Ulfila, Epistolae

Goth. c. codd. º καί.— ïesuis] º gr. omn.; Goth. c. Vulg.]—ïn sunjai. svasve ganemuþ af aipafrin þamma liubin gaskalkja unsaramma. saei ïst triggva faur

0813 qui etiam notificavit nobis vestrum amorem in spiritu;

0813 ideo etiam nos ab hoc die quo audivimus, non cessavimus pro vobis orantes et precantes, ut impleamini cognitione voluntatis ejus in omni sapientia et prudentia spirituali,

0813 þamma daga ei

sic pro þammei daga (ἧς ἡμέρας), uti loquitur Cor. I, II, 23; Gal. V, 1; vid. tamen ad L. I, 20.] ïzvis andbahts xristaus ïesuis. saei jah gakannida uns ïzvara friaþva ïn ahmin. duþþe jah veis fram þamma daga ei hausidedum ni weilaidedum faur ïzvis bidjandans jah aihtrondans ei fullnaiþ

0813 ut eatis digne domino in omni quod placeat, in omni operum bonorum fructum ferentes in scientia Dei,

0813 ei gaggaiþ

ut eatis, gr. omn. περιπατῆσαι (ὑμᾶς), cf. IV, 6.— vairþaba] incipit cod. A.— bairandans] Goth. º καὶ αὐξανόμενοι.— ïn] tert. in, º gr.] kunþjis viljins ïs ïn allai handugein jah frodein ahmeinai. ei gaggaiþ vairþaba fraujins ïn allamma

0813 in omni potentia corroborati secundum potentiam gloriae ejus, in omni patientia et longanimitate cum gaudio,

þatei galeikai. ïn allamma vaurstve godaize akran bairandans ïn ufkunþja guþs ïn allai mahtai

0813 gratias-agentes Patri, qui vocavit vos ad partem sortis sanctorum in luce,

0813 saei laþoda

qui vocavit, gr. ἱκανώσαντι.— ïzvis] vos, gr. ἡμᾶς.— liuhada] Cast. + liuhadai.] gasvinþidai bi mahtai vulþaus ïs ïn allai usþulainai jah usbeisnai miþ fahedai aviliudondans attin

0813 qui liberavit vos e potestate tenebrarum et accepit in regnum filii amoris sui,

0813 ïzvis

vos, gr. ἡμᾶς.] saei laþoda ïzvis du dailai hlautis veihaize ïn liuhada. saei galausida ïzvis us valdufnja riqizis jah

0813 in quo habemus redemptionem, remissionem peccatorum,

0813 fravaurhte

cod. B et Cast. + fravaurte, cf. ad M. V, 15; codex A h. l. obliteratus est.] atnam ïn þiudangardja sunaus friaþvos seinaizos. ïn þammei habam faurbauht fralet fravaurhte.

0813 qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae.

0813 ungasaiwanis sic (pro usitatiore ungasaiwanins , vid. Cor. II, IV, 4) in cod. B; cod. A plane deleticius est. Cast.

0813 Nam in eo creata fuerunt omnia in coelo et super terram, haec visibilia et haec invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive regna, sive potestates, omnia per eum et in eo creata sunt.

0813 himina

coelo, cod. A c. gr. omn. praeter h. ap. Mi. himinam (coelis); caeterum Goth. etiam τά 0814 cum codd. omisisse videtur.— jah þo] cod. A jaþþo.] saei ïst frisahts guþs ungasaiwanis frumabaur allaizos gaskaftais. unte ïn ïmma gaskapana vaurþun alla ïn himina jah ana airþai þo gasaiwanona jah þo ungasaiwanona jaþþe sitlos jaþþe fraujinassjus

0813 Et is est ante omnia et omnia in eo composita sunt,

jaþþe reikja jaþþe valdufnja. alla þairh ïna jah ïn ïmma gaskapana sind. jah ïs ïst faura allaim

0813 et is est caput corporis ecclesiae, qui est principium, primogenitus e mortuis, ut sit in omnibus is primatum tenens.

jah alla ïn ïmma ussatida sind. jah ïs ïst haubiþ leikis aikklesjons. saei ïst anastodeins frumabaur

0813 Nam in eo placuit omnem plenitudinem habitare,

0813 et per eum reconciliare omnia in eo, pacem faciens per sanguinem crucis ejus per eum, sive haec super terram, sive haec super coelos.

0814 ïmma

eo, Goth. c. verss. latt. αὐτόν pro αὑτόν legisse videtur, sic vs. 22.— ana] sec. super, Goth. c. codd. ἐπί legit.] us dauþaim ei sijai ïn allaim ïs frumadein habands. unte ïn ïmma galeikaida alla fullon bauan jah þairh ïna gafriþon alla ïn ïmma gavairþi taujands þairh bloþ galgins ïs þairh ïna jaþþe þo ana airþai

0813 Et vos quondam exsistentes alienatos et inimicos sensu in operibus malis,

0814 nu

vid. ad Rom. VII, 6.— gafriþodai] reconciliati, gr. ἀποκατήλλαξεν.] jaþþe þo ana himinam. jah ïzvis simle visandans framapidans jah fijands gahugdai ïn vaurstvam ubilaim.

0813 verum nunc reconciliati in corpore carnis ejus per mortem ad exhibendum vos sanctos et immaculatos et inculpatos ante eum;

0814 mammons

carnis, sic Castillionaeo in cod. B scriptum esse videtur; cod. A h. l. adeo est exesus, ut inde alterius lectionem confirmare non ausus sit. Cum Cor. I, VIII, 13 κρέας, verbum cognatae significationis, per mimz translatum sit, codd. acrius inspicienti aut h. l. aut Corinth. l. l. lectionem erutum iri speramus, quae verba forma sibi similiora exhibebit.— ïs] vid. ad vs. 20.] ïþ nu gafriþodai ïn leika mammons ïs þairh dauþu du atsatjan ïzvis veihans jah unvammans jah unfairinans

0813 si quidem permanetis in fide firmati et stabiliti et non moti a spe evangelii, quod audivistis, quod praedicatum est in omnem creaturam hanc sub coelo, cujus factus-sum ego Pavlus minister.

0814 ïn

pr. in, º gr.— gaþvastidai—gatulgidai] ¶ cod. A.] faura ïmma. jabai sveþauh þairhvisiþ ïn galaubeinai gaþvastidai jah gatulgidai jah ni afvagidai af venai aivaggeljons þoei hausideduþ sei merida ïst ïn alla gaskaft þo uf himina. þizozei varþ ïk pavlus

0813 Nunc gaudeo in quibus patior pro vobis et expleo quae desunt afflictionum Christi in 0815 carne mea pro corpore ejus, quod est ecclesia,

0814 usfullja

expleo, Goth. c. codd. ἀναπληρῶ pro ἀνταναπληρῶ legisse videtur.— gaidva] Cast. + gaidvl.] andbahts. nu fagino ïn þaimei vinna faur ïzvis jah usfullja gaidva aglono xristaus ïn leika meinamma 0815

0815 cujus factus-sum ego minister secundum constitutionem Dei, quae data est mihi in vos ad explendum verbum Dei;

faur leik ïs. þatei ïst aikklesjo. þizozei varþ ïk andbahts bi ragina guþs. þatei giban ïst mis

0815 mysterium, quod absconditum fuit a saeculis et ab aetatibus, verum nunc manifestatum fuit his sanctis ejus,

0815 nu

vid. ad Rom. VII, 6.] ïn ïzvis du usfulljan vaurd guþs. runa sei gafulgina vas fram aivam jah fram aldim ïþ nu gasvikunþida

0815 quibus voluit Deus notificare divitias gloriae hujus mysterii in gentibus, quod est Christus in vobis spes gloriae,

0815 gabein

divitias, gr. τίς ὁ πλοῦτος.— þatei] quod, gr. ὅς.] varþ þaim veiham ïs. þaimei vilda guþ gakannjan gabein vulþaus þizos runos ïn þiudom. þatei

0815 quem nos praedicamus admonentes omne hominum et docentes omne hominum in omni sapientia, ut exhibeamus omne hominum perfectum in Christo Iesu,

0815 ïesu

Iesu, º gr.] ïst xristus ïn ïzvis vens vulþaus. þanei veis gateiham talzjandans all manne jah laisjandans all

0815 ad quod laboro certans secundum opus, quod intus operatur in me in virtute.

0815 þammei

Goth. καί.— bi] desinit cod. B.— vaurstv] Goth. º αὐτοῦ.— ïnnana usvaurkeiþ] sic e certa conjectura edidimus; Cast. postquam edidit innuna vaurkeiþ, iterum inspecto codice ïnnu . . . svaurkeiþ scriptum esse ei videtur, quamquam locus obliteratus sit. Usvaurkjan enim pro simplici vaurkjan etiam Eph. VI, 13 invenitur; deinde ïnnuna, quod superstites reliquiae suadeant et quod ab Cast. Rom. VII, 22; Cor. II, IV, 16, et Eph. III, 16 editum est, propterea in textu non posuimus, quia, uti Grim. W. J. LXX. p. 31 loco epistolae ad Ephesios divina conjectura invenit, non sic, sed ïnnuma (interior) in codd. legitur; neque igitur ïnnuna adverbii forma esse potest, sed ïnnana vel ïnna, quod Grim. omisit, qui l. l. Cor. II, IV, 16 sa ïnnuna sibi probavit et eodem modo dictum esse existimavit, quo quod sequitur sa utana.—mahtai] desinit cod. A.] manne ïn allai handugein ei atsatjaima all manne fullavitan ïn xristau ïesu. du þammei arbaidja usdaudjands

0815 ——peccatorum carnis in circumcisione Christi.

0815 fravaurhte

peccatorum, º gr.; pergit cod. B.] bi vaurstva sei ïnna usvaurkeiþ ïn mis ïn mahtai.——fravaurhte leikis ïn bimaita xristaus.

0815 Consepulti ei in baptismo, in quo etiam consurrexistis per fidem operis Dei, qui suscitavit eum e mortuis,

miþganavistrodai ïmma ïn daupeinai. ïn þizaiei jah miþurrisuþ þairh galaubein vaurstvis

0815 et vos mortuos existentes delictis et praeputio carnis vestrae convivificavit cum eo, ignoscens nobis omnia delicta,

0815 visandans

Goth. c. codd. º ἐν.— miþgaqivida] Goth. c. codd. º ὑμᾶς.] guþs. saei urraisida ïna us dauþaim. jah ïzvis dauþans visandans missadedim jah unbimaita leikis

0815 obliterans haec de nobis chirographa decretis suis, quod fuit contrarium nobis, et hoc tulit e medio, affigens id ad crucem,

0815 ana

cod. B + ama.—seinaim] suis, º gr. omn.; Goth. c. vers. Arm.— þatei vas] exspectavimus þozei vesun propter vadjavokos; cum Goth. graeca ὃ ἦν ὑπεναντίον ad praecedens χειρόγραφον referenda esse, non satis diligenter reputavisset, ei graeci textus imitatio nunc erroris sui causa fuit; idque ei non 0816 semel tantum accidit.— usnam] cod. B. et Cast. + usman.—galgin] cod. B per compendium ggin exaratum habet.] ïzvaris miþgaqivida miþ ïmma fragibands uns allos missadedins. afsvairbands þos ana uns vadjabokos raginam seinaim. þatei vas andaneiþo uns jah þata usnam us midumai ganagljands ïta du galgin.

0815 exuens se carne regna et potestates defamavit audacter abrogans haec palam in se.

0816 leika

carne, º gr., qui habent (σάρκα), omittunt τἀς ἀρχάς et eorum ratio verba conjungendi prorsus alia est, uti e versione latina nostra cognosci potest; c. Goth. vers. Syr. et Patr. latt. conspirant.— gablauþjands þo bairhtaba] abrogans haec palam, gr. omn. θριαμβεύσας αὐτούς; αὐτάς c. Goth. cod. k ap. Mi. legit.] andhamonds sik leika reikja jah valdufnja gatarhida balþaba gablauþjands þo bairhtaba ïn sis.

0815 Ne homo nunc vos judicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut pleniluniorum aut sabbatis,

0816 dagis

diei, º gr. omn.— fulliþe] pleniluniorum, gr. omn. νουμηνίας; cum et novilunia et plenilunia Germanis sacra haberentur tempora (cf. Tacit. German. 11, Caes. de Bell. Gall. 1, 50. Grim. deutsche Mythol. p. 404 sqq.) , mirari aliquis potest, cur interpres nunc contra graeci textus auctoritatem plenilunia posuerit; sed inde plenilunia noviluniis solemniora fuisse discimus, quod ipsum etiam apud Saxones fuisse Beda de temporum ratione cap. 13 indicat.— sabbatum] sabbatis, gr. omn. σαββάτων vel σαββάτῳ.] ni manna nu ïzvis bidomjai ïn mata aiþþau ïn dragka aiþþau ïn dailai dagis dulþais aiþþau fulliþe

0815 quod est umbra horum futurorum, verum corpus Christi.

0815 Ne quisquam vos palma-fraudet volens in humilitate et cultu angelorum, quod non vidit extollens se frustra inflatus a mente carnis suae

aiþþau sabbatum. þatei ïst skadus þize anavairþane ïþ leik xristaus. ni washun ïzvis gajiukai viljands ïn hauneinai jah blotinassau aggile. þatei ni saw ushafjands sik svare ufblesans fram fraþja leikis

0815 et non habens caput, ex quo omne corpus per nexus et ligaturas auctum et alitum crescit ad incrementum Dei.

seinis jah ni habands haubiþ. us þammei all leik þairh gavissins jah gabindos auknando jah þeihando

0815 Si mortui-estis cum Christo ab elementis hujus mundi, quid amplius ut vivi in hoc mundo decernitis?

0816 þis

cod. A pergit.— þanaseiþs] adhuc, º gr. omn.; Goth. c. vers. Arm. Vulg. et Patr. latt.] vahseiþ du vahstau guþs. jabai gasvultuþ miþ xristau af stabim þis fairwaus. wa þanaseiþs

0815 Ne tangas, ne adedas, ne gustes,

0816 ni

sec et tert., cod. A nih.—atsnarpjais—kausjais] ¶ gr. omn.]

0815 quod est omne ad corruptionem, per quod id adhibeatur secundum praecepta et doctrinas hominum,

0816 laiseinim

sic codd.; Cast. + laisenim.] sve qivai ïn þamma fairwau urrediþ. ni teikais ni atsnarpjais ni kausjais. þatei ïst all du riurein.

0815 quae sunt quidem rationem habentia sapientiae 0817 opinionis in observatione et humilitate cordis et non-temperatione corporis, non in honore aliquo ad saturitatem carnis.

0816 sveþauh vaurd

¶ gr. omn.— þuhtaus] opinionis, º gr., omn.; Goth. hoc additamento perversam vel ineptam sapientiam indicare voluisse videtur.— fastubnja] 0817 observatione, gr. ἐθελοθρησκεία.— hairtins] cordis, º gr.; sunt quidem codd., qui τοῦ νοός addant, sed vid. ad III, 12.— unfreideinai] sic cod. A; cod. B et Cast. + unfreidei, vid. ad Rom. IX, 30.] þairh þatei ïs brukjaidau bi anabusnim jah laiseinim manne. þoei sind sveþauh vaurd habandona handugeins þuhtaus ïn fastubnja jah hauneinai hairtins jah unfreideinai leikis ni ïn sveriþo wizai du 0817

0817 Si igitur consurrexistis Christo, quae supra sunt, quaerite, ubi Christus est in dextra Dei sedens;

0817 þarei

cod. A þar (ibi).] soþa leikis. jabai nu miþurrisuþ xristau. þoei ïupa sind sokeiþ. þarei xristus ïst ïn taihsvai guþs sitands.

0817 quae supra sunt, cogitate, non haec quae super terram sunt,

0817 nam mortui-estis et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.

þaimei ïupa sind fraþjaiþ ni þaim þoei ana airþai sind. unte gadauþnodeduþ jah libains ïzvara

0817 Cum Christus manifestus fit, vita vestra, tunc etiam vos manifesti fitis cum eo in gloria.

0817 ïzvara

vestra, gr. ἡμῶν.— þanuh] sic codd., nec B þannu, nec A þannuh, uti Cast. edidit et adnotavit.— miþ ïmma] gr. ante bairhtai.] gafulgina ïst miþ xristau in guþa. þan xristus svikunþs vairþiþ libains ïzvara. þanuh jah jus bairhtai

0817 Occidite igitur membra vestra haec, quae sunt super terram adulterium, impuritatem, libidinem, cupiditatem malam et avaritiam, quae est idolorum servitus;

0817 horinassu

cod. A norinassau, vid. ad Mc. VII, 32.— vinnon] cod. A vinna.—ubilana] sic recte cod. A; cod. B + ubila—sei] vid. ad Tim. l, VI, 10.] vairþiþ miþ ïmma ïn vulþau. dauþeiþ nu liþuns ïzvarans þans þaiei sind ana airþai horinassu

0817 per quae venit ira Dei super filios incredulitatis,

unhrainein vinnon lustu ubilana jah faihugeironi. sei ïst galiugagude skalkinassus. þairh þoei qimiþ

0817 in quibus etiam vos ivistis olim, cum vixistis in his.

0817 Verum nunc deponite etiam vos haec omnia: iram, animositatem, improbitatem, convicium, impudicum-sermonem; ex ore vestro ne exeat.

0817 nu

vid. ad Rom. VII, 6.— ïzvaramma] desinit cod. A.— ni usgaggai] ne exeat, º gr. omn. praeter cod. G. Goth. conspirat cum loco parallelo Eph. IV, 29.] hatis guþs ana sunum ungalaubeinais. ïn þaimei jah jus ïddjeduþ simle. þan libaideduþ ïn þaim. ïþ nu aflageiþ jah jus þo alla hatis þvairhein unselein anaqiss aglaitivaurdein. us munþa ïzvaramma ni

0817 Ne mentiamini vobis invicem, exuentes vobis hunc antiquum hominem cum factis ejus

0817 et vestite novo, hoc renovato ad cognitionem secundum imaginem hujus, qui creavit eum.

0817 gahamoþ

vestite, gr. omn. ἐνδυσάμενοι.] usgaggai. ni liugaiþ ïzvis misso afslaupjandans ïzvis þana fairnjan mannan miþ tojam ïs jah gahamoþ

0817 Ubi non-est Graecus et Iudaeus, circumcisio et praeputium, barbarus et Scythus, servus et liber, sed omnia et in omnibus Christus.

0817 jah

tert. et quart. et, º gr.] niujamma þamma ananividin du ufkunþja bi frisahtai þis saei gaskof ïna. þarei nist kreks jah ïudaius. bimait jah faurafilli. barbarus jah skyþus. skalks jah freis. ak alla jah ïn allaim xristus.

0817 Induite vobis igitur, ut electi Dei sancti et electi, viscera, commiserationem, misericordiam, probitatem, humilitatem m(entis), mansuetudinem, patientiam,

0817 bleiþein

commiserationem, gr. omn. οἰκτιρμοῦ vel οἰκτιρμῶν; quod deinde Goth. armahairtein (misericordiam) addit, º gr. omn. et glossam ad verbum bleiþein in textum illatam esse judicamus.— a . . . ] praeter hanc litteram Cast. propter lituram membranae nihil conspicere potuit; in adnotatione ahins supplendum esse suspicans, verum tetigisse 0818 nobis videtur, nam sic ταπεινοφροσύνη etiam Philip. II, 3 per hauneins gahugdais et supra II, 23 per hauneins hairtins convertitur, quorum altero loco codd. τοῦ νοός additum habent, cui voci, aut si Gothus non legit, ejus sensui optime respondet, uti gahugds et hairto, sic aha, vid Philipp. IV, 7; Tit. I, 15.] gahamoþ ïzvis nu sve gavalisai guþs veihans jah valisans brusts bleiþein armahairtein selein haunein

0817 tolerantes vos invicem et condonantes ipsi; si quis adversus quem habeat querelam, sicut etiam Christus condonavit vobis, sic etiam vos faciatis.

0818 viþra

Cast. + viþka.—taujaiþ] faciatis, º gr.] a . . . qairrein usbeisnein. þulandans ïzvis misso jah fragibandans silbans. jabai was viþra wana habai

0817 At super omnia amorem, qui est vinculum perfectionis,

0818 alla

Goth. º τούτοις.] fairina svasve jah xristus fragaf ïzvis sva jah jus taujaiþ. aþþan ufar alla friaþva. sei ïst gabindi

0817 et pax Dei exsultet in cordibus vestris, in quo etiam vocati fuistis in uno corpore et grati fiatis;

0818 guþs

Dei, gr. Χριστοῦ.— svignjaiþ] vid. ad Thessal. I, IV, 14.] ustauhtais. jah gavairþi guþs svignjaiþ ïn hairtam ïzvaraim. ïn þammei jah laþodai vesuþ ïn ainamma

0817 verbum Christi habitet in vobis largiter, in omni sapientia et prudentia spirituali docentes et admonentes vos ipsos psalmis, laudibus, cantibus spiritualibus in gratia canentes in cordibus vestris domino.

0818 jah frodein ahmeinai

et prudentia spirituali, º omn. gr. et verss.; efficitur hoc additamento, nisi ex alio loco huc translatum est, amplificatio notionis, cujus figurae exempla ad Cor. I, IX, 25 collegimus; ahmeinai autem h. l. Goth. ex eodem fonte hausisse videtur, unde I, 28 codd. graeci et verss., quibuscum Goth. fere semper consentire solet, πνευματικῇ duxerunt.— psalmom] Goth. e. codd. et h. l. et aute saggvam º καί— saggvim] sic cod. B Cast. + saggvam, sed postea saggvim Add. p. 70.— fraujin] domino, gr. θεῷ.] leika jah aviliudondans vairþaiþ. vaurd xristaus bauai ïn ïzvis gabigaba. ïn allai handugein jah frodein ahmeinai laisjandans jah talzjandans ïzvis silbans psalmom hazeinim saggvim

0817 Omne quodcumque quod faciatis in verbo aut in opere, omne in nomine domini Iesu gratificantes Deo patri per eum.

0818 init. et deinde post guþa Goth. c. codd. º καί.

ahmeinaim ïn anstai siggvandans ïn hairtam ïzvaraim fraujin. all þiswah þatei taujaiþ ïn vaurda aiþþau ïn vaurstva. all ïn namin fraujins ïesuis aviliudondans guþa attin þairh

0817 Vos uxores, pareatis viris vestris, ut convenit in domino;

0818 jus

vos, vid. ad L. VI, 20.— ïzvaraim] vestris, º gr., cf. ad Cor. I, VII, 16.]

0817 viri, amate 0819 uxores vestras et ne sitis acerbi contra has;

0818 ïzvaros

vestras, º gr.] ïna. jus qinons ufhausjaiþ vairam ïzvaraim sve gaqimiþ ïn fraujin. vairos frijoþ qenins 0819

0819 filii, pareatis parentibus secundum omne, nam hoc bene placitum est in domino;

0819 ïst

gr. ante vaila.] ïzvaros jah ni sijaiþ baitrai viþra þos. barna ufhausjaiþ fadreinam bi all. unte þata vaila

0819 vos patres, ne sollicitetis filios vestros ad animositatem, ut non fiant in aegritudine;

0819 du þvairhein

errat Cast. dicens du þvairhein superfluum esse, quia gramjan proprie ἐρεθίζειν significet; nam quod additum est du þvairhein (ad iram) verbo gramjan (sollicitare), eo comprobatur Goth. non ἐρεθίζετε, sed c. codd. παροργίζετε legisse.] galekaiþ ïst ïn fraujin. jus attans ni gramjaiþ barna ïzvara du þvairhein ei ni vairþaina

0819 servi, pareatis secundum omne corpore dominis, non in oculis servientes, ut hominibus placentes, sed in simplicitate cordis timentes Deum.

0819 leika fraujam

Cast. + jct., nam leika respondet graeco κατὰ σάρκα quod quidem addita bi praepositione reddendum erat, et aegre etiam þaim articulum desideramus ( þaim bi leika fraujam).—guþ] Deum, gr. κύριον.] ïn unlustau. þevisa ufhausjaiþ bi all leika fraujam ni ïn augam skalkinondans sve mannam samjandans

0819 Quodcumque quod faciatis, ex animo operemini ut domino, non hominibus,

0819 init. Goth. c. codd. º καὶ πᾶν.— fraujin

Goth. º καί.] ak ïn ainfalþein hairtins ogandans guþ. þiswah þatei taujaiþ us saivalai vaurkjaiþ sve fraujin

0819 scientes, quod a domino accipitis mercedem haereditatis, nam domino Christo servitis.

0819 Hic enim noxius accipit quod nocuit, et non - est favor apud Deum.

0819 auk

enim, gr. δέ.— viljahalþei] cod. B et Cast. + viljahalþein, vid. Eph. VI, 9.— at guþa] apud Deum, º gr.] ni mannam vitandans þatei af fraujin nimiþ andalauni arbjis. unte fraujin xristau skalkinoþ. sa auk

0819 Vos domini justitiam et aequitatem servis praestate, scientes quod habetis etiam vos dominum in coelis.

0819 aihuþ

gr. omn. post jus.] skaþula andnimiþ þatei skoþ jah nist viljahalþei at guþa. jus fraujans garaiht jah ïbnassu þevisam

0819 Rogationi adjungentes vos, vigilantes in ea in gratibus:

0819 haftjandans

adjungentes, gr. omn. προσκαρτερεῖτε, praeter cod. Colb. 7 ap. Mill.— aviliudam] gratibus, gr. omn. εὐχαριστίᾳ.] atkunnaiþ vitandans þatei aihuþ jah jus fraujan ïn himinam. bidai haftjandans ïzvis vakandans ïn

0819 rogantes simul etiam pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi ad dicendum mysterium Christi, propter quod etiam vinctus sum,

ïzai ïn aviliudam. bidjandans samana jah bi uns ei guþ uslukai unsis haurd vaurdis du rodjan runa

0819 ut manifestem hoc, sicuti debeam loqui;

0819 svasve

pergit cod. A.]

0819 in sapientia eatis ad hoc foris, hoc tempus redimentes.

0819 þata

º cod. A.] xristaus ïn pizozei jah gabundans ïm. ei gabairhtjau þo svasve skuljau rodjan. ïn handugein gaggaiþ

0819 Verbum vestrum semper in gratia sale conditum sit, ut sciatis quomodo debeatis unicuique respondere.

0819 ïzvar

Cast. + ïzvak.—gasuqoþ] sic codd., nec cod. A gasukoþ, uti Cast. adnotavit; in cod. 0820 Arg. bis (Mc. IX, 50; L. XIV, 34) gasupon eodem sensu legitur.— siai] cod. A sijai, quod gr. omn. omittunt.— ei viteiþ] ut sciatis, gr. omn. εἰδέναι; Goth. c. Vulg.] du þaim uta þata mel usbugjandans. vaurd ïzvar sinteino ïn anstai salta gasuqoþ siai ei viteiþ waiva

0819 Quod secundum me est, omne notificat vobis Tycecus, hic carus frater et fidus minister et conservitium in domino,

0820 tykekus

cod. A tykeikus.] skuleiþ ainwarjammeh andhafjan. þatei bi mik ïst all gakanneiþ ïzvis tykekus sa liuba broþar jah

0819 quem misi ad vos ideo, ut cognoscat quid de vobis est, et consoletur corda vestra,

triggva andbahts jah gaskalki ïn fraujin. þanei ïnsandida du ïzvis duþþe ei kunnjai wa bi ïzvis ïst

0819 cum Onisimo, hoc caro et fido fratre, qui est e vobis, qui omne vobis notificant, quod hic est.

0820 liubin—triggvin

¶ gr.— þaiei] qui, º gr.; Goth. c. cod. D οἵ.] jah gaþrafstjai hairtona ïzvara miþ aunisimau þamma liubin jah triggvin broþr. saei ïst us ïzvis.

0819 Salutat vos Aristarcus, hic concaptivus mihi et Marcus, consobrinus Barnabae, de quo accepistis mandata, si veniat ad vos, accipiatis eum;

0820 areistarkus

cod. A + ariastarkus.—du] notandus est novus usus hujus praepositionis, cum accusativo positae, praeter hunc locum etiam vs. 13; valet autem utroque loco idem quod bi (pro), quapropter ii loci non ad confirmandam opinionem afferri possunt, etiam J. XVI, 32 seina accusativum a du pendentem esse; ad illum enim locum haec significatio non pertinet.] þaiei all ïzvis gakannjand þatei her ïst. goleiþ ïzvis areistarkus sa miþfrahunþana mis jah markus

0819 et Iesus, qui vocatur Justus, qui sunt e circumcisione. Hi uni cooperatores sunt regni Dei, qui fuerunt mihi ad consolationem.

0820 sind

sunt, º gr.— þiudangardjos] regni, gr. omn. εἰς τὴν βασιλείαν.] gadiliggs barnabins. du þanei nemuþ anabusnins. jabai qimai at ïzvis. andnimaiþ ïna. jah ïesus saei haitada justus þaiei sind us bimaita. þai ainai gavaurstvans sind þiudangardjos guþs. þaiei vesun mis

0819 Salutat vos Epafras, hic e vobis servus Christi, hic semper certans de vobis in precibus, ut stetis omnoperantes et perfecti in omni voluntate Dei;

0820 sa

sec. hic, º gr. omn.— allavaurstvans—fullavitans] ¶ gr. omn. et Goth. c. codd. πεπληροφορημένοι pro πεπληρωμένοι legit.] du gaþrafsteinai. goleiþ ïzvis aipafras sa us izvis skalks xristaus sa sinteino usdaudjands bi ïzvis ïn

0819 testor enim ei, quod habet multum studium pro vobis et de his qui sunt in Laudicea et Ieropola.

0820 manag aljan

multam aemulationem, gr. πολὺν πόνον.— du] pro, º gr. omn.; caeterum vid. ad vs. 10.— sind] desinit cod. A.— jah] sec. Goth. º τῶν ἐν.] bidom ei standaiþ allavaurstvans jah fullavitans ïn allamma viljin guþs. veitvodja auk ïmma þatei

0819 Salutat vos Lucas, medicus hic carus;

0820 liuba

Goth. º καὶ Δημᾶς.] habaiþ manag aljan bi ïzvis jah du þans þaiei sind ïn laudeikaia jah ïairaupaulein. goleiþ ïzvis lukas

0819 salutate hos in Laudicea fratres et Nymfan et hanc 0821 inquilinam ejus ecclesiam.

leikeis sa liuba. goleiþ þans ïn laudeikaia broþruns jah nymfan jah þo ïngardjon ïs aikklesjon. 0821

0821 Et cum legatur apud vos haec epistola, faciatis, ut etiam in Laudecea ecclesia legatur, et quae est e Laudicea, vos legatis,

0821 laudekaion

sic scribendum est pro mendosa codicis B lectione laudekaiom.—þoei] nisi sic errore librarii pro soei (i. q. sei) scripta est, div. þo ei (hanc quae) legendum, vid. ad L. I, 20.— laudeikaion] sec. Goth. c. Vulg. º ἵνα καί.— ussiggvaid. jah] cod. B et Cast. + ussiggvaidjau.] jah þan ussiggvaidau at ïzvis so aipistaule. taujaiþ ei jah ïn laudekaion aikklesjon ussiggvaidau jah

0821 et dicatis Arcippo: vide hoc ministerium quod accepisti in domino, ut id impleas.

þoei ïst us laudeikaion jus ussiggvaid. jah qiþaiþ arkippau saiw þata andbahti þatei andnamt ïn

0821 Salutatio mea manu Pavli.

0821 Mementote mei vinculi. Gratia cum vobis amen.

Ad Colossenses explicit.

0822 bandjos

vinculi, gr. omn. δεσμῶν.— amen] amen, º gr. Subscriptio. Nullus gr. eam uti Goth. habet; caeterum pro kaulaussaim in cod. per compendium kaussaim scriptum est.] fraujin ei ïta usfulljais. goleins meinai handau pavlaus. gamuneiþ meinaizos bandjos. ants miþ ïzvis amen.

d u kaulaussaim ustauh