicit, si lectio genuina esset, aliquid aliud significaret; denique listeigo si recte sic legeretur, non otiose vel e glossa additum esset, quasi idem quod us vandjai valens, sed listeigon adjectivum ad usvandjai positum eum efficit sensum, quem habet μεθοδεία, 0800 cf. infra VI, 11, ubi lists = μεθοδεία.] guþs du vaira fullamma du mitaþ vahstaus fullons xristaus. ei þanaseiþs ni sijaima niuklahai usvagidai jah usvalugidai ïn wammeh laiseinais liuteis manne ïn filudeisein du listeigon usvandjai airzeins. 0799

0799 verum veritatem facientes in charitate crescamus in eum haec omnia, qui est caput Christus,

0799 e quo omne corpus compactum, connexum per omnia vincula auxilii secundum opus in mensura unius quarumque partium augmentum corporis facit ad aedificationem suam in charitate.

0800 gagahaftiþ

locus in cod. obliteratus est; gagahartiþ, quod Cast. edidit, vocem gothicam non esse, jam Mssm. et Grim. l. l. p. 49 indicaverunt et veram lectionem conjectura invenerunt; caeterum Grim. etiam, cum gr. omn. ante illud verbum καί ponant, hanc particulam in gagahaftiþ latere existimans jah gahaftiþ legere maluit; cum vero prior hujus verbi pars in cod. perspicue legi posse videatur et particula copulativa sic omitti soleat (vid. III, 12) gagahaftiþ retinere voluimus.] ïþ sunja taujandans ïn frijaþvai vahsjaima ïn ina þo alla. ïze ïst haubiþ xristus. us þammei all leik gagatiloþ gagahaftiþ þairh allos gavissins andstaldis bi vaurstva ïn mitaþ ainis warjoh fero

0799 Hoc nunc dico et testor in domino, ut amplius non ambuletis, sicut etiam alii gentiles ambulant, in vanitate sensus sui:

0800 init. pergit cod. B.

usvahst leikis taujiþ du timreinai seinai ïn frijaþvai. þata nu qiþa jah veitvodja in fraujin ei þanaseiþs

0799 tenebricosi intellectu existentes, alienati-a vita Dei propter inscientiam, hanc existentem in iis, propter surditatem cordium suorum,

ni gaggaiþ svasve jah anþaros þiudos gaggand ïn usvissja hugis seinis. riqizeinai gahugdai visandans

0799 qui desperantes facti se ipsos dederunt impudicitiae, in operationem immunditiae omnis, in avaritiam.

0800 usvenans vaurþanai

desperantes facti, gr. ἀπηλγηκότες.— faihufrikein] cod. A + faihufaikein.] framaþjai libainais guþs ïn unvitjis þis visandins ïn ïm ïn daubiþos hairtane seinaize. þaiei usvenans vaurþanai sik silbans atgebun aglaitein ïn vaurstvein unhrainiþos allaizos ïn faihufrikein.

0799 Verum vos non sic accepistis Christum;

0799 si tamen eum audivistis et in eo edocti estis, sicut est veritas in Iesu,

ïþ jus ni sva ganemuþ xristu. jabai sveþauh ïna hausideduþ jah in ïmmai uslaisidai sijuþ. svasve

0799 ut deponatis vos secundum primam conversionem hunc veterem hominem, hunc corruptibilem secundum cupiditates deceptionis.

ïst sunja ïn ïesu. ei aflagjaiþ jus bi frumin usmeta þana fairnjan mannan þana riurjan bi lustum

0799 Re autem novetis spiritum mentis vestrae

0800 anuþ-þan niujaiþ

vid. ad Mc. XIV, 44.]

0799 et induatis hunc novum hominem, hunc secundum Deum creatum in justitia et sanctitate veritatis.

0800 jah gahamoþ

cod. A jag-gamahoþ.] afmarzeinais. anuþ-þan niujaiþ ahmin fraþjis ïzvaris jah gahamoþ þamma niujin mann þamma bi

0799 Propter quod deponentes mendacium loquamini veritatem quisque cum propinquo suo, nam estis alter alterius membrum.

0800 sijuþ

estis, cod. A c. gr. omn, sijum (sumus).] guþa gaskapanin ïn garaihtein jah veihiþai sunjos. ïn þizei aflagjandans liugn rodjaiþ sunja warjizuh

0799 Irati autem sitis et ne peccetis; sol ne occidat super iram vestram;

0800 þvairhaiþ-þan

vid. ad M. V, 37; caeterum þan (autem) º gr. omn.— disiggqai] pro hac codicis B lectione cod. A rectius dissiggqai, de qua varietate vid. ad Mc. III, 13.] miþ newundjin seinamma. unte sijuþ anþar anþaris liþus. þvairhaiþ-þan sijaiþ jah ni fravaurkjaiþ.

0799 ne date locum diabolo.

0800 ni gibiþ

ne date, cod. A et Cast. c. gr. ni gibaiþ (nec detis).]

0799 Qui furatus-sit, amplius ne furetur, sed potius laboret operans propriis manibus bonum, ut habeat impertiri egenis;

0800 ak

sed, cod. A ïþ (verum), vid. ad Cor. I, XIV, 20.— svesaim] propriis, º gr.— þiuþ] gr. ante svesaim.] sunno ni disiggqai ana þvairhein ïzvara. ni gibiþ staþ unhulþin. saei hlefi. þanaseiþs ni hlifai

0799 ullum verborum malorum ex ore vestro ne exeat, sed quod bonum sit ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus.

0800 sijai

sit, · gr. omn.— galaubeinais] fidei, gr. χρείας.] ak mais arbaidjai vaurkjands svesaim handum þiuþ ei habai dailjan þaurbandin. ainhun vaurde ubilaize us munþa ïzvaramma ni usgaggai ak þatei goþ sijai du timreinai galaubeinais ei gibai anst

0799 Et ne contristetis hunc sanctum Spiritum Dei, quo signati estis in die liberationis;

0800 veihan ahman

¶ gr. omn.— þammei] cod. A c. gr. omn. ïn þammei.] hausjandam. jah ni gaurjaiþ þana veihan ahman guþs. þammei gasiglidai sijuþ in daga uslauseinais.

0799 omnis amaritudo et animositas et ira et clamor et maledictio abjiciatur a vobis cum omni improbitate

0800 hropi

cod. A hropei.] alla baitrei jah hatis jah þvairhei jah hropi jah vajamereins afvairpaidau af ïzvis miþ allai unselein

0799 fiatisque cum vobis invicem boni, misericordes, condonantes 0801 vobis invicem, sicut Deus in Christo condonavit vobis.

0800 vairþaiduh

fiatisque, gr. γίνεσθε δὲ l. οὖν, quam utramque particulam a Goth. per uh suffixum 0801 interdum reddi, ad Joan. XVIII, 26 annotavimus.— svasve] Goth. º καί.] vairþaiduh miþ ïzvis misso seljai armahairtai fragibandans ïzvis misso svasve guþ ïn xristau fragaf 0801

0801 Fiatis igitur imitantes Deum, uti filii chari,

0801 et ambuletis in charitate, sicuti etiam Christus amavit nos et dedit se ipsum pro nobis sacrificium et victimam Deo ad odorem bonum.

0801 friaþvai

cod. A frijaþvai.] ïzvis. vairþaiþ nu galeikondans guþa sve barna liuba jah gaggaiþ ïn friaþvai svasve jah xristus frijoda

0801 At adulterium et omnes immunditiae aut avaritia ne-quidem nominetur in vobis, sicut decorum est sanctis,

0801 namnjaidau

desinit cod. A. Notandum est autem, Gothum praecedentibus compluribus subjectis, in iisque uno plurali ( allos unhrainiþos), verbum in singulari numero posuisse, quod non textu graeco (ὀνομαζέσθω), qui omnia subjecta singularia habet, inductus fecisse existimandus est, cum etiam Neh. V, 18 lamba gavalida saihs jah gaitsa gamanvida vas (gr. ἐγίνοντο) mis scripserit.— gadob] sic cod. B; Cast. ÷ gadof.] uns jah atgaf sik silban faur uns hunsl jah sauþ guþa du daunai voþjai. aþþan horinassus jah

0801 aut stultiloquium, aut scurrilitas, quae ad necessitatem non pertinent, sed potius gratiae.

0801 init. Goth. º ἢ αἰσχρότης, quod sine ullo dubio librarii errore excidit propter repetitionem particulae aiþþau, vid. ad Rom. IX, 15.— aiþþau

pr. aut, gr. καί.] allos unhrainiþos aiþþau faihufrikei nih namnjaidau ïn ïzvis. svasve gadob ïst veihaim. aiþþau dvalavaurdei aiþþau saldra. þoei du þaurftai ni fairrinnand. ak mais aviliuda. þata auk viteiþ

0801 Hoc enim scite cognoscentes, quod quisque adulter aut impurus aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei.

0801 wazu

sic, omisso h in fine, in cod. scriptum esse nunc Cast. Add. p. 70.— þatei skalkinassaus] quod—servitus, gr. ὅς ἐστιν εἰδωλολάτρης. Miramur, hic Grim. l. l. skalkinassaus pro genitivo partitivo ab ïst pendente habuisse (quod est cultus sc. pars, quod ad cultum pertinet); quae interpretandi ratio et textui graeco plane adversatur et simplicitatis laude caret; potius ita statuendum est, skalkinassaus insolentiore forma positum esse pro skalkinassus, cujus varietatis exempla ad Mc. VII, 32 collegimus, et Goth. cum codd. et verss. lat., quibuscum fere conspirat, ὅ ἐστιν εἰδωλολατρεία legisse.] kunnandans þatei wazu hors aiþþau unhrains aiþþau faihufriks. þatei ïst galiugagude skalkinassaus.

0801 Ne homo vos concupiscat manibus verbis, per quae venit ira Dei super filios incredulitatis.

0802 uslusto

sic cod. B, quod librarii mendum esse suspicamur pro usluto, nam hoc respondet graeco ἀπατάτω, vid. Rom. VII, 11; Cor. II, XI, 3; Timoth. I, II, 14; Skeir. 38, 3, 15; luston autem, quod ἐπιθυμεῖν significat, h. l. sensui non accommodatum est.— þoei] quae, gr. omn. ταῦτα γάρ, vid. ad III, 1.] ni habaiþ arbi ïn þiudangardjai xristaus jah guþs. ni manna ïzvis uslusto lausaim vaurdam.

0801 Ne fiatis nunc socii iis.

0802 vairþaiþ nu

¶ gr. omn.]

0801 Fuistis enim aliquando tenebrae, verum nunc lumen in domino, uti filii luminis ambuletis.

þairh þoei qimiþ hatis guþs ana sunum ungalaubeinais. ni vairþaiþ nu gadailans ïm. vesuþ auk

0801 At fructus luminis est in omni probitate et justitia et veritate.

0802 ïst

est. º gr. omn.] suman riqiz. ïþ nu liuhap ïn fraujin. sve barna liuhadis gaggaiþ. aþþan akran liuhadis ïst ïn allai

0801 Probantes, quod sit bene-placitum domino

0801 et ne communicetis operibus tenebrarum——

0802 vaurstvam

Goth. º ἀκάρποις.— riqizis] desinit cod. B.] selein jah garaihtein jah sunjai. gakiusandans þatei sijai vailagaleikaiþ fraujin jah ni gamainjaiþ

0801 ideo ne fiatis imprudentes, sed prudentes, quid sit voluntas domini,

0802 pergit cod. A.— sijai

sit, º gr. omn.]

0801 et ne inebrietis vos vino, in quo est luxuria, sed impleamini in spiritu,

0802 anadriggaiþ

vid. ad L. V, 39.— usstiurei] sic cod. A; Cast. + ustiurei.] vaurstvam riqizis——duþþe ni vairþaiþ unfrodai ak fraþjandans. wa sijai vilja fraujins. jah ni

0801 loquentes vobis in psalmis et laudibus et cantibus spiritualibus, canentes in cordibus vestris domino,

0802 ïn

pr. in, º gr.— siggvandans] Goth. c. codd. º καὶ ψάλλοντες.— hairtam] cordibus, gr. καρδίᾳ.] anadriggaiþ ïzvis veina. ïn þammei ïst usstiurei. ak fullnaiþ ïn ahmin rodjandans ïzvis ïn þsalmom

0801 gratias-agentes semper de omnibus in nomine domini. nostri Iesu Christi patri et Deo,

0802 attin—guþa

¶ gr.] jah hazeinim jah saggvim ahmeinaim siggvandans ïn hairtam ïzvaraim fraujin. aviliudondans sinteino

0801 obedientes vobis invicem in timore Christi.

fram allaim ïn namin fraujins unsaris ïesuis xristaus attin jah guþa. ufhausjandans izvis misso

0801 Uxores suis maritis obediant, sicut domino,

0802 qenes

sic cod. A h. l. et vs. 24 pro qeneis, cf. ad L. X, 5.— ufhausjaina] obediant, gr. ὐποτάσσεσθε.]

0801 nam vir est caput uxoris, sicuti etiam Christus caput ecclesiae et is est servator corporis,

0802 jah

sec. et, º gr.] ïn agisa xristaus. qenes seinaim abnam ufhausjaina svasve fraujin. unte vair ïst haubiþ qenais

0801 sed sicuti ecclesia obedit Christo, sic mulieres maritis suis in omni.

0802 xristu

pro xristau, vid. ad L. I, 54.— abnam seinaim] ¶ gr.] svasve jah xristus haubiþ aikklesjons jah ïs ïst nasjands leikis. akei svasve aikklesjo ufhauseiþ

0801 Vos viri, amate uxores vestras, sicuti etiam Christus amavit ecclesiam et se ipsum dedit pro hac,

0802 jus

vid. ad L. VI, 20.] xristu. svah qenes abnam seinaim ïn allamma. jus vairos frijoþ qenins ïzvaros svasve jah xristus

0801 ut hanc sanctificaret purificans lotione aquae in verbo,

frijoda aikklesjon jah sik silban atgaf faur þo. ei þo gaveihaidedi gahrainjands þvahla vatins ïn

0801 ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem macularum, aut naevorum, aut quid talium, sed ut sit sancta et immaculata.

0802 ak ei

Cast. + jct., nam gr. omn. ἀλλ᾽ ἵνα legunt, cf. ad Cor. II, II, 4.] vaurda. ei ustauhi silba sis vulþaga aikklesjon ni habandein vamme aiþþau maile aiþþau wa svaleikaize

0801 sic etiam viri debent amare suas uxores, uti corpora sua. Suum ipsius corpus amat, qui suam 0803 uxorem amat et se ipsum amat.

0802 jah

pr. etiam, º gr.— vairos skulun] ¶ gr.— leika seina] ¶ gr.— sein silbins leik frijoþ] suum 0803 ipsius corpus amat, º gr. omn.; Goth. c. vers. lat. a Sabat. edita. Caeterum pro silbins Cast. + siabins.—frijoþ] sec., gr., omn. ante seina.—jah] sec. et, º gr. omn.] ak ei sijai veiha jah unvamma. sva jah vairos skulun frijon seinos qenins sve leika seina. sein 0803

0803 Non enim homo unquam suam carnem odit, sed nutrit eam et calefacit, sicuti etiam Christus ecclesiam.—

0803 sein

sic cod. A; Cast. + seina.—ïta] gr. omn. post varmeiþ—aikklesjon] desinit cod. A.] silbins leik frijoþ. saei seina qen frijoþ jah sik silban frijoþ. ni auk manna wanhun sein leik fijaida ak

0803 —facit boni, hoc accipit a domino sive servus, sive liber.

0803 pergit cod. B.

fodeiþ ïta jah varmeiþ svasve jah xristus aikklesjon.——taujiþ þiupis. þata ganimiþ at fraujin jaþþe

0803 Et vos, domini, hoc idem faciatis adversus eos, remittentes iis comminationes, scientes, quod iis et vobis unus dominus est in coelis et benevolentia-immerita non-est apud eum.

0803 jah jus fraujans

haec in cod. B + bis scripta sunt, vid. ad Cor. II, X, 12.— fraletandans] pergit cod. A.— ïm] pr. iis, º gr. omn.— wotos] comminationes, gr. omn. ἀπειλήν.— ïm jah ïzvis] iis et vobis, gr. καὶ ὑμῶν αὐτῶν.— sama] unus, gr. omn. ὁ.] skalks jaþþe freis. jah jus fraujans þata samo taujaiþ viþra ïns fraletandans ïm wotos vitandans þatei

0803 Hoc igitur alterum, fratres mei, corroboretis vos in domino et in virtute corroborationis ejus.

0803 nu

igitur, º gr. omn.— ïnsvinþjaiþ] sic recte cod. A, cod. B + ïnsvinjaiþ.] ïm jah ïzvis sama frauja ïst ïn himinam jah viljahalþei nist at ïmma. þata nu anþar broþrjus meinai ïnsvinþïaiþ

0803 Induite vos armis Dei, ut possitis stare adversus dolos diaboli;

0803 unhulþins

sic cod. B; cod. A et Cast. diabulaus (diabuli).] ïzvis ïn fraujin jah ïn mahtai svinþeins ïs. gahamoþ ïzvis sarvam guþs ei mageiþ standan viþra

0803 nam non-est vobis lucta contra carnem et sanguinem, sed contra imperia et potestates, contra hos mundum tenentes tenebrarum harum, contra haec spiritualia improbitatis in his coelestibus.

0803 ïzvis

vobis, gr. ἠμῖν.— leik—bloþ] ¶ gr. omn.; Goth. c. Vulg.— jah] sec. et, gr. πρός.] listins unhulþins. unte nist ïzvis brakja viþra leik jah bloþ ak viþra reikja jah valdulnja viþra þans

0803 Ideo capite arma Dei, ut possitis resistere in hoc die malo et in omni operantes stare.

fairwu habandans riqizis þis viþra þo ahmeinona unseleins ïn þaim himinakundam. duþþe nimiþ sarva

0803 Stetis igitur cincti lumbos vestros veritate et induti lorica justitiae

0803 hupins

lumbos, gr. omn. ὀσφύν; caeterum vid. ad Joan. XI, 44; num vero Cast. et Grim. l. l. p. 50 brunjon recte pro accusativo habuerint, admodum dubitamus; nam partem in qua quid fit, Goth. c. graecis in accusativo ponere solet quidem, rem qua quid fit, non solet; nos pro dativo habemus, licet 0804 Vulg. graecos secuta sit, quia verba induendi, vestiendi, semper cum dativo rei, si additur accusativus personae aut verbum in passivo ponitur, construuntur; et insuper vid. Thess. I, V, 8 gahamodai brunjon jah hilma.] guþs ei mageiþ andstandan ïn þamma daga ubilin jah ïn allamma usvaurkjandans standan. standaiþ

0803 et calceati pedibus in praeparatione evangelii pacis,

nu ufgaurdanai hupins ïzvarans sunjai jah gapaidodai brunjon garaihteins jah gaskohai fotum ïn

0803 super omne accipientes scutum fidei, quo potestis omnia tela hujus mali ignea exstinguere,

0804 unseljins

sic cod. A; cod. B et Cast. unseleins, quae lectio vix digna erat, quam Grim. l. l. p. 51 defendere studeret.] manviþai aivaggeljons gavairþjis. ufar all andnimandans skildu galaubeinais. þammei maguþ allos

0803 et galeam salutis sumatis et gladium spiritus, quod est verbum Dei,

arwaznos þis unseljins funiskos afwapjan. jah hilm naseinais nimaiþ jah meki ahmins. þatei ïst

0803 per omnes rogationes et precationes rogantes in omnia tempora in spiritu et ad hoc vigilantes semper in omni studio et precibus de omnibus his sanctis

0804 alla mela

omnia tempora, gr. omn. παντὶ καιρῷ, pro alla fortasse allamma scriptum fuit, id autem gr. accommodatum esset.— vakandans] cod. A duvakandans.—sinteino] semper, º gr.— ïn allai] º cod. A.— bidom] precibus, gr. omn. δεήσει.] vaurd guþs. þairh allos aihtronins jah bidos aihtrondans ïn alla mela ïn ahmin jah du þamma vakandans

0803 et de me, ut mihi detur verbum in apertione oris mei in fiducia notificare mysterium evangelii,

0804 vaurd

desinit cod. A.— meinis] sic cod. B; Cast. + meinais.] sinteino ïn allai usdaudein jah bidom fram allaim þaim veiham jah fram mis ei mis gibaidau

0803 pro quo legatus-sum in catenis, ut in eo audeam, uti debeam loqui,

0804 kunavedom

catenis, gr. omn. ἁλύσει.— skuljau] cod. B + skulja.] vaurd ïn usluka munþis meinis ïn balþein kannjan runa aivaggeljons. faur þoei airino ïn kunavedom

0803 ut vos sciatis, quid secundum me est; quid ego facio, notificat vobis omne Tucicus, hic charus frater et fidelis minister in domino,

0804 ei

Goth. º δέ et καί, deinde jus c. codd. ante viteiþ ponit.— ïk] ego, º gr. omn.— kanneiþ—allata] ¶ gr. omn.] ei ïn ïzai gadaursjau sve skuljau rodjan. ei jus viteiþ wa bi mik ïst. wa ïk tauja kanneiþ

0803 quem misi ad vos ideo, ut cognoscatis, quid secundum nos est et consoletur corda vestra.

0804 ugk

brevior forma pro ugkis, uti uns pro unsis.] ïzvis allata tukeikus sa liuba broþar jah triggva andbahts ïn fraujin. þanei ïnsandida du ïzvis duþþe

0803 Pax fratribus et charitas cum fide a Deo patre et domino Iesu Christo.

ei kunneiþ wa bi ugk ïst jah gaþrafstjai hairtona ïzvara. gavairþi broþrum jah friaþva miþ galaubeinai

0803 Gratia cum omnibus, qui amant dominum nostrum Iesum Christum in incorruptione, amen.

Ad Efesios explicit.

0804 amen

amen, º gr. Subscript. º gr.; Goth. c. cod. D.] fram guþa attin jah fraujin ïesu xristau. ansts miþ allaim. þaiei frijond fraujan unsarana ïesu xristu ïn unriurein. amen.

du aifaisium ustauh.