Aivaggeljo þAIRH Lukan ANASTODEIþ.
0583
Inscript.
anastodeiþ Vid. ad. Mc. inscript.
0583 Quia quidem multi coeperunt scribere historiam de his completis apud nos rebus,
0583
raihtis
St. +
rahtis.]
0583 sicut tradiderunt nobis, qui a primo oculati testes et ministri fuerunt hujus verbi:
Unte raihtis managai dugunnun meljan ïnsaht bi þos gafullaveisidons ïn uns vaihtins. svasve
0583 placuit etiam mihi et spiritui sancto a principio omnia diligenter persequenti continenter tibi scribere, optime Theofile,
0583
jah ahmin veihamma
et spiritui sancto, º gr. omn., Goth. c. verss. lat.—
afarlaistjandin] gr. omn. ante
fram.] anafulhun unsis. þaiei fram frumistin silbasiunjos jah andbahtos vesun þis vaurdis. galeikaida jah mis jah ahmin veihamma
fram anastodeinai allaim glaggvuba afarlaistjandin gahahjo þus meljan. batista
0583 ut cognoscas horum, de quibus doctus es, verborum veritatem.
0583 Fuit in diebus Herodis, regis Iudaeae, sacerdos, nomine Zacarias, ex posteritate Abijae, et mulier ejus e filiabus Aharonis,
et nomen ejus Elisabeth.
0583
þiudanis
J. St. +
þiudans.—gudja] cod. Arg. editt. +
gudji; caeterum Ulf. º τὶς. =
afar] proprie
post, h. l. substantivi loco positum significat
posteritatem, sed longe aberrat Goth. a gr., qui ἐφημερία habent; ejus vocis sensum nec h. l., nec vs. 8, ubi per
kuni (genus) vertit, intellexit; ἐφημερία enim est una viginti quatuor classium sacerdotum, qui singulis hebdomadibus ministeriis
in templo fungebantur.] þaiaufeilu ei gakunnais þize bi þoei galaisiþs ïs vaurde astaþ. vas ïn dagam herodes þiudanis ïudaias
gudja namin zakarias us afar abijins jah qeins ïs us dauhtrum aharons jah namo ïzos aileisabaiþ.
0583 Fuerunt autem justi ambo in facie Dei, incedentes in omnibus praeceptis et justitiis domini irreprehensibiles.
vesunuh þan garaihta ba ïn andvairþja guþs gaggandona ïn allaim anabusnim jah garaihteim fraujins
0583 Et non fuerunt iis filii, quia fuit Elisabeth sterilis et ambo provecti diebus suis fuerunt.
0583
vas
gr. post
aileisabaiþ.] unvaha. jah ni vas ïm barne. unte vas aileisabaiþ stairo jah ba framaldra dage seinaize vesun.
0583 Factum-est autem, dum sacerdotio-functus-est is in vice generis sui in facie Dei,
0583
kunjis
generis, vid. ad vs. 5.]
0583 secundum consuetudinem sacerdotii sors e exiit ad immolandum, accedens in templum domini;
0583
hlauts
St. +
hlauþs.] varþ þan miþþanei gudjinoda ïs ïn vikon kunjis seinis ïn andvairþja guþs bi biuhtja gudjinassaus
0583 et omnis grex fuit turbae exspectantes foris hora suffitionis.
0584
manageins
B. +
managens.—beidandans] exspectantes, gr. προσευχόμενον. Gr. IV, 192 mavult scribere
bidjandans, sed sunt codd. qui προσδεχόμενον habent.] hlauts ïmma urrann du saljan atgaggands ïn alh fraujins. jah alls hiuhma vas manageins
beidandans
0583 Factus-est autem ei in visione angelus domini, stans a dextra altaris suffitionis,
0584
siunai
J. St. +
siuna:] uta weilai þimiamins. varþ þan ïmma ïn siunai aggilus fraujins standands af tailhsvon hunslatadis
0583 et turbatus-est Zacarias videns et timor cepit eum.
0583 Dixit autem ad eum hic angelus: ne time tibi, Zacaria, ideo quod exaudita est precatio tua, et mulier tua Elisabeth parit
filium tibi et voces nomen ejus Ioannem.
pymiamins. jah gadrobnoda zakarias gasaiwands jah agis disdraus ïna. qaþ þan du ïmma sa aggilus. ni ogs þus zakaria. duþe
ei andhausida ïst bida þeina. jah qens þeina aileisabaiþ gabairid sunu þus
0583 Et fit tibi laetitia et gaudium, et multi in nativitate ejus gaudent.
0584
þus faheds
¶ gr. omn.] jah haitais namo ïs ïohannem. jah vairþiþ þus faheds jah svegniþa jah managai ïn gabaurþai ïs
0583 Fit enim magnus in facie Domini et vinum et siceram non bibit et spiritu sancto repletur adhuc in utero matris suae;
0584
nauhþan
St. +
naukþan.—ïn] sec. in, gr. ἐκ.] faginond. vairþiþ auk mikils ïn andvairþja fraujins jah vein jah leiþu ni drigkid jah ahmins veihis
0583 et multos filiorum Israelis convertit ad dominum, Deum eorum;
gafulljada nauhþan ïn vambai aiþeins seinaizos. jah managans sunive ïsraelis gavandeiþ du fraujin
0583 et ipse praecedit in facie ejus in spiritu et potentia Heliae, convertere corda patrum ad filios et indoctos in prudentiam
justorum, parare Domino turbam perfectam.
0584
ïn
tert., J. St. ÷
du.] guþa ïze. jah silba fauraqimid ïn andvairþja ïs ïn ahmin jah mathai haileiïns gavandjan hairtona attane
0583 Et dixit Zacarias ad hunc angelum: ex quo scimus hoc? ego enim sum senex et uxor mea provectior in diebus suis.
0584
kunnum
novimus, gr. omn. γνώσομαι.] du barnam jah untalans ïn frodein garaihtaize manvjan fraujin managein gafahrida. jah qaþ zakarias
du þamma aggilau. bi we kunnum þata. ïk raihtis ïm sineigs jah qens meina framaldrozei ïn dagam
0583 Et respondens hic angelus dixit ad eum: ego sum Gabriel, hic stans in facie Dei et missus sum loqui ad te et evangelizare
tibi hoc;
seinaim. jah andhafjands sa aggilus qaþ du ïmma. ïk ïm gabriel sa standands ïn andvairþja guþs jah
0583 et sis tacens et non valens loqui usque hunc diem, quo fiat
0585 hoc, ideo quod non credidisti verbis meis, quae implentur in tempore suo.
0584
jah
pr., Ulf. º ἰδοὺ.—
dag ei] St. + jct.; particulae relativae pro pronomine positae usus notandus est: sic XVII, 30
vairþiþ þamma daga ei; Neh. V, 14
fram þamma daga ei; alia vide notata ad Tim. II, III, 8; aliis locis
ei pronomini demonstrativo adjungitur, ut inde relativum pronomen evadat; sic Cor. I, II, 23
ïesus ïn þizaiei naht galeviþs vas, nam hlaif.] ïnsandiþs ïm rodjan du þus jah vailamerjan þus þata. jah sijais þahands jah ni magands rodjan und þana dag ei vairþai (
Vide paginam sequentem.)
0585 þata. duþe ei ni galaubides vaurdam meinaim. þoei usfulljamda ïn mein seinamma. jah vas
0585 et fuit turba exspectantes Zacariam et mirati-sunt, quid tardaret eum in hoc templo.
0585 Exiens autem non potuit ad eos loqui, et intellexerunt, quod visionem vidit in templo, et ipse fuit significans iis et fuit
mutus.
managei beidandans zakariïns. jah sildaleikidedun. wa latidedi ïna ïn þizai alh, usgaggands þan ni mahta du ïm rodjan. jah
froþun þammei siun gasaw ïn alh. jah silba vas bandvjands ïm jah
0585 Et factum-est, quando impleti-sunt dies officii ejus, ivit ad domum suam;
0585
dagos
cod. Arg. +
dagis; quam codicis Arg. lectionem cum Z. defendere auderet, et converteret: cum diei munera finita essent, sacerdotum ministerium
non unius tantum, sed septem dierum fuisse oblitus est.—
andbahteis] B. Z. ÷
andbahtheins; andbahteis dictum est ea genitivi nominum in—
i innitentium forma (—
eis pro—
jis), quam Grim. I. 606 adhuc desideravit; sic
gavairþeis Cor. II, XIII, 11; Eph. IV, 3.
trausteis Eph. II, 12.
valdufneis Skeir. 49, 2; de
waiteis J. XII, 24 dubitatur, utrum sit genere masculinum (
waiteis, cf. germ.
der waizen), an neutrum (
waiti, cf. island.
hveiti).]
0585 post autem hos dies gravida facta-est Elisabeth, uxor ejus, et occultavit se menses quinque dicens,
0585
þan
St. +
tan.—ïnkilþo] J. St. + div. uti vs. 36 et II, 5, ubi B. etiam + div.—
menoþs] J. St. B. +
menaþs.—fimf] Hz. +
fim.] vas dumbs. jah varþ biþe usfullnodedun dagos andbahteis ïs. galaiþ du garda seinamma. afaruh þan
0585 quod sic mihi fecit dominus in diebus, quibus adspexit auferre opprobrium meum in hominibus.
0585
afniman
Z. +
afnimam.—ïdveit] St. +
ïdveiþ.] þans dagans ïnkilpo varþ aileisabaiþ qens ïs jah galaugnida sik menoþs fimf qiþandei. þatei sva mis
0585 Tunc autem in mense sexto missus fuit angelus Gabriel a Deo in urbem Galilaeae, quae vocatur Nazareth,
gatavida frauja ïn dagam þaimei ïnsaw afniman ïdveit mein ïn mannam. þanuh þan ïn menoþ saihstin
0585 ad virginem in sponsionibus marito, cujus nomen Iosef, e domo Davidis, et nomen hujus virginis Mariam.
ïnsandiþs vas aggilus gabriel fram guþa ïn baurg galeilaias. sei haitada nazaraiþ. du magaþai ïn
0585 Et iens intro hic angelus ad eam dixit: salve! gratia opulenta, dominus cum te; benedicta tu in mulieribus.
0585
anstai audahafta
J. St. + jct.] fragibtim abin. þizei namo ïosef us garda daveidis. jah namo þizos magaþais mariam. jah galeiþands
0585 Verum ea videns turbata-est de introitu ejus et cogitavit sibi, qualis esset haec salutatio, quod sic benedixit ei.
0585
gasaiwandei
videns, º gr.—
gaþlahsnoda] gr. post.
ïs.—ïnnagahtai] i. e. (non
sermone, uti B.
0586 interpretatur, sed)
introitu, quod Gord. Append. Ulfil. illustrat. p. 57 recte vidit; gr. omn. λόγῳ, Ulfil. c. verss. lat.; ceterum J. St. B. +
ïnnsagahtai.—ïs] ejus, º gr.—
þatei—ïzai] quod sic benedixit sibi, º gr.] ïnn sa aggilus du ïzai qaþ. fagino anstai audahafta frauja miþ þus. þiuþido þu ïn qinom.
ïþ si gasaiwandei gaþlahsnoda bi ïnnagahtai ïs ja þatha sis. weleika vesi so goleins. þatei sva þiuþida ïzai.
0585 Et dixit angelus ad eam: ne time tibi, Mariam, invenisti enim gratiam a Deo.
0585 et ecce, concipis in utero et paris filium, et voces nomen ejus Iesum.
jah qaþ aggilus du ïzai. ni ogs þus mariam. bigast auk anst fram guþa. jah sai. ganimis ïn kilþein
0585 Hic fit magnus et filius altissimi vocatur et dat ei dominus Deus sedem Davidis, patris ejus.
0586
hauhistins
J. St. +
hauhistons.—gibid] J. St. ÷
gibiþ.] jah gabairis sunu jah haitais namo ïs ïesu. sah vairþiþ mikils jah sunus hauhistins haitada jah gibid
0585 Et regnat super domo Iacobi in aevum et regni ejus non fit finis.
0586
ïn ajukduþ
J. St. B. ÷
ïn aivins.—jah] sec., J. St. B. ÷
ïþ.—andeis] J. St. B. +
andei; andeis veram esse nominativi formam, cum nunc didicerimus e Cor. l, XV, 24; II, XI, 15, nec cum Z. de ejus auctoritate dubitari
debet, neque cum. Ih.
andeis pro genitivo amplius quisquam habebit.] ïmma frauja guþ stol daveidis attins ïs. jah þiudanoþ ufar garda ïakobis ïn ajukduþ
jah þiudinassaus
0585 Dixit tum Mariam ad hunc angelum: quomodo sit hoc, quoniam maritum non nosco?
ïs ni vairþiþ andeis. qaþ þan mariam du þamma aggilau. waiva sijai þata. þandei aban ni kann.
0585 Et respondens hic angelus dixit ad eam: spiritus sanctus accedit super te et potentia altissimi obumbrat te, ideo ut qui
nascitur sanctus, vocetur filius Dei.
0586
ïzai
J. St. B. +
ïzaize.—duþe ei] J. St. B. +
duþeh; ceterum Ulf. º καί.] jah andhafjands sa aggilus qaþ du ïzai. ahma veihs atgaggiþ ana þuk jah mahts hauhistins ufarskadveid
0585 Et, ecce Elisabeth cognata tua etiam haec gravida filio in senio suo et hic mensis sextus est ei, quae vocatur sterilis,
0586
aileisabaiþ
St. +
aileizabaiþ.—ïnkilþo] vid. ad vs. 24.—
sunau—seinamma] J. St. B. +
suna (B. +
sunu) ganam . . . nin seinam . . . deinde lac. usque ad vs. 38
jah galaiþ.] þus. duþe ei saei gabairada veihs. haitada sunus guþs. jah sai. aileisabaiþ niþjo þeina jah so
0585 quia non-est impossibile Deo unum verborum.
0586
guþa
deo, gr. παρὰ θεῷ.] ïnkilþo sunau ïn aldomin seinamma jah sa menoþs saihsta ïst ïzai. sei haitada stairo. unte nist unmahteig
0585 Dixit autem Mariam: ecce, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum; et ivit procul ea hic angelus.
guþa ainhun vaurde. qaþ þan mariam. sai þivi fraujins. vairþai mis bi vaurda þeinamma.
0585 Exsurgens autem Mariam in his diebus ivit in regionem-montanam festinanter in urbem Iudae.
jah galaiþ fairra ïzai sa aggilus. usstandandei þan mariam ïn þaim dagam ïddja ïn bairgahein sniumundo
0585 et ivit in domum Zacariae et salutavit Elisabetham.
0585 Et factum-est, ubi audivit Elisabeth salutationem Mariae, exsultavit infans in utero ejus et repleta-est spiritu sancto
Elisabeth
ïn baurg ïudins. jah galaiþ ïn gard zakariïns jah golida aileisabaiþ. jah varþ sve hausida
0585 et exclamavit voce magna et dixit: benedicta tu in mulieribus et benedictus fructus uteri tui.
0586
ufvopida
St. +
usvopida.] aileisabaiþ golein mariïns. lailaik barn ïn qiþau ïzos jah gafullnoda ahmins veihis aileisabaiþ. jah
0585 Et unde mihi hoc, ut veniret mater domini mei ad me?
ufvopida stibnai mikilai jah qaþ. þiuþido þu ïn qinom jah þiuþido akran qiþaus þeinis. jah waþro mis
0585 Ecce enim, cum-primum facta-est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit
0587 hic infans in gaudio in utero meo.
þata ei qemi aiþei fraujins meinis at mis. sai allis. sunsei varþ stibna goleinais þeinaizos ïn ausam
0587
0587 Et beata haec credens, quod fit perfectio horum dictorum ei a domino.
meinaim lailaik þata barn ïn svigniþai ïn vambai meinai. jah audaga so galaubjandei þatei vairþiþ
0587 Et dixit Mariam: magnificat anima mea dominum
0587 et exultat spiritus meus in Deo, servatore meo.
ustauhts þize rodidane ïzai fram fraujin. jah qaþ mariam. mikileid saivala meina fraujan jah
0587 Nam adspexit ad humilitatem ancillae suae; ecce enim ab hodierno nunc praedicant me omnia genera.
svegneid ahma meins du guþa nasjand meinamma. unte ïnsaw du hnaiveinai þiujos seinaizos. sai
0587 Nam fecit mihi magnitudinem hic potens, et sanctum nomen ejus.
allis fram himma nu audagjand mik alla kunja. unte gatavida mis mikilein sa mahteiga. jah veih
0587 Et misericordia ejus in aetates aeta um his verentibus eum.
0587 Fecit fortitudinem in brachio suo, dispersit superbos cogitatione cordis sui;
namo ïs. jah armahairtei ïs ïn aldins alde þaim ogandam ïna. gatavida svinþein ïn arma seinamma.
0587 praecipitavit potentes de sedibus et exaltavit humiles;
distaida mikilþuthans gahugdai hairtins seinis. gadrausida mahteigans af stolam jah ushauhida
0587 famelicos satiavit bonis et divites dimisit vacuos;
0587 adjuvit Israelem, servum suum, recordans misericordiae,
0587
þiumagu
insolentior forma dativi pro
þiumagau, sic. VII, 26
praufetu. IX, 26
vulþu. 38 sunu, pro
praufetau, vulþau, sunau; cf. I, 79
dauþus. Rom. IX, 23
vulþus. Cor. I, I, 12
pavlus (si Cast. recte edidit) pro
dauþaus, vulþaus, pavlaus; cf. ad Mc. VII, 32.—
gamunands] recordans, gr. omn. μνησθῆναι; Ulf. cum verss.] gahnaividans. gredagans gasoþida þiuþe jah gabignandans ïnsandida lausans.
hleibida ïsraela þiumagu
0587 sicut locutus-est ad patres nostros, Abrahamo et semini ejus in saeculum.
0587
fraiv
haec cod. Arg. et editt. lectio omnino falsa est; dativus
fraiva postulatur;
fraiv pro lectione integra habere, ut sit accusativus casus (qui etiam
abrahama esse potest, vid. vs. 73) non permittit sensus.] seinamma gamunands armahairteins. svasve rodida du attam unsaraim abrahama
jah fraiv ïs
0587 Mansit autem Mariam cum ea circiter menses tres et convertit se ad domicilium suum.
0587 Elisabethae impletum-est tempus ad pariendum et peperit filium.
0587
aileisabaiþ
Ulf. º δέ.] und aiv. gastoþ þan mariam miþ ïzai sve menoþs þrins jah gavandida sik du garda seinamma. aileisabaiþ
0587 Et audiverunt vicini et cognati ejus, quia magnificavit dominus misericordiam suam de ea, et gavisi-sunt-cum ea.
usfullnoda mel du bairan jah gabar sunu. jah hausidedun bisitands jah ganiþjos ïzos. unte gamikilida
0587 Et factum-est in die octavo, venerunt circumcidere hunc puerum et vocarunt cum secundum nomen patris sui Zacariam.
0587
daga ahtudin
¶ gr.; J. St. 'B. +
ahtudim.] frauja armahairtein seina bi ïzai. jah miþfaginodedun ïzai. jah varþ ïn daga ahtudin. qemun
0587 Et respondens haec mater ejus dixit: minime, sed vocetur Iohannes.
bimaitan þata barn jah haihaitun ïna afar namin attins ïs zakarian. jah andhafjandei so aiþei ïs qaþ. ne. ak
0587 Et dixerunt ad eam, quod non unus est in cognatione tua, qui vocetur hoc nomine
haitaidau ïohannes. jah qeþun du ïzai þatei ni ainshun ïst ïn kunja þeinamma. saei haitaidau þamma
0587 Innuerunt autem patri ejus, hoc quomodo vellet vocare eum.
0587 Verum is quaerens tabulam cepit et scripsit dicens: Iohannes est nomen ejus; et mirati-sunt omnes.
0587
ïs
pr. is, º gr. omn.—
nam jah] cepit et, º gr. omn.] namin. gabandvidedun þan attin ïs þata waiva vildedi haitan ïna. ïþ ïs sokjands spilda nam jah
0587 Apertum-est autem os ejus statim et lingua ejus, et locutus est benedicens Deo.
0587
tuggo
St. +
tungo.] melida qiþands. ïohannes ïst namo ïs. jah sildaleikidedun allai. usluknoda þan munþs ïs suns jah
0587 Et factus-est super omnes timor hos habitantes-circum eum, et in omni regione-montana Iudaeae nuntiata fuerunt omnia haec
verba.
0587
ïna
eum, gr. αὐτούς.—
bisitandam] cod.
0588 Arg. +
bisitantandam; alterum
tan sequentem lineam incipit.] tuggo ïs jah rodida þiuþjands guþ. jah varþ ana allaim agis þaim bisitandam ïna. jah ïn allai
bairgahein
0587 Et posuerunt omnes hi audientes in corde suo dicentes, quid debeat hic puer fieri, et enim manus domini fuit cum eo.
0588
wa
Ulf. º ἄρα.—
jah þan] et enim, gr. καί, Ulf. c. codd. fortasse καὶ γάρ legit, vid. Cor. II, II, 10.] ïudaias merida vesun alla þo vaurda. jah
galagidedun allai þai hausjandans ïn hairtin seinamma
0587 Et Zacarias, pater ejus, impletus-est spiritu sancto et profetavit et dixit:
0588
praufetida
B. +
praufedida.] qiþandans. wa skuli þata barn vairþan. jah þan handus fraujins vas miþ ïmma. jah zakarias
0587 Benedictus dominus Deus Israelis, nam visitavit et fecit liberationem populi sui;
atta ïs gafullnoda ahmins veihis jah praufetida jah qaþ. þiuþeigs frauja guþ ïsraelis. unte gaveisoda
0587 et erexit cornu salutis nobis in domo Davidis, servi sui,
0588
daveidis þiumagaus
St. +
deveidis þiumagans.] jah gavaurhta uslausein managein seinai. jah urraisida haurn naseinais unsis ïn garda daveidis þiumagaus
0587 sicuti locutus-est per os sanctorum horum ab initio aevi profetarum suorum:
0588
fram anastodeinai aivis
ab initio aevi, gr. omn. ἀπ᾽ αἰῶνος, quod. J. IX, 32 simpliciter
fram aiva redditur.]
0587 dare salutem ex inimicis nostris et e manu omnium horum odientium nos;
0588
giban
dare, º gr. omn.—
handau] J. St. +
handam.] seinis. svasve rodida þairh munþ veihaize þize fram anastodeinai aivis praufete seinaize. giban
0587 facere misericordiam de patribus nostris et recordari foederis sancti sui;
nasein us fijandam unsaraim jah us handau allaize þize hatandane unsis. taujan armahairtiþa bi attam
0587 juramenti, quod juravit erga Abrahamum, patrem nostrum, ut daret nobis,
0588
aiþis
genitivus pendens a
gamunan; gr. ὅρκον; cum Goth. facit Teophylact. in edit. Rom. Paris. Venet.—
abrahama] insolens forma pro
abraham (L. III, 8; J. VIII, 57) ; cf. vs. 55.] unsaraim jah gamunan triggvos veihaizos seinaizos. aiþis þanei svor viþra abrahama
attan unsarana
0587 securitate e manu inimicorum nostrorum liberatis servire ei
0587 in veritate et justitia
0589 in facie ejus omnes dies nostros.
0588
garaihtein
J. St. B. Hz. ÷
garaihteim.] ei gebi unsis unagein us handau fijande unsaraize galausidaim skalkinon ïmma ïn sunjai jah garaihtein
0589
0589 Et tu, puerule, profeta altissimi vocaris; praeis enim prae facie domini parare vias ei
0589
fauragaggis
St. +
fauragangis.] ïn andvairþja ïs allans dagans unsarans. jah þu barnilo praufetus hauhistins haitaza fauragaggis
0589 ad dandum scientiam salutis populo ejus in remissione peccatorum eorum
auk faura andvairþja fraujins manvjan vigans ïmma du giban kunþi naseinais managein ïs ïn
0589 per commiserantem misericordiam Dei nostri, in quo visitat nos oriens ex altitudine
0589
ïn þammei
in quo, gr. omn. ἐν οἷς (intell. σπλάγχνοις), omnino rectius esset
ïn þizaiei, nam proprie ad
armahairtei referendum est.] afleta fravaurhte ïze þairh ïnfeinandein armahairtein guþs unsaris. ïn þammei gaveisoþ unsara
0589 lucere his in tenebris et umbra mortis sedentibus ad dirigendum pedes nostros in viam pacis.
0589
dauþus
vid. ad vs. 54.] urruns us hauhiþai gabairhtjan þaim ïn riqiza jah skadau dauþus sitandam du garaihtjan fotuns
0589 Verum hic puer crevit et corroboratus-est spiritu et fuit in desertis usque diem ostensionis suae ad Israelem.
0589
dag ustaikneinais
J. St. +
dagus taikneinais.] unsarans ïn vig gavairþjis. ïþ þata barn vohs jah svinþnoda ahmin jah vas ana auþidom und dag
0589 Factum-est autem in dies illos, exiit edictum a Caesare Agusto, describere omnem orbem;
0589
agustau
Z. +
augustau. Errant autem, ut id h. l. moneatur, Grim. I, 46 et Bopp
Verglei chende Grammatik I, p. 68 docentes Ulfilam graecam diphthongum αυ in nominibus propriis per
au exprimere solere, quod enim ad probandam doctrinam producunt
augustus, uti vidimus, falsum est; deinde Παῦλος non est gothice
paulus, sed
pavlus Cor. II, I, 1; Tit. I, 1: Philem. 19, uti Ἡσαῦ =
esav Rom. IX, 13 et latinum cautio =
kavtsjo in Monument. Neapolit. Sic graecam diphthongum εὐ Gothi non per
aiu, sed per
aiv reddunt, cf.
aivaggeljo, aivxaristia, aivlaugia (εὐαγγέλιον, εὐχαριστία, εὐλογία).] ustaikneinais seinaizos du ïsraela. varþ þan ïn dagans jainans. urrann gagrefts fram
0589 haec autem descriptio prima facta-est in exsistente praeside Syriae regente Syris Cyrenaeo.
0589
þan
autem, º gr. omn.—
at visandin] J. St. Z. + jct.—
syriais] sic cod. Arg. et Z.; J. St. B. ÷
syrias; cf. Cor. I, XVI, 1 (cod. B)
galatiais. XVI, 19
asiais. II, VIII, 1
makidonais. L. IV, 26
seidonais, cf. VIII, 41
synagogais. Caeterum
visandin kindina
0590
syriais est glossa ad
raginondin saurim prius in margine scripta, deinde ab imperito librario in textum illata.] kaisara agustau gameljan allana midjungard. soh
þan gilstrameleins frumista varþ at visandin
0589 Et iverunt omnes, ut scripti essent quisque in sua urbe.
0590
seinai
sua, gr. ἰδίαν, quod cum Gotho
sves reddi soleat, Ulf. h. l. c. codd. ἑαυτοῦ legisse suspicari aliquis potest, sed J. VII, 18; VIII, 44; Rom. XIV, 4; Cor. I,
II, 21 etiam
seins = ἴδιος.] kindina syriais raginondin saurim kyreinaiau. jah ïddjedun allai ei melidai veseina warjizuh ïn
0589 Exiit autem etiam Iosef e Galilaea, ex urbe Nazareth, in Iudaeam in urbem Davidis, quae vocatur Bethlahem, ideo quod fuit
e domo familiae Davidis,
0590
þan
B. +
þanei.—galeilaia] J. St. +
galilaia; B. + º
us galeilaia et J. + º
us baurg nazaraiþ.—baurg] sec. J. +
baurh.—beþlahaim] J. St. B. ÷
beþlaihaim, sic quidem J. VII, 42, sed apud Luc.
beþlahaim, vid. vs. 15.—
garda fadreinais] domo familiae, gr. omn. οἴκου καὶ πατριᾶς.] seinai baurg. urrann þan jah ïosef us galeilaia us baurg nazaraiþ ïn ïudaian
ïn baurg daveidis. sei
0589 inscribi cum Maria, quae in sponsionibus fuit ei mulier, exsistente gravida.
0590
ïnkilþon
vid. ad I, 24.] haitada beþlahaim. duþe ei vas us garda fadreinais daveidis. anameljan miþ marïin. sei ïn fragiftim
0589 Factum-est autem, dum hi fuerunt illic, impleti-sunt dies ad pariendum ei.
0590
þo vesun
¶ gr. omn.] vas ïmma qeins. visandein ïnkilþon. varþ þan miþþanei þo vesun jainar. usfullnodedun dagos du
0589 Et peperit filium suum hunc primogenitum et obvolvit eum et posuit eum in praesepio, quia non fuit iis spatium in loco hoc.
0590
seinana—frumabaur
J. St. +
seinama—frumabauri.—ïm] St. +
ïn.—þamma] hoc, º gr. omn.] bairan ïzai. jah gabar sunu seinana þana frumabaur jah bivand ïna jah galagida ïna ïn uzetin. unte
0589 Et pastores fuerunt in hac ipsa regione pervigilantes et custodientes vigilias noctis super gregem suum.
0590
þamma samin
gr. omn. post
landa.] ni vas ïm rumis ïn stada þamma. jah hairdjos vesun ïn þamma samin landa þairhvakandans jah
0589 Verum angelus domini supervenit eos et splendor domini circumfulsit eos et timuerunt timore magno.
0590
ïþ
Ulf. c. codd. et verss. º ἰδού.] vitandans vahtvom nahts ufaro hairdai seinai. ïþ aggilus fraujins anaqam ïns jah vulþus
fraujins
0589 Et dixit ad eos hic angelus: ne timete, nam ecce, narro vobis laetitiam magnam, quae fit omni populo,
biskain ïns. jah ohtedun agisa mikilamma. jah qaþ du ïm sa aggilus. ni ogeiþ. unte sai. spillo ïzvis
0589 quod natus est vobis hodierno die salvator, qui est Christus, dominus in urbe Davidis.
0590
gabaurans
Z. +
gabauran.] faheid mikila. sei vairþiþ allai managein. þatei gabaurans ïst ïzvis himma daga nasjands. saei ïst
0589 Et hoc vobis signum: invenitis infantem involutum et positum in praesepio.
0590
jah
sec. et, º gr.] xristus frauja ïn baurg daveidis. jah þata ïzvis taikns. bigitid barn bivundan jah galagid ïn uzetin.
0589 Et subito facta-est cum hoc angelo turba agminis coelestis laudantium Deum et dicentium:
0590
aggilau
J. +
aggilu, sic etiam vs. 21.] jah anaks varþ miþ þamma aggilau managei harjis himinakundis hazjandane guþ jah qiþandane.
0589 gloria in altissimis Deo et in terra pax in hominibus bonae voluntatis.
0590
godis viljins
bonae voluntatis, gr. εὐδοκία.]
0589 Et factum-est, cum irent procul iis in coelum hi angeli, et hi homines hi pastores dixerunt ad se invicem: pergamus jam
usque Bethlahem et videamus verbum hoc
0591 factum, quod dominus ostendit nobis.
0591
vaurþano
St. +
vaurþand.—ju] jam, gr. omn. δή, Ulf. ἤδη legisse videtur, vid. Prolegg. p.] vulþus ïn hauhistjam guþa jah ana airþai gavairþi ïn mannam
godis viljins. jah varþ biþe galiþun fairra ïm ïn himin þai aggiljus. jah þai mans þai hairdjos qeþun du sis misso. þairhgaggaima
ju und
0591
0591 Et venerunt properantes et invenerunt Mariam et Iosef et hunc infantem jacentem in praesepio.
0591
sniumjandans
St. +
snumjandans.—bigetun] Ulf, º τέ; ea vocula, J. VI, 18 per
ïþ reddita, saepius etiam in epistolis omittitur, vid. Rom. VII, 7; X, 12; Cor. I, I, 24; Eph. III, 19.] beþlahaim jah sa waima
vaurd þata vaurþano. þatei frauja gakannida unsis. jah qemun sniumjandans
0591 Videntes autem ostenderunt de hoc verbo, quod dictum fuit ad eos de hoc infante.
0591
gakannidedun
J. St. +
gakannadedun.] jah bigetun marian jah ïosef jah þata barn ligando ïn uzetin. gasaiwandans þan gakannidedun
0591 Et omnes hi audientes mirati-sunt de his dictis ab his pastoribus ad eos;
0591
hairdjam
J. St. B. +
hairdjan.] bi þata vaurd. þatei rodiþ vas du ïm bi þata barn. jah allai þai gahausjandans sildaleikidedun bi þo
0591 verum Maria omnia conservavit haec verba cogitans in corde suo.
rodidona fram þaim hairdjam du ïm. ïþ maria alla gafastaida þo vaurda þagkjandei ïn hairtin seinamma.
0591 Et converterunt se hi pastores glorificantes et laudantes Deum ob omnia, quae audiverunt et viderunt, sicut dictum fuit
ad eos.
0591
sis
Grimm postquam Gr. IV, 30 in
sik mutandum suasit, deinde p. 943 defendi dativum posse existimat; id recte quidem, sed Tit. I, 14 comparare non debebat; illo
enim loco
afvandjandana sis sunja est: avertentium
sibi veritatem, pro
a se veritatem; hoc autem loco Gothus c. codd. longe plerisque ἐπέστρεψαν legisse videtur, ut
sis sit ad se, ad greges suos; cf. Luc. XVIII, 11
standands sis σταθεὶς πρὸς ἑαυτῶν.—
hairdjos] J. St. B. +
hairdjonds.—þizeei] J. St. B. +
þoeei; ad probandam cod. Arg. lectionem Ih. non ita recte eos ex loan. citat locos, in quibus
hausjan significat nostram
anhören (orationem, verba, doctrinam), nam h. l. genitivus
þizeei non ab
hausjan pendet, sed esse ex usu attractionis figurae positum, docebit comparatio gr.] jah gavandidedun sis þai hairdjos mikiljandans
jah hazjandans guþ ïn allaize. þizeei gahausidedun
0591 Et cum implerentur dies octo ad circumcidendum eum, et vocatum fuit nomen ejus Iesus, hoc dictum ab angelo, antequam conceptus
esset in uterum.
0591
usfulnodedun
lh. Z.
usfullnodedun, rectius quidem, sed omissa altera liquida illud verbum saepius non solum in cod. Arg. scriptum invenies, vid. vs. 22; IX,
51; XIV, 23 (quo ultimo loco Z. parum sibi constans
usfulnai in textum recepit), sed etiam
0592 Eph. III, 19 cod. A.—
aggilau] J. St. +
aggilu.] jah gasewun. svasve rodiþ vas du ïm. jah biþe usfulnodedun dagos ahtau du bimaitan ïna.
0591 Et cum implerentur dies purificationis eorum secundum legem Mosis, tulerunt eum in Ierusalem, apponere coram domino,
0592
usfulnodedun
vid. ad vs. 21.—
hraineinais] J. St. +
hraineimais.] jah haitan vas namo ïs ïesus. þata qiþano fram aggilau faurþizei ganumans vesi ïn vamba. jah biþe usfulnodedun dagos hraineinais
ïze bi vitoda mosezis. brahtedun ïna ïn ïairusalem atsatjan faura
0591 sicut scriptum est in lege domini, quod quisque masculorum aperiens uterum sacer domini vocatur,
fraujin. svasve gamelid ïst ïn vitoda fraujins. þatei wazuh gumakundaize uslukands qiþu veihs
0591 et ut darent de eo sacrificium, sicut dictum est in lege domini, par turturum aut duos pullos columbarum.
0592
fram ïmma
de (pro) eo, º gr. omn.; praepositionis
fram hoc sensu (pro, de) positae usus, quem Iunius
Glossar. p. 53 omnino ignoravisse videtur, non ita frequens est, vix inveneris praeter locos Mc. I, 44; L. V, 14; VI, 28; J. XVII,
19; Eph. V, 20; cf. Rom. XIV, 12.—
hraivadubono] St. +
hraivadubona.] fraujins haitada. jah ei gebeina fram ïmma hunsl. svasve qiþan ïst ïn vitoda fraujins. gajuk hraivadubono
0591 Tunc fuit homo in Ierusalem, cujus nomen Symeon, et hic homo fuit justus et pius, exspectans consolationem Israelis, et
spiritus sanctus fuit super eo.
0592
þaruh
an Ulf. ἰδού omiserit, dubitari potest; ponitur eadem particula pro graeco καὶ ἰδού etiam M. IX, 3, praeterea etiam pro ὶδού
M. IX, 18, et pro καί permultis locis.—
vas] sec. fuit, º gr. omn.—
veihs vas] ¶ gr.] aiþþau tvos juggons ahake. þaruh vas manna ïn ïairusalem. þizei namo symaion. jah sa
0591 Et fuit ei nuntiatum a spiritu hoc sancto, non videre mortem; priusquam videret Christum domini.
manna vas garaiths jah gudafaurhts beidands laþonais ïsraelis. jah ahma veihs vas ana ïmma. jah
0591 Et venit in spiritu in hoc templum, et dum induxerunt parentes hunc infantem Iesum, ut facerent secundum consuetudinem legis
de eo,
vas ïmma gataihan fram ahmin þamma veihin ni saiwan dauþu. faurþize sewi xristu fraujins. jah qam ïn ahmin ïn þizai alh.
jah miþþanei ïnnattauhun berusjos þata barn ïesu. ei tavidedeina bi
0591 et is suscepit eum super brachia sua et benedixit Deo et dixit:
0592
ïna
eum, intellige Iesum; gr. αὐτὸ, ad παιδίον referendum, sic I, 59 cf. ad Mc. XIV, 46.]
0591 jam dimittas servum tuum, dominans domine, secundum verbum tuum in pace,
0592
fraleitais
Hz. ÷
fraletais, vid. ad M. IX, 6.—
fraujinond frauja] B.
frauja pro glossa in textum illata habet, in quo Ih. et Z. assentiunt; sed Maresh. p. 447 lectionem multo rectius defendit; Goth.
enim hac ubertate dicendi utitur aut ad reddendum gravem ensum vocis δεσπότης, aut cum amplificatione rei, uti M. IX, 23
haurnjans haurnjandans, cf. ad M. IX, 8.] biuhtja vitodis bi ïna. jah ïs andnam ïna ana armins seinans jah þiuþida guþa jah qaþ. nu fraleitais
0591 quia viderunt oculi mei salutem tuam,
skalk þeinana. fraujinond frauja. bi vaurda þeinamma ïn gavairþja. þande sewun augona meina
0591 quam parasti in facie omnium populorum,
0591 lucem ad revelationem gentibus et gloriam populo tuo Israeli.
nasein þeina. þoei manvides ïn andvairþja allaizo manageino. liuhaþ du andhuleinai þiudom jah
0591 Et fuit Iosef et mater ejus mirantes de his, quae dicta fuerunt de eo:
0592
ïosef—ïs
Iosef et mater ejus, gr. ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ἡ μήτηρ.] vulþu managein þeinai ïsraela. jah vas ïosef jah aiþei ïs sildaleikjandona
ana þaim. þoei rodida
0591 et benedixit ei Symeon et dixit ad Mariam, matrem ejus: ecce, hic jacet ad casum et resurrectionem multorum in
0593 Israele et ad signum contradictum.
0592
ïna
eum, gr. omn. fere αὐτούς.—
drusa jah usstassai] J. St. +
drusaei jah usstassau.] vesun bi ïna. jah þiuþida ïna symaion jah qaþ du mariïn aiþein ïs. sai. sa ligiþ du drusa jah usstassai
0593
0593 Et autem tuam ipsius animam transit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes.
managaize ïn ïsraela jah du taiknai andsakanai. jah þan þeina silbons saivala þairhgaggiþ hairus.
0593 Et fuit Anna profetissa, filia Fanuelis, ex genere Aseris, haec pervetusta dierum multorum vivens cum marito annos septem
a virginitate sua;
0593
framaldra
J. St. + div.—
soh] Ulf. c. codd. καὶ αὕτη legisse videtur, vid. ad vs. 37.—
jera] gr. ante
miþ.]ei andhuljaindau us managaim hairtam mitoneis. jah vas anna praufeteis dauhtar fanuelis us kunja
0593 haec autem vidua annorum octoginta, et quatuor, haec non abiit procul templo, jejuniis et precibus colens dominum noctibus
et diebus.
0593
viduvo
Ulf. c. codd º ὡς (ἕως).—
soh] sec. haec, gr. omn. ἥ, sic vs. 38
soh pro καὶ αὕτη, vid. ad J. XVIII, 26; caeterum J. St. ÷
so.—blotande] sic cod. Arg.; editt.
blotandei, forma frequentiore, sed vid. ad X, 5.—
fraujan] dominum, º gr. omn.]aseris. soh framaldra dage managaize libandei miþ abin jera sibun fram magaþein seinai. soh þan viduvo
jere ahtautehund jah fidvor. soh ni afïddja fairra alh fastubnjam jah bidom blotande fraujan
0593 Haec hac hora adstans invocavit dominum et locuta-est de eo in omnibus his exspectantibus consolationem Ierusolymae.
0593
soh
vid. ad vs. 37.—
ïn allaim] inter omnes, gr. omn. πᾶσι (ad omnes); J. ÷ º
ïn.]nahtam jah dagam. soh þizai weilai atstandandei andhaihait fraujin jah rodida bi ïna ïn allaim þaim
0593 Et cum consummarent omne secundum legem domini, converterunt se in Galilaeam, in urbem suam Nazareth.
0593
allata
Ulf. c. codd. º τά,
bi vitoda igitur pertinet ad
ustauhun.]usbeidandam laþon ïairusaulymos. jah biþe ustauhun allata bi vitoda fraujins gavandidedun sik ïn
0593 Verum hic infans crevit et corroboratus-est spiritu impletus et sapientia, et gratia Dei fuit super eo.
0593
ahmins—handugeins
spiritu imptetus et sapientia, gr. πνεύματι πληρούμενον σοφίας.—
fullnands] St. ÷
fulnands.]galeilaian ïn baurg seina nazaraiþ. ïþ þata barn vohs jah svinþnoda ahmins fullnands jah handugeins.
0593 Et iverunt hi parentes ejus anno quoque in Ierusalem ad festum Pasca.
jah ansts guþs vas ana ïmma. jah vratodedun þai birusjos ïs jera wammeh ïn ïairusalem at dulþ
0593 Et cum factus-est duodecim hiemes, exeuntibus autem iis in Ierusolymam secundum consuetudinem festi,
0593
tvalib vintruns.
duodecim hiemes, gr. ἐτῶν δώδεκα; uti dedimus legendum esse, jam Lye p. LXV indicavit, vid. M. IX, 20; cod. Arg. et editt.
+
tvalib vintrus, Ih. Hz. +
tvalibvintrus et videtur Ih. pro adjectivo habuisse, sed vid. L. VIII, 42. Grimm Gr. II, 950 legit jct.,
tvalibvintruns, idque repetit, IV, 652, quia si nostra verborum illorum diremptio recta esset,
tvalibins vintruns dicendum fuisset; sed ejusmodi accusativus, quem jam Zahn ad Ioan. VI, 70 optabat, nusquam reperitur, nec reperietur. Caeterum
0594 ea synecdoches figura, qua usi in aestimanda aetate hiemes pro annis (partem pro toto) ponunt, Islandis cum Gothis communis
est.—
þan] verum, º gr. omn., vid. ad XVI, 23.]
0593 et consummantibus hos dies, dum converterunt se iterum, mansit Iesus hic puer in Ierusalem et non sciverunt losef et mater
ejus,
0594
miþþane
sic cod. Arg. et editt. pro
miþþanei, vid. ad X, 5.—
aftra] iterum º gr. omn.—
vissedun] sciverunt, gr. ἔγνω; cod. Arg. +
visedun, quod quia hoc uno loco ita scribitur, formam rectam in textu ponere tutius nobis visum est.]þaska. jah biþe varþ tvalib vintruns.
usgaggandam þan ïm ïn ïairusaulyma bi biuhtja dulþais jah ustiuhandam þans dagans. miþþane gavandidedun sik aftra. gastoþ
ïesus sa magus ïn ïairusalem. jah ni
0593 putantes in comitibus eum esse venerunt diei viam et quaesiverunt eum in cognatis et in notis.
0594
hugjandona
Ulf. º δέ.—
ïna] pr., gr. omn. ante
ïn.—ïn] tert. in, º gr.] vissedun ïosef jah aiþei ïs. hugjandona ïn gasinþjam ïna visan qemun dagis vig jah sokidedun ïna ïn
0593 Et non invenientes eum converterunt se in Ierusalem quaerentes eum.
0594
ïna
pr. eum, º gr.]
0593 Et factum-est post dies tres, invenerunt eum in templo sedentem in mediis doctoribus et audientem eos et interrogantem eos.
0594
alh
cod. Arg. +
allh. vid. ad Gal. V, 15.] ganiþjam jah ïn kunþam jah ni bigitandona ïna gavandidedun sik ïn ïairusalem sokjandona ïna. jah varþ
afar dagans þrins. bigetun ïna ïn alh sitandan ïn midjaim laisarjam jah hausjandan ïm jah fraihnandan
0593 Stupuerunt autem omnes hi audientes eum de sapientia et responsis ejus.
0594
ïs.
pr., J. St. +
ïna.]
0593 Et videntes eum mirati-sunt, et dixit ad eum haec mater ejus: puer, quid fecisti nobis sic? ecce, hic pater tuus et ego
dolentes quaesivimus te.
0594
qaþ
gr. post
ïs.] ïns. usgeinodedun þan allai þai hausjandans ïs ana frodein jah andavaurdjam ïs. jah gasaiwandans ïna sildaleikidedun. jah
qaþ du ïmma so aiþei ïs. magau wa gatavides uns sva. sai. sa atta þeins jah ïk
0593 Et dixit ad eos: quid, quod quaesivistis me? nonne scivistis, quod in his patris mei debui esse?
0594
skulda
debui, gr. omn. δεῖ praesenti tempore.] vinnandona sokidedum þuk. jah qaþ du ïm. wa þatei sokideduþ mik. niu visseduþ þatei
ïn þaim attins
0593 Et ii non intellexerunt hoc verbum, quod locutus-est ad eos.
0593 Et ivit cum iis et venit in Nazareth et fuit obediens iis et mater ejus conservavit haec verba omnia in corde suo.
0594
þo vaurda
gr. post
alla.] meinis skulda visan. jah ïja ni froþun þamma vaurda. þatei rodida du ïm. jah ïddja miþ ïm jah qam
0593 Et lesus crevit sapientia et statura et gratia apud Deum et homines.
ïn nazaraiþ jah vas ufhausjands ïm jah aiþei ïs gafastaida þo vaurda alla ïn hairtin seinamma. jah
0593 In anno autem quinto-decimo imperii Tiberii
0595 Caesaris, procurante Pontio Pilato Iudaeam et tetrarchia hujus Galilaeae Herodis. Filippi autem, fratris ejus, tetrarchia
hujus Ituraeae et Traconitidis terrae et Lysaniae Abilenae tetrarchia;
0594
fimftataihundin
J. St. B. +
fimftaihundin, scilicet in cod. Arg. omissa syllaba
ta supra lineam scripta est.—
fidurraginja—herodeis] J. St. B. ÷
herodis, Z. +
herodei (dativo);
fidurraginja a nominativo sive
fidurragineis sive
fidurragini deducas, tetrarchiam, non tetrarcham significat, cui rei est argumento quod in sequentibus genitivi
filippaus et
lysaniaus ponuntur, eaque est causa, cur pro
herodei, cui similis
0595 lativi forma non amplius invenitur,
herodeis scripsimus, sic Esd. II, 33
lyddomaies. In cod. Arg. quid post
herodei scriptum fuerit, deprehendere non potuimus, quanquam vestigium alicujus scripturae relictum est. Denique
fidurraginja dativum ad nominativum
fidurragineis (ragineis Mc. XV, 43; Rom. XI, 34; Skeir. 52, 11) , quam
fidurragini revocare maluimus, quia nomina appellativa saepius et personam et ejus munus, officium, artem, etc. significant; inter alia
est
fauramaþleis M. IX, 34 ἄρχων, Neh. V, 14 ἡγεμονία (nisi forte ad similitudinem
fauragaggi οἰκονομία L. XVI, 2 nominativum
fauramaþli statuis);
airus L. VII, 24 legatus, XIV, 32 legatio; sic
gaman L. V, 7 socius, Cor. II, XIII, 13 societas; cf. ad L. XIX, 23. Verbi
staua est alia ratio.] ïesus þaih frodein jah vahstau jah anstai at guþa jah mannam. ïn jera þan fimftataihundin þiudinassaus teibairiaus
kaisaris. raginondin puntiau peilatau ïudaia jah fidurraginja þis galeilaias herodeis.
0595 filippauzuh þan broþrs ïs fidurraginja þis ïturaias jah trakauneitidaus landis jah lysaniaus abeileni fidurraginja.
0595 sub summis sacerdotibus Anna et Cajafa factum est verbum Dei ad Iohannem, Zachariae filium, in deserto.
0595
auhmistam gudjam
summis sacerdotibus, gr. ἀρχιερέως; J. St. B. ÷
auhumistam pro
auhmistam. —ïohannen] St. +
johannem.] at auhmistam gudjam annin jah kajafin varþ vaurd guþs at ïohannen zaxariïns sunau ïn
0595 Et venit per omnes accolas Iordanis, nuntians baptismum poenitentiae ad remissionem peccatorum.
0595 Sicut scriptum est in libris verborum Esaiae profetae dicentis: vox clamantis in deserto, parate viam domini, rectas facite
semitas ejus.
auþidai. jah qam and allans gaujans ïaurdanaus merjands daupein ïdreigos du fraleta fravaurhte. svasve gamelid ïst ïn bokom
vaurde esaeiïns praufetaus qiþandins. stibna vopjandins ïn auþidai. manveid
0595 Omne vallium expletur et omne montium et collium humiliatur et fit hoc pravum ad rectum et aspredines ad vias planas.
0595
dalei
pluralis genitivus pro usitato
dale, cf. V, 32
fareisaiei (idque reponendum est Skeir. 52, 9; vid 31, 4), J. XI, 45; XII, 11
ïudaiei, L. X, 5
gardei (vid. h. l.),
þizei Mc. XIV, 69 sq.
ïzei J. VII, 50; vid. Grim. I. 36.—
þata] J. St. +
þana.—usdrusteis] J. St. B. +
usþrusteis.] vig fraujins. raihtos vaurkeiþ staigos ïs. all dalei usfulljada jah all fairgunje jah hlaine gahnaivjada
0595 Et videt omne corporum salutem Dei.
jah vairþiþ þata vraiqo du raihtamma jah usdrusteis du vigam slaihtaim. jah gasaiwiþ all leike
0595 Dixit autem ad hos accedentes turbas baptizari a se: genus viperarum, quis ostendit vobis fugere ab hac futura ira.
nasein guþs. qaþ þan du þaim atgaggandeim manageim daupjan fram sis. kuni nadre. was gataiknida
0595 Faciatis igitur fructum dignum poenitentiae et ne coeperitis dicere in vobis: patrem habemus Abraham; dico enim vobis, quod
potest Deus e lapidibus his suscitare liberos Abrahamo.
0595
akran
fructum, gr. καρπούς.] ïzvis þliuhan faura þamma anavairþin hatiza. vaurkjaiþ nu akran vairþata ïdreigos jah ni duginnaiþ
qiþan ïn ïzvis. attan aigum abraham. qiþa auk ïzvis. þatei mag guþ us stainam þaim urraisjan barna
0595 Verum jam haec securis ad radices arborum jacet; omne igitur arborum non-ferentium fructum bonum exscinditur et in igne
ponitur.
0595
ju
Ulf. c. cod. D. et verss. º καί.] abrahama. aþþan ju so aqizi at vaurtim bagme ligiþ. all nu bagme unbairandane akran god
usmaitada
0595 Et interrogarunt eum turbae dicentes: jam quid faciamus?
0595
an
J. St. +
þan; an in sententiis interrogativis respondet graeco καί X, 29; XVIII, 26; J. IX, 36 (J. XVIII, 37
an nuh = οὐκοῦν).]
0595 Respondens autem dixit: hic habens duas tunicas, det huic non-habenti, et qui habeat cibos, simile faciat.
0595
qaþ) dixit; temere faciunt, qui Ulf. ἔλεγε pro λέγει in cod. suo legisse dicunt, nam in narratione Gothum praeterito tempore
uti solere ad M. VIII, 20 monuimus; Caeterum Ulf. º αὐτοῖς.
jah ïn fon galagjada. jah frehun ïna manageins qiþandans. an wa taujaima. andhafjands þan
0595 Venerunt autem portitores baptizari et dixerunt ad eum: magister, quid faciamus?
0596A
þan
Ulf. º καί, sic Mc. XV, 40.] qaþ. sa habands tvos paidos. gibai þamma unhabandin. jah saei habai matins. samaleiko taujai.
qemun
0595 Tunc dixit ad eos: ne quidquam super quod constitutum sit vobis exigatis.
þan motarjos daupjan jah qeþun du ïmma. laisari wa taujaima. þaruh qaþ di ïm. ni vaiht ufar
0595 Interrogarunt autem eum etiam hi militantes dicentes: et nos quid faciamus? et dixit ad eos, ne quemquam fraudetis, ne quemquam
concutiatis et imperetis stipendiis vestris.
0596B
þa
hi, Ulf. cum codd. legit οἱ.—
ni mannanhun anamahtjaid] ne quemquam concutiatis; cum ea cum gr., qui hoc loco μηδὲ συκοφαντήσητε habent, non conveniant, Ulf. cum codd. μηδένα ἀδικήσητε
legisse, sed alio loco posuisse, deinde autem μηδὲ συκοφαντήσητε omnino omisisse (cf. ad M. V, 44), veri est persimile; aut
cum
afholon L. XIX, 8 συκοφαντεῖν significet, fortasse pro διασείσητε legit συκοφαντήσητε (καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· μηδένα ἀδικήσητε, μηδένα
συκοφαντήσητε); illud vero probabilius esse videtur. Caeterum pro
anamahtjaid J. St. contra codicis Arg. auctoritatem
anamahtjaiþ. cf. Maresh. h. l.—
valdaiþ] imperetis, gr. omn. ἀρκεῖσθε, cujus verbi sensum glossa cod. Arg.
ganohidai sijaiþ (sic, non uti Ih. Z. +
sijuþ ediderunt, in cod. Arg. aperte legitur) bene reddit, vid. Skeir. 49, 20
managai ganohjands ïns vailaviznai (multo satisfaciens eis victu), cf. Joan. XIV, 8; Cor. II, XII, 9. Secundum Mareshalli ingeniosam conjecturam Ulf. pro ἀρκεῖσθε,
male fortasse scripto, legit ἄρχετε. Vid. Prolegg. col. 485—
annom] id verbum viris doctis multas creavit difficultates; nam Ihrio
Ulfil. illustr. pag. 292 sq. probatum, Z. (male) in
launom, Schmid
Schwabisch. Wörterb. p. 99 (omnino melius) in
asnom (cf.
asneis μισθωτός, μίσθιος) mutare volebant; sed Cor. I, IX, 7 idem verbum eadem significatione iterum legitur.] þatei garaid sijai
ïzvis lausjaiþ. frehun þan ïna jah þai militondans qiþandans. jah veis wa taujaima.
0595 In sperante autem omni urba et cogitantibus omnibus in cordibus suis de lohanne, ne forte hic esset Christus.
0596C
at venjandein
J. St. Z. + jct.—
allai] omni, º gr. omn.—
ïohannein] sic pro
ïohannen hoc uno loco, cf. ad III, 5.—
niu] J. +
uiu.] jah qaþ du ïm. ni mannanhun holoþ. ni mannanhun anamahtjaid jah valdaiþ annom ïzvaraim. at venjandein þan allai managein
jah þagkjandam allaim ïn hairtam seinaim bi ïohannein. niu aufto sa vesi
0595 Respondit autem
0597 Iohannes omnibus dicens: ego quidem vos aqua baptizo, verum vadit fortior me, cujus ego non sum dignus solvere corrigiam
calcei ejus; hic vos baptizat in Spiritu sancto et igne.
0596D
þan
autem, º gr. omn.—
ïzvis] pr., gr. omn. post
daupja.—ïk] sec. ego, º gr. omn.] xristus. andhof þan ïohannes allaim qiþands. ïk allis ïzvis vatin daupja. ïþ gaggiþ svinþoza mis.
þizei
0597
0597 Habens ventilabrum in manu sua et mundat aream suam et fert triticum in horreum suum, verum paleas comburit igne inexstinguibili.
0597
jah
fin. St. +
jak.—bansta] J. St. +
banstan.—unwapnandin] vid. ad Mc. I V, 7.] ïk ni ïm vairþs andbindan skaudaraip skohis ïs. sah ïzvis daupeiþ ïn ahmiu veihamma jah funin. habands
vinþiskauron ïn handau seinai jah gahraineiþ gaþrask sein jah briggiþ kaurn ïn bansta seinamma.
0597 Multum autem et aliud hortans laetum nuntiavit populo.
0597
þan
Ulf. utrum μέν, an οὖν omiserit, certo quidem dici non potest, nam
þan utrumque significat, sed=οὖν praesertim in evangeliis; μέν, cui opponitur
ïþ (δέ), tantummodo Cor. I, IV, 10.] ïþ ahana ïntandeiþ funin unwapnandin. managuþ-þan jah anþar þrafstjands þiuþspilloda managein.
0597 Verum Herodes hic tetrarcha vituperatus ab eo de Herodiade, uxore fratris ejus, et de omnibus, quae fecit mala Herodes.
ïþ herodes sa taitrarkes gasakans fram ïmma bi herodiadein qen broþrs ïs jah bi alla. þoei
0597 Adjecit etiam hoc ad omnia et inclusit Iohannem in carcere.
0597
ïohannen
B. +
ïoaannen.]
0597 Factum-est autem, cum baptizaret omnem turbam, et in lesu baptizato et orante apertum-est coelum,
0597
daupida—managein
baptizaret—turbam, exspectaveris secundum gr. omn.
daupjada alla managei, idque sensui accommodatius esset, quam quod Ulf. dedit.—
alla] J. St. +
allama.—managein] St. +
mitoþim.—ïesu] vid. ad. Mc. X, 50.—
ufdaupdamma jah bidjandin] J. St. +
ufdaupidammai jah bidjandein.] gavaurhta ubila herodes. anaaiauk jah þata ana alla jah galauk ïohannen ïn karkarai. varþ þau biþe
0597 et descendit spiritus hic sanctus corporis specie, uti columba super eum, et vox e coelo facta-est dicens: tu es filius
meus hic carus, in te-quo bene placui.
daupida alla managein. jah at ïesu ufdaupidamma jah bidjandin usluknoda himins. jah atïddja ahma sa veiha leikis suinai sve
ahaks ana ïna jah stibna us himina varþ qiþandei. þu ïs sunus meins sa
0597 Et ipse fuit Iesus circiter annorum triginta sub manifestatione, sicut filius putatus fuit Iosefi, filii Helis,
0597
uf gakunþai
J. St. B. Ih. + jct. deinde nec Lyei conjectura
us gabaurþai, nec Mareshalli
uf gagunþai (quod Ih. in
uf gagunnai mutari voluit) opus est; B. codicis lectionem recte interpretatur
sub manifestatione, et Ulf. ἀρχόμενος legit, cujus participii ellipsin sua sententia explevit. Caeterum Ulf. c. codd.
0598 º ὤν.—
svaei] St. +
sylei.—sunus] gr. post
vas.—sunaus] filii, gr. omn. τοῦ; sic vss. sqq.] liuba. ïn þuzei vaila galeikaida. jah silba vas ïesus sve jere þrijetigive uf gakunþai.
svaei sunus
0597 filii Matthatis, filii Levvis, filii Melcis, filii Iannae, filii Iosefis,
0598
laivveis
St. +
laiveis; sic etiam vs. 29.—
jannins] St. +
ïannis, Z. +
ïannins.—ïosefis] St. +
ïosephis, sic vs. 26 et 30.] munds vas ïosefis. sunaus heleis. sunaus matþatis. sunaus laivveis. sunaus mailkeis. sunaus jannins.
0597 filii Mattathii, filii Ammonis, filii Naumis, filii Ezlimis, filii Nangis,
0598
aizleimis
gr. Ἐσλί.] sunaus ïosefis. sunaus mattaþivis. sunaus ammons. sunaus naumis. sunaus aizleimis. sunaus naggais.
0597 filii Mahathis, filii Matthatii, filii Semeïnis, filii Iosefis, filii Iodae,
0597 filii Iohannae, filii Resae, filii Zorobabilis, filii Salathielis, filii Nerae,
0598
ïohannins
St. +
ïohannis, nam proficiscitur
ïohannins a nominativo
ïohanna; sic vs. 30.] sunaus mahaþis. sunaus mattaþiaus. sunaus saimaieinis. sunaus ïosefis. sunaus ïodins sunaus
0597 filii Melcinis, filii Addinis, filii Cosamis, filii Ermodamis, filii Heris,
0598
airmodamis
gr. Ἐλμωδάμ.] ïohannins. sunaus resins. sunaus zauraubabilis. sunaus salaþielis. sunaus nerins. sunaus mailkeins.
0597 filii Iosezis, filii Eliezeris, filii Iorimis, filii Mattathanis, filii Levvis,
sunaus addeins. sunaus kosamis. sunaus airmodamis. sunaus heris. sunaus ïosezis. sunaus
0597 filii Symeonis, filii Iudae, filii Iosefis, filii Iohannae, filii Eliacimis,
aileiaizairis sunaus ïoreimis. sunaus mattaþanis. sunaus laivveis. sunaus symaions. sunaus ïudins.
0597 filii Meleanis, filii Maïnanis, filii Mattathanis, filii Nathanis, filii Davidis,
0598
maila anis
Z. +
malaianis; Caeterum gr. omn. Μελεᾶ.—
sunaus] tert., St. +
sunans, sic vs. 36.] sunaus ïosefis. sunaus ïohannins. sunaus aileiakeimis. sunaus mailaianis. sunaus maeinanis. sunaus
0597 filii Iessezis, filii Obidis, filii Boozis, filii Salmoni, filii Nabassonis,
mattaþanis. sunaus naþanis. sunaus daveidis. sunaus ïaissaizis. sunaus obeidis. sunaus
0597 filii Aminadabis, filii Aramis, filii Ezoris, filii Farezis, filii Iudae,
0598
aizoris
gr. omn. Ἐσρώμ.] bauauzis. sunaus salmonis. sunaus nahassonis. sunaus ameinadabis. sunaus aramis. sunaus
0597 filii Iacobi, filii Isacis, filii Abrahamis, filii Tharae, filii Nacoris,
0598
ïakobis
St. +
ïacobis.] aizoris. sunaus faraizis. sunaus ïudins. sunaus ïakobis. sunaus ïsakis. sunaus abrahamis. sunaus
0597 filii Serocis, filii Ragavis, filii Falegis, filii Eberis, filii Salamis,
0598
sairokis
St. +
saikoris.—falaigis] gr. Φαλέκ.] þarins. sunaus nakoris. sunaus sairokis. sunaus ragavis. sunaus falaigis. sunaus aibairis. sunaus salamis.
0597 filii Caïnanis, filii Arfacsadis, filii Semis, filii Noelis, filii Lamecis,
0597 filii Mathusalis, filii Enocis, filii Iaredis, filii Malileelis, filii Caï nanis,
0598
ïaredis
exspectaveris
ïaraidis, quia gothicum
e graeco η respondere solet, sed cf.
tertius pro
tairtius—maleilaielis] J. St. +
maleiaielis.] sunaus kaeinanis. sunaus arfaksadis. sunaus semis. sunaus nauelis. sunaus lamaikis. sunaus
0597 filii Enosis, filii Sedis, filii Adamis, filii Dei.
maþusalis. sunaus ainokis. sunaus ïaredis. sunaus maleilaielis. sunaus kaeinanis. sunaus ainosis.
0597 Verum Iesus spiritu sancto plenus, convertit se a Iordane et ductus fuit in spiritu in desertum,
0598
ïn authidai
in deserto, gr. εἰς τὴν ἔρημον.] sunaus sedis. sunaus adamis. sunaus guþs. ïþ ïesus ahmins veihis fulls gavandida sik fram
ïaurdanau
0597 dies quadraginta tentatus a diabulo; et non edit
0599 quidquam in diebus illis et in consummatis his diebus deinde famelicus factus-est.
0599
at ustauhanaim
J. St. + jct.—
þaim dagam] his diebus, gr. omn. αὐτῶν.] jah tauhans vas ïn ahmin ïn auþidai dage fidvortiguns fraisans fram diabulau. jah ni matida
vaiht ïn
0599
0599 Et dixit ad eum diabulus: si filius sis Dei, dic huic lapidi, ut fiat panis.
0599
diabulus
J. St. B. ÷
diabulaus.—sunaus] sic cod. Arg. St. B. itz. Z. pro
sunus, vid. ad Mc. VII, 32.] dagam jainaim jah at ustauhanaim þaim dagam biþe gredags varþ. jah qaþ du ïmma diabulus. jabai
0599 Et respondit Iesus ad eum dicens: scriptum est, quod non de pane solo vivit homo, sed de omni verborum Dei.
sunaus sijais guþs. qiþ þamma staina ei vairþai hlaibs. jah andhof ïesus viþra ïna qiþands. gamelid
0599 Et educens eum diabulus in montem altum ostendit ei omnia regna hujus mundi in momento temporis
0599
diabulaus
sic cod. Arg. J. St. B. pro usitato
diabulus, vid. ad vs. 3.] ïst þatei ni bi hlaib ainana libaid manna ak bi all vaurde guþs. jah ustiuhands ïna diabulaus ana
0599 et dixit ad eum hic diabulus: tibi do hoc imperium horum omne et gloriam eorum, nam mihi traditum est, et omni cui volo
do hoc.
0599
sa
J. St. º +.—
þize] horum, º gr. omn., vel potius ταύτην habent.—
þei] notandus est hic locus, quia ex eo discimus errasse Grim. III, 19, 5 docentem, illud
þei contractam esse formam ex
þatei, neutro pronominis relativi, nam h. l. referendum est ad masculinum
þiswammeh et
þammei expectaveris; sed potius contractum est
þei ex
þatei, particula relativa, idem quod
ei valente et saepius pro pronomine relativo posita (cf. ad L. I, 20): sic legimus Mc. XI, 23
þiswazuh ei pro
þiswazuh saei (Mc. IV, 25) et saepius.] fairguni hauhata ataugida ïmma allans þiudinassuns þis midjungardis ïn stika melis. jah qaþ du
ïmma sa diabulus. þus giba þata valdulfni þize allata jah vulþu ïze. unte mis atgiban ïst jah þiswammeh
0599 Tu igitur si adoras me in facie mea, fit tuum omne.
0599
mik
me, º gr. omn.; B. haud ita recte putat esse glossam (?), nam
ïnveitan non intransitivam habet significationem, qua graecum προσκυνεῖν gaudet.] þei viljau giba þata. þu nu jabai ïnveitis mik ïn
andvairþja meinamma. vairþiþ þein all.
0599 Et respondens ei Iesus dixit: scriptum est, dominum Deum tuum adores et ei soli satisfacias.
0599
ïesus qaþ
¶ gr. omn. excepto cod. 11 ap. Mi.—
ïnveitais] gr. ante
fraujan.] jah andhafjands ïmma ïesus qaþ. gamelid ïst. fraujan guþ þeinana ïnveitais jah ïmma ainamma fullafahjais.
0599 Deinde duxit eum in Ierusalem et statuit eum in pinnam templi et dixit ad eum: si filius sis Dei, jace te hinc deorsum,
0599
vairþ
J. St. +
vairpi.] þaþroh gatauh ïna ïn ïairusalem jah gasatida ïna ana giblin alhs jah qaþ du ïmma. jabai
0599 scriptum est enim, quod angelis suis mandat de te ad servandum te
sunus sijais gups. vairp þuk þaþro dalaþ. gamelid ïst auk þatei aggilum seinaim anabiudiþ bi þuk
0599 et quod in manibus te tenent, ut quando non offendas in lapide pedem tuum.
0599
handum
J. St. +
handun.—þuk ufhaband] ¶ gr. omn.—
gastagqjais bi] J. St. +
gastagujaisei, B. +
gastagqjaisei.] du gafastan þuk. jah þatei ana handum þuk ufhaband. ei wan ni gastagqjais bi staina fotu peinana.
0599 Et respondens dixit ei Iesus, quod dictum est: ne tentes dominum, Deum tuum.
0599 Et consummans omne tentationum diabulus discessit procul eo usque tempus.
0600
fraistobnjo
J. St.
fraistubnjo, frequentius quidem (M. VI, 13; L. VIII, 13) , sed cf. VII, 12
vidovo. XVII, 13
ushofon. XX, 12
vondon. Mc. X, 23
faiho pro
viduvo, ushofun, vundon, faihu, cf. ad Mc. IX, 50.—
diabulus] J. +
diabolus, St. +
daibolaus.] jah andhafjands qaþ ïmma ïesus. þatei qiþan ïst. ni fraisais fraujan guþ þeinana. jah ustiuhands all
0599 Et convertit se Iesus in potentia spiritus in Galilaeam, et fama exiit per omnem regionem vicinorum de eo.
fraistobnjo diabulus afstoþ fairra ïmma und mel. jah gavandida sik ïesus ïn mathai ahmins ïn galeilaian.
0599 Et is docuit in conventibus eorum magnificatus ab omnibus.
jah meriþa urrann and all gavi bisitande bi ïna. jah ïs laisida ïn gaqumþim ïze mikilids fram
0599 Et venit in Nazareth, ubi fuit nutritus, et ivit intus secundum consuetudinem suam in die sabbati in synagogam et surrexit
legere librum.
0600
bi biuhtja
St. + jct.—
bokos] librum, º gr. omn.] allaim. jam qam ïn nazaraiþ. þarei vas fodiþs. jah galaiþ ïnn bi biuhtja seinamma ïn daga sabbato
0599 Et traditus fuit ei liber Isaiae profetae et evolvens hunc librum invenit locum, ubi fuit scriptum:
0600
praufetus
vid. ad I, 54.] ïn synagogein jah usstoþ siggvan bokos. jah atgibanos vesun ïmma bokos eisaeiïns praufetus jah
0599 spiritus domini super me, propter quod unxit me ad laetum nuntiandum pauperibus, misit me ad sanandum hos contritos corde,
0600
du ganasjan—hairtin
ad sanandum—corde, º gr.—
gamalvidans] Wachter
Glossar. German. v.
Malmen emendat
gamalmidans, quae emendatio speciosior quam verior est, nam a
malan (L. XVII, 35) nascitur
malvjan, cf. alia in—
vjan desinentia verba
balvjan, bandvjan, valvjan, skadvjan.] uslukands þos bokos bigat stad. þarei vas gamelid. ahma fraujins ana mis. ïn þizei gasalboda mik
0599 praedicare captivis remissionem et caecis visum, dimittere confractos in consolationem, praedicare annum domini acceptum.
0600
frahunþanaim
J. St. +
frahun þanais; Z. conjecturam suam
frabunþanaim (saltem
frabundanaim) nunc nemini probaverit, vid. Rom. VII, 23; Cor. II, X, 5; Philem. XXIII.—
gaþrafstein] consolatione, gr. omn. ἀφέσει.] du vailamerjan unledaim. ïnsandida mik du ganasjan þans gamalvidans hairtin. merjan frahunþanaim
0599 Et complicuit hunc librum et tradens ministro sedit, et omnibus in hac synagoga fuerunt oculi intendentes ad eum.
0600
jah
sec. et. º g. omn. praeter cod. X ap. Mi.—
þizai] St. +
tkizai.—vesun] gr. post
augona.] fralet jah blindaim siun. fraletan gamaidans ïn gaþrafstein. merjan jer fraujins andanem. jah faifalþ þos bokos jah usgibands
andbahta gasat. jah allaim ïn þizai synagogein vesun augona fairveitjandona
0599 Coepit autem loqui ad eos, quod hodierno die impleta-sunt scripta haec in auribus vestris.
0600
dugann
editt. +
dugan; in cod. Arg. num geminata liquida scriptum fuerit, cognosci non potest, sed spatium videtur angustius esse, quam quod
nn capere possit.] du ïmma. dugann þan rodjan du ïm þatei himma daga usfullnodedun mela þo ïn ausam
0599 Et omnes omnino
0601 testati-sunt ei et mirati sunt de his verbis gratiae his exeuntibus ex ore ejus et dixerunt: nonne hic est filius Iosefi?
0600
alakjo
vid. ad Mc. XI, 32.] ïzvaraim. jah allai alakjo veitvodidedun ïmma jah sildaleilkidedun bi þo vaurda anstais þo usgaggandona
0601
0601 Et dixit ad eos: fortasse dicitis mihi hanc parabolam: tu, medice, sana te ipsum, quam multum audivimus factum in Cafarnaum,
fac etiam hic in patria tua.
0601
þo
hanc; errant qui Ulf. ταύτην omisisse dicunt.—
þu] tu, º gr. omn.] us munþa ïs jah qeþun. niu sa ïst sunus ïosefis. jah qaþ du ïm. aufto qiþiþ mis þo gajukon. þu leiki hailei
þuk silban. wan filu hausidedum vaurþan ïn kafarnaum. tavei jah her ïn gabaurþai.
0601 Dixit autem: amen vobis dico, quod non unus profetarum acceptus est in patria sua;
0601
ïzvis
gr. post
qiþa.]
0601 at in veritate dico vobis, quod multae viduae fuerunt in diebus Heliae in Israele, cum clauderetur coelum ad annos tres
et menses sex, ubi facta-est fames magna per omnem terram.
0601
þatei
quod, º gr.—
dagam] J. St. +
daga. —ïsraela] J. +
ïsrael.—jeram þrim] J. St. B. +
jeran þrin.] þeinai. qaþ þan. amen ïzvis qiþa þatei ni ainshun praufete andanems ïst ïn gabaurþai seinai. aþþan bi sunjai qiþa ïzvis
þatei managos viduvons vesun ïn dagam heleiïns ïn ïsraela. þan galuknoda himins du
0601 Et non ad unam harum missus fuit Helias, nisi in Sareptam Sidoniae ad mulierem viduam.
jeram þrim jah menoþs saihs. sve varþ huhrus mikils and alla airþa. jah ni du ainaihun þizo ïnsandiþs
0601 Et multi leprosi fuerunt sub Helisaeo profeta in Israele et non unus eorum mundatus fuit, nisi Neman hic Syrus.
0601
haileisaiu
sic cod. Arg.: J. St. +
haileisand, Hickes. conj. +
haileisaia, B. Z. +
haileisaim. —naiman] i. e. Νεμάν aut Ναιμάν, cum autem gr. omn. aut Νεεμάν aut Ναιεμάν legant, fortasse
naiaiman legendum est, uti
gaiainna (γέεννα),
baiailzaibul (Βεελζεβούλ). cf. tamen
ïsak pro
ïsaak (Ισαάκ).] vas helias alja ïn saraipta seidonais du qinon viduvon. jah managai þrutsfillai vesun uf haileisaiu
0601 Et pleni facti-sunt omnes ira in hac synagoga audientes hoc.
praufetau ïn ïsraela. jah ni ainshun ïze gahrainids vas alja naiman sa saur. jah fullai vaurþun
0601 Et exsurgentes ejecerunt eum foras ex urbe et duxerunt eum usque summum hujus montis, in quo haec urbs eorum aedificata
fuit ad praecipitandum eum hinc.
0601
ut us
J. St. B. +
utun.—þaþro] hinc, º gr. omn.] allai modis ïn þizai synagogein hausjandans þata. jah usstandandans uskusun ïmma ut us baurg jah brahtedun
ïna und auhmisto þis fairgunjis. ana þammei so baurgs ïze gatimrida vas. du afdrausjan
0601 Verum is transiens per medios eos ivit.
0601 Et ivit in Cafarnaum, urbem Galilaeae, et fuit docens eos in sabbatis.
ïna þaþro. ïþ ïs þairhleiþands þairh midjans ïns ïddja. jah galaiþ ïn kafarnaum baurg galeilaias jah
0601 Et mirati-sunt de hac doctrina ejus, nam in potestate fuit verbum ejus.
0601 Et in hac synagoga fuit homo habens spiritum daemonii impurum et exclamavit
0602
unhrainjana
impurum. referendum ad
ahman (πνεῦμα); Goth. c. cod. D (ἀκάθαρτον); gr. reliqui ἀκαθάρτου, quod cum δαιμονίου (
unhulþons) conjungendum est.—
ufhropida] Ulf. c. cod. 33 ap. Griesb. º φωνῇ μεγάλῃ, vid. Mc. I, 23.] vas laisjands ïns ïn sabbatim. jah sildaleikidedun bi þo laisein
ïs. unte ïn valdufnja vas vaurd ïs. jah
0601 dicens: sine! quid nobis et tibi, Iesu Nazorene? venisti perdere nos, nosco te, quis es; hic sanctus Dei.
0602
nazorenu
vid. ad Mc. I, 24.] ïn þizai synagogein vas manna habands ahman unhulþons unhrainjana jah ufhropida qiþands. let. wa
0601 Et increpavit eum Iesus dicens: obmutesce et exi ex hoc! Et projiciens eum hic daemon in mediis exiit ab eo, non quoquam
nocens ei.
uns jah þus ïesu nazorenu. qamt fraqistjan unsis. kann þuk was ïs. sa veiha guþs. jah gawotida ïmma ïesus qiþands. afdobn
jah usgagg us þamma. jah gavairpands ïna sa unhulþa ïn midjaim urrann af
0601 Et factum est stupescere omnes et locuti-sunt ad se invicem dicentes: quid verborum hoc, quod cum potestate et potentia
imperat his impuris spiritibus et exeunt?
ïmma ni vaihtai gaskaþjands ïmma. jah varþ afslauþnan allans jah rodidedun du sis misso qiþandans. wa vaurde þata. þatei
miþ valdufn
ja jah mahtai anabiudiþ þaim unhrainjam ahmam jah usgaggand.
0601 Et exiit fama de eo per omnes locos hujus circumjacentium regionis.
0601 Surgens autem ex hac synagoga ivit in domum Simonis; socrus autem hujus Simonis fuit detenta febri magna, et orarunt eum
de ea.
jah usïddja meriþa fram ïmma and allans stadins þis bisunjane landis. usstandands þan us þizai synagogai galaiþ ïn gard seimonis.
svaihro þan þis seimonis vas anahabaida brinnon mikilai. jah bedun
0601 Et adstans super eam increpavit hanc febrem, et dimisit eam. Statim autem surgens ministravit iis.
ïna bi þo. jah atstandands ufar ïja gasok þizai brinnon. jah aflailot ïja. sunsaiv þan usstandandei
0601 Dum autem occidit sol, omnes tam multi quam habuerunt aegrotos morbis variis, tulerunt eos ad eum; verum is unicuique eorum
manus imponens sanavit eos.
0602
sagq
J. St. +
sagu.—ainwarjammeh] J. St. +
ainwarjaneh, Hz, +
ainwarjameh.] andbahtida ïm. miþþanei þan sagq sunno. allai sva managai sve habaidedun siukans sauhtim missaleikaim
0601 Exierunt autem etiam daemones a multis elamantes et dicentes, quod tu es Christus, filius Dei, et increpans eos non permisit
eos loqui, nam sciverunt ipsum Christum eum esse.
0602
xristus
Christus, º gr.—
ïm] iis, º gr. omn. —
silban] ipsum, º gr. omn., sed Ulf. ea vocula graecum articulum reddere voluisse videtur.] brahtedun ïns at ïmma. ïþ ïs ainwarjammeh
ïze handuns analagjands gahailida ïns. usïddjedun þan jah unhulþons af managaim hropjandeins jah qiþandeins þatei þu ïs xristus
sunus guþs.
0601 Cum autem fieret dies, exiens ivit in desertum locum, et turbae quaesiverunt eum et venerunt ad eum et tenuerunt eum, ut
non abiret procul iis.
0602
afliþi
J. St. +
galaiþ.] jah gasakands ïm ni lailot þos rodjan. unte vissedun silban xristu ïna visan. biþeh þan varþ dags. usgaggands galaiþ ana
auþjana stad. jah manageins sokidedun ïna jah qemun und ïna jah gahabaidedun
0601 Deinde is dixit ad eos, quod etiam his aliis urbibus laetumnuntiare
0603 ego debeo de regno Dei, nam ideo me misit.
0602
skal bi
J. St. +
skulda.] ïna. ei ni afliþi fairra ïm. þaruh ïs qaþ du ïm. þatei jah þaim anþaraim baurgim vailamerjan ïk skal
0603
0603 Et fuit praedicans in synagogis Galilaeae.
0603 Et factum-est, dum turba ursit eum ad audiendum verbum Dei, et is ipse fuit stans prope mari Gennesareth
bi þiudangardja guþs. unte duþe mik ïnsandida. jah vas merjands ïn synagogim galeilaias. jah varþ miþþanei managei anatramp
ïna du hausjan vaurd guþs. jah ïs silba vas standands newa saiva
0603 et vidit duo navigia stantia ad hoc mare, verum piscatores abeuntes ab iis laverunt retia.
gainnesaraiþ jah gasaw tva skipa standandona at þamma saiva. ïþ fiskjans afgaggandans af ïm usþvohun
0603 Ivit autem in unum horum navigiorum, quod fuit Simonis; jussit eum reducere procul ripa paulum et sedens docuit ex hoc navigio
turbas.
0603
galaiþ
conscendit, gr. omn. ἐμβάς.—
aftiuhan] gr. post
staþa.] natja. galaiþ þan ïn ain þize skipe. þatei vas seimonis. haihait ïna aftiuhan fairra staþa leitil
0603 Cum autem cessaret loquens dixit ad Simonem: duc in altum et laxate haec retia vestra ad piscandum.
0603
brigg
St. +
bring.—athahid] J. St. +
athaihid; Ulf. χαλάσωμεν legisse, Griesb. falso adnotat.] jah gasitands laisida us þamma skipa manageins. biþeh þan gananþida rodjands
qaþ du seimonau.
0603 Et respondens Simon dixit ad eum: magister, totam noctem perlaborantes quidquam non cepimus, verum in verbo tuo jacimus
retia.
0603
þairharbaidjandans
J. St. B. + div., cf. VI, 12
naht þairhvakands. Cor. I, X, 1
marein þairhïddjedun.—nemum] St. +
nemun.—vairpam] jacimus, gr. χαλάσω.] brigg ana diupiþa jah athahid þo natja ïzvara du fiskon. jah andhafjands seimon qaþ du ïmma. talzjand.
0603 Et hoc facientes concluserunt multitudinem piscium multum, ut retia disrumperentur eorum.
0603
sve—ïze
ut retia disrumperentur eorum, gr. διεῤῥήγνυτο δὲ τὸ δίκτυον αὐτῶν; Goth. cum cod. D consentit, sed nescimus, an in eo αὐτῶν,
in Griesb. adnotatione omissum, legatur.] alla naht þairharbaidjandans vaiht ni nemum. ïþ afar vaurda þeinamma vairpam natja.
jah
0603 Et annuerunt sociis, qui fuerunt in altero navigio, ut accederent adjuvare eos; et venerunt et impleverunt ambo haec navigio,
ut considerent.
0603
þoei
J. St. B. +
þaei; Ih. h. l. conjecit
þaiei, sed
Ulfil. illustr. p. 198 codicis Arg. lectionem defendit propterea, quod piscationi operam dantes utriusque sexus homines fuisse credibile
sit; sed Goth. aliter scribere omnino non potuit, quia
gaman genere est neutrum, vid. Cor II, VIII, 23
gaman mein. —sugqun] Ulf. º αὐτά.] þata taujandans galukun managein fiske filu sve natja dishnaupnodedun ïze. jah bandvidedun gamanam. þoei vesun
ïn anþaramma skipa. ei atïddjedeina hilpan ïze. jah qemun jah gafullidedun ba þo
0603 Observans autem Simon Petrus cecidit ad genua Iesu dicens: oro te, exi procul me, nam homo peccaminosus sum, domine.
0603
bidja þuk
oro te, º gr.] skipa sve sugqun. gaumjands þan seimon paitrus draus du knivam ïesuis qiþands. bidja þuk. usgagg
0603 Stupor enim occupavit eum et omnes hos cum eo ob capturam horum piscium, quos ceperunt.
0603
þanzei
quos, Ulf. pro ἧ, quod vulgo legitur, c. codd. B et D ὧν legit.] fairra mis. unte manna fravaurhts ïm. frauja. sildaleik
auk dishabaida ïna jah allans þans miþ ïmma
0603 Similiter autem etiam Iacobum et Iohannem, filios Zebedaei, qui fuerunt socii Simoni, et dixit ad Simonem lesus: ne time
tibi, ab hodierno nunc hominum estis captores.
0603
zaibaidaiaus
J. +
zabaidaiaus.—þaiei] J. St.
0604 B. +
þatei, sic etiam vs 29.—
fram himma nu] Z. recte quidem monet
fram himma ad reddendum graecum ἀπὸ τοῦ νῦν (J. XIII, 9; XIV, 7) suffecisse, sed egregie errat pergens,
fram nu quoque dici posse; nam praepositiones adverbiis non junguntur, nisi addito pronomine demonstrativo, vid. Cor. II, V, 16
fram þamma nu. VIII, 13
ïn þamma nu mela. Caeterum codicis Arg. lectionem veram esse, e L. I, 48; Skeir. 43, 17
und hita nu discimus.—
siud nutans] estis captores, gr. omn. ἔσῃ ζωγρῶν; referente Zahnio Brix. habet
eritis captores.] ïn gafahis þize fiske. þanzei ganutun. samaleikoh þan jah ïakobau jah ïohannen sununs zaibaidaiaus. þaiei vesun gadailans
seimona. jah qaþ du seimona ïesus. ni ogs þus. fram himma nu manne siud
0603 Et subducentes haec navigia ad terram, relinquentes omne secuti-sunt post eum.
0603 Et factum-est, dum fuit is in una urbium, et ecce, homo plenus lepra et videns Iesum, cadens in faciem oravit eum dicens:
domine, si vis, potes me mundare.
nutans. gatiuhandans þo skipa ana airþa afleiþandans allata laistidedun afar ïmma. jah varþ miþþanei vas ïs ïn ainai baurge.
jah sai. manna fulls þrutsfillis jah gasaiwands ïesu driusands ana andvairþi
0603 Et extendens manum attigit eum dicens: volo, fi mundus, et statim haec lepra abiit ab eo.
0604
af
St. º +] bad ïna qiþands. frauja. jabai vileis. magt mik gahrainjan. jah ufrakjands handu attaitok ïmma
0603 Et is interdixit ei, ut homini non diceret, sed vade et ostende te ipsum sacerdoti et offer ei pro hac purificatione tua,
quod praecepit Moses ad testimonium iis.
0604
ïs
J. St. º +—
gagg] St. +
gang.—ïmma] sec. ei, º gr. omn.—
þatei] quod, gr. omn. καθώς.] qiþands. viljau. vairþ hrains. jah suns þata þrutsfill aflaiþ af ïmma. jah ïs faurbaud ïmma ei mann
ni qeþi. ak gagg jah ataugei þuk silban gudjin jah atbair ïmma fram þizai gahraineinai þeinai. þatei
0603 Enuntiatum-est autem hoc verbum magis de eo et concurrerunt greges multi audire et sanari ab eo morbis suis.
0604
mais
gr. omn. ante
þata.—hausjon] J. St. B. ÷
hausjan: sic
hausjon Mc. IV, 33; J. VI, 60.—scribitur etiam
suþjan et
suþjon, Tim. II, IV, 3.—
seinaizo] St. +
se nazo.] anabaud moses du veitvodiþai ïm. usmernoda þan þata vaurd mais bi ïna. jah garunnun hiuhmans
0603 Verum is fuit abiens in deserta et orans.
managai hausjon jah leikinon fram ïmma sauhte seinaizo. ïþ ïs vas afleiþands ana auþidos jah bidjands.
0603 Et factum est in uno dierum, et is fuit docens, et fuerunt sedentes Farisaei et legis-doctores, qui fuerunt congressi
0605 ex omni vicorum Galilaeae et Iudaeae et Ierusolyma, et potentia domini fuit ad sanandum eos.
0604
vitodalaisarjos
Z. + div.—
þaiei] J. St. +
þaei.—gaqumanai] congressi, gr. ἐληλυθότες; Ulf. c. codd. συνεληλυθότες legit, vid. J. XVIII, 20; Cor. I, XIV, 23; cf. Mc. XXVII, 17; L.
VIII, 4.] jah varþ ïn ainamma dage jah ïs vas laisjands. jah vesun sitandans fareisaieis jah vitodalaisarjos. þaiei vesun
gaqumanai us allamma haimo galeilaias jah ïudaias jah ïairusaulymon. jah mahts
0605
0605 Et ecce, homines portantes in lecto hominem, qui fuit paralyticus, et quaesiverunt, quomodo eum inferrent et ponerent in
facie ejus.
0605
galagidideina
J. St.
galagidedeina, rectius quidem, sed vid. ad VIII, 56.] fraujins vas du hailjan ïns. jah sai. mans bairandans ana ligra mannan. saei vas usliþa.
jah sokidedun.
0605 Et non invenientes quomodo inferrent eum ob turbam, adscendentes in tectum per tegulas posuerunt eum cum hoc lecto in mediis
coram Iesu.
0605
waiva
quomodo, gr. ποίας, Ulf. fortasse c. codd. πῶς legit.—
gasatidedun] J. St. +
gasandidedun. —midjaim] J. St. B. +
midjan.] waiva ïna ïnnatbereina jah galagidideina ïn andvairþja ïs. jah ni bigitandans. waiva ïnnatbereina ïna ïn manageins. ussteigandans
ana hrot and skaljos gasatidedun ïna miþ þamma badja ïn midjaim
0605 Et videns fidem eorum dixit ad hunc paralyticum: homo, remittuntur tibi peccata tua.
0605
du—usliþin
ad hunc paralyticum, º gr.—
afleitanda] J. St. ÷
afletanda.] faura ïesua. jah gasaiwands galaubein ïze qaþ du þamma usliþin. manna. afleitanda þus fravaurhteis
0605 Et coeperunt cogitare hi scribae et Farisaei dicentes: quis est hic, qui loquitur blasphemias? quis potest remittere peccata,
nisi unus Deus?
0605
fareisaieis
J. +
fareisaeis.—ains] ea vocula cum et graeco εἷς et μόνος respondeat, cum Griesb., Ulf. εἷς legisse, periculosius est contendere.] þeinos. jah
dugunnun þagkjan þai bokarjos jah fareisaieis qiþandans. was ïst sa saei rodeiþ
0605 Cognoscens autem Iesus cogitationes eorum, respondens dixit ad eos: quid cogitatis in cordibus vestris?
0605
hairtam ïzvaraim
J. St. +
hairtan ïzvaramma.] naiteinins. was mag afletan fravaurhtins alja ains guþ. ufkunnands þan ïesus mitonins ïze andhafjands
0605 Utrum est facilius dicere, remittuntur tibi peccata, an dicere, surge et vade.
0605
waþar
utrum, Ulf. accuratius quam gr. τί, sic VII, 42.—
azetizo] J. St. B. ÷
azeitizo.—fravaurhteis] Ulf. c. codd. º σοῦ (
þeinos).] qaþ du ïm. wa biþagkeiþ ïn hairtam ïzvaraim. waþar ïst azetizo qiþan. afletanda þus fravaurhteis
0605 Verum autem ut sciatis, quod potestatem habet hic filius hominis in terra remittere peccata, dixit ad hunc paralyticum:
ad te dico, surge, et tollens hunc lectum tuum vade in domum tuam.
0605
ïþ þan ei
editt. +
ïþ þanei, vid. M. XXVII, 46; cf.
jah þan L. XVII, 3; J. VI, 51; all. cf. ad M. XXV, 40.—
viteid] J. St. ÷
viteiþ, sic etiam
habaiþ pro
habaid.—sa] J. St. º ÷.] þau qiþan. urreis jah gagg. ïþ þan ei viteid þatei valdufni habaid sa sunus mans ana airþai afletan fravaurhtins.
qaþ du þamma usliþin. du þus qiþa. urreis jah ushafjands þata badi þeinata
0605 Et statim exsurgens in facie eorum tollens, in quo jacuit, ivit in domum suam magnificans Deum.
gagg ïn gard þeinana. jah sunsaiv usstandands ïn andvairþja ïze ushafjands. ana þammei lag. galaiþ
0605 Et stupor prehendit omnes, et magnificarunt Deum et pleni factisunt timore dicentes: quod videmus mirabilia hodierno die.
0605
gasaiwam
videmus, gr. omn. εἴδομεν.] ïn gard seinana mikiljands guþ. jah usfilmei dissat allans jah mikilidedun guþ jah fullai vaurþun
0605 Et post hoc exiit et vidit portitorem, nomine Levvi, sedentem ad telonium et dixit ad eum: sequere post me.
agisis qiþandans. þatei gasaiwam vulþaga himma daga. jah afar þata usïddja jah gasaw motari namin
0605 Et relinquens omnia surgens ivit post eum.
0605
ïddja
cod. Arg. marg.
laistida (secutus est).] laivvi sitandan ana motastada jah qaþ du ïmma. laistei afar mis. jah bileiþands allaim usstandands
0605 Et fecit coenam magnam Levvi ei in domo sua et fuit turba portitorum magna et aliorum, qui fuerunt cum iis accumbentes.
0605
þaiei
vid. ad vs. 10.] ïddja afar ïmma. jah gavaurhta dauht mikila laivveis ïmma ïn garda seinamma. jah vas managei
0605 Et murmurarunt scribae eorum et Farisaei ad discipulos ejus dicentes: cur cum his portitoribus et peccatoribus editis et
bibitis.
0606
matjid jah drigkid
ea cum aut
editis et bibitis aut
edit et bibit verti possint, Zahnio
Glossar. p. 182 Ulf. cum verss. ἐσθίει καὶ πίνει ex Mc. II, 16 legisse probabile videtur; hoc recte; sed quod cod. D etiam, in quo
ἐσθίεται καὶ πίνεται legitur, illius lectionis testem adducit, erravit, nam hanc codicis lectionem corruptam pro ἐσθίετε καὶ
πίνετε esse, nihil certius est.] motarje mikila jah anþaraize. þaiei vesun miþ ïm anakumbjandans jah birodidedun bokarjos
ïze jah fareisaieis du siponjam ïs qiþandans. duwe miþ þaim motarjam jah fravaurhtaim matjid
0605 Et respondens Iesus dixit ad eos: non indigent sani medici, sed hi insani.
0605 Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam.
jah drigkid. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. ni þaurbun hailai leikeis ak þai unhailans. ni qam
0605 Verum ii dixerunt ad eum: cur discipuli Iohannis jejunant saepe et preces faciunt, similiter etiam Farisaeorum, verum hi
tui discipuli edunt et bibunt.
0606
fareisaiei
pro
fareisaie, vid. ad III, 5; J. +
fareisaei, B. ÷
fareisaieis.—siponjos] sec. discipuli, º gr. omn. Ulf. c. verss.] laþon garaihtans ak fravaurhtans ïn ïdreiga. ïþ eis qeþun du ïmma. duwe siponjos
ïohannes fastand ufta jah bidos taujand samaleiko jah fareisaiei. ïþ þai þeinai siponjos matjand jah
0605 Tunc is dixit ad eos: non potestis filios sponsi, donec hic sponsus cum iis est, facere jejunare;
0606
ïs
J. St. B. ÷
ïesus, vid. ad Mc. I, 42.—
ïst] J. St. +
ïs.] drigkand. þaruh ïs qaþ du ïm. ni magud sununs bruþfadis. unte sa bruþfads miþ ïm ïst. gataujan
0605 at veniunt dies, et cum aufertur ab iis hic sponsus, et tum jejunant in illis diebus.
0606
jah
sec. et, º gr.; abundat alterutrum
jah et ex margine, ubi ex alio cod. positum erat, alteri loco illatum esse videtur; delendum igitur est aut h. l. aut supra;
cf. ad J. XIII, 29; XVIII, 31; Cor. I, XV, 19.] fastan. aþþan qimand dagos. jah þan afnimada af ïm sa bruþfads jah þan fastand
ïn
0605 Dixit autem etiam parabolam ad eos, quod unus assumentum vestimenti
0607 novi non ponit in vestimento vetere, alioquin, etiam hoc novum rumpit et huic veteri non convenit hoc ab hoc novo.
0606
þan
St. +
tan.—plat.] J. St. +
naat.—aiþþau] St. +
aihþau.—gatimid] Ulf. c. codd. º ἐπίβλημα.] jainaim dagam. qaþuh þan jah gajukon du ïm. þatei ainshun plat snagins niujis ni lagjid
0607 ana snagan fairnjana. aiþþau jah sa niuja aftaurnid jah þamma fairnjin ni gatimid þata af
0607 Et unus non fundit vinum novum in utres veteres, alioquin disrumpit hoc novum vinum hos utres et ipsum effunditur et hi
utres perduntur.
þamma niujin. jah ainshun ni giutid vein niujata ïn balgins fairnjans. aiþþau distairid þata
0607 Sed vinum novum in utres novos fundunt, et ambo conservantur.
0607
giutand
fundunt, gr. βλητέον; sic. Mc. II, 22.] niujo vein þans balgins jah silbo usgutniþ jah þai balgeis fraqistnand. ak vein juggata
ïn balgins
0607 Et unus bibentium vetus, non statim vult novum, dicit enim: hoc vetus melius est.
0607
driggandane
sic cod. Arg. et ita quidem, ut syllaba
drig sit ultima plagulae, reliqua verbi pars
gandane in sequente plagula scripta sit; Ih. Z. ÷
driggkandane, uti in cod. Arg. h. l. sic etiam Eph. V, 18 legitur.—
fairni] J. St. +
fairnji.—qiþiþ] J. +
qiþ.—fairnjo] J. St. B. +
fairnji.] niujans giutand jah bajoþs gafastanda. jah ainshun driggandane fairni. ni suns vili jugg. qiþiþ auk. þata
0607 Et factum-est in sabbato secundo primo ire ei per satum, et vellerunt aristas discipuli ejus et ederunt conterentes manibus.
0607
ahsa
gr. omn. post
ïs.] fairnjo batizo ïst. jah varþ ïn sabbato anþaramma frumin gaggan ïmma þairh atisk. jah raupidedun
0607 Verum quidam Farisaeorum dixerunt ad eos: quid facitis, quod non fas est facere in sabbati diebus?
0607
sabbato dagam
editt. ut semper + jet., vid. vs. 6
daga sabbato.] ahsa siponjos ïs jah matidedun bnauandans handum. ïþ sumai fareisaie qeþun du ïm. wa taujid.
0607 Et respondens ad eos Iesus dixit: non hoc legistis, quod fecit David, cum famelicus esset, ipse et qui cum eo fuerunt?
0607
ïesus qaþ
¶ gr.] þatei ni skuld ïst taujan ïn sabbato dagam. jah andhafjands viþra ïns ïesus qaþ. ni þata ussuggvud.
0607 quomodo introiit in domum Dei et panes propositionis sumpsit et dedit his cum eo exsistentibus, quos non fas est edere,
nisi unis sacerdotibus.
0607
gaf
Ult. c. codd. et vers. º καί—
visandam] exsistentibus, º gr. omn., Ulf. ex Mc. II, 26.] þatei gatavida daveid. þan gredags vas. silba jah þaiei miþ ïmma vesun.
waiva ïnngalaiþ ïn gard guþs jah hlaibans faurlageinais usnam jah matida jah gaf þaim miþ sis visandam. þanzei ni skuld ïst
0607 Et dixit ad eos, quod dominus est hic filius hominis et huic sabbati diei.
matjan nibai ainaim gudjam. jah qaþ du ïm. þatei frauja ïst sa sunus mans jah þamma sabbato daga.
0607 Et factum-est autem in alio die sabbati ire ei in synagogam et docere, et fuit illic homo, et manus ejus haec dextra fuit
arida.
jah varþ þan ïn anþaramma daga sabbato galeiþan ïmma ïn synagogein jah laisjan. jah vas jainar
0607 Observarunt autem hi scribae et Farisaei, an in sabbati die sanaret, ut invenirent facultatem ad accusandum eum.
0607
til du vrohjan
facultatem ad accusandum pro gr. κατηγορίαν; haud ita recte Griesb. statuit, Ulf. κατηγορεῖν legisse.] manna. jah handus
ïs so taihsvo vas þaursus. vitaidedunuh þan þai bokarjos jah fareisaieis. jau ïn
0607 Verum is scivit cogitationes eorum et dixit ad hunc hominem hunc aridam habentem manum; surge et sta in mediis. Tunc is
surgens stetit.
sabbato daga leikinodedi. ei bigeteina til du vrohjan ïna. ïþ ïs vissuh mitonins ïze jah qaþ du þamma mann þamma þaursja
habandin handu. urreis jah stand ïn midjaim. þaruh ïs urreisands gastoþ.
0607 Dixit autem Iesus ad eos: interrogo vos, quid fas est sabbati diebus, bene facere, an male facere, animam servare an perdere?
qaþ þan ïesus du ïm. fraihna ïzvis. wa skuld ïst sabbato dagam. þiuþ taujan þau unþiuþ taujan. saivala
0607 Et adspiciens omnes eos dixit ad eum: protende hanc manum tuam. Tunc is protendit, et stetit haec manus ejus, sicut haec
altera.
0608
ufrakida
protendit, gr. ἐποίησεν] ganasjan þau usqistjan. jah ussaiwands allans ïns qaþ du ïmma. ufrakei þo handu þeina. þaruh
0607 Verum ii pleni facti-sunt insipientia et locuti-sunt ad se invicem, quid facerent huic Iesu.
0608
tavidideina
J. St. rectius
tavidedeina, sed vid. ad VIII, 56.—
þamma] vid. ad Mc. XV, 15.] ïs ufrakida. jah gastoþ so handus ïs svasve so anþara. ïþ eis fullai vaurþun unfrodeins jah rodidedun
0607 Et factum-est in diebus his, ut exiret Iesus in montem orare et fuit noctem pervigilans in prece Dei.
0608
ei usïddja
ut exiret, gr. ἐξῆλθεν omissa particula; Ulf. sequitur libros. qui ἐξελθεῖν αὐτόν habent, cf. VIII, 1.—
ïesus] J. St. B. ÷
ïs, vid. ad Mc. I, 42.—
þairhvakands] cod. Arg. +
þairhvakands, vid. ad M. V, 15.] du sis misso. wa tavidideina þamma ïesua. jah varþ ïn dagam þaim ei usïddja ïesus ïn fairguni bidjan
0607 Et cum fieret dies, advocavit discipulos suos et eligens ex iis duodecim, quos etiam apostulos vocavit,
0608
ïm
J. St. +
ïn, sic V. 39.] jah vas naht þairhvakands ïn bidai guþs. jah biþe varþ dags atvopida siponjans seinans jah gavaljands
0607 Simonem, quem etiam vocavit Petrum, et Andream, fratrem ejus, Iacobum et Iohannem, Filippum et Barthulomaeum.
us ïm tvalib. þanzei jah apaustuluns namnida. seimon. þanei jah namnida paitru. jah andraian
0607 Maththaeum et Thomam, Iacobum hunc Alfaei et Simonem hunc vocatum Zeloten,
0608
maþþaiu
vid. ad M. IX, 9.] broþar ïs. ïakobu jah ïohannen. filippu jah barþulomaiu. maþþaiu jah þoman. ïakobu þana alfaius
0607 Iudam Iacobi et Iudam Iscarioten, qui etiam factus-est tradens eum.
0608
ïna
eum, º gr. omn.] jah seimon þana haitanan zeloten. ïudan ïakobaus jah ïudan ïskarioten. saei jah varþ galevjands
0607 Et iens deorsum cum iis stetit in loco plano et grex discipulorum ejus et cohors magna populi ab omni Iudaea et Ierusalem
et horum praeter mare Tyrorum et Sidonorum et
0609 aliarum urbium,
0608
atgaggands
cod. Arg. +
atgaggaggands, cf. ad Cor. II, X. 12.—
hiuma] sic editt cum cod. Arg. h. l. et VIII, 4 pro
hiuhma, vid. ad M. V, 15.—
faur marein] J. St. Z. + jct.—
jah—baurge] et aliarum urbium, º gr. omn.; sine dubio ea verba ex cod., qui pro Ἱερουσαλὴμ—Σιδῶνος habebat ἄλλων
0609 πόλεων, in margine posita, qui codicem argenteum scripsit, in textum intulit.] ïna. jah atgaggands dalaþ miþ ïm gastoþ ana
stada ïbnamma jah hiuma siponje ïs jah hansa mikila manageins af allamma ïudaias jah ïairusalem. jah þize faur marein tyre
jah seidone jah anþaraizo
0609
0609 qui venerunt audire eum et sanare se morbis suis, et hi vexati a spiritibus impuris et sanati facti-sunt.
baurge. þaiei qemun hausjan ïmma jah hailjan sik sauhte seinaizo. jah þai anahabaidans fram ahmam
0609 Et omnis turba quaesiverunt attingere eum, nam potentia ab eo exiit et sanavit omnes.
unhrainjaim jah gahailidai vaurþun. jah alla managei sokidedun attekan ïmma. unte mahts af ïmma
0609 Et is extollens oculos suos ad discipulos suos dixit: beati vos pauperes spiritu, nam vestrum est regnum coelorum;
0609
siponjam seinaim
J. St. +
siponje seinai, B. +
siponje seinaize; in cod. Arg. quid scriptum fuerit, cognosci hodie non potest, quod cum Ih. dedimus, constructio postulat praepositionis
du.—jus] vos, gr. οἱ, sic Ulf. pronomen personale vocativo addere solet, ubi Graeci articulo utuntur, vid. M. VI, 11
atta unsar þu ïn himinam. VII, 23; Mc. IX, 25; L. IV, 23; VI, 25; Eph. VI, 9; morem Graecorum raro imitatur: Mc. XV, 29 sq.
o sa gatairands þo alh nasei þuk! aut L. IX, 41
o kuni! saepius omittit pronomen, ut Mc. X, 47, L. VII, 54; J. XIX, 3; aut interjectionem, ut Rom. IX, 20
manna!—ahmin] spiritu º gr.; J. St. addit ÷
nu.—himine] coelorum, gr. omn. θεοῦ.] usïddja jah ganasida allans. jah ïs ushafjands augona seina du siponjam seinaim qaþ. audagai jus
0609 beati vos famelici nunc, nam saturi fitis; beati vos flentes nunc, nam exhilaramini;
0609 fin. J. St. signum lacunae post
ufhlohjanda ponunt, sed in cod. Arg. nihil additur; illi viri docti in errorem sunt inducti, quod in extrema lineae parte librarius nihil
scripsit (id quod saepius factum esse vidimus) et quae litterae exstare videntur, eae ex aversa parte plaqulae pervaserunt.
unledans ahmin. unte ïzvara ïst þiudangardi himine. audagai jus gredagans nu. unte sadai vairþiþ.
0609 beati estis, cum odiunt vos homines et separant vos et exprobrant et ejiciunt nomen vestrum uti malum ob filium hominis.
0609
sijuþ
Hz. º +—
fijand] J. St. +
fijond. —jah] pr., Ulf. º ὅταν.] audagai jus gretandans nu. unte ufhlohjanda. audagai sijuþ. þan fijand ïzvis mans jah afskaidand
0609 Gaudete in illo die et exsultate, nam ecce, merces vestra multa in coelis; secundum hoc enim fecerunt profetis patres eorum.
0609
laikid
J. St. B. +
laikod.—himinam] coelis, gr. οὐρανῷ.—
praufetum] sic cod. Arg.; J. St. B. +
praufetun.] ïzvis jah ïdveitjand jah usvairpand namin ïzvaramma sve ubilamma ïn sunaus mans. faginod ïn jainamma daga jah laikid. unte
sai. mizdo ïzvara managa ïn himinam. bi þamma auk tavidedun praufetum
0609 At vae vobis his divitibus, nam jam habetis consolationem vestram;
0610
ju
jam, º gr. omn.; J. St. ÷
nu.—gaþlaiht.] J. +
gaþrafst. St. +
gaþod et pro eo Glossar. p. 56 +
gadaliþ, Z. inepte
laþon proponit, quod verbum h. l. sensum vix tolerabilem praebet; in cod. Arg. legitur, quod B. dedit, vid. etiam Cor. II, I, 3
seqq. VII, 4, 7.]
0609 vae vobis, vos saturi nunc, nam famelici fitis; vae vobis, vos ridentes nunc, nam lugere et flere incipitis;
0610
sadans
St. +
sandans.—nu] pr. nunc, º gr.—
duginnid] incipitis, º gr. omn.; Ulf. ad indicandum tempus futurum addidit; pro eo tempore, quo ejus lingua caret, praesens ponere
solet, sed aliquoties illum defectum ita explet, ut circumscriptione quadam utatur, additis verbis praeter
duginnan etiam
haban (habere),
skulan (debere),
munan (cogitare),
sik skaftjan (praeparare).] attans ïze. aþþan vai ïzvis þaim gabeigam. unte ju habaid gaþlaiht ïzvara. vai ïzvis jus sadans
0609 vae cum bene vobis dicunt omnes homines, similiter enim fecerunt falsis-profetis patres eorum.
0610
allai
omnes, º gr.] nu. unte gredagai vairþiþ. vai ïzvis jus hlahjandans nu. unte gaunon jah gretan duginnid. vai þan
0609 Sed vobis dico bis audientibus: amate hos odientes vos, bene facite his odientibus vos,
0610
fijandam
cod. Arg. marg.
hatjandam (odientibus); erravit autem librarius, nam signum glossae non verbo
fijandam, ad quod pertinet glossa, sed verbo
hatandans appinxit.] vaila ïzvis qiþand allai mans. samaleiko allis tavidedun galiugapraufetum attans ïze. akei ïzvis qiþa
0609 benedicite his maledicentibus vobis, orate pro his violentantibus vos.
0610
fram
vid. ad II, 24.] þaim hausjandam. frijod þans hatandans ïzvis. vaila taujaid þaim fijandam ïzvis. þiuþjaiþ þans fraqiþandans
0609 Huic percutienti te in maxillam, trade ei etiam alteram, et huic sumenti a te vestem, etiam tunicam ne prohibeas.
0610
ïimma
ei, º gr.] ïzvis. bidjaid fram þaim anamahtjandam ïzvis. þamma stautandin þuk bi kinnu galevei
0609 Cuique autem orantium te da et ab hoc sumente tuum ne exige.
ïmma jah anþara. jah þamma nimandin af þus vastja jah paida ni varjais. wammeh þan bidjandane
0609 Et sicut vultis, ut faciant vobis homines, etiam vos faciatis iis similiter.
þuk gif jah af þamma nimandin þein ni lausei. jah svasve vileid ei taujaina ïzvis mans jah jus taujaid
0609 At si amatis hos amantes vos, quid vobis mercedum est? et enim hi peccatores hos amantes se amant.
0610
aþþan
at, gr. omn. καί] ïm samaleiko. aþþan jabai frijod þans frijondans ïzvis. wa ïzvis laune ïst. jah auk þai fravaurhtans þans
0609 Et si bene faciatis his bene facientibus vobis, quid vobis mercedum est? et enim hi peccatores hoc ipsum faciunt.
frijondans sik frijond. jah jabai þiuþ taujaid þaim þiuþ taujandam ïzvis. wa ïzvis laune ïst. jah auk
0609 Et si commodatis, a quibus speratis accipere, quid vobis mercedum est? et enim peccatores peccatoribus commodant, ut accipiant
aequale.
0610
þaimei
J. St. B. Hz. ÷
þammei.] þai fravaurhtans þata samo taujand. jah jabai leiwid. fram þaimei veneid andniman. wa ïzvis laune
0609 Verumtamen amate hos inimicos vestros, bene facite et commodate non quidquam exspectantes, et fit merces vestra multa et
fitis filii summi, nam is bonus est his inutilibus et malis.
0610
ïzvarans
Ulf. º καὶ.—
jah] tert., Z. +
ja. —unfagram] J. St. +
unfairam.] ïst. jah auk fravaurhtai fravaurhtaim leiwand. ei andnimaina samalaud. sveþauh frijod þans fijands ïzvarans. þiuþ taujaid
jah leiwaid ni vaihtais usvenans. jah vairþiþ mizdo ïzvara managa jah vairþiþ
0609 Fiatis misericordes, sicut etiam pater vester misericors est;
0610
vairþaid
Ulf. c. codd. º οὖν.—
svasve] cod. Arg. +
svave.—ïzvar] J. St. +
ïzvara.] sunjus hauhistins. unte ïs gods ïst þaim unfagram jah unseljam. vairþaid bleiþjandans svasve jah
0611
0609 et ne judicate, ut non
0611 judicemini; ne condemnetis et non condemnamini; absolvatis et absolvimini.
0611
ei
ut, gr. καί; sed vid. ad J. XVI, 17.] atta ïzvar bleiþs ïst. jah ni stojid. ei ni stojaindau. ni afdomjaid jah ni afdomjanda.
fraletaid jah fraletanda.
0611 Detis et datur vobis; mensura bona et superplena et concussa et superfusa datur in sinum vestrum, hac enim ipsa mensura,
qua mensuratis, mensuratur vobis.
0611
jah
sec. et, º gr.—
ufarfulla] superplena. gr. πεπιεσμένον, cui cum gothicum verbum non satis respondeat, Ulfilam περισσόν legisse B. suspicatur. —
gibada] sec. datur, gr. omn. δώσουσι, cf. vs. 44.—
mitid] sic et B. conjectura, Ih. etiam (in adnotatione ad Hz.) probata, dedimus; cod. Arg. et editt. +
mitad; librarius sequenti
mitada in errorem inductus esse videtur.] gibaid jah gibada ïzvis. mitads goda jah ufarfulla jah gavigana jah ufargutana gibada
ïn barm
0611 Dixit autem parabolam iis: num potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadunt?
0611
þan
St. +
tan.—ïm] J. St. +
ïn.—dal gadriusand] editt. +
dalga driusand, vid. ad Mc. XII, 1.] ïzvarana. þizai auk samon mitadjon. þizaiei mitid. mitada ïzvis. qaþuh þan gajukon ïm. ïbai
0611 Non est discipulus super magistrum suum, verum paratus quisque fiat uti magister ejus.
0611
gamanvids
J. St. +
gaustaujane manvids, B. +
ga ustaujane manvids; cod. Arg.
gamanvids et in marg.
ustauhans (perfectus), quod cum jam B. legerit et evidenter scriptum sit, Ihrium miramur dicere in cod.
ustaubans legi.] mag blinds blindana tiuhan. niu bai ïn dal gadriusand. nist siponeis ufar laisari seinana. ïþ gamanvids
0611 At quid vides festucam in oculo fratris tui, verum trabem in tuo oculo non vides?
0611
gaumeis
sec., J. St. +
gaumjeis.] warjizuh vairþai sve laisaris ïs. aþþan wa gaumeis gramsta ïn augin broþrs þeinis. ïp anza ïn
0611 Aut quomodo potes dicere ad fratrem tuum: frater, sine, ego ejicio festucam hanc in oculo tuo; ipse in oculo tuo trabem
non videns, hypocrita, ejice antea hanc trabem ex oculo tuo et tum videas ejicere festucam hanc in oculo fratris tui.
0611
ïk
ego, º gr. omn.] þeinamma augin ni gaumeis. aiþþau waiva magt qiþan du broþr þeinamma. broþar let. ïk usvairþa gramsta þamma
ïn augin þeinamma. silba ïn augin þeinamma anza ni gaumjands. liuta. usvairp faurþis þamma anza us augin þeinamma. jah þan
gaumjais usvairpan gramsta þamma ïn augin broþrs
0611 Non enim est arbor bona faciens fructum malum, neque arbor mala faciens fructum bonum.
0611 Quaeque enim arborum ex proprio fructu nota est, non enim de spinis colliguntur ficus, neque de rubo calcantur uvae.
0611
lisanda—trudanda
colliguntur—calcantur, gr. omn. συλλέγουσι—τρυγῶσι, cf. vs. 38. Caeterum gothicum
trudan calcare (X, 19) , conculcare (VIII, 5) , graeco τρυγᾶν (metere, vindemiare) omnino non respondet; et si quis Ulf. sensum
potius quam verba respexisse dicat, tum
us aiwatundjai non ita apte appositum videtur; nos hunc locum in eorum numero habemus, ubi graecorum verborum significationem non satis
intellexit, vid. ad. I, 5.—
veinabasja] uvae
0612 (plur.), gr. σταφυλήν; caeterum J. +
veinabasjan, St. +
vainabasjan.] þeinis. ni auk ïst bagms gods taujands akran ubil. nih þan bagms ubils taujands akran god. warjizuh raihtis bagme us svesamma
akrana uskunþs ïst. ni auk us þaurnum lisanda smakkans. nihþan us
0611 Bonus homo e bono thesauro cordis sui profert bonum et malus homo e malo thesauro cordis sui profert malum; exque enim abundantia
cordis loquitur os ejus.
0612
usbairid
pr. St. +
nsbairid] aiwatundjai trudanda veinabasja. þiuþeigs manna us þiuþeigamma huzda hairtins seinis usbairid þiuþ. jah ubils manna us ubilamma
huzda hairtins seinis usbairid ubil. uzuh allis ufarfullein hairtins
0611 At quid me vocatis domine, domine! et non facitis, quod dico?
0611 Quisque hic iens ad me et audiens verba mea et faciens ea, ostendo vobis, cui similis est.
0612
vaurda meina
¶ gr. omn.—
galeiks ïst] ¶ gr. omn.] rodeid munþs ïs. aþþan wa mik haitid. frauja frauja. jah ni taujid. þatei qiþa. wazuh sa gaggands
0611 Similis est homini aedificanti domum, qui fodit et profundum-fecit et posuit fundamentum super saxum; in inundatione autem
facta irruit aqua contra illam domum et non potuit commovere eam, fundata enim fuit super hoc saxo.
0612
at garunjon
J. +
atarunjan, St. +
at garunjan, B. +
atgarunjan.—bistagq awa] J. +
bistagun awa, St. +
bistaguna wa.—ana] sec., J. St. +
and.] du mis jah hausjands vaurda meina jah taujands þo. ataugja ïzvis. wamma galeiks ïst. galeiks ïst mann timrjandin razn. saei
grob jah gadiupida jah gasatida grunduvaddjau ana staina. at garunjon þan vaurþanai bistagq awa bi jainamma razna jah ni mahta
gavagjan ïta. gasulid auk vas ana þamma staina
0611 Verum hic audiens et non faciens similis est homini aedificanti domum super terram sine fundamento, cui irruit fluctus et
statim cecidit, et facta-est haec eversio hujus domus magna.
0612
þatei
si pro particula relativa aut causali accipitur, sensus omnino turbatur; gr. omn. ᾗ referendum ad οἰκία pendet a προσέῤῥηξεν.
Si Gothus graecorum lectionem ad verbum exprimere vellet,
bi þammei debebat scribere; nam praepositio
bi vel
du vel
viþra verbo
stigqan conjungi solet (M. VII, 25, 27; L. IV, 11; XIV, 31; Rom. IX, 32) ; si
þatei ad
razn pertinet, id quod sensus postulat, Ulf. constructionem mutavit, quod saepius fecit, sed h. l. audacius.—
bistagq]. J. St. +
bistagun.—flodus] J. St. B. +
awaflodus; cod. Arg. marg.
awa (fluvius): glossam viri illi docti in textum intulerunt.—
gadraus] suspicamur, Ulf. c. gr. συνέπεσε legisse.] ïþ sa hausjands jah ni taujands galeiks ïst mann timrjandin razu ana airþai ïnuh
grunduvaddju. þatei
0611 Cum autem expleret omnia haec verba sua in aures turbae, ivit in Cafarnaum.
bistagq flodus jah suns gadraus. jah varþ so usvalteins þis raznis mikila. biþe þan usfullida alla þo vaurda
0611 Centurionum autem cujusdam servus aegrotans morti-propinquus, qui fuit
0613 ei carus.
0612
svultavairþja
Z. + div.; J. St. B. +
svulta vairþid; svultavairþja = ad mortem vergens i. e. morti appropinquans (Grim. II. 577) ; gr. ἤπελλε τελευτᾶν, forma concreta praecedente abstracta
habet, in quo diligens lector offendere possit.] seina ïn hliumans manageins. galaiþ ïn kafarnaum. hundafade þan sumis skalks
siukands svultavairþja.
0613
0613 Audiens autem de Iesu misit ad eum seniores Iudaeorum orans eum, ut veniret et sanaret hunc servum ejus.
0613
qimi
sic cod. Arg.; Hz. ÷
qemi, vid. ad VIII, 56.] saei vas ïmma svers. gahausjands þan bi ïesu ïnsandida du ïmma sinistans ïudaie bidjands
0613 Verum ii venientes ad Iesum orarunt eum sollicite dicentes, quod dignus est, cui praestas hoc,
0613
fragibis
J. St. B. +
frambis.] ïna. ei qimi jah ganasidedi þana skalk ïs. ïþ eis qimandans at ïesua bedun ïna usdaudo
0613 nam amat gentem nostram et synagogam is aedificavit nobis.
0613
synagogein
vid. ad M. XXVII, 62.] qiþandans. þatei vairþs ïst þammei fragibis þata. unte frijoþ þiuda unsara jah synagogein ïs gatimrida
0613 Verum Iesus ivit cum iis et amplius non procul exsistente eo hac domo, misit ad eum hic centurio amicos dicens ad eum: domine,
ne urge te, nam non sum dignus, ut sub tectum meum intres,
0613
ïm
pr., J. St. +
ïn.—ïmma] pr., gr. omn. post
juþan.—du ïmma] sec., J. º +.] unsis ïþ ïesus ïddjuh miþ ïm jah juþan ni fairra visandin ïmma þamma garda ïnsandida du ïmma. sa hundafads
frijonds qiþands du ïmma. frauja. ni draibei þuk. unte ni ïm vairþs ei uf hrot mein
0613 ideoque non me ipsum dignum aestimavi, ad te venire, sed dic verbum, et sanatur hic puer meus.
ïnngaggais. duþei ni mik silban vairþana rahnida at þus qiman. ak qiþ vaurda jah gahailnid sa
0613 Et vero enim ego homo sum sub imperio constitutus, habens sub me ipso milites, et dico ad hunc: vade, et vadit, et alteri:
veni huc, et venit; et ad servum meum: fac hoc, et facit.
0613
mis silbin
J. B. + jct. uti vs. 49 et saepius, St. +
missisbin.—her] huc, º gr. omn.] þiumagus meins. jah þan auk ïk manna ïm uf valdufnja gasatids. habands uf mis silbin gadrauhtins. jah qiþa
du þamma. gagg. jah gaggid. jah anþaramma. qim her. jah qimid. jah du skalka meinamma.
0613 Audiens autem hoc Iesus miratus est eum, et vertens se ad hanc sequentem se turbam dixit: amen dico vobis, non in Israele
talem fidem inveni.
0613
amen
amen, º gr.] tavei þata. jah taujid. gahausjands þan þata ïesus sildaleikida ïna jah vandjands sik du þizai afarlaistjandein
sis managein qaþ. amen qiþa ïzvis. ni ïn ïsraela svalauda galaubein bigat.
0613 Et convertentes se hi missi ad domum invenerunt hunc aegrotum servum sanum.
0613 Et factum-est in hoc postero die, ivit in oppidum vocatum Naen, et comitati-sunt eum discipuli ejus multi et turbae multum.
0613
afar daga
St. Z. + jct.—
naen] in cod. Arg.
maen scriptum esse videtur: caeterum gr. omn. Ναΐν.] jah gavandjandans sik þai ïnsandidans du garda bigetun þana siukan skalk
hailana. jah varþ ïn þamma afar daga. ïddja ïn baurg namnida naen. jah midïddjedun ïmma siponjos ïs ganohai jah
0613 Cum autem prope esset portae hujus oppidi, tunc, ecce, elatus fuit mortuus, filius unicus matri suae, et ea ipsa vidua,
et turba hujus oppidi multa cum ea.
0613
vidovo
vid. ad IV, 13.—
managei] J. St. +
managai.—si silbo] ea ipsa, gr. αὕτη.—
ganoha] Ulf. c. codd. º ἦν.] manageins filu. biþeh þan newa vas daura þizos baurgs. þaruh sai. utbaurans vas naus. sunus ainaha
0613 Et videns hanc dominus Iesus misertus-est super eam et dixit ad eam: ne fle.
0613
frauja ïesus
dominus Iesus; gr. alii κύριος, alii Ἰησοῦς; utrumque Ulf. et cod. 225 conjungït.] aiþein seinai. jah si silbo vidovo. jah
managei þizos baurgs ganoha mïþ ïzai. jah gasaiwands
0613 Et accedens attigit feretrum, verum hi portantes steterunt, et dixit: adolescens, ad te dico, surge!
þo frauja ïesus ïnfeinoda du ïzai jah qaþ du ïzai. ni gret. jah duatgaggands attaitok wilftrjom.
0613 Et surrexit hic mortuus et coepit loqui, et reddidit eum matri ejus.
0613
dugann
St. +
dugan.] ïþ þai bairandans gastoþun jah qaþ. juggalaud du þus qiþa. urreis. jah ussat sa naus jah dugann
0613 Obsedit autem omnes timor, et magnificarunt Deum dicentes: quod profeta magnus exstitit in nobis et quod visitavit Deus
populum suum.
0614
allans agis
¶ gr. omn.—
mikilidedun] J. St. B. +
mikelidedun.—qiþandans] lh. h. l. adnotat: Gothus lineolam illam, notam τοῦ
n, syllabae ultimae superinducere neglexit; sed errat vir doctus, nam illa lineola clarissime supra est ducta.—
seinaizos] St. +
seinazos.] rodjan, jah atgaf ïna aiþein ïs. dissat þan allans agis. jah mikilidedun guþ qiþandans. þatei praufetus
0613 Et exiit hoc verbum in omnem Iudaeam de eo et in omnes vicinos.
mikils urrais ïn unsis jah þatei gaveisoda guþ manageins seinaizos. jah usïddja þata vaurd
0613 Et nuntiarunt Iohanni discipuli ejus de omni hoc;
0613 et advocans duos discipulorum suorum Iohannes misit eos ad Iesum dicens: tu es hic veniens, an aliumne exspectemus?
0614
tvans
Ulf. c. cod. D. et verss. º τινάς.—
ïns] eos, º gr. omn.] and alla ïudaia bi ïna jah and allans bisitands. jah gataihun ïohannen siponjos ïs bi alla þo. jah athaitands
tvans siponje seinaize ïohannes ïnsandida ïns du ïesua qiþands. þu ïs sa qimanda þau
0613 Venientes autem ad eum hi viri dixerunt: Iohannes hic baptizans misit nos ad te dicens: tu es hic veniens, an aliumne exspectemus?
0614
venjaima
St. +
venjaina.] anþaranu venjaima. qimandans þan at ïmma þai vairos qeþun. ïohannes sa daupjands ïnsandida
0613 In autem hac hora sanavit multos a morbis et plagis et spiritibus malis et caecis multis reddidit visum.
0614
ahmane ubilaize
St. +
ahmanum; B. conjectura
ahmam ubilaim non necessaria est, construuntur enim verba medendi et sanandi et cum genitivo (L. V, 15; VI, 18; VIII, 2) et cum praepositione
af (Mc. V, 29, 34) . Locos, ubi Ulf. constructionem mutat, habes hos: IV, 25
galuknoda himins du jeram þrim jah menoþs saihs. Mc. I, 6
vas gavasiþs taglam jah gairda; cf. ad Cor. II, XII, 21.] ugkis du þus qiþands. þu ïs sa qimanda þau anþaranu venjaima. ïnu þan þizai weilai gahailida
0613 Et respondens Iesus dixit ad eos: euntes nuntiate Iohanni, quod vidistis et audivistis, quod caeci vident, claudi ambulant,
leprosi mundantur, muti
0615 audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur.
0614
gateihats
Z. +
gataihats.] managans af sauhtim jah slahim jah ahmane ubilaize jah blindaim managaim fragaf siun. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm. gaggandans
gateihats ïohannen. þatei gasewuts jah gahausideduts.
0615 þatei blindai ussaiwand. haltai gaggand. þrutsfillai gahrainjanda. baudai gahausjand. naveis urreisand.
0615 Et beatus est omnis, qui non scandalizatur in me.
0615 In abeuntibus autem his legatis Iohannis coepit loqui ad turbam de Iohanne: quid exiistis in desertum videre, arundinem
a vento motam?
0615
at galeiþandam
St. Z. + jct.; J. +
afgaleiþandam.] unledai vailamerjanda. jah audags ïst sawazuh saei ni gamarzjada ïn mis. at galeiþandam þan þaim airum ïohannes dugann rodjan
du managein bi ïohannen. wa usïddjeduþ ïn auþida saiwan. raus fram
0615 Sed quid exiistis videre, hominem in mollibus vestibus vestitum? Ecce, hi in vestibus splendentibus et cibo exsistentes
in regum aulis sunt.
0615
vulþagaim
J. St. B. +
vulþanaim.—fodeinai] cibo, Ulf. τροφῇ pro τρυφῇ legisse jam Maresh. et B. recte viderunt, nisi forte ad
fodeinai ex praecedentibus
vulpagai subintelligendum esse aliquis suspicatur, ut
fodeins vulþaga (lautus cibus) graeco τρυφή respondeat; id autem artificiosius ne sit admodum veremur.—
þiudangardjom] J. St. +
þiudangardja, B. +
þiudangardjan (scilicet in cod.—
on pro—
om exaratum esse videtur).] vinda vagid. akei wa usïddjeduþ saiwan. mannan ïn hnasqjaim vastjom gavasidana. sai. þai ïn
0615 Sed quid exiistis videre, profetam? utique dico vobis, etiam magis profeta.
0615
jai
J. St. +
jah.—praufetu] sec., vid. ad I, 54.] vastjom vulþagaim jah fodeinai visandans ïn þiudangardjom sind. akei wa usïddjeduþ saiwan.
0615 Hic est, de quo scriptum est: ecce, ego mitto angelum meum prae facie tua, qui parat viam tuam prae te.
0615
þanei
J. St. +
þamei.] praufetu. jai qiþa ïzvis. jah mais praufetu. sa ïst bi þanei gamelid ïst. sai. ïk ïnsandja aggilu meinana
0615 Dico enim vobis: major in natis mulierum profeta Iohanne, hoc baptizante, unus non est, verum hic minor eo in regno Dei
major eo est.
0615
baurim
J. St. +
bauran.—nist] J. St. B. +
ni ïst.—ïmma] pr. et, º gr. omn.] faura andvairþja þeinamma. saei gamanveid vig þeinana faura þus. qiþa allis ïzvis. maiza ïn baurim qinono
praufetus ïohanne þamma daupjandin ainshun nist. ïþ sa minniza ïmma ïn þiudangardjai
0615 Et omnis turba audiens et portitores justum judicarunt Deum baptizati baptismo Iohannis.
0615
gahausjandei
J. St. ÷
gahausjandans.—garaihtana domidedun guþ] J. St.
garaihta . . . . . ; haec cum sequentibus in cod. Arg. omnino evanuerunt.] guþs maiza ïmma ïst. jah alla managei gahausjandei jah motarjos garaihtana
domidedun guþ ufdaupidai
0615 Verum Farisaei et legis-periti consilium Dei improbarunt in se, non baptizati ab eo.
0615
frageþun ana
J. St. +
frakunþ . . . . B. Hz. Z. +
frajeþun and. Quod dedimus
fraqeþun. id analogia linguae postulat, cum neque ex
jaþan (B. lh.), nec ex
jaiþan (Z.) illud
jeþun nasci possit; neque in cod. Arg. ullum vestigium partis
j litterae apparet, quae subter lineam ducitur. Verbum
fraqiþan, proprie maledicere (M. XXV, 41; Mc. XI, 21; all.) significans, h. l. significationem contemnendi, repudiandi (alias
0616
ufbrikan Mc. VI, 26) induit.
And, quod pro
ana legunt, quia sensum huic loco alienum praebet, probari omnino non potest, neque lh.
ana, quod prius conjecerat (nam in cod. Arg. clare cognosci jam non potest) Benzelii auctoritate motus, rejicere debebat; ad reddendum
graecum εἰς ἑαυτούς (contra se, in detrimentum suum) nihil aptius est, quam
ana sik, cf. M. XXVII, 13; Mc. III, 26; XIV, 55; J. XVIII, 29; Cor. II, X, 2.] daupeinai ïohannis. ïþ fareisaieis jah vitodafastjos
runa guþs fraqeþun ana sik ni daupidai
0615 Cui jam similo hos homines hujus generis et cui sint similes?
0616 Ab initio versus J. St.
qaþ þan frauja. e nonnullis gr. addunt, quod cod. Arg. non agnoscit.
0615 Similes sunt pueris his in foro sedentibus et vocantibus se invicem et dicentibus: tibiis-cecinimus vobis et non saltavistis;
lamentati-sumus vobis et non ploravistis.
0616
seina misso
editt. + jct.—
sviglodedum] J. St. +
svigalodedum.—gaunodedum] cod. Arg. marg. synonymum
hufum e M. XI, 17.] fram ïmma. we nu galeiko þans mans þis kunjis jah we sijaina galeikai. galeikai sind barnam þaim ïn garunsai
sitandam jah vopjandam seina misso jah qiþandam. sviglodedum ïzvis jah ni plinsideduþ.
0615 Prodiit enim Iohannes hic baptizans, nec panem edens, nec vinum bibens, et dicitis: daemonem habet;
0616
nih
sec. J. St. ÷
ni] gaunodedum ïzvis jah ni gaigrotuþ. urrann raihtis ïohannes sa daupjands nih hlaif matjands nih vein
0615 prodiit filius hominis edens et bibens, et dicitis: ecce, homo deverator et vinolentus, amicus portitorum et peccatorum.
0616
afetja
J. St. B. +
afetei.] drigkands. jah qiþiþ. unhulþon habaiþ urrann sunus mans matjands jah drigkands. jah qiþiþ. sai.
0615 Et justificata fuit sapientia a filiis suis omnibus.
0616
seinaim
J. +
seinama, St. +
seinamma.] manna afetja jah veindrugkja. frijonds motarje jah fravaurhtaize. jah gasunjoda varþ handugei fram
0615 Oravit autem eum quidam Farisaeorum, ut ederet cum eo, et adiens in domum hujus Farisaei accubuit.
0616
ïna sums
¶ gr. omn.] barnam seinaim allaim. baþ þan ïna sums fareisaie ei matidedi miþ ïmma. jah atgaggands ïn gard
0615 Tunc ecce, mulier in hoc oppido, quae fuit peccatrix et cognoscens, quod accubuit in domo hujus Farisaei, afferens alabastrum
balsami
0616
sei
J. St. B. +
so.—jah] et, º gr.; J. St. +
sah.—ïn razna] J. +
ïn gard, St. +
and gard. —þis fareisaiaus briggandei] J. St. +
fareisaie brinjandei omissa ultima versus parte—
alabalstraun] B. +
alabaastraum; gr. omn. ἀλάβαστρον.] þis fareisaiaus anakumbida. þaruh sai. qino ïn þizai baurg. sei vas fravaurhta jah ufkunnandei. þatei
0615 et stans ante pedes ejus retro flens coepit rigare pedes ejus lacrymis et capillo capitis sui tersit et osculata-est pedes
ejus et unxit hoc balsamo.
0616
aftaro
gr. ante
faura.—post
fotum usque ad
fravaurhta vers. 39 J. St. lac.; omnia fere singularum litterarum vestigia in cod. Arg. interierunt.] anakumbida ïn razna þis fareisaiaus.
briggandei alabalstraun balsanis. jah standandei faura fotum ïs aftaro greitandei dugann natjan fotuns ïs tagram jah skufta
haubidis seinis bisvarb jah kukida fotum
0615 Videns autem hic Farisaeus, qui vocavit cum, locutus-est sibi solus dicens: hic si esset profeta, cognosceret utique, quae
et qualis haec mulier,
0617 quae tangit eum, quod peccatrix est.
0616
fareisaius
sic cod. Arg.; Hz. Z. +
fareisaiaus.—sis] B. ÷
ïn sis.—ains] solus, º gr. omn.
0617 —
ufkunþedi] sic cod Arg. et secunda manu Hz.; B. lh. (
Ulfil. illustr. p. 158) +
ufkunþeda.—tekiþ ïmma] B. +
sik attekiþ.] ïs jah gasalboda þamma balsana. gasaiwands þan sa fareisaius. saei haihait ïna. rodida sis ains
0617 qiþands. sa ïþ vesi praufetus. ufkunþedi þau. wo jah wileika so qino. sei tekiþ ïmma. þatei fravaurhta
0617 Et respondens Iesus dixit ad Petrum: Simon, debeo tibi aliquid dicere. Verum is dixit: magister, dic!
0617
paitrau
Petrum, gr. omn. αὐτόν, qua propter J.
ïmma edidit; St. ÷
paitru; caeterum Goth. cum Brix. concinit.]
0617 Duo debiti rei fuerunt creditori cuidam; unus debuit denariorum quingentos, verum alter quinquaginta.
0617
dulgis skulans
B. Z. jct., sed vid. Grim. II. 598 sq.; J. St. +
dulgiskulans.—dulgahaitjin] J. St. B. +
duliahaitjin.] ïst. jah andhafjands ïesus qaþ du paitrau. seimon. skal þus wa qiþan. ïþ ïs qaþ. laisari qiþ. tvai
0617 Non habentibus autem, unde redderent, ambobus remisit; uter igitur horum, dic, magis eum amat?
0617
þan
Ulf. º αὐτῶν.] dulgis skulans vesun dulgahaitjin sumamma. ains skulda skatte fimfhunda. ïþ anþar fimftiguns. ni
0617 Respondens autem Simon dixit: hunc puto, cui plus remisit. Tunc is dixit ad eum: recte judicasti!
0617
þana
J. St. +
þama: caeterum º gr. omn., contra ea Ulf. post
gavenja º ὅτι.] habandam þan. wapro usgebeina. baim fragaf. waþar nu þize. qiþ. mais ïna frijod. andhafjands þan
0617 Et convertens se ad hanc mulierem dixit ad Simonem: vides hanc mulierem, accedenti in domum tuam aquam mihi in pedes meos
non dedisti, verum ea lacrymis suis rigavit meos pedes et capillo suo tersit;
0617
qaþ
gr. omn. post
seimona.—atgaggandin] accedenti, gr. omn. εἰσῆλθον.—
mis] mihi, º gr. omn.—
seinaim] suis, º gr. omn.] seimon qaþ. þana gavenja. þammei managizo fragaf. þaruh ïs qaþ du ïmma. raihtaba stauïdes. jah gavandjands
sik du þizai qinon qaþ du seimona. gasaiwis þo qinon. atgaggandin ïn gard þeinana vato mis ana fotuns meinans ni gaft. ïþ
si tagram seinaim ganatida meinans fotuns jah skufta seinamma bisvarb.
0617 non osculatus-es me, verum ea, ex quo introii, non cessavit osculari pedes meos;
0617
fotuns meinans
¶ gr. omn.]
0617 oleo caput meum non unxisti, verum ea balsamo unxit pedes meos.
0617
fotuns meinans
¶ gr.] ni kukides mis. ïþ si. fram þammei ïnnatïddja. ni svaif bikukjan fotuns meinans. aleva haubid meinata
0617 Propter hoc dico tibi, remittuntur peccata ejus haec multa, nam amavit multum; verum cui paucum remittitur, paucum amat.
ni salbodes. ïþ si balsana gasalboda fotuns meinans. ïn þizei. qiþa þus. afletanda fravaurhteis
0617 Dixit autem ad eam: remittuntur tibi peccata tua.
0617
qaþuh þan
sic cod. Arg.; St. Z. +
gaþ uþþan.—þus] tibi, º gr. omn., nam quod ii habent σοῦ, id Ulf. per
þeinos reddidit.] ïzos þos managons. unte frijoda filu. ïþ þammei leitil fraletada. leitil frijod. qaþuh þan du ïzai. afletanda
0617 Et coeperunt hi concumbentes dicere in se ipsis: quis hic est, qui peccata remittat?
0617
sis silbam
St. +
sissilban.—saei] Ulf. º καί.] þus fravaurhteis þeinos. jah dugunnun þai miþanakumbjandans qiþan ïn sis silbam. was sa ïst.
0617 Verum is dixit tum ad hanc mulierem: fides tua sanavit te; vade in pacem.
0617
ïs
is, º gr. omn.—
gavairþi] J. St. B. +
gavairþa.] saei fravaurhtins afletai. ïþ ïs qaþ þan du þizai qinon. galaubeins þeina ganasida þuk. gagg ïn gavairþi
0617 Et factum est deinde post hoc, ut etiam is iret per urbes et vicos praedicans et evangelizans regnum Dei, et hi duodecim
cum eo
0617
biþe afar þata
deinde post hoc = ἐν τῷ καθεξῆς; neutrum abundat, ut B. Ih putant.—
þata ei] J. B. Z. + jct., St. +
þatei.—ei] ut, º gr. omn. vid. ad VI, 12, sic saepius post
varþ (ἐγένετο, es geschah)
ei, saepe
jah quoque sequitur; quamobrem ne aut
ei aut
jah ex glossa ortum sit suspicamur.—
vratoda
0618
and baurgs] St. lact., J.
v . . . . . B.
vratoda . . . . . —haimos] J. +
haimo, St.
haimo . . . . omissis reliquis usque ad—
londs.—þiuþspillonds] sic cum J. et B. ex loco III, 18 dedimus; in codice Arg. nihil praeter —
llonds legi potest; quod scribunt Ih. et Z.
vailaspillonds non probamus, quod ea compositio nusquam invenitur.] jah varþ biþe afar þata ei jah ïs vratoda and baurgs jah haimos merjands
jah þiuþspillonds
0617 et mulieres, quae fuerunt sanatae spiritibus malis et morbis, et Marja, quae vocata fuit Magdalene, ex qua exierunt daemones
septem,
0618
qinons
Ulf. c. verss. º τινές.—
galeikinodos] J. +
galeikinode, St.
galeik . . . . —sauhte jah] J. St. +
sauthaim—jah] tert. et, º gr. omn.—
usïddjedun] gr. omn. post
sibun.] þiudangardja guþs. jah þai tvalib miþ ïmma jah qinons. þozei vesun galeikinodos ahmane ubilaize jah
0617 et Iohanna, uxor Cusae, praefecti Herodis, et Susanna et aliae multae, quae ministrarunt iis e facultatibus suis.
0618
fauragagjins
sic cod. Arg. et J. St. B; lh. Z. ÷
fauragaggjins, vid. ad XVI, 1.—
herodes] St. +
heordes.—andbahtededun] sic cod. Arg. pro
andbahtidedun; J. St. B. +
andbatheidedun.—ïm] iis, gr. αὐτῷ—
seinaim] J. St. +
seinain.] sauhte. jah marja. sei haitana vas magdalene. us þizaiei usïddjedun unhulþons sibun. jah ïohanna qens kusins fauragagjins
herodes jah susanna jah anþaros managos. þozei andbahtededun ïm us aiginam
0617 Congressis autem gregibus multis et his, qui ex oppidis coiverunt ad eum, dixit per parabolam:
0618
hiumam
vid. ad VI, 17; J. +
hiuman.—þaiei us] St. + jct.—
us baurgim] ex oppidis, gr. κατὰ πόλιν (i. e. in oppido habitantibus et ex oppido proficiscentibus).] seinaim. gaqumanaim þan hiumam
managaim jah þaim. þaiei us baurgim gaïddjedun du ïmma.
0617 exiit serens ad serendum semine suo, et dum sevit, quoddam concidit ante viam et conculcatum fuit et aves coeli vorarunt
hoc.
0618
saiands
J. St. B. e Mc. IV, 3 et 14
sa articulum addunt, quem h. l. cod. Arg. non agnoscit.—
saiso] St. + div.—
gatrudon] ea forma cum infinitivus propter constructionem (nam
varþ participium secum habere solet), participium autem propter terminationem esse non possit, veremur ne errore librarii pro
gatrudan scriptum sit, si verum est quod Grim. I. 844 dicit.] qaþ þairh gajukon. urrann saiands du saian fraiva seinamma. jah miþþanei
saiso. sum gadraus faur
0617 Et aliud concidit in saxum et enatum exaruit, propter quod non habuit humorem.
0618
uskijanata
Grim. I. 841 falsum pro
uskinanata esse suspicatur; nobis potius participium praeteriti
0619 ad verbum
keian (Grim. I. 854, 7) pertinens, esse videtur.—
qrammiþa] J. St. +
qarmmiþa.] vig jah gatrudon varþ jah fuglos himinis fretun þata. jah anþar gadraus ana staina jah uskijanata gaþaursnoda.
0619
0619 Et quoddam cecidit in medium spinarum, et simul-enascentes hae spinae exstinxerunt hoc.
0619
afwapidedun
vid. ad Mc. IV, 7.] ïn þizei ni habaida qrammiþa. jah sum gadraus ïn midumai þaurnive jah miþuskeinandans
0619 Et aliud concidit in terram bonam et pullulavit et fecit fructum centuplum. Hoc autem dicens exclamavit: qui habeat aures
ad audiendum, audiat.
0619
taihuntaihundfalþ
St. +
taihuntaihundfalt. —þan] autem, º gr. omn.] þai þaurnjus afwaþidedun þata. jah anþar gadraus ana airþai godai jah uskeinoda jah tavida akran taihuntaihundfalþ.
þata þan qiþands ufvopida. saei habai ausona du hausjan. gahausjai.
0619 Interrogarunt autem eum discipuli ejus dicentes, quid sit haec parabola.
0619
gajuko
St. +
tajuko.]
0619 Verum Iesus dixit: vobis datum est scire mysteria regni Dei, verum his aliis in parabolis, ut videntes non videant et audientes
non intelligant.
0619
ïesus
vid. ad Mc. I, 42.—
þiudinassaus] J. St. +
þiudanassaus.] frehun þan ïna siponjos ïs qiþandans. wa sijai so gajuko. ïþ ïesus qaþ. ïzvis atgiban ïst kunnan runos þiudinassaus guþs.
ïþ þaim anþaraim ïn gajukom. ei saiwandans ni gasaiwaina. jah gahausjandans
0619 At hoc est haec parabola: hoc semen est verbum Dei;
0619
þata ïst
¶ gr. omn.]
0619 verum hi ad viam sunt hi audientes, deinde venit diabulus et demit hoc verbum a corde eorum, ut credentes non salventur.
0619
ni
Ulf. morem suum, negationem verbo unito, quod dicunt, jungendi secutus, h. l. sensui male consuluit.] ni fraþjaina. aþþan
þata ïst so gajuko. þata fraiv ïst vaurd guþs. ïþ þai viþra vig sind þai hausjandans.
0619 Verum hi in hoc saxo, qui cum audiunt, cum laetitia assumunt hoc verbum, et hi radices non habent, qui ad tempus credunt
et in tempore tentationis desistunt.
0619
ïze
pro
ïzei, sic Mc. IX, 1 et
sa ïze M. V, 32; cf. ad X, 5.—
vaurtins] vid. ad Mc. IV, 6.] þaþroh qimiþ diabulus jah usnimiþ þata vaurd af hairtin ïze. ei galaubjandans ni ganisaina. ïþ þai ana
þamma staina. ïze þan hausjand. miþ faheidai andnimand þata vaurd. jah þai vaurtins ni haband.
0619 Verum hoc in spinas cadens hi sunt, qui audientes et a curis et possessione et voluptatibus hujus vitae euntes exstinguuntur
et non fructum-ferunt.
0619
þaiei
sic cod. Arg.; editt. +
þatei. caeterum gr. omn. οἱ, cf. Prolegg. col. 485.—
saurgom] sic perspicue cod. Arg.; editt. +
saurjom.—afwapnand] vid. ad Mc. IV, 7.] þaiei du mela galaubjand jah ïn mela fraistubnjos afstandand. ïþ þata ïn þaurnuns gadriusando þai sind.
þaiei gahausja dans jah af saurgom jah gabein jah gabaurjoþum þizos libainais gaggandans
0619 Verum hoc in hac bona terra hi sunt, hi qui in corde bono et probo audientes hoc verbum tenent et fructum ferunt in patientia.
0619
þulainai
J. St. B. +
þuldinai.] afwapnand jah ni gavrisqand. ïþ þata ana þizai godon airþai þai sind. þai ïze ïn hairtin godamma
0619 At non homo lucernam incendens operit eam vase, aut sub lecto ponit, sed super candelabro ponit, ut hi ineuntes videant
lucem.
jah seljamma gahausjandans þata vaurd gahaband jah akran bairand ïn þulainai. aþþan ni manna lukarn tandjands dishuljiþ ïta
kasa aiþþau uf ligr gasatjiþ ak ana lukarnastaþin satjiþ. ei þai ïnngaggandans
0619 Non enim est occultum, quod manifestum non fiat, neque absconditum, quod non cognoscatur et in apertum veniat.
0619
ni auk
J. St. +
niuh þan.—nih] J. St. +
ni.—svekunþamma] sic cod. Arg.; J. St. B. +
svesunþamma; Maresh. p. 456 et Lye h. l.
svikunþamma, recte quidem, sed
i et
e Gothus saepius promiscue
0620 utitur:
wileiks et
weleiks, azitizo et
azetizo, aggeljus et
aggiljus, all.] saiwaina liuhad. ni auk ïst analaugn. þatei svikunþ ni vairþai. nih fulgin. þatei ni gakunnaidau
0619 Videte igitur, quomodo auditis; nam qui habet, datur ei, et qui non habet, etiam quod putat habere, demitur ab eo.
0620
andqiþan ïmma
J. St. +
duatgaggan.] jah ïn svekunþamma qimai. saiwiþ nu. waiva hauseiþ. unte saei habaiþ. gibada ïmma. jah saei ni
0619 Adierunt autem ad eum mater et fratres ejus, et non potuerunt adire eum prae turba.
habaiþ. jah þatei þugkeiþ haban. afnimada af ïmma. atïddjedun þan du ïmma aiþei jah broþrjus ïs jah
0619 Et nuntiatum fuit ei, quod mater tua et fratres tui stant foris videre te cupientes.
0620
ïmma
Ulf. c. codd. et verss. º λεγόντων.—
þatei] quod, º gr.—
gasaiwan] B. +
gasaivan.—gairnjandona] J. ÷
viljandans, sed ante
þuk gasaiwan (hoc enim ordine legit); St. lac. ante
þuk gasaiwan.] ni mahtedun andqiþan ïmma faura managein. jah gataihan varþ ïmma. þatei aiþei þeina jah broþrjus
0619 Verum is respondens dixit ad eos: mater mea et fratres mei hi sunt, hi verbum Dei audientes et facientes.
0620
sind
J. St. B. +
sindon.] þeinai standand uta gasaiwan þuk gairnjandona. ïþ ïs andhafjands qaþ du ïm. aiþei meina jah
0619 factumest autem in uno horum dierum, et is ivit in navigium et discipuli ejus, et dixit ad eos: imus trans hoc stagnum;
et iverunt.
0620
þan
autem, gr. καί.—
þize] J. St. +
þizai.—marisaiv] J. St. B. +
marein.] broþrjus meinai þai sind þai vaurd guþs gahausjandans jah taujandans. varþ þan ïn ainamma þize dage. jah ïs galaiþ ïn skip
jah siponjos ïs. jah qaþ du ïm. galeiþam hindar þana marisaiv. jah galiþun.
0619 Tunc autem ubi navigarunt, obdormivit et adiit procella venti in hoc stagnum et completi-sunt et periclitantes facti-sunt.
0620
sve
J. St. º +—
anasaisleiþ] sic cod. Arg., sed
i littera rasa esse videtur; J. St. bis div., B. Z. ÷
anasaislep, cf. ad III, 5.] þaruh þan sve faridedun. anasaisleiþ jah atïddja skura vindis ïn þana marisaiv jah gafullnodedun
0619 Accedentes autem suscitarunt eum dicentes: praeceptor, perdimur!
0621 Verum is surgens increpavit ventum et huic fluctui aquae, et obmutuerunt et facta-est malacia.
0620
duatgaggandans
J. St. B. ÷
atgaggandans.—urraisidedun] editt.
usraisidedun, in cod. Arg. utrum
urr—an
usr—sit scriptum, quamquam difficile est cognoscere, tamen quod edidimus, id usus linguae gothicae postulat, sic
urrinnan, urrannjan, urruns, urreisan, urrists; unus omnino est locus Cor. II, VI, 11, ubi dum alter cod. veram formam
urrumnoda praebet, in altero
usrumnoda male legitur.—
talzjand] hoc verbum, cujus loco St. lacunae signum habet,
0621 J. cum gr. quibusdam bis ponit, in cod. Arg. autem alterius illius nullum vestigium reperimus.] jah birekjai vaurþun. duatgaggandans
þan urraisidedun ïna qiþandans. talzjand. fraqistnam. ïþ
0621
0621 Dixit autem ad eos: ubi est fides vestra? Timentes autem mirati-sunt dicentes ad se invicem: quis sit hic, ut etiam ventis
interdicat et aquis, et obediant ei?
0621
siai sa
¶ gr. omn., Ulf. etiam º ἄρα.—
vatnam] aquis, gr. omn. ὕδατι.] ïs urreisands gasok vinda jah þamma vega vatins. jah anaslavaidedun jah varþ vis. qaþ þan du ïm.
war ïst galaubeins ïzvara. ogandans þan sildaleikidedun qiþandans du sis misso. was siai sa ei jah
0621 Et navigarunt in regionem Gaddarenorum, quae est contraria Galilaeae.
0621
galeilaia
J. +
galilaia.] vindam faurbiudiþ jah vatnam. jah ufhausjand ïmma. jah atfaridedun ïn gavi gaddarene. þatei ïst
0621 Exeunti autem ei in terram occurrit ei vir quidam ex oppido, qui habuit daemones tempora longa, et vestibus non vestitus
fuit et in domo non mansit, sed in sepulcris.
0621
unhulþons
J. ÷
skohsla, glossam marginalem pro textus lectione ponens; B.
skohsla unhulþons glossam cum glossemate in textu conjungens.] viþravairþ galeilaia. usgaggandin þan ïmma ana airþa gamotida ïmma vair sums
us baurg. saei habaida
0621 Videns autem Iesum et exclamans cecidit coram eo et voce magna dixit: quid mihi et tibi, Iesu, fili Dei summi, oro te, ne
torqueas me.
0621
balvjais mis
¶ gr. omn.] unhulþons mela lagga. jah vastjom ni gavasiþs vas jah ïn garda ni gavas ak ïn hlaivasnom. gasaiwands þan ïesu
jah ufhropjands draus du ïmma jah stibnai mikilai qaþ. wa mis jah þus ïesu sunau
0621 Nam praecepit spiritui huic immundo exire ab hoc homine, multum enim tempus arripuit eum et ligatus fuit ferreis-catenis
et compedibus custoditus fuit et disrumpens has catenas pulsus fuit ab hoc daemone in deserta.
0621
eisarnabandjom
J. St. B. + div.—
vas] sec. fuit, º gr. omn.] guþs hauhistins. bidja þuk. ni balvjais mis. unte anabaud ahmin þamma unhrainjin usgaggan as þamma
mann. manag auk mel fravalv ïna jah bundans vas eisarnabandjom jah fotub
andjom fastaiþs
0621 Interrogavit autem eum Iesus dicens: quod est nomen tuum? Tunc dixit: exercitus, nam daemones multi iverunt in eum.
0621
qiþands
J. º ÷.—
þein] gr. omn. (σοί) ante
ïst.—harjis] Ulf. h. l. gothico verbo reddit graeco-latinum λεγεών, cum Mc. V, 9 et 15
laigaion scripserit; cf. Skeir. 49, 2. ubi auctor illius libelli nomen Petri apostoli per
stains reddit.] vas jah dishniupands þos bandjos draibiþs vas fram þamma unhulþin ana auþidos. frah þan ïna ïesus
0621 Et oravit eum, ut non praeciperet iis in abyssum ire.
qiþands. wa ïst namo þein. þaruh qaþ. harjis. unte unhulþons managos galiþun ïn ïna. jah bad ïna
0621 Fuit autem illic grex porcorum multorum pascentium in hoc monte; et orarunt eum, ut permitteret iis in eos ire; et permisit
iis.
0621
ïm
sec. J. St. +
ïn.] ei ni anabudi ïm ïn afgrundiþa galeiþan. vasuþ-þan jainar hairda sveine managaize haldanaize ïn
0621 Exeuntes autem statim hi daemones ab hoc homine iverunt in hos porcos et cucurrit hic grex ex praecipitio in hoc stagnum
et suffocati-sunt.
0621
suns
statim. º gr. omn.—
mann] J. St. B +
manna.—galiþun] J. St. ÷
ïddjedun.—rann] J. St. ÷
draus, omissis reliquis usque ad
saiv.—so
0622
vriþus] B. lac. et conjectura
so hairda reponere vult. —
afwapnodedun] vid. ad Mc. IV, 7.] þamma fairgunja. jah bedun ïna ei uslaubidedi ïm ïn þo galeiþan. jah uslaubida ïm. usgaggandans þan
suns þai unhulþans af þamma mann galiþun ïn þo sveina jah rann so vriþus and driuson ïn þana
0621 Videntes autem hi pascentes hoc factum effugerunt et narrarunt in oppidum et in vicos.
0622
gaþlauhun
J. St. +
gaplaujun—baurg] J. St. +
baurgi.—veihsa] J. ÷
haiþjos. St. lac.] marisaiv jah afwapnodedun. gasaiwandans þan þai haldandans þata vaurþano gaþlauhun jah gataihun
0621 Exierunt autem videre hoc factum et venerunt ad Iesum et invenerunt sedentem hunc hominem, a quo daemones exierunt, vestitum
et intelligentem ante pedes Iesu et timuerunt.
0622
at ïesua
St. lac.—
gavasidana] J. St. +
gavasidona.—ïesuis] J. St. B. ÷
ïesua.] ïn baurg jah ïn veihsa. usïddjedun þan saiwan þata vaurþano jah qemun at ïesua jah bigetun sitandan þana mannan. af þammei
unhulþons usïddjedun gavasidana jah fraþjandan faura fotum ïesuis
0621 Narrarunt autem iis etiam hi videntes, quomodo valuit hic daemoniacus.
0622
þan ïm jah
St. lac.—
ïm] J. +
du ïm. —waiva ganas] J. St. +
wai vas haileda.]
0621 Et orarunt eum omnes incolae horum Gaddarenorum ire procul se, nam timore magno occupati fuerunt; verum is iens in navigium
convertit se.
0622
bedun ïna
J. St. +
badun ïm.—gaujans] St. +
manjans.—gaddarene] sic cod. Arg.; J. St. Ih. Z. +
gadarene, vid. etiam Mc. V, 1; L. VIII, 26. —
fairra sis] J. St. +
us fram, deinde lac. usque ad finem hujus versus.] jah ohtedun. gataihun þan ïm jah þai gasaiwandans. waiva ganas sa daimonareis.
jah bedun ïna allai gaujans þize gaddarene galeiþan fairra sis. unte agisa mikilamma dishabaidai vesun. ïþ ïs galeiþands
0621 Oravit autem eum hic vir, a quo hi daemones exierunt, ut esset cum eo; dimisit autem eum Iesus dicens:
0622
baþ þan ïna
St. lac.—
usïddjedun] gr. ante
þos.] ïn skip gavandida sik. baþ þan ïna sa vair. af þammei þos unhulþons usïddjedun. ei vesi
0621 converte te ad domum tuam et enarra, quam multum fecit tibi Deus. Et ivit per oppidum totum, praedicans, quam multum fecit
ei Iesus.
0622
usspillo
J. St. +
uspillo.—galaiþ and] J. St. +
galaiþands.—baurg alla] ¶ gr. omn.] miþ ïmma. fralailot þan ïna ïesus qiþands. gavandei þuk du garda þeinamma jah usspillo. wan filu
0621 Factum-est autem dum convertit se Iesus, excepit eum turba; fuerunt enim omnes exspectantes eum.
gatavida þus guþ. jah galaiþ and baurg alla merjands. wan filu gatavida ïmma ïesus. varþ þan miþþanei
0621 Et ecce, venit vir, cujus nomen Iairus, hicque praefectus synagogae fuit, et cadens
0623 ante pedes Iesu oravit eum ire in domum suam;
0622
þizei
J. St. ÷
þize.—sah] hicque; Ulf. καί non omittit, uti Sch. adnotat; sic
sah pro καὶ αὐτός XVII, 16; XIX, 2. vid. ad J. XVIII, 26.—
gard] St. +
garda.] gavandida sik ïesus. andnam ïna managei. vesun auk allai beidandans ïs. jah sai. qam vair. þizei namo ïaeirus. sah fauramaþleis
synagogais vas. jah driusands faura fotum ïesuis bad ïna gaggan
0623
0623 nam filia unica fuit ei circiter hiemum duodecim, et haec obiit. Dum autem ivit is, turbae torserunt eum,
0623
vintrive
J. St. B. +
vintraive.—miþþanei —ïs] J. +
galeiþanti þanei þan ïna, St. +
begaiþ þanei þan ïna.—manageins] St. lac.] ïn gard seinana. unte dauhtar ainoho vas ïmma sve vintrive tvalibe. jah so svalt. miþþanei þan ïddja
0623 et mulier exsistens in fluxu sanguinis annos duodecim, quae in medicos impendit omnem facultatem suam et non potens fuit
ab uno sanari,
0623
lekjans
J. St. ÷
leikjans.—aigina] J. St. B. +
aihna.—seinamma] sua º gr.] ïs. manageins þraihun ïna. jah qino visandei ïn runa bloþis jera tvalif. soei ïn lekjans fraqam allamma
0623 veniens ad retro attigit fimbriam vestis ejus et statim stetit hic fluxus sanguinis ejus.
0623
du
vid. ad Mc. X, 13.] aigina seinamma jah ni mahta vas fram ainomehun galeikinon. atgaggandei du aftaro attaitok
0623 Et dixit Iesus: quis hic tangens me? Negantibus autem omnibus dixit Petrus et hi cum eo: praeceptor, turbae circumeunt te
et torquent, et dicis: quis hic tangens me?
skauta vastjos ïs jah suns gastoþ sa runs bloþis ïzos. jah qaþ ïesus. was sa tekands mis. laugnjandam þan allaim qaþ paitrus
jah þai miþ ïmma. talzjand. manageins biwairband þuk jah þreihand.
0623 Tunc Iesus dixit: tetigit me quidam; ego enim cognovi potentiam exeuntem a me.
jah qiþis. was sa tekands mis. þaruh ïesus qaþ. taitok mis sums. ïk auk ufkunþa maht usgaggandein
0623 Videns autem haec mulier, quod non latuit, tremens et procidens ante eum, propter quod attigit eum, confessa-est ei in praesentia
omnis turbae et quomodo sanata-est statim.
0623
reirandei
J. St. ÷
qam e graecis addunt.] af mis. gasaiwandei þan so qino. þatei ni galaugnida. reirandei jah atdriusandei du ïmma. ïn þizei
0623 Verum Iesus dixit ad eam: consolare te, filia, fides tua sanavit te, vade in pace.
0623
ïesus
gr. ὁ.] attaitok ïmma. gataih ïmma ïn andvairþja allaizos manageins jah waiva gahailnoda suns. ïþ ïesus qaþ
0623 Adhuc eo loquente ii quidam hominum de hujus praefecti synagogae dicens ad eum, quod mortua est filia tua, ne urge hunc
magistrum.
0623
nauhþan
editt. + div.—
gaggiþ] St. ÷
gaggid.—manne] hominum, º gr. omn.—
þis fauramaþleis] hic genitivus non pendet a
fram praepositione, sed a supplendo substantivo
mannam, cf. ad XIX, 7; M. XXVII, 57 et J. XVI, 32.—
synagogeis] legendum esse videtur
synagogais, uti scribitur vs. 41 et J. IX, 22.—
þeina] J. +
þein.] du ïzai. þrafstei þuk dauhtar. galaubeins þeina ganasida þuk. gagg ïn gavairþja. nauhþan ïmma rodjandin gaggiþ sums manne
fram þis fauramaþleis synagogeis qiþands du ïmma. þatei gadauþnoda
0623 Verum Iesus audiens respondit ei dicens: ne time, tantum crede, et sanatur.
dauhtar þeina. ni draibei þana laisari. ïþ ïesus gahausjands andhof ïmma qiþands. ni faurhtei.
0623 Veniens autem in domum, non permisit unum inire, nisi Petrum et Iacobum et Iohannem et hunc patrem hujus puellae et matrem.
0623
ainohun ïnngaggan
¶ gr. omn.; caeterum de
ainohun vid. ad Mc. IX, 8.—
ïakobu—ïohannen] ¶ gr., sic IX, 28.] þatainei galaubei. jah ganasjada. qimands þan ïn garda. ni fralailot ainohun ïnngaggan
0623 Fleverunt autem omnes et planxerunt hanc. Tunc dixit: ne flete, nam non obiit, sed dormit.
0624
unte
nam, º gr.] alja paitru jah ïakobu jah ïohannen jah þana attan þizos maujos jah aiþein. gaigrotun þan
0623 Et deriserunt eum videntes, quod obiit.
0624
gasaiwandans
videntes (ἰδόντες), gr. omn. εἰδότες.] allai jah faiflokun þo. þaruh qaþ. ni gretip. unte ni gasvalt ak slepiþ. jah bihlohun
ïna gasaiwandans
0623 Tunc is expellens omnes foras et apprehendens manum ejus clamavit dicens: puella, surge!
0624
allans ut
¶ gr. omn.] þatei gasvalt. þanuh ïs usdreibands allans ut jah fairgreipands handu ïzos vopida qiþands. mavi
0623 Et convertit spiritum ejus, et surrexit statim, et praecepit ei dare cibum.
0624
ustoþ
J. St.
usstoþ, rectius quidem, sed h. l. contra codicis Arg. auctoritatem, vid. ad Mc. III, 13.]
0623 Et obstupuerunt parentes ejus; verum is interdixit iis, ut homini non dicerent hoc factum.
0624
qiþeina
pro
qeþeina, sic etiam IX, 21 et XVII, 6
qiþeiþ, Grim. l. 844. cf.
usdribeina, IX, 40.
qimi VII, 3.
galagidideina V, 18.
tavidideina VI, 11.
ufkunþidun Neh. VI, 16. vid. Grim. I. 36.] urreis. jah gavandida ahman ïzos. jah ustoþ suns. jah anabaud ïzai giban mat. jah usgeisnodedun
0623 Convocans autem hos duodecim apostolos tradidit iis potentiam et imperium super omnes daemones et morbos sanare.
0624
apaustauluns
apostolos, º gr.] fadrein ïzos. ïþ ïs faurbaud ïm ei mann ni qiþeina þata vaurþano. gahaitands þan þans tvalif apaustauluns
0623 Et misit eos praedicare regnum Dei et sanare omnes hos insanos
0624
allans
omnes, º gr. omn.] atgaf ïm maht jah valdufni ufar allaim unhulþom jah sauhtins gahailjan. jah ïnsandida ïns
0623 et dixit ad eos: ne quidquam sumatis in viam, neque baculos, neque peram, neque panem, neque denarios, neque duas tunicas
habere,
0624
nih
pr. Z. +
ni.—valuns] baculos, gr. ῥάβδον.
nih hlaib] J. º +
nih] quart. Z. +
ni.—nihþan] Z. +
ni þan.] merjan þiudangardja guþs jah gahailjan allans þans unhailans. jah qaþ du ïm. ni vaiht nimaiþ ïn
0623 et in quam domum eatis, ibi manete et hinc exeatis.
0624
þanei
St. +
þainei.] vig. nih valuns nih matibalg nih hlaib nih skattans. nih þan tveihnos paidos haban. jah ïn þanei
0623 Et tam multi quam non suscipiant vos, exeuntes ex hoc oppido illo et pulverem a pedibus vestris excutiatis ad testimonium
super eos.
gard gaggaiþ. þar saljiþ jah þaþroh usgaggaiþ. jah sva managai sve ni andnimaina ïzvis. usgaggandans
0623 Exeuntes autem transierunt per vicos evangelizantes et sanantes per omne.
0624
and all
J. St. B. + jct.] us þizai baurg jainai jah mulda af fotum ïzvaraim afhrisjaiþ du veitvodiþai ana ïns. usgaggandans
0623 Audivit autem Herodes, hic tetrarcha, haec facta ab eo
0625 omnia et cogitavit, quia dixerunt quidam, quod Iohannes surrexit e mortuis;
0624
taitrarkes
cod. Arg. Hz. +
taitarkes, vid. III, 19.] þan þairhïddjedun and haimos vailamerjandans jah leikinondans and all. gahausida þan
0625 herodis sa taitrarkes þo vaurþanona fram ïmma alla jah þahta. unte qeþun sumai. þatei ïohannes
0625 quidam autem dixerunt: Helias ostendit se; quidam autem, quod profeta quidam horum seniorum surrexit.
0625
sumai—qeþun
quidam—dixerunt, gr. omn. ὑπό τινων sc. λέγεσθαι; Gothus quia vs. 7 διὰ τὸ λέγεσθαι ὑπό τινων vertit
unte qeþun sumai (quia dixerunt quidam) h. l. perspicuitatis causa
qeþun repetit; contra ea sequens ὅτι omittit, quod gr. omn. legunt.—
sumaiþ-þan] sic cod. Arg.; editt. +
sumai uþþan.] urrais us dauþaim. sumai þan qeþun. helias ataugida sik. sumaiþ-þan þatei praufetus sums þize
0625 Et dixit Herodes: Iohanni ego caput abscidi, verum quis est hic, de quo ego audio tale; et quaesivit eum videre.
0625
ïohannau
Z. +
johannau; caeterum notanda est insolita terminatio—
au, quae solis nominibus, in—
us desinentibus competit; aliis locis aut
ïohanne, aut
ïohannen scribitur,—
ïst] Z. +
ïs.—ïna gasaiwan] ¶ gr.] airizane usstoþ. jah qaþ herodes. ïohannau ïk haubiþ afmaimait. ïþ was ïst sa. bi þanei ïk hausja
0625 Et convertentes se apostoli enarrarunt ei tam multum quam fecerunt, et adsumens eos abiit seorsim in locum desertum oppidi
vocati Bedsa dan.
0625
namnidaizos
J. +
namndaizos, St. +
mamndaizos.—baidsaiïdan] manifesto mendo pro
baidsaïdan vel
baidsaeidan, vid. X, 13; J. XII, 21. Caeterum quod scribitur
baidsaïdan pro
bedsaïdan vid. ad M. VIII, 28.] svaleik. jah sokida ïna gasaiwan. jah gavandjandans sik apaustauleis usspillodedun ïmma sva filu sve
gatavidedun. jah andnimands ïns afïddja sundro ana staþ auþjana baurgs namnidaizos baidsaiïdan.
0625 Verum hae turbae comperientes secutae-sunt post eum, et adsumens eos locutus-est ad eos haec de regno Dei et hos indigentes
sanationis sanavit.
0625
þo
haec, º gr.—
þarbans] St. +
þarbands.] ïþ þos manageins finpandeins laistidedun afar ïmma. jah andnimands ïns rodida du ïm þo bi
0625 Tunc dies jam coepit inclinare; accedentes autem ad eum hi duodecim dixerunt ad eum: dimitte hanc turbam, ut euntes in hos
circumcirca vicos et pagos divertant et emant sibi cibos, nam hic in deserto loco sumus.
0625
juþan
jam, º gr.; Goth. et δέ et ἤδη legere, Mill. etiam animadvertit.—
du ïmma.] pr. ad eum, º gr. omn.—
jah bugjaina sis matins] et emant sibi cibos, gr. omn. καὶ εὕρωσιν ἐπισιτισμόν; Ulf. cum Brix.—
sium] J. St. ÷
sijum.] þiudangardja guþs jah þans þarbans leikinassaus gahailida. þanuh dags juþan dugann hneivan. atgaggandans þan du ïmma þai
tvalif qeþun du ïmma. fralet þo managein ei galeiþandans ïn þos bisunjane haimos jah veihsa saljaina jah bugjaina sis matins.
unte her ïn auþjamma stada sium.
0625 Tunc dixit ad eos: date iis vos edere. Verum ii dixerunt ad eum: non est pene nos magis quinque panibus et pisces duo, nisi
forte quod nos euntes emamus omni huic populo cibos;
0626
du ïmma
ad eum º gr. omn.—
fiskos] St. +
siskos.—niba þau þatei] nisi forte quod, gr. omn. εἰ μητι, quod. Goth. si legisset, aut
niba þau solum, uti Cor. I, VII, 5,
aut nibai aufto, uti Cor. II, XIII, 5 cod. A scripsisset; videtur igitur ille quidem εἰ μή τι vel εἰ μὴ ὅτι legisse, cf.
niba þatei Cor. II, XII, 13; Eph. IV, 9 (εἰ μὴ ὅτι).—
veis gaggandans] ¶ gr.—
manaseidai] cod. Arg. in marg.
managein (idem significantem vocem), quod J. St. in textum receperunt.] þanuh qaþ du ïm. gibiþ ïm jus matjan. ïþ eis qeþun du ïmma.
nist hindar uns maizo fimf hlaibam
0625 fuerunt enim circiter quinque millia virorum. Dixit autem ad discipulos suos: facite iis accumbere accubitus, in quemque
quinquaginta.
0626
vaire
gr. omn. ante
fimf.—kubituns] sic cod. Arg.; B. Ih. Z. +
kumbituns.—warjanoh] sic cod. Arg. sine dubio; editt. +
warjamoh.—fimftiguns] J. St. +
fimftijuns.] jah fiskos tvai. niba þau þatei veis gaggandans bugjaima allai þizai manaseidai matins. vesun auk sve fimf þusundjos vaire.
qaþ þan du siponjam seinaim. gavaurkeiþ ïm anakumbjan kubituns. ana
0625 Et fecerunt sic, et fecerunt accumbere omnes.
0625 Sumens autem hos quinque panes et duos pisces, suspiciens ad coelum benedixit iis et confregit et dedit discipulis ad proponendum
huic turbae.
warjanoh fimftiguns. jah gatavidedun sva jah gatavidedun anakumbjan allans. nimands þan þans fimf hlaibans jah tvans fiskans.
ïnsaiwands du himina gaþiuþida ïns jah gabrak jah gaf siponjam
0625 Et ederunt et saturi factisunt omnes et sublatum fuit, quod superfuit iis frustorum, sportae duodecim.
du faurlagjan þizai managein. jah matidedun jah sadai vaurþun allai jah ushafan varþ. þatei aflifnoda
0625 Et factum-est, dum fuit is orans seorsim, occurrerunt ei discipuli ejus et interrogavit eos dicens: quem me dicunt esse
hae turbae?
0626
gamotitedun
occurrerunt, gr. omn. συνῆσαν; Ulf. συνήντησαν legisse B. acute suspicatur.—
ïs] sec. ejus, º gr.—
frah] J. St. B. +
froh.—visan] gr. omn. post
manageins.] ïm gabruko. tainjons tvalif. jah varþ miþþanei vas ïs bidjands sundro. gamotidedun ïmma
0625 Verum ii respondentes dixerunt, Iohannem, hunc baptizantem; alii autem Heliam; quidam autem, quod profeta quidam horum seniorum
surrexit.
0626
heleian
J. St. ÷
helian, sic etiam vs. 54.] siponjos ïs jah frah ïns qiþands. wana mik qiþand visan þos manageins. ïþ eis andhafjandans qeþun. ïohannen
þana dauþjand. anþarai þan heleian. sumai þan þatei praufetus sums þize airizane
0625 Dixit autem ad eos: at vos, quem me dicitis esse? Respondens autem Petrus dixit: tu es Christus, filius Dei.
0626
þu—guþs
tu—Dei, gr. τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ; Ulf. cum verss. latt.] usstoþ. qaþ þan du ïm. aþþan jus wana mik qiþiþ visan. andhafjands
þan paitrus qaþ. þu ïs xri tus
0625 Verum is tum increpans iis interdixit, ut homini non dicerent hoc,
0626
qiþeina
vid. ad VIII, 56.]
0625 dicens, quod debet filius hominis multum pati et reprobatus a natu-maximis fieri et sacerdotibus et scribis et occidi et
tertio die surgere.
0626
uskusans
J. St. B. +
uskesans.—usqiman] vid. Grimm. Gr. IV, 943.] sunus guþs. ïþ ïs þan gawotjands ïm faurbauþ ei mann ni qiþeina þata. qiþands þatei skal sunus
mans manag vinnan jah uskusans fram sinistam vairþan jah gudjam jah bokarjam jah usqiman jah
0625 Dixit autem ad omnes: si quis vult post me ire,
0627 abneget se ipsum et sumat crucem suam diem quemque et sequatur me.
0626
dag wanoh
J. St. B. + jct.] þridjin daga urreisan. qaþ þan du allaim. jabai was vili afar mis gaggan. afaikai sik silban jah nimai
0627
0627 Qui enim vult animam suam servare, perdit eam; at qui perdit animam suam ob me, servat hanc.
0627
ganasjiþ
J. St. +
ganisjiþ; caeterum Ulf. º οὗτος.] galgan seinana dag wanoh jah laistjai mik. saei allis vili saivala seina nasjan. fraqisteiþ ïzai.
aþþan
0627 Quam enim utilitatum facit sibi homo lucrans hunc mundum omnem, verum se ipsum perdens aut laedens?
saei fraqisteiþ saivalai seinai ïn meina. ganasjiþ þo. wo allis þaurfte gataujiþ sis manna gageigands
0627 Qui enim pudet se mei aut meorum verborum, hujus filius hominis pudet se, cum venit in splendore suo et patris et horum
sanctorum angelorum;
0627
aiþþau
aut, gr. omn. καί.—
sik biþe] J. St. +
urriþe; caeterum iidem, non uti Z. dicit
skammaid, sed recte
skamaid legunt.—
vulþu pro
vulþau (quod B. in textu posuit), vid. ad I, 54.—
veihane] J. St. +
veihame.—aggele] sic cod. Arg. J. St., B. Ih. Z. +
aggile, vid. XV, 10.] þo manased alla ïþ sis silbin fraqistjands aiþþau gasleïþjands. saei allis skamaiþ sik meina aiþþau meinaize
vaurde. þizuh sunus mans skamaid sik. biþe qimiþ ïn vulþu seinamma jah attins jah þize
0627 dico autem vobis veritatem: sunt quidam horum hic stantium, qui non gustant mortem, donec vident regnum Dei.
0627
sunja
veritatem, gr. omn. ἀληθῶς.—
dauþau] et mox
þiudinassau vid. ad Mc. VII, 32.] veihane aggele. qiþuh þan ïzvis sunja. sind sumai þize her standandane. þaiei ni kausjand dauþau.
0627 Facti sunt autem post haec verba circiter dies octo, assumens Petrum et Iacobum et Iohannem exiit in montem orare.
0627
vaurþun
facti sunt, gr. omn. ἐγένετο, praeter unum cod. ap. Mi., qui cum Goth. facit.—
ahtau] Ulf. c. codd. º καί.—
ïakobu.—ïohannen] vid. ad VIII, 51.] unte gasaiwand þiudinassau guþs. vaurþun þan afar þo vaurda sve dagos ahtau. ganimands paitru
0627 Et factum-est, dum oravit is, species faciei ejus alia et vestitus ejus albus splendens.
0627
baþ
J. St. ÷
bad.] jah ïakobu jah ïohannen usïddja ïn fairguni bidjan. jah varþ. miþþanei baþ ïs. siuns andvairþjis ïs
0627 Et ecce, viri duo locuti-sunt-eum eo, qui fuerunt Moses et Helias.
anþara jah gavaseins ïs weita skeinandei. jah sai. vairos tvai miþrodidedun ïmma. þaiei vesun
0627 Hi visi in gloria dixerunt exitum ejus, quem debuit explore in Ierusalem.
0627
urruns
J. St. B. +
urrune.—þai] hi, gr. omn. οἱ, cf. Prolegg. col. 485.] moses jah helias. þai gasaiwanans ïn vulþau qeþun urruns ïs. þoei skulda usfulljan
ïn ïairusalem.
0627 Verum Petrus et hi cum eo fuerunt gravati somno; evigilantes autem viderunt splendorem ejus et hos duos viros hos stantes-cum
eo.
ïþ paitrus jah þai miþ ïmma vesun kauridai slepa. gavaknandans pan gasewun vulþu ïs jah þans
0627 Et factum-est, dum separarunt se ab eo, dixit Petrus ad Iesum: praeceptor, bonum est nobis hic esse et faciamus tabernacula
tria, unum tibi et unum Mose et unum Heliae; non sciens quod dicit.
0627
afskaiskaidun
J. St. Hz. Z. +
afskaidun, quae forma cum ab
afskaidan deduci non possit, lectio codicis Arg. tuenda est cum Benzelio, qui recte comparat
maimait, lailaik, quibus adde
haihait, aiaik, vid. Grim. I. 840.—
gavaurkjaima] J. St. +
gavaurkjaim. —jah] ult. Z. +
jai.] tvans vairans þans miþstandandans ïmma. jah varþ miþþanei afskaiskaidun sik af ïmma. qaþ paitrus du ïesua. talzjand. god
ïst unsis her visan jah gavaurkjaima hleiþros þrins. aina þus jah aina mose
0627 Hoc autem eo dicente facta-est nubes et umbravit eos; timuerunt autem in quo illi venerunt in hac nube.
0627
qemun—milhmin
cod. Arg. in marg.
jah at ïm ïn milhmam atgaggandam, i. e. et in iis in nubibus venientibus. Haec in textu vitiose posuerunt J. (
qemun. jah at ïm ïn milhmin atgaggandun) et B. (
qemun. jah at ïm ïn pamma milhmin atgaggandam). Ordinem verborum glossae nullus graecorum sequitur;
0628 et offendit maxime
jah ab initio glossae, nisi forte glossator
jah faurhtitedun at ïm, etc., scribere voluit.] jah aina helijin. ni vitands wa qiþiþ. þata þan ïmma qiþandin varþ milhma jah ufarskadvida ïns.
0627 Et vox facta-est ex hac nube dicens, hic est filius meus, hic carus, hunc audiatis.
faurhtidedun þan ïn þammei jainai qemun ïn þamma milhmin. jah stibna varþ us þamma milhmin
0627 Et facta-est dum haec vox, inventus fuit Iesus unus et ii tacuerunt et homini non narrarunt in illis diebus non quidquam
ejus-quod viderunt.
0628
varþ miþþanei
haec verba transponenda sunt, uti jam Z. recte monuit; mirum etiam verborum ordinem vide XIV, 28
ïzvara was raihtis, cf. ad XIV, 28, XVII, 17; Cor. II, VI, 2.—
gasewum] St. +
gaseiwun.] qiþandei. sa ïst sunus meins sa liuba. þamma hausjaiþ. jah varþ miþþanei so stibna. bigitans varþ ïesus ains jah eis þahaidedun
jah mann ni gataihun ïn jainaim dagam ni vaith þizei
0627 Factum-est a tem in hoc die, deorsum euntibus iis de monte, occurrit ei turbae multum.
0628
ïn þamma daga
in hoc die, gr. ἐν τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ, unde J. St. ÷
ïn þamma afar daga] (vid. VII, 11,) ediderunt.—
atgaggandam] J. St. +
afgaggandam.—fairgunja] J. St. ÷ articulum
þamma addunt.] gasewun. varþ þan ïn þamma daga dalaþ atgaggandam ïm af fairgunja. gamotida ïmma
0627 Et ecce, homo ex hac turba exclamavit dicens: magister, oro te respicere ad filium meum; nam unus mihi est,
0628
manna
J. St. ÷
vair, deinde lacunam habent usque ad finem versus.—
ïnsaiwan] B. +
ïnsaivan; caeterum Ulf. c. codd. ἐπιβλέψαι legit.—
sunu] B. ÷
sunau, vid. ad I, 54.—
meinamma] B. +
minamma.—mis ïst] ¶ gr.] manageins filu. jah sai. manna us þizai managein ufvoþida qipands. laisari. bidja þuk ïnsaiwan du
0627 et ecce, spiritus capit eum impurus et subito clamat et lacerat eum cum spuma et aegre desinit ab
0629 eo confringens eum.
0628
unhrains
impurus, J. St. º ÷ c. gr. omn. —
anaks hropjiþ] J. ÷
sunsaiv ufhropjiþ, St. +
sunfaiv ufhropjiþ; caeterum
hropjiþ (pro
hropeiþ Grimm. I. 847 suspectum videtur.—
tahjiþ] J. St. lacunam usque ad
ïmma habent.—
waþon] B.
waþ..—aflinniþ] B.
afleiþiþ. Quamquam haec tota pagina in cod. Arg. legi vix potest et verbum
aflinnan nullo alio loco invenitur,
afleiþan autem M. VII, 23 eadem significatione ponitur, tamen Benzelii lectio in textum recipi non debet, nam ἅπαξ εἰρημένοις, quae
vocantur, interpres in hoc evangelio saepius utitur et verbi
aflinnan, ab lh. primum reperti, codicem acriter inspicienti vestigia quaedam cognoscuntur.] sunu meinamma. unte ainaha mis ïst. jah
sai. ahma nimiþ ïna unhrains jah anaks hropjiþ jah
0629
0629 Et oravi discipulos tuos, ut expellerent eum, et non potuerunt.
0629
siponjans þeinans
J. St. +
siponjam þeinaim.—usdribeina.] J. St. +
usvairpana; B.
usdreibeina, hoc recte quidem, sed vid. ad VIII, 56.—
ïmma] J. St. +
ïna.—mahtedun] J. +
mahtidedun, St. +
mahtidun; in cod. Arg. utrum
mahtidedun, an
mahtededun scriptum sit, dignosci non potest, utrumque vero falsum est. Idem mendum insidebat Cor. II, III, 7, ubi
mahtededeina legebatur.] tahjiþ ïna miþ waþon jah halisaiv aflinniþ af ïmma gabrikands ïna. jah baþ siponjans þeinans ei
0629 Respondens autem Iesus dixit: o genus infidele et injustum, usque quo sim apud vos et patiar vos! Adduc hunc filium tuum
huc.
0629
qaþ
J. St. addunt ÷
du ïm.—kuni] J. St. +
kunni, uti vs. 43.—
ïnvindo.] J. St. lacun. usque
gabrak ïna versu sequente.—
attiuh] Z. +
atþiuh, B.
at . . . —hidrei] B. º + gr. ante
þana.] usdribeina ïmma. jah ni mahtedun. andhafjands þan ïesus qaþ. o kuni ungalaubjando jah ïnvindo.
0629 Tunc adhuc accedentem eum confregit eum hic daemon et laceravit; increpavit autem Iesus spiritum hunc impurum et sanavit
hunc puerum et tradidit eum patri ejus.
0629
þaruh
B. º + et legit +
nauh þanuh at duatgaggandis ïs distairid. ïna.—ahmin] J. St. +
ahman.] und wa siau at ïzvis jah þulau ïzvis. attiuh þana sunu þeinana hidrei. þaruh nauhþan duatgaggandan ïna gabrak ïna sa unhulþa
jah tahida. gawotida þan ïesus ahmin þamma unhrainjin jah gahailida
0629 Attoniti autem facti-sunt omnes super hac magnitudine Dei; in omnibus autem mirantibus ob omnia, quae fecit Iesus, dixit
Petrus: domine, cur nos non potuimus expellere hunc? Verum Iesus dixit: hoc genus non exit, nisi in precibus et in jejunio.
Dixit autem ad discipulos suos:
0629
qaþ paitrus—fastubnja
dixit Petrus—jejunio, º gr. omn., Ulf. cum verss. latt. e locis parallelis M. XVII, 19—21 et Mc. IX, 28 sq.—
kuni] vid. ad vs. 41. —
þan] ult. autem, º gr. omn.] þana magu jah atgaf ïna attin ïs. usfilmans þan vaurþun allai ana þizai mikilein guþs. at allaim
þan sildaleikjandam bi alla. þoei gatavida ïesus. qaþ paitrus. frauja. duwe veis ni mahtedum usdreiban þamma. ïþ ïesus qaþ.
þata kuni ni usgaggiþ nibai ïn bidom jah ïn fastubnja. qaþ þan du siponjam
0629 ponite vos in aures vestras haec verba, quia filius hominis debet tradi in manus hominum.
seinaim. lagjiþ jus ïn ausona ïzvara þo vaurda. unte sunus mans skulds ïst atgiban ïn handuns
0629 Verum ii non intellexerunt hoc verbum et fuit occultum ante eos, ut non intelligerent id, et timuerunt interrogare eum de
hoc verbo.
manne. ïþ eis ni froþun þamma vaurda jah vas gahuliþ faura ïm. ei ni froþeina ïmma. jah
0629 Ivit autem cogitatio in eos, hoc quis quidem eorum maximus esset.
0630
ïze—vesi
¶ gr. omn.] ohtedun fraihnan ïna bi þata vaurd. galaip þan mitons ïn ïns. þata warjis þau ïze maists
0629 Verum Iesus videns hanc cogitationem cordis eorum apprehendens puerum statuit ante se
0630
gasatida
Ulf. º αὐτό.] vesi. ïþ ïesus gasaiwands þo miton hairtins ïze fairgreipands barn gasatida faura sis
0629 et dixit ad eos: omnis qui suscipit hunc puerum in nomine meo, me suscipit, et omnis qui me suscipit, suscipit hunc mittentem
me, nam hic minimus existens in omnibus vobis, hic fit magnus.
0630
sandjandan
J. St. +
sandjandin.—visands] gr. post
ïzvis.—allaim] J. St. +
allan.] jah qaþ du ïm. sawazuh saei andnimiþ þata barn ana namin meinamma. mik andnimiþ. jah sawazuh saei mik andnimiþ. andnimiþ
þana sandjandan mik. unte se minnista visands ïn allaim ïzvis
0629 Respondens autem Iohannes dixit: praeceptor, vidimus quemdam in tuo nomine expellentem daemones et prohibuimus eum, quia
non sequitur cum nobis.
0630
ana.
J. St. ÷
ïn.—þeinamma namin] ¶ gr. omn.] sa vairþiþ mikils. andhafjands þan ïohannes qaþ. talzjand. gasewum sumana ana þeinamma namin
0629 Et dixit ad eos Iesus: ne prohibite, nam qui non-est contra vos, pro vobis est. Non unus enim est hominum, qui non faciat
potentiam in nomine meo.
0630
ïm
iis, gr. αὐτόν.—
ni ainshun—meinamma] non unus—meo, J. St. º ÷ c. gr. omn., Ulf. c. verss. latt. e loco parallelo Mc. IX, 39.] usdreibandan unhulþons jah varidedum
ïmma. unte ni laisteiþ miþ unsis. jah qaþ du ïm ïesus. ni varjiþ. unte saei nist viþra ïzvis. faur ïzvis ïst. ni ainshun auk
ïst manne. saei ni gavaurkjai maht
0629 Factum est autem, in quo impleti-sunt dies assumptionis ejus, et is faciem suam firmavit ad eundum in Ierusalem.
0630
usfulnodedun
Hz. Z. ÷
usfullnodedun, vid. ad II, 21.—
andanumtais] sic cod. Arg. B. H. Z.; J. St. +
andanumftais, vid. Rom. XI, 15.] ïn namin meinamma. varþ þan ïn þammei usfulnodedun dagos andanumtais ïs. jah ïs andvairþi seinata
0629 Et misit legatos ante se, et euntes iverunt in vicum Samaritarum, uti pararent ei;
gatulgida du gaggan ïn ïairusalem. jah ïnsandida airuns faura sis. jah gaggandans galiþun ïn
0629 et non receperunt eum, quia facies ejus fuit iens ad Ierusalem.
haim samareite sve manvjan ïmma. jah ni andnemun ïna. unte andvairþi ïs vas gaggando du ïairusalem.
0629 Videntes autem discipuli ejus Iacubus et Iohannes dixerunt: domine, visne, ut dicamus, ignis descendat e coelo et perdat
eos, uti etiam Helias fecit?
0630
gasaiwandans
St. +
gasaiwands.—ïakubos] J. St. +
ïakobos.—heleias] vid. ad vs. 19.] gasaiwandans þan siponjos ïs ïakubos jah ïohannes qepun. frauja. vileizu ei qiþaima fon atgaggai
0629 Convertens autem increpavit eos et dixit ad eos: nonne scitis, cujus spirituum estis?
0630
du ïm
ad eos, º gr.—
niu] J. +
niu.—sijuþ] Ulf. c. codd. º ὑμεῖς.] us himina jah fraqimai ïm sve jah heleias gatavida. gavandjands þan gasok ïm jah qaþ du ïm.
0629 Nam filius hominis non venit animas perdere sed servare. Et iverunt in alium vicum.
0630
unte—nasjan
nam—servare, º gr.—
saivalom] Ulf. c. verss. º ἀνθρώπων.] niu vituþ. wis ahmane sijuþ. unte sunus mans ni qam saivalom qistjan ak nasjan. jah ïddjedun
ïn anþara
0629 Factum-est autem euntibus iis, in via dixit quidam ad eum: sequor te, quocunque quo vadis, domine.
0630
þiswaduh
J. St. +
þuswaduh.] haim. varþ þan gaggandam ïm ïn viga qaþ sums du ïmma. laistja þuk þiswaduh þadei gaggis
0629 Et dixit ad
0631 eum Iesus: vulpes foveas habent et aves coeli sedes; verum filius hominis non habet, ubi caput ponat.
frauja. jah qaþ du ïmma ïesus. fauhons grobos aigun jah fuglos himinis sitlans. ïþ sunus mans ni
0631
0631 Dixit autem ad alium: sequere me; verum is dixit: domine, permitte mihi ire antea et sepelire patrem meum.
habaiþ war haubiþ galagjai. qaþ þan du anþaramma. laistei mik. ïþ ïs qaþ. frauja. uslaubei mis galeiþan
0631 Dixit autem ad eum Iesus: sine hos mortuos sepelire suos mortuos; verum tu vade et nuntia regnum Dei.
faurþis jah usfilhan attan meinana. qaþ þan du ïmma ïesus. let þans dauþans usfilhan seinans
0631 Dixit autem etiam alius: sequor te, domine, verum antea permitte mihi renuntiare his, qui sunt in domo mea.
0631
þaim þaiei sind
sic codd. Arg.; J. +
þammei vesind, St. +
þaimmei vesind, B. +
þaimei veisind.] navins, ïþ þu gagg jah gaspillo þiudangardja guþs. qaþ þan jah anþar. laistja þuk frauja. ïþ faurpis
0631 Dixit autem ad eum Iesus: non homo mittens manum suam ad aratrum et videns retro aptus est ad regnum Dei.
0631
ana—guþs
J. St. lac.—
saiwands] B. +
saivands.—gatils] B. lac. et conjecit
ni fagrs; Ih. locum in cod. Arg. lectu difficillimum bene restituit, cf. Mc. VI, 21.] uslaubei mis andqiþan þaim þaiei sind ïn garda
meinamma. qaþ þan du ïmma ïesus. ni manna uslagjands
0631 Post autem hoc designavit Dominus etiam alios septuaginta et misit eos duos quosque ante faciem suam in omne oppidorum et
locorum, quo cogitavit is ire.
0631
ustaiknida
J. St. B. +
usmarkoda.—anþarans sibuntehund] J. St. +
anþarana sibuntiguns, B. +
anþarans sibuntiguns.—ïns usque ad fin. versus] J. St. B. lac.] handu seina ana hohan jah saiwands aftra gatils ïst ïn þiudangardja guþs. afaruþ-þan
þata ustaiknida frauja jah anþarans sibuntehund jah ïnsandida ïns tvans wanzuh faura andvairþja seinamma
0631 Dixit autem ad eos: messis magna, verum operarii pauci; orate nunc dominum messis, ut mittat operarios in hanc messem suam.
0631
ïm
J. St. +
ïmma.—asans] J. St. +
sa asa. —ei] St. º +—
ussatjai] B.
ussandjai, uti loco parallelo M. IX, 38 legitur, cf. etiam Mc. I, 43. Lectio codicis Arg. prae illa conjectura, quamquam praeclara,
tamen non rejicienda est, cf. Mc. XII, 19, ubi
ussatjan =ἐξαναστῆσαι—
vaurstvjans] ult., cod. Arg. +
vaurstvjands; similem errorem in codd. vid. Cor. II, IX, 4; X, 18.—
þo] J. St. B. º +—
seina] J. St. +
seinamma.] ïn all baurge jah stade. þadei munaida ïs gaggan. qaþuh þan du ïm. asans managa ïþ vaurstvjans
0631 Ite, ecce ego mitto vos uti agnos in medium luporum.
favai. bidjiþ nu fraujan asanais ei ussatjai vaurstvjans ïn þo asan seina. gaggiþ. sai ïk ïnsandja
0631 Ne portetis sacculum neque peram neque calceamentum, ne hominem in via salutetis.
0631
pugg
J. St. B. ÷
gairda.—nih] sec. St. +
ni. —gaskohe] sic in cod. Arg. scriptum esse videtur, sed ultimae litterae hujus verbi ita evanuerunt, ut legi jam non possint. Lectio
autem illa recepta (J. St. B. ÷
skohe habent) nobis non vera esse videtur, nam etiamsi varietas casuum nullam habet offensionem (vid. ad VII, 21) , tamen num
pluralis vocis
gaskoh (das geschühe, gall.
chaussure) probari possit, admodum dubitamus, vid. XV, 22, ubi Ulf. graecum ὑποδήματα per
gaskoh singulari numero reddit, eamque maxime ob causam
gaskoh etiam b. l. praeferendum esse nobis videtur.—
ni]
0632 sec. Ulf. º καί; inde usque ad finem versus J. St. B. lac.] ïzvis sve lamba ïn midumai vulfe. ni bairaiþ pugg nih matibalg
nih gaskohe. ni mannanhun bi vig
0631 In quam domorum ineatis, primum dicatis: pax huic domui.
0632
ïn þane gardei
in quam domorum, sic cod. Arg.; Ih. Z. +
ïn þana gard ei, J. St. B. +
ïn þane gard ei. Ihrii lectio defendi quidem potest e Neh. V, 14
þamma daga ei (hoc die
quo), ubi particula relativa
ei pro pronomine relativo (
þammei) posita vel potius a pronomime demonstrativo avulsa est, ut dictum sit pro
þammei daga: cum vero nostro loco in codice Arg. non
þana, sed
þane evidenter legatur, secundum usum linguae gothicae (vid. vs. 8 et 10 ïn þoei baurge, cf. Cor. I, XII, 22) lectio sic explicanda
est, ut
þane pro
þanei (uti L. II, 43 miþþane, cf. II, 37
blotande, XIX, 37
þoze , Cor. I, VIII, 11; II, XII, 13
þize , Skeir. 37, 16
þataine pro
miþþanei ,
blotandei ,
þozei ,
þizei ,
þatainei , alia vide not. ad Thess. II, III, 17; vid. etiam ad L. VIII, 13) et
gardei pro
garde (vid. supra ad III, 5) scriptum esse et
in quam domorum converti debeat. Caeterum Ulf. º δέ; fortasse librarius
þan omisit propter praecedens
þane, cf. ad M. IX, 16; Mc. X, 39 et 42. Rom. IX, 15.—
ïnngaggaiþ] J. St. B. +
ïngaggiþ, deinde usque ad
gavairþjis versu sequente lac.]
0631 Et si sit illic filius pacis, moratur se super eo pax vestra; verum si non, ad vos revertatur.
goljaiþ. ïn þane gardei ïnngaggaiþ. frumist qiþaiþ. gavairþi þamma garda. jah jabai sijai jainar sunus
0631 In autem hac domo maneatis edentes et bibentes haec apud eos, dignus enim est operarius mercede sua, ne eatis e domo in
domum.
0632
ïst
gr. post
seinaizos.] gavairþjis. gaweilaiþ sik ana ïmma gavairþi ïzvar. ïþ jabai ni. du ïzvis gavandjai. ïnuh þan þamma garda visaiþ matjandans
jah driggkandans þo at ïm. vairþs auk ïst vaurstvja mizdons seinaizos. ni
0631 Et in quam urbium eatis et suscipiant vos, edatis hoc appositum vobis
0632
faurlagido
J. St. +
fauralagido.] faraiþ us garda ïn gard. jah ïn þoei baurge gaggaiþ jah andnimaina ïzvis. matjaiþ þata faurlagido
0631 et sanate hos in ea aegrotos et dicite ad eos: appropinquavit ad vos regnum Dei.
0631 Verum in quam urbium eatis et non suscipiant vos, exeuntes in plateas ejus dicatis:
0632
ïnngaggaiþ
St. +
ïngaggaiþ.] ïzvis jah lekinoþ þans ïn ïzai siukans jah qiþiþ du ïm. atnewida ana ïzvis þiudangardi guþs. ïþ ïn
0631 etiam pulverem hunc adhaerentem nobis ex hac urbe vestra ad pedes nostros extergimus vobis; veruntamen hoc scite, quod appropinquavit
se ad vos regnum Dei.
0632
ana fotuns unsarans
ad pedes nostros, º gr. —
sveþauh] J. St. + div., uti J. etiam vs. 14 et 20. —
ana ïzvis] ad vos, º gr.—
þiudangardi] St. +
þiudangardja.] þoei baurge ïnngaggaiþ jah ni andnimaina ïzvis. usgaggandans ana fauradaurja ïzos qiþaiþ. jah stubju þana gahaftnandan unsis
us þizai baurg ïzvarai ana fotuns unsarans afhrisjam ïzvis. sveþauh þata
0631 Dico vobis, quod Sodomis in illo die facilius fit, quam huic urbi illi.
viteiþ þatei atnewida sik ana ïzvis þiudangardi guþs. qiþa ïzvis þatei saudaumjam ïn jainamma daga
0631 Vae tibi Corazin! vae tibi Bethsaida!
0633 Nam si in Tyro et Sidone fierent virtutes, quae factae-sunt in vobis, olim quidem in accis et cinere sedentes poeniterent.
0632
baiþsaïdan
vid. ad M. VIII, 28.—
þozei] J. +
þosei.—airis þau] J. St. + jct.—
azgon] St. ÷
azgom.] sutizo vairþiþ þau þizai baurg jainai. vai þus kaurazein. vai þus baiþsaïdan. unte ïþ ïn tyrai jah seidonai
0633 vaurþeina mahteis þozei vaurþun ïn ïzvis. airis þau ïn sakkum jah azgon sitandeins gaïdreigodedeina.
0633 Veruntamen Tyro et Sidoni facilius fit in die judicii, quam vobis.
0633
sveþauh
J. + div., St. +
se þauh.—ïn daga stauos] in die judicii, gr. ἐν τῇ κρίσει.]
0633 Et tu Cafarnaum, tu usque coelum exaltata, usque infernum demergeris.
0633
ushauhido
J. St. ÷
ushauhida.—gadrausjaza] J. St. B. +
gadrausjazai.] sveþauh tyrai jah seidonai sutizo vairþiþ ïn daga stauos þau ïzvis. jah þu kafarnaum. þu und
0633 Qui audit vos, me audit, et qui spernit vos, me spernit; verum qui spernit me, spernit hunc mittentem me.
0633
uf brikiþ mis
¶ gr. omn.] himin ushauhido. und halja gadrausjaza. saei hauseiþ ïzvis. mis hauseiþ. jah saei ufbrikiþ ïzvis. mis
0633 Reverterunt autem se hi septuaginta cum laetitia dicentes: domine, etiam daemones obediunt nobis in nomine tuo.
0633
þan sik
J. St. ÷ ¶.—
sibuntehund] J. St. +
sibuntiguns, B. +
sibuntehuns.] ufbrikiþ. ïþ saei ufbrikiþ mis. ufbrikiþ þamma sandjandin mik. gavandidedun þan sik þai sibuntehund
0633 Dixit autem ad eos: vidi Satanam uti fulgur cadentem e coelo.
0633
driusandan
J. St. +
driusandam; caeterum gr. omn. post
himina.] miþ fahedai qiþandans. frauja. jah unhulþons ufhausjand unsis ïn namin þeinamma. qaþ þan du ïm.
0633 Ecce, tradidi vobis potestatem calcare supra serpentes et scorpiones et super omnem potentiam inimici et rerum una vobis
non nocet.
0633
atgaf
tradidi, gr. δίδωμι, cf. ad J. VI, 32 et VIII, 45.—
skaurpjono] St. +
skaurpiono.] gasaw satanan sve lauhmunja driusandan us himina. sai. atgaf ïzvis valdufni trudan ufaro vaurme jah
0633 Veruntamen hoc ne gaudete, quod hi spiritus vobis obediunt; verum gaudete in eo-quod nomina vestra scripta sunt in coelis.
0633
sveþauh
vid. ad vs. 11.] skaurpjono jah ana allai mahtai fijandis jah vaihte ainohun ïzvis ni gaskaþjiþ. sveþauh þamma ni faginoþ
ei þai ahmans ïzvis ufhausjand. ïþ faginod ïn þammei namna ïzvara gamelida sind ïn himinam.
0633 Inque hac hora exsultavit spiritu Iesus et dixit: confiteor tibi, pater, domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a
sapientibus et prudentibus et revelasti haec parvulis; utique pater, nam sic facta-est delectatio in vultu tuo. Et conversus
ad discipulos suos dixit:
0633
þo niuklahaim
sic clarissime cod. Arg., vid. Cor. I, XIII, 11; Eph. IV, 14; cf. Skeir. 49, 10; editt. +
þaniu klahaim; pro
þa legendum esse
þo jam L. vidit.—
jai] St. Z. +
jah.—jah gavandiþs—qaþ] et con ersus—dixit, º gr. et in quibus leguntur, ii pro
seinaim (suos) articulum (τούς) habent, sic vs. 23.] ïnuh þizai weilai svegnida ahmin ïesus jah qaþ. andhaita þus atta. frauja himinis
jah airþos. unte affalht þo faura snutraim jah frodaim jah andhulides þo niuklahaim. jai atta. unte sva varþ galeikaiþ
0633 omne mihi traditum est a patre meo, et non quisquam noscit, quis est filius, nisi pater; et quis est pater, nisi filius
et cui vult filius revelare.
ïn andvairþja þeinamma. jah gavandiþs du siponjam seinaim qaþ. all mis atgiban ïst fram attin meinamma. jah ni washun kann.
was ïst sunus. alja atta. jah was ïst atta. alja sunus jah þammei
0633 Et coversus ad discipulos suos seorsim dixit: beati oculi, qui vident, quae vos videtis.
0633
seinaim
suos, º gr. omn., vid. ad vs. 21.—
jus] vos, º gr. omn.; Ulf. c. verss.] vili sunus andhuljan. jah gavandiþs du siponjam seinaim sundro qaþ. audaga augona. þoei
saiwand.
0633 Dico enim vobis, quod multi profetae et reges voluerunt videre, quod vos videtis, et non viderunt, et audire, quod vos auditis,
et non audiverunt.
0634
jus
sec. vos, º gr. omn.—
gahauseiþ] J. St. +
gahausaiþ, B. ÷
gahauseid.] þoei jus saiwiþ. qiþa auk ïzvis þatei managai praufeteis jah þiudanos vildedun saiwan. þatei
0633 Et ecce, legis-peritus quidam surrexit tentans eum et dicens: magister, quid faciens vitae aeternae haeres fio?
0634
vitodafasteis
J. St. +
vitodafastjeis.—ustoþ] sic cod. Arg. et Hz.; editt. ÷
usstoþ; vid. ad Mc. III, 13.—
vairþa] J. St. B. ÷
vairþau.] jus saiwiþ. jah ni gasewun. jah hausjan. þatei jus gahauseiþ. jah ni hausidedun. jah sai. vitodafasteis
0633 Tunc dixit ad eum: in lege quid scriptum est? quomodo legis?
0634
þaruh
J. St. ÷
þanuh.] sums ustoþ fraisands ïna jah qiþands. laisari. wa taujands libainais aiveinons arbja vairþa. þaruh
0633 Verum is respondens dixit: ames dominum Deum tuum ex omni corde tuo et ex omni anima tua et ex omni potentia tua et ex omni
mente tua, et propinquum tuum uti te ipsum.
0634
þuk silban
J. St. +
þus missan.] qaþ du ïmma. ïn vitoda wa gameliþ ïst. waiva ussiggvis. ïþ ïs andhafjands qaþ. frijos fraujan guþ þeinana us allamma hairtin
þeinamma jah us allai saivalai þeinai jah us allai mahtai þeinai jah us
0633 Tunc dixit ad eum: recte respondisti, hoc fac et vivis.
0634
þanuh
J. +
þannuh.] allai gahugdai þeinai. jah newundjan þeinana sve þuk silban. þanuh qaþ du ïmma raihtaba andhoft.
0633 Verum is volens justum se judicare dixit ad Iesum: at quis est mihi propinquus?
0634
an
J. St. B. +
jah, vid. ad L. III, 10.—
newundja] St. +
newundbja.] þata tavei jah libais. ïþ ïs viljands usvaurhtana sik domjan qaþ du ïesua. an was ïst mis newundja.
0633 Respondens autem Iesus dixit: homo ivit a Ierusalem in Ierico et in maleficos incidit, qui et spoliarunt eum et vulnera
impon(entes) . . . . —
0634
manna
Ulf. º τις.—
ïaireikon] sic cod. Arg.; editt. +
ïaireikom.—þaiei] J. St. +
þaei.—biraubodedun] spoliarunt, gr. ἐκδύσαντες.—
analag.] hucusque cod. Arg.; J. St. Z. plene
analagjandans.] andhafjands þan ïesus qaþ. manna galaiþ af ïairusalem ïn ïaireikon jah ïn vaidedjans
0633 —(hu)nc ultimum habere locum;
0634
..na
reliquiae pronominis
þana, quod superlativis addi solet, vid. vs. seq.—
haban staþ] ¶ gr. omn.] frarann. þaiei jah biraubodedun ïna jah banjos analag . . . —— . . . na aftumistan haban staþ.
0633 sed cum voceris, accedens accumbe
0635 in hoc ultimo loco, ut cum veniat, qui vocavit te, dicat ad te: amice, adscende altius! tunc est tibi gloria coram his accumbentibus-cum
te.
0634
hauhis
altius, viri docti pro genitivo (alti) habentes, erraverunt; Grim. cum III. 88 idem illud statuisset, p. 591 comparativi
adverbium esse recte vidit.] ak þan haitaizau. atgaggands anakumbei ana þamma aftumistin stada. ei biþe qimai. saei haihait
þuk.
0635
0635 Nam quisque qui exaltat se ipsum, humiliatur, et qui humiliat se ipsum, exaltatur.
0635
silban
J. St. +
silba, quos lh. non eo nomine, quia constructio casum quartum requireret, vituperare debebat, sed quia usus linguae gothicae, abhorrens
a legibus latinae grammaticae (vid. Ramshorn Gramm. Lat. p. 523) , sic postularet, vid. de multis aliis locis Cor. II, V,
12.] qiþai du þus. frijond. usgagg hauhis. þanuh ïst þus hauhiþa faura þaim miþanakumbjandam þus. unte
0635 Dixit autem etiam huic vocanti se: cum facias prandium aut coenam, non voces amicos tuos, neque fratres tuos, nec cognatos
tuos, neque vicinos divites, ne forte etiam ii iterum vocent te et fiat tibi redditum;
0635
gabeigans
J. St. +
gabeijans.—aftra haitaina] J. B. Z. + jct., vid. ad Mc. VIII, 25.—
þuk] gr. ante
aftra.] wazuh saei hauheiþ sik silban. gahnaivjada. jah saei hnaiveiþ sik silban. ushauhjada. qaþuþ-þanjah þamma haitandin sik.
þan vaurkjais undaurnimat aiþþau nahtamat. ni haitais frijonds þeinans nih broþruns þeinans nih niþjans þeinans nih garaznans
gabeigans. ïbai aufto jah eis aftra haitaina þuk jah vairþiþ
0635 sed cum facias convivium, voca pauperes, debiles, claudos, caecos,
0635 et beatus fis; nam ii non habent reddere tibi, redditur enim tibi in resurrectione horum perfectorum.
0635
eis
ii, º gr. omn.—
ustassai] J. St. ÷
usstassai, vid. ad Mc. III, 13.] þus usguldan. ak þan vaukjais dauht. hait unledans gamaidans haltans blindans. jah audags vairþis.
unte
0635 Audiens autem quidam horum accumbentium hoc dixit ad eum: beatus qui edit panem in regno Dei.
0635
anakumbjandane
B. suspicatur Ulf. ἀνακειμένων pro συνανακειμένων legisse; certe aliis locis pro συνανακεῖσθαι ponit
miþanakumbjan, sic vs. 10; VII, 49; M. IX, 10; Mc. VI, 22, 26; cf. tamen Cor. II, VII, 3
gasviltan =συναποθανεῖν, pro quo alter codex
miþgasviltan habet.] eis ni haband usgildan þus. usgildada auk þus ïn ustassai þize usvaurhtane. gahausjands þan sums þizei
0635 Tunc dixit ei dominus: homo quidam fecit coenam magnam et vocavit multos,
0635
þaruh
J. St. ÷
þanuh.—frauja] dominus, gr. omn. ὁ.—
haihait] St. +
haihaiþ.] anakumbjandane þata qaþ du ïmma. audags saei matjiþ hlaif ïn þiudangardjai guþs. þaruh qaþ ïmma
0635 et misit servum suum hora coenae dicere his vocatis: ite, nam jam paratum est omne.
frauja. manna sums gavaurhta nahtamat mikilana jah haihait managans. jah ïnsandida skalk seinana
0635 Et coeperunt statim excusare omnes; hic primus dixit: agrum emi et debeo ire et videre hunc; oro te, habe me excusatum.
0635
qaþ
Ulf. º αὐτῷ c. codd. et verss.—
faurqiþanana] J. +
faurqiþana.] weilai nahtamatis qiþan þaim haitanam. gaggiþ. unte ju manvu ïst allata. jah dugunnum suns faurqiþan allai. sa frumista
qaþ. land bauhta jah þarf galeiþan jah saiwan þata. bidja þuk. habai mik faurqiþanana.
0635 Et alter dixit: juga boum emi quinque et eo probare hos, oro te, habe me excusatum.
0635
faurqiþanana
J. +
farqiþanana.] jah anþar qaþ. juka auhsne usbauhta fimf jah gagga kausjan þans. bidja þuk. habai mik
0635 Et quidam dixit: uxorem duxi et ideo non possum venire.
0635 Et veniens hic servus nuntiavit domino suo hoc. Tunc iratus hic paterfamilias dixit ad servum suum: exi subito in plateas
et semitas urbis et pauperes et debiles et caecos et claudos adduc huc.
0635
skalks
Ulf. º ἐκεῖνος c. codd.—
blindans—haltans] ¶ gr.] faurqipanana. jah sums qaþ. qen liugaida jah dupe ni mag qiman. jah qimands sa skalks gataih fraujin seinamma þata.
þanuh þvairhs sa garda valdands qaþ du skalka seinamma. usgagg sprauto ïn
0635 Et dixit hic servus: domine, factum-est, uti praecepisti, et adhuc locus est.
0635
stads ïst
St. ÷ ¶.] gatvons jah staigos baurgs jah unledans jah gamaidans jah blindans jah haltans attiuh hidre. jah qaþ
0635 Et dixit hic dominus ad hunc servum: exi per vias et sepes et compelle introire, ut impleatur domus mea.
0635
usfulnai
J. St. ÷
usfullnai, vid. ad II, 21.] sa skalks. frauja. varþ sve anabaust. jah nauh stads ïst. jah qaþ sa frauja du þamma skalka. usgagg
0635 Dico enim vobis, quod non unus hominum illorum horum antea vocatorum gustat hanc coenam meam.
0636A
faura haitanane
editt. + jct.] and vigans jah faþos jah nauþei ïnnatgaggan. ei usfulnai gards meins. qiþa allis ïzvis þatei ni ainshun
0635 Iverunt-cum autem eo greges multi, et convertens se dixit ad eos:
manne jainaize þize faura haitanane kauseiþ þis nahtamatis meinis. miþïddjedun þan ïmma
0635 si quis it ad me et non odiat patrem suum et matrem et uxorem et liberos et fratres et sorores, insuper autem suam ipsius
animam, non potest meus discipulus esse;
0636B
þan
Ulf. º καί; esse id expressum particula
uþ (uh), voci
nauh affixa, propterea nobis non videtur, quod h. l. καί = etiam, quod nunquam, quantum scimus, per—
uh Gothus reddit, vid. tamen ad J. XVIII, 26.] hiuhmans managai. jah gavandjands sik qaþ du ïm. jabai was gaggiþ du mis jah
ni fijaiþ attan seinana jah aiþein jah qen jah barna jah broþruns jah svistruns. nauhuþ-þan seina silbins saivala. ni
0635 et qui non portat crucem suam et eat post me, non potest esse meus discipulus.
0636C
visan meins
¶ gr., sic vs. 33.] mag meins siponeis visan. jah saei ni bairiþ galgan seinana jah gaggai afar mis. ni mag visan
0635 Vestrum quis enim volens turrim aedificare, nonne primum sedens computat paratum, haec habeatne ad
0637 consummandum,
0636D
ïzvara
gr. omn. post
raihtis, cf. ad IX, 36. —
manvi—ustiuhan] paratum—consummandum; viri docti alii aliter de hoc loco statuerunt: B. pro
habaiulegere malebat
habaiþ et convertere,
apparatum quem habet ad perficiendum, quod falsum est, quia
þo non pronomen relativum, sed demonstrativum est; L. lectionem codicis Arg. servans interpretatur
apparatum habeat, qui ad perficiendum suppetat, in eo is tantum errat, quod
þo ad
manvi refert, quod fieri non licet; lh.
Ulfil. illustrat. p. 234, cui ordo verborum
habaiu manvi du ustiuhan þo esse videtur, audaciorem criticum se praestat, et Z., qui eum recte sensisse dicit, si Ulf. τὰ πρός cum codd. legisset, se
graeca non intelligere comprobat; quod autem Z. ipse
manviþo jct. legere se malle ait et pro participio habere, non meminit ille hanc participii formam in—
ido, nunquam in—
iþo desinere; pro genitivo vero pluralis verbi alicujus
0637
manviþa nemo, qui sensum perspexerit, cum isto viro docto habuerit. Quamquam confitemur lectionem nos male habere, tamen nihil restat,
nisi ut statuamus, Ulf. c. codd. τὰ εἰς aut τὰ πρός legisse et auctoritatem codd. in eo tantum omisisse, quod voces
þo habaiu pro
habaiu þo (habeatne haec) transposuerit, qui tamen error librarii esse videtur, voces enim aliquoties transpositas esse, ad IX, 36
monuimus. Caeterum pro
ustiuhan St. +
usstiuhan.] meins siponeis. ïzvara was raihtis viljands kelikn timbrjan. niu frumist gasitands rahneiþ manvi. þo
0637
0637 ne forte, cum poneret fundamentum et non posset consummare, omnes hi adspicientes coeperint deridere eum
0637
mahtedi
cod. Arg. Hz. J. St. B. +
mahtide, cf. J. XVIII, 36.] habaiu du ustiuhan. ïbai aufto biþe gasatidedi grunduvaddju jah ni mahtedi ustiuhan. allai þai gasaiwandans
0637 dicentes, quod hic homo coepit aedificare et non potuit consummare.
0637
timbrjan
J. St. ÷
timrjan.] duginnaina bilaikan ïna qiþandans þatei sa manna dustodida timbrjan jah ni mahta
0637 Aut qui rex iens ruere contra alium regem ad bellum, nonne sedens antea cogitat, sitne potens cum decem millibus occurrere
huic cum viginti millibus eunti contra se?
0637
viganna
sic editt.; cod. Arg.
viga || na, sine dubio falsum pro
vigana, qui est dativus vocis
vigans (bellum); sic quoque Grimm. Gr. IV, 105 interpretatur, et de duplicatione litterae
n comparari possunt, quae adnotavimus ad Gal. V, 15; saepius enim librariis accidit, ut litteras aut syllabas, in fine lineae
scriptas ab initio proximae repeterent, cf. ad J. IX, 41. Erravit lh., qui
viganna pro gerundio (
Ulf. illustr. p. 154), aut pro infinitivo, addita syllaba
na (p. 245) habuit; erravit etiam Z., qui (cum lh.)
vigan ïna conjecit, nam infinitivus est
veihan non
vigan; praeterea hoc verbum ponitur cum
du (vid. Cor. I, XV, 32) , non cum accusativo. Quid denique F.
vigamma suo voluerit, nescitur.—
pankeiþ] sic cod. Arg. pro usitato
pagkeiþ, uti XV, 22
bringiþ, XVII, 9
pank, XIX, 31
inqis.—siaiu] J. St. B. +
siau; caeterum gr. omn. post
mahteigs.—pusundjo] J. St. B. +
pusundjom.] ustiuhan. aiþþau was þiudans gaggands stigqan viþra anþarana þiudan du viganna. niu gasitands faurþis þankeiþ. siaiu mahteigs
miþ taihun þusundjon gamotjan þamma miþ tvaimtigum þusundjo
0637 Alioquin si non-est potens, adhuc procul eo existente mittens legatum orat pacem.
0637
eiþau
hoc uno loco inventum i. q.
aiþþau
0638 = εἰ δὲ μήγε, quae sequuntur
jabai nist mahteigs (si non-est potens) sine dubio orta sunt e glossa in margine adscripta ad explicandam minus usitatam particulam, certe in
graecis nullum eorum vestigium apparet.—
fairra ïmma] ¶ gr.—
ïnsandjands airu] ¶ gr. omn.] gaggandin ana sik. eiþau jabai nist mahteigs. nauhþanuh fairra ïmma visandin ïnsandjands airu
0637 Sic jam quisque vestrum qui non renuntiat omni possessioni suae, non potest esse meus discipulus.
0638
aigina seinamma
¶ gr.—
visan meins] vid. ad vs. 27.] bidjiþ gavairþjis. svah nu warjizuh ïzvara saei ni afqiþiþ allamma aigina seinamma. ni mag visan
0637 Bonum sal; verum si sal fatuum fit, quo conditur?
0638
jabai
St. +
jadai.]
0637 Neque ad terram, non ad fimum utile est; foras ejiciunt id. Qui habeat aures audientes, audiat.
0638
ni
St.
nih, quod melius est.] meins siponeis. god salt. ïþ jabai salt baud vairþiþ. we gasupoda. nih du airþai. ni du maihstau
0637 Fuerunt autem ei appropinquantes se omnes telonarii et peccatores audire eum;
0638
ïmma newjandans
¶ gr.] fagr ïst. ut usvairpand ïmma. saei habai ausona gahausjandona. gahausjai. vesunuþ-þan ïmma
0637 et murmurarunt Farisaei et scribae dicentes, quod hic peccatores suscipit et edit-cum iis.
newjandans sik allai motarjos jah fravaurhtai hausjan ïmma. jah birodidedun fareisaieis jah bokarjos
0637 Dixit autem ad eos hanc parabolam dicens:
qiþandans þatei sa fravaurhtans andnimiþ jah miþmatjiþ ïm. qaþ þan du ïm þo gajukon qiþands.
0637 quis homo vestrum possidens centum ovium et amittens unam harum, nonne relinquit has nonaginta et novem in deserto et vadit
post hanc amissam, donec invenit hanc;
0638
taihuntehund
pro usitato
taihuntaihund (VIII, 8; XVI, 6 sq.); caeterum J. +
taihunte hund, sicut paulo post
niunte hund.—fralusanin] J. St. +
fralausanin, sic etiam vs. 6.] was manna ïzvara aigands taihuntehund lambe jah fraliusands ainamma þize. niu bileiþiþ þo niuntehund
0637 et inveniens ponit in humeris suis gaudens
0638
uslagjiþ
B. +
uslaujiþ.] jah niun ana auþidai jah gaggiþ afar þamma fralusanin. unte bigitiþ þata. jah bigitands uslagjiþ
0637 et veniens in domum convocat amicos et vicinos dicens ad eos: gaudete cum me, quod inveni ovem meam hanc amissam.
0638
bigat
St. +
bigaþ.—
fralusano] vid. ad vs. 4.] ana amsans seinans faginonds. jah qimands ïn garda galaþoþ frijonds jah garaznans qiþands
0637 Dico vobis, quod sic laetitia fit in coelo ob unum peccatorem poenitentem, quam ob nonaginta et novem justos, qui non indigent
poenitentiae.
0638
pau
J. St. +
pan.—niuntehundis] J. St. +
niutehundas.—þaiei] St. +
þaei.] du ïm. faginoþ miþ mis þammei bigat lamb mein þata fralusano. qiþa ïzvis þatei sva faheds vairþiþ ïn himina ïn ainis fravaurhtis
ïdreigondins þau ïn niuntehundis jah niune garaihtaize. þaiei in þaurbun
0637 Aut quaedam mulier drachmas habens decem, si amittit drachmam unam, nonne incendit lucernam et everrit domum et quaerit
diligenter, donec invenit,
0638
suma
quaedam, gr. omn. τίς (quae), pro quo Ulf. per errorem τις legit.—
taihun jabai] J. St. +
taihunja sai.—usbaugeiþ] J. St. B. +
usbaugeiþ. glaggvaba] sic cod. Arg.; Hz. Z. +
glaggvuba.] ïdreigos. aiþþau suma qino drakmans habandei taihun. jabai fraliusiþ drakmin ainamma. niu
0637 et inveniens convocat amicas et vicinas dicens: gaudete cum me, nam inveni drachmam, quam
0639 amisi.
0638
drakmein
J. St. B. +
drakmin, nam is est casus tertius formae
drakma (vid. vs. 8); nostro loco Ulf. forma graeca utitur, uti saepius—
ein pro—ήν, vid. M. XXVII, 62
paraskaivein (παρασκευήν), L. VII, 5
synagogein (συναγωγήν), Rom. XVI, 22
aipistaulein (ἐπιστολήν); Z. igitur illam formam injuria tentavit.—
fralaus] J. St. B. +
fralausda.] tandeiþ lukarn jah usbaugeiþ razn jah sokeiþ glaggvaba. unte bigitiþ. jah bigitandei gahaitiþ frijondjos jah garaznons qiþandei.
faginoþ miþ mis. unte bigat drakmein. þammei fralaus.
0639
0639 Sic dico vobis, laetitia fit in facie angelorum Dei ob unum poenitentem peccatorem.
0639
aggele
sic cod. Arg. uti IX, 26; J. St. B. +
aggilum.—ïdreigondins fravaurhtis] ¶ gr. omn.]
0639 Dixit autem: hominum quidam habuit duos filios,
sva qiþa ïzvis. faheds vairþiþ ïn andvairþja aggele guþs ïn ainis ïdreigondins fravaurhtis. qaþuþ-þan.
0639 et dixit hic junior eorum ad patrem: pater, da mihi, quae contingit me, partem proprii; et divisit iis possessionem suam.
0639
sei undrinnai mik
sic cod. Arg.; J. St. B. +
so undrinnanein, pro quibus L. multo melius
þo undrinnandein conjecit; lh. Z. +
sei undrinnai mis.] sums aihta tvans sununs. jah qaþ sa juhiza ïze du attin. atta. gif mis. sei undrinnai mik. dail aiginis.
0639 Et post non multos dies tulit inunum omne hic junior filius et abiit in terram procul exsistentem et illic dissipavit hanc
possessionem suam vivens effrenate.
0639
ïn land fairra visando
vid. ad XIX, 12.] manne jah disdailida ïm sves sein. jah afar ni managans dagans brahta samana allata sa juhiza sunus
0639 Cum autem vacuus esset omni, facta-est fames magna per regionem illam, et is coepit egenus fieri.
0639
alaþarba
sic cod. Arg.; J. St. B. +
allaþarba, quod Z. male probat, aut
allþarba (quod non melius est) legendum esse censet; vid. Grim. II. 627.] jah aflaiþ ïn land fairra visando jah jainar distahida þata
sves seinata libands usstiuriba. biþe þan fravas
0639 Et iens dedit se cuidam civium illius regionis, et misit eum agri sui pascere porcos.
0639
baurgjane
J. St. +
baurjane.—jainis gaujis] ¶ gr. omn.—
haiþjos] agri, genitivus locum indicans, quo mittebatur, sic Mc. IV, 35. L. XIX, 12; vid. Grim. III. 127.] allamma. varþ huhrus abrs
and gavi jainata. jah ïs dugann alaþarba vairþan jah gaggands gahaftida
0639 Et cupit sat edere siliquis, quas ederunt porci; et homo ei non dedit.
0639
sad ïtan
St. + jct., caeterum Ulf. c. codd. et verss. χορτασθῆναι legisse videtur.—
ïmma] gr. omn. post
gaf.] sik sumamma baurgjane jainis gaujis. jah ïnsandida ïna haiþjos seinaizos haldan sveina. jah
0639 Veniens tum in se dixit: quam multum mercenariorum patris mei abundantiam habent panium, verum ego fame perdor;
0639
qimands—sis
¶ gr, omn.—
ufarassau] St. +
ufaraslau.—ïk] Ulf. c. codd. º ὧδε.] gairnida sad ïtan haurne. þoei matidedun sveina. jah manna ïmma ni gaf. qimands þan ïn sis qaþ.
0639 surgens vado ad patrem meum et dico ad eum: pater, peccavi mihi in coelum et in facie tua;
0639
mis
vid. ad M. XXVII, 4.—
ïn] pr. St. +
ïs.] wan filu asnje attins meinis ufarassau haband hlaibe. ïþ ïk huhrau fraqistna. usstandands gagga du
0639 jam amplius non sum dignus, ut vocer filius tuus; fac me uti unum mercenariorum tuorum.
0639
ju
Ulf. aut pro καί, quod. h. l. plerique codd. habent, posuit, uti Mc. IX, 13 et infra vs. 21, neque cum Griesb. καί omisisse
dicendus est; aut si καί non legit, pleonastice adverbio
þanaseiþs, uti L. XVI, 2 adverbio
þanamais, addidit, nam
ju ni pro solito
þanaseiþs ni graeco οὐκέτι saepius respondet, vid. Rom. VII, 17, 20; Eph. II, 19; Philem. 16.] attin meinamma jah qiþa du ïmma. atta.
fravaurhta mis ïn himin jah ïn andvairþja þeinamma. ju
0639 Et surgens venit ad patrem suum; adhuc autem procul exsistentem vidit eum pater ejus et misertus-est, et currens cecidit
super collum ejus et osculatus-est eum;
þanaseiþs ni ïm vairþs ei haitaidau sunus þeins. gatavei mik sve ainana asnje þeinaize. jah usstandands qam at attin seinamma.
nauhþanuh þan fairra visandan gasaw ïna atta ïs jah ïnfeinoda jah
0639 et dixit ei hic filius: pater, peccavi in coelum et in facie tua; jam amplius non sum dignus, ut vocer filius tuus.
0639
ju
vid. ad vs. 19.—
haitaidau] J. +
haitaudau.] þragjands draus ana hals ïs jah kukida ïmma. jah qaþ ïmma sa sunus. atta. fravaurhta ïn himin jah
0639 Dixit autem hic pater ad servos suos: subito afferte vestem hanc primam et vestite eum et date annulum in manum ejus et
calceamentum in pedes ejus,
0639
atta
St. +
arta.—seinaim] J. St. +
seiname.
0640
—sprauto bringiþ] J. St. B. +
suns tobrigg; caeterum
sprauto º gr. et de
bringiþ pro
briggiþ vid. ad XIV, 31.—
figgragulþ] J. +
friggragulþ, St. +
fingragulþ.] in andvairþja þeinamma. ju þanaseiþs ni ïm vairþs ei haitaidau sunus þeins. qaþ þan sa atta du skalkam seinaim. sprauto
bringiþ vastja þo frumiston jah gavasjiþ ïna jah gibiþ figgragulþ ïn handu
0639 et afferentes vitulum hunc saginatum dissecate, et edentes epulamur laute;
ïs jah gaskoh ana fotuns ïs. jah briggandans stiur þana alidan ufsneiþiþ. jah matjandans visam
0639 nam hic filius meus mortuus fuit et revixit, et amissus fuit et inventus factus-est; et coeperunt epulari.
0640
varþ
St. +
varþa.—visan] J. St. B. ÷
vailavisan, quod additamentum eis sensus requirere videtur; sed nesciverunt illi,
visan h. l. non esse verbum substantivum, sed significare epulari et ad eorum genus pertinere, quae Grim. I. 842, X enarravit,
quod autem
vaila vs. 23 additum h. l. omisit, saepius Ulf. sic facere solet, ut eorundem verborum compositorum altero proxime subsequente
particulam non repetat, vid. L. XIX, 5
dalaþ atsteig et vs. 6 solummodo
atstaig, quamquam utrumque pro καταβαίνειν positum est; alia ejusmodi dicta collegimus ad Tim. I, VI, 6] vaila. unte sa sunus meins
dauþs vas jah gaqiunoda jah fralusans vas jah bigitans varþ. jah dugunnun
0639 Fuit autem filius ejus hic major in agro, et veniens adiit prope domum et audivit cantiones et ludos,
0640
alþiza
J. St. B. . .
þiza.—
akra] J. St. +
lande, B. +
landa—jah] U f. º ὡς.—
qimands—new] J. St. B. +
miþþanei gavandida sik jah atïddja newa.—jah] sec. et, º gr. omn.—
saggvins] hinc usque ad vs. 27
ufsnaiþ J. St. B. lacunam habent; haec difficilia in cod. Arg. lectu Ih. recte eruit.] visan. vasuþþan sunus ïs sa alþiza ana akra
jah qimands atiïddja new razn jah gahausida saggvins
0639 et advocans quendam puerorum interrogavit, quid esset hoc.
0639 Tunc is dixit ad eum, quod frater tuus venit, et dissecavit pater tuus vitulum hunc saginatum, nam sanum eum accepit.
0640
ufsnaiþ
sic cod. Arg.; Hz. prima manu +
afsnaiþ; errant igitur Z. et Wackernagel
Deutsch. Leseb. I, praef. p. XXVI
afsnaiþ codicis Arg. lectionem esse dicentes.] jah laika
ns. jah athai ands sumana magive frahuh. wa vesi þata. þaruh ïs qaþ du ïmma. þatei
0639 Tunc iratus factus-est et non voluit intrare, verum
0641 pater ejus exiens foras oravit eum.
0640
ïþ
verum, gr. οὖν, Ulf. c. codd. δέ, vid. ad Cor. I, XV, 11.—
ut] foras, º gr. omn. vid. Mth. IX, 32.] broþar þeins qam. jah ufsnaiþ atta þeins stiur þana alidan. unte hailana ïna andnam.
þanuh modags
0641
0641 Tunc is respondens dixit ad patrem: ecce, tam multum annorum servivi tibi et non unquam praeceptum tuum praeterii, et mihi
non unquam dedisti capram, ut cum amicis meis epularer.
0641
þaruh
St. ÷
þanuh.—skalkinoda] servivi, gr. omn. δουλεύω.—
bivesjau] epularer; Ulfilam ἀριστήσω pro εὐφρανθῶ cum cod. D legisse Griesb. audacius contendit.] varþ jah ni vilda ïnngaggan. ïþ
atta ïs usgaggands ut bad ïna. þaruh ïs andhafjands qaþ du attin. sai. sva filu jere skalkinoda þus jah ni wanhun anabusn
þeina ufarïddja. jah mis ni aiv atgaft gaitein ei miþ
0641 Verum cum hic filius tuus, qui voravit tuam possessionem cum meretricibus, venit, dissecasti ei vitulum hunc saginatum.
0641
fret
librarium falso pro
frat scripsisse, Grim. l. 844 recte arbitratur, sequitur eum Wackern. l 1.] frijondam meinaim bivesjau. ïþ þan sa sunus þeins.
saei fret þein sves miþ kalkjom. qam. ufsnaist ïmma
0641 Tunc dixit ad eum: filiole, tu semper cum me fuisti et es, et omne hoc meum, tuum est.
0641
vast jah is
fuisti et esi, gr. omn. solummodo εἶ, Ulf. c. verss. lat.—
all.] J. St. +
alla.] stiur þana alidan. þaruh qaþ du ïmma. barnilo. þu sinteino miþ mis vast jah ïs. jah all þata mein
0641 Laute epulari et gaudere debitum fuit, nam frater tuus mortuus fuit et revixit, et amissus et inventus fuit.
0641
vaila visan
J. St. B. + jct.; caeterum Ulf. º δέ.—
faginon] J. +
fajinon.—broþar] Ulf. c. codd. º οὗτος.—
fralusans] Ulf. codd. º ἦν.] þein ïst. vaila visan jah faginon skuld vas. unte broþar þeins dauþs vas jah gaqiunoda. jah fralusans
0641 Dixit autem ad discipulos suos: hominum quidam fuit dives, qui habuit villicum et hic diffamatus fuit apud eum, quod dissiparet
bonum ejus.
0641
þan
Ulf. c. codd. et verss. º καί.—
saei] St. +
saie.—aihta] J. St. +
aihida.—fauragagjan] sic cod. Arg. et J.; St. B. Ih. Z. ÷
fauragaggjan, quod usitatius est, vid. vss. seqq., cf. VIII, 3.—
distahidedi aigin] J. St. B. +
distahidudi aigan.] jah bigitans varþ. qaþuþ-þan du siponjam seinaim. manne sums vas gabeigs. saei aihta fauragagjan.
0641 Et advocans eum dixit ad eum: cur hoc audio de te? redde rationem villicationis tuae, non potes enim jam amplius villicus
esse.
0641
hausja
St. +
hausjah.—fauragaggjis] St. ÷
fauragagjis.—ju panamais] J. St. + jct.; cf. ad XV, 19.] jah sa fravrohiþs varþ du ïmma ei distahidedi aigin ïs. jah atvopjands ïna qaþ du ïmma. duwe
þata hausja fram þus. usgif raþjon fauragaggjis þeinis. ni magt auk ju þanamais fauragaggja
0641 Dixit autem in se hic villicus: quid faciam, quia dominus meus aufert villicationem a me; fodere non possum, mendicare pudet
me.
0641
fauragaggi
J. St. +
fauragaggji.—ni mag] St. +
nim ag.] visan. qaþ þan ïn sis sa fauragaggja. wa taujau. þandei frauja meins afnimiþ fauragaggi af mis. graban
0641 Deliberavi apud-me, quid faciam, ut fortasse, cum amovear e villicatione, recipiant me in domos suas.
0641
ei þau
J. St. +
eiþan; caeterum
þau (ἄν) º gr. omn. uti Goth. ipse vs. 9.—
us] ex, º g.] ni mag. bidjan skama mik. andþahta mik wa taujau. ei þau biþe afsatjaidau us fauragaggja.
0641 Et advocans unumquemque debitorum domini sui dixit huic primo: quam multum debes domino meo?
0641
skalt
St. +
shalt.] andnimaina mik ïn gardius seinans. jah athaitands ainwarjanoh faihuskulane fraujins seinis qaþ
0641 Tunc dixit: centum cadorum olei. Et dixit ad eum: summe tibi litteras et sedens subito scribe quinquaginta.
0641
taihuntaihund
sic cod Arg. h. l. et vs. seq.; B. Hu. Z. utroque loco
taihuntehund, vid. ad
0642 XV, 4.—
bokos] St. +
hokos.—fimtiguns] sic cod. Arg.; J. B. Z. ÷
fimftiguns.] þamma frumistin. wan filu skalt fraujin meinamma. þaruh qaþ. taihuntaihund kase alevis. jah qaþ
0641 Deinde autem ad alterum dixit: at tu quam multum debes? Verum is dixit: centum cororum tritici. Et dixit ad eum: sume tibi
litteras et scribe octoginta.
0642
taihuntaihund
vid. ad vs. 6.] du ïmma. nim þus bokos jah gasitands sprauto gamelei fimtiguns. þaþroh þan du anþaramma qaþ. aþþan þu wan
filu skalt. ïþ ïs qaþ. taihuntaihund mitade kaurnis. jah qaþ du ïmma. nim þus bokos
0641 Et laudavit hic dominus hunc villicum iniquitatis, quia prudenter fecit; quia hi filii hujus seculi prudentiores filiis
lucis in genere suo sunt.
0642
sunjos
pro
sunjus, vid. ad IV, 13.] jah melei ahtautehund. jah hazida sa frauja þana fauragaggjan ïnvindiþos. unte frodaba gatavida.
0641 Et ego vobis dico, faciatis vobis amicos de divitiis iniquitatis, ut cum subjaceatis, recipiant vos in aeternas tabernas.
unte þai sunjos þis aivis frodozans sunum liuhadis ïn kunja seinamma sind. jah ïk ïzvis qiþa. taujaiþ ïzvis frijonds us faihuþraihna
ïnvindiþos. ei þan ufligaiþ. andnimaina ïzvis ïn aiveinos
0641 Qui fidelis est in parvo, etiam in multo fidelis est; et hic in parvo infidelis etiam in multo infidelis est.
0642
triggvs
J. St. +
triggva.—leitilamma] pr. inde ab hac voce usque ad finem versus J. St. lacunam habent, quamquam in cod. Arg. locus integer exstat, nec habet,
quod lectionem difficilem reddat. Caeterum pro
leitilamma utroque gr. omn. ἐλαχίστῳ.—
sa—untriggva] B. ÷
saei—ïst untriggvs.] hleiþros. saei triggvs ïst ïn leitilamma. jah ïn managamma triggvs ïst. jah sa ïn leitilamma
0641 Si igitur in iniquis divitiis fideles non facti-estis, hoc verum quis vobis credit?
0642
faihuþraihna
B. +
frihuþraihna, sic etiam vs. 13.] untriggva jah ïn managamma untriggvs ïst. jabai nu ïn ïinvindamma faihuþraihna triggvai
0641 Et si in hoc alieno fideles non facti-estis, hoc vestrum quis vobis dat?
ni vaurþuþ. þata sunjeino was ïzvis galaubeiþ. jah jabai ïn þamma framaþjin triggvai ni
0641 Non unus servorum
0643 potest duobus dominis servire, alias unum odit et alterum amat; aut uni adhaeret, verum alterum contemnit; non potestis
deo servire et divitiis.
0642
andizuh
inde usque ad finem versus J. St. lacunam habent; B. ÷
aiþþau.
Andizuh, lectio codicis Arg. manifesta, est verbum incertae originis et significationis (Grim. III, 15) ; gr. omn. ἢ γάρ, quod Ulf.
in loco parallelo M. VI, 24
unte jabai (nam si) reddidit, unde conjici potest,
andizuh significationem
contra, alioquin habere.—
aiþþau] B. +
aiþau.—and iloþ] sic in cod. Arg. scriptum esse videtur, sed certo dici non potest, quia litterae admodum evanuerunt: B.
and. . . , conjecit ipse +
andnimiþ.—ïþ] B. ÷
jah, secundum gr., qui καί habent.—
faihuþraihna] vid. ad vs. 11; c. d. Arg. in marg.
mammonim.] vaurþuþ. þata ïzvar was ïzvis gibiþ. ni ainshun þive mag tvaim fraujam skalkinon. andizuh
0643 ainana fijaiþ jah anþarana frijoþ. aiþþau ai namma andtiloþ ïþ anþaramma frakann. ni maguþ
0643 Audiverunt autem haec omnia etiam hi Farisaei, avari exsistentes, et deriserunt eum.
0643
Fareisaieis
B. +
fareisaies.—bimamindedun] sic cod. Arg. et editt. sine dubio +; Grim. I. 848, pro
bimaminidedun dictum, nobis
bimamidedun scribendum esse videtur.] guþa skalkinon jah faihuþraihna. gahausidedun þan þo alla jah þai fareisaieis faihufrikai visandans
0643 Et dixit ad eos: vos estis, vos-qui justos judicatis vos ipsos in facie hominum, verum Deus noscit corda vestra, nam hoc
altum in hominibus, abominabile in facie Dei.
0643
hairtona
J. St. B. +
hairtana.—hauho] gr. omn. post
mannam.—andaset] J. St. +
andset.] jah bimamindedun ïna. jah qaþ du ïm jus sijuþ. juzei garaihtans domeiþ ïzvis silbans ïn andvairþja
0643 Lex et profetae usque lohannem; deinde regnum Dei evangelizatur et quisque in id compellitur.
0643
nauþjada
compellitur, Ulf. verba gr. id dicentia: ad id (sc. occupandum) vim adhibent, non intellexit et βιάζεται verbum medium pro
passivo habuisse videtur, id quod sensum turbat. Nec
nauþjan graeco βιάζεσθαι apte respondet, est id potius
anamahtjan (M. XI, 12) ,
nauþjan autem = ἀναγκάζειν L. XIV, 23; cf. Skeir. 38, 2.] manne. ïþ guþ kann hairtona ïzvara. unte þata hauho ïn mannam andaset ïn
andvairþja guþs. vitoþ
0643 Verum facilius est coelum et terram perire, quam legis unum apicem cadere.
0643
ïþ
St. ÷
jah.—vrit gadriusan] J. St. B. +
vruta driusan.] jah praufeteis und ïohannen. þaþroh þiudangardi guþs vailamerjada jah wazuh ïn ïzai nauþjada. ïþ
0643 Quisque qui dimittens uxorem suam et ducens aliam, moechatur; et quisque qui dimissam ducit, moechatur.
0643
seina
St. +
saina.—afleitana] Ulf. c. codd. et verss. º ἀπὸ ἀνδρός.] azetizo ïst himin jah airþa hindarleiþan þau vitodis ainana vrit gadriusan. wazuh
saei afletands qen
0643 At hominum quidam fuit dives et vestitus fuit purpura et bysso et laute epulans die quoque splendide;
0643
byssaun
J. St. +
byssaum.—jah] tert. et, º gr. omn.—
vaila visands] editt. + jct., vid. ad XV, 32.—
daga wammeh] editt. + jct.] seina jah liugands anþara horinoþ. jah wazuh saei afleitana liugaiþ. horinoþ. aþþan manne sums vas
0643 verum pauper quidam fuit nomine vocatus Lazarus, hic projectus fuit ad januam ejus, vulneribus plenus.
0643
haitans
vocatus, º gr. omn.—
sah] hicque, gr. omn. ὅς, vid. ad Joan. XVIII, 26.—
fulls] J. St. +
fuls.] gabigs jah gavasids vas paurpaurai jah byssaun jah vaila visands daga wammeh bairhtaba. ïþ unleds
0643 Et cupit sat edere micis his cadentibus a mensa hujus divitis, sed etiam canes accurrentes lamberunt vulnera ejus.
0643
saþ ïtan
J. St. B. +
saþnan.—bilaigodedun] J. St. +
bilaigvodedun; Ulf. c. codd. ἐπέλειχον, pro ἀπέλειχον legisse videtur.] sums vas namin haitans lazarus. sah atvaurpans vas du daura ïs banjo
fulls. jah gairnida saþ ïtan drauhsno þizo driusandeino af biuda þis gabeigins. akei jah hundos atrinnandans bilaigodedun
banjos
0643 Factum-est autem mori huic pauperi et ferri ab angelis in sinum Abrahami; mortuus-est autem etiam hic dives et sepultus
fuit.
0643
briggan
Ulf. º αὐτόν.] ïs. varþ þan gasviltan þamma unledin jah briggan fram aggilum ïn barma abrahamis. gasvalt þan
0643 Et in inferno attollens oculos suos, exsistens in cruciatibus, vidit autem Abrahamum procul et Lazarum in sinibus ejus.
0643
þan
sic cod. Arg.; B. lh. Z. +
þana, vid. ad J. V, 36; caeterum º gr. omn.; solet quidem Ulf. interdum hanc particulam, praecedentibus particulis
0644 temporalibus aut participiis, in apodosi addere, vid. L. II, 42.—
lazzaru] J. St. +
lazarum, B. ÷
lazaru.] jah sa gabeiga jah gafulhans varþ. jah ïn haljai ushafjands augona seina visands ïn balveinim gasaw
0643 Et is exclamans—
0643 —si peccet frater tuus, increpa eum, et autem si convertat se, remittas ei.
0644
Jabai
num Ulf. δέ omiserit, uti Griesb. contendit, certo dici non potest, quia ante
jabai in cod. Arg. quaedam desiderantur, quorum ultima vox
ïþ fuisse videtur, solemne est enim Ulfilae dicere
ïþ jubai = ἐἀν δέ, εἰ δέ.—
fravaurkjai] Ulf. c. codd. et verss. º εἴς σε.—
ïdreigo] J. +
ïdreijo.] þan abraham fairraþro jah lazzaru ïn barmim ïs. jah ïs ufhropjands.——jabai fravaurkjai broþar
0643 Et si septem vicibus per diem peccet in te et septem vicibus per diem convertat se dicens: converto me, remittas ei.
0644
sibun sinpam
J. St. B. + jct.—
fraletais] J. ÷
afletais.] þeins. gasak ïmma. jah þan jabai ïdreigo sik. fraletais ïmma. jah jabai sibun sinþam ana dag fravaurkjai
0643 Et dixerunt apostoli ad dominum: adauge nobis fidem.
du þus jah sibun sinþam ana dag gavandjai sik qiþands. ïdreigo mik. fraletais ïmma. jah qeþun
0643 Dixit autem dominus: si haberetis fidem sicut granum sinapis, fortasse vos si diceretis ad morum hanc: exsolve te e radicibus
et expone te in mare, et obediret fortasse vobis.
0644
aiþþau jus jabai qiþeiþ
aut vos si diceretis, gr. omn. ἐλέγετε ἄν. Lectio nostra sensum pervertit; requiritur particula graecum ἄν exprimens, quae
cum sit
aiþþau (M. XI, 23; J. XIV, 2, 7, 28; XV, 19; XVIII, 36) , restat
jabai, quod aliquando in margine positum ab aliquo, qui ἄν pro ἐάν dictum esse putavit idque voce
jabai reddendum esse indicare voluit, deinde autem a librario in textum illatum, nunc ejiciendum et legendum est:
aiþþau jus qiþeiþ. Jus (vos) ab omn. gr. omissum, simili loco invenitur etiam additum J. XIV, 28
jabai frijodedeiþ mik. aiþþau jus faginodedeiþ. Caeterum de
qiþeiþ pro
qeþeiþ vid. ad VIII, 56.—
andhausidedi] St. +
andhauseidei.] apaustauleis du fraujin. biauk uns galaubein. qaþ þan frauja. jabai habaidedeiþ galaubein sve kaurno sinapis aiþþau jus
jabai qiþeiþ du bainabagma þamma. uslausei þuk us vaurtim jah ussatei þuk ïn
0643 Quis autem vestrum servum habens
0645 arantem aut pascentem, qui regredienti ab agro dicat statim: prodi accumbeque;
0644
arjandan
J. St. +
ariandam.—haldandan] J. St. +
haldandam.—atgaggandin] J. St. +
qimandim.—hindarleiþ anuhkumbei] J. B. +
hindarleiþa nuh kumbei, St. +
hindarlei þanuh kumbei; veram lectionem L. jam pridem invenit, vid. ad Mc. XIV, 44.] marein. jah andhausidedi þau ïzvis. was þan ïzvara skalk aigands
arjandan aiþþau haldandan. saei
0645
0645 sed nonne dicit ad eum: para quod in nocte edam et cinctus ministra mihi, dum edo et bibo, et posthac edas et bibas tu.
0645
naht matjau
editt. + jct.; caeterum B. conjecit +
waduh nahtmatjau, nec melius L.
wa du nahtmatjan.] atgaggandin af haiþjai qiþai suns. hindarleiþ anuhkumbei. ak niu qiþiþ du ïmma. manvei. wa du naht matjau jah bigaurdans
andbahtei mis. unte matja jah drigka. jah biþe gamatjis jah gadrigkais
0645 Num gratiam tibi promittis servo illi, quia fecit quod praeceptum fuit; non puto.
0645
ïba
sic cod. Arg. pro usitato
ïbai, cf. Grim. III. 284.—
þank þus fairhaitis] sic cod. Arg.; J. St. +
þankjus fairhaitei, B. +
þankþ usfairhaitiþ, lh. +
þankþ usfairhaitis. Locus, interpretibus difficilior visus, a Zahnio recte constitutus, respondet graecis verbis; Ulf. enim medium ἔχει (ἔχῃ)
addito pronomine
þus reddere voluit, quam ob causam neque
þau, quod Z. conjecit, neque
þis, quod Rw. proposuit, hoc loco admittitur; cf. M. V, 42
leiwan sis (δανείσασθαι), Mc. II, 6
þagkjan sis (διαλογίζεσθαι), cf. J. IX, 22. Tit. I, 14
afwandjan sis (ἀποστρέφεσθαι). Caeterum de
þank pro
þagk scripto, vid. ad XIV, 31.]
0645 Sic etiam vos, cum faciatis omnia haec praecepta vobis, dicatis, quod servi inutiles sumus; nam quod debuimus facere, fecimus.
þu. ïba þank þus fairhaitis skalka jainamma. unte gatavida. þatei anabudan vas. ni man. sva jah jus. þan taujaiþ alla þo
anabudanona ïzvis. qiþaiþ. þatei skalkos unbrukjai sijum. unte þatei skuldedum
0645 Et factum-est dum ivit is in. Ierusalem, et is is transiit per mediam Samariam et Galilaeam.
taujan. gatavidedum. jah varþ miþþanei ïddja ïs ïn ïairusalem. jah ïs þairhïddja þairh midja samarian
0645 Et ineunte eo in quemdam vicorum, occurrerunt ei decem leprosi homines, hique steterunt procul.
0645
þaih
J. St. +
þai; de
þaih pro
þaiei vid. ad J. XVIII, 26.] jah galeilaian. jah ïnngaggandin ïmma ïn suma haimo gamotidedun ïmma taihun þrutsfillai
0645 Et ipsi levarunt vocem, dicentes: Iesu praeceptor, miserere nostri.
0645
ushofon
sic cod. Arg. pro
ushofun, vid. ad IV, 13.]
0645 Et observans dixit ad eos: euntes ostendite vos sacerdotibus! Et factum-est, dum iverunt, mundati facti-sunt.
0645
gudjam
J. B. +
gudjan.] mans. þaih gastoþun fairraþro. jah silbans ushofon stibna qiþandans. ïesu talzjand. armai unsis. jah gaumjands qaþ du ïm.
gaggandans ataugeiþ ïzvis gudjam. jah varþ miþþanei galiþun gahrainidai
0645 Verum unus tum eorum observans quod mundus factus-est, convertit se cum voce magna exaltans Deum,
0645
hrains varþ
purus factus est, gr. ἰάθη, suspicari possis. Ulf. c. codd. et verss. legisse ἐκαθαρίσθη, cf. V, 13; M. VIII, 3; XI, 5.]
vaurþun. ïþ ains þan ïze gaumjands þammei hrains varþ. gavandida sik miþ stibnai mikilai hauhjands
0645 et cecidit in vultum ante pedes ejus, gratias-agens ei, hicque fuit Samarites.
0645
sah
B. falso adnotat, Ulf. καί omisisse, vid. ad J. XVIII, 26.]
0645 Respondens autem Iesus dixit: nonne decem hi mundati facti-sunt, verum hi novem ubi,
0646
þai
pr. hi, Ulf. c. gr., qui οὗτοι legunt idque post δέκα ponunt; aut si mavis, transponas
taihun þai et legas
þai taihun, cf. ad IX, 35, et XIV, 28.] guþ. jah draus ana andavleizn faura fotum ïs aviliudonds ïmma. sah vas samareites. andhafjands
0645 non inventi facti-sunt convertentes dare gloriam Deo, nisi hic alienigena?
þan ïesus qaþ. niu taihun þai gahrainidai vaurþun. ïþ þai niun war. ni bigitanai vaurþun gavandjandans
0645 Et dixit ad eum: surgens vade, fides tua sanavit te.
0646
usstandands
J. +
usstandans, St. Z. ÷
ustandands.] giban vulþu guþa niba sa aljakunja. jah qaþ du ïmma. usstandands gagg. galaubeins þeina((.....))
0645 Interrogatus autem a Farisaeis: quando venit regnum Dei, respondit iis et dixit: non venit regnum Dei cum observatione,
0646
fraihans
J. St. +
fraihands.—andhof] J. St. B. +
andhaf.] ganasida þuk. fraihans þan fram fareisaium. wan qimiþ þiudangardi guþs. andhof ïm jah qaþ. ni
0645 neque dicunt: ecce hic, aut ecce illic! ecce enim regnum Dei in vobis est.
0646
qiþand
St. +
qiþands.] qimiþ þiudangardi guþs miþ atvitainai. nih qiþand. sai her. aiþþau sai jainar. sai auk þiudangardi
0645 Dixit autem ad discipulos: at veniunt dies, cum cupitis uno horum dierum filios hominis videre et non videtis.
0646
aþþan
at, º gr. omn.—
þize] horum, º gr.—
sununs] cod. Arg.
sunus, pro quo Z. Benzelii conjecturam
sunaus temere in textum recepit. Ulf. sine dubio locum male intellectum male interpretatus est. De
sununs recte judicavit Ettmüller l. l. p. 583, scriptum est enim propter sequens
mans pro
sunu, cf. ad Cor. I, VI, 16 et nostra:
Beitrage zur Textberichtigung, etc.,
der Skeireins (id est
additamenta ad textum, etc.) p. 53; sic fortasse etiam Sk. p. 48, 7 pro
atteins veitvodeins legendum est
attins veitvodei.] guþs ïn ïzvis ïst. qaþ þan du siponjam. aþþan qimand dagos. þan gairneiþ ainamma þize dage sununs
0645 Et dicunt vobis: ecce hic, aut ecce illic, ne eatis neque sequamini.
mans gasaiwan jah ni gasaiwiþ. jah qiþand ïzvis. sai her. aiþþau sai jainar. ni galeiþaiþ nih
0645 Sicut enim fulgur fulgens ex hoc sub coelo in hoc sub coelo lucet, sic fit filius hominis in die suo.
laistjaiþ. svasve raihtis lauhmoni lauhatjandei us þamma uf himina ïn þata uf himina skeiniþ. sva
0645 At antea debet multum pati et rejicitur ab hoc genere.
0646
manag gaþulan
J. St. +
managai þulan.] vairþiþ sunus mans ïn daga seinamma. aþþan faurþis skal manag gaþulan jah uskiusada fram þamma
0645 Et sicut factum-est in diebus Noelis, sic fit etiam in diebus filii hominis.
0646
nauelis
gr. omn. Νῶε; a Gothis consonis iis nominibus propriis, quae in vocalem desinunt, saepius affigi solere, ad Cor. II, VI,
15 monebimus.]
0645 Ederunt et biberunt; uxoresduxerunt et nuptae fuerunt usque quem diem ivit Noel in arcam et venit diluvium et perdidit omnes.
0646
jah
pr. sec. et, º gr. omn.] kunja. jah svasve varþ ïn dagam nauelis. svah vairþiþ jah ïn dagam sunaus mans. etun jah drugkun.
lingaidedun jah liugaidos vesun und þanei dag galaiþ nauel ïn arka jah qam midjasveipains jah
0645 Similiter etiam sicut factum-est in diebus Lodi, ederunt et biberunt, emerunt et vendiderunt, plantarunt, aedificarunt.
0646
lodis
gr. omn. Λώτ tenui consona scriptum.—
jah] sec. tert. et, º gr. omn.] fraqistida allans. samaleiko jah sve varþ ïn dagam lodis. etun jah drugkun. bauhtedun jah frabauhtedun
0647
0647 Verum quo die exiit Lod e Sodomis, pluit sulphure et igne e coelo et perdidit omnes.
0647
svibla jah funin
¶ gr.] satidedun timridedun. ïþ þammei daga usïddja lod us saudaumim. rignida svibla jah funin us
0647 Secundum hoc fit hoc die, quo filius hominis revelatur.
0647
þamma—ei
vid. ad I, 20.]
0647 In illo die qui sit super tecto et vasa ejus in domo, ne descendat deorsum sumere haec, et qui in campo, similiter ne vertat
se retrorsum.
0647
atsteigai
J. St. +
qemai.] himina jah fraqistida allaim. bi þamma vairþiþ þamma daga ei sunus mans andhuljada. ïn jainamma daga saei sijai ana hrota
jah kasa ïs ïn razna. ni atsteigai dalaþ niman þo. jah saei ana haiþjai.
0647 Recordamini uxoris Lodi.
0647 Qui quaerit animam suam servare, perdit eam, et qui perdit eam ob me, servat hanc.
0647
ïn meina
ob me. º gr.—
ganasjiþ] J. St. +
libantaujiþ, quo gr. lectionem ζωοποιήσει vel ζωογονήσει reddere voluisse videntur, sed cum plerique sint codd. qui σώσει legunt, non
dubitamus quin Ulf. hos secutus sit.] samaleiko ni gavandjai sik ïbukana. gamuneiþ qenais lodis. saei sokeip saivala seina
ganasjan. fraqisteiþ
0647 Dico vobis, quod hac nocte duo fiunt in lecto uno, unus assumitur et alter relinquitur;
0647
þatei
quod, º gr.; Ulf. c. cod. m ap. Mi. —
tvai vairpand] ¶ gr.—
samin] J. St. +
aina (vid. ad Mc. X, 8) ; hinc usque ad finem versus iidem lac.] ïzai. jah saei fraqisteiþ ïzai ïn meina. ganasjiþ þo. qiþa ïzvis.
þatei þizai naht tvai vairþand ana
0647 duae fiunt molentes simul, una assumitur, et altera relinquitur.
0647
tvos—malandeins
J. St. +
tvai—malandans.—samana] J. lac., St. º +.] ligra samin. ains usnimada jah anþar bileiþada. tvos vairþand malandeins samana. aina usnimada jah
0647 Et respondentes dixerunt ad eum: ubi, domine? Verum is dixit iis, ubi corpus, illuc colligunt se aquilae.
0647 Hujus versus initium (
tvai vairþand) apud J. legitur, apud St. signum lacunae; sed in cod. Arg. nullum alicujus scriptionis vestigium apparet, nam Ulf. c. gr.
hunc totum versum omittit.
0647 Et respondentes dixerunt ad eum: ubi, domine? Verum is dixit iis, ubi corpus, illuc colligunt se aquilae.
0647
ïm
J. ÷
du ïm.—þarei] J. St. +
þaruh. —jaindre] J. St. B. +
jainar; hinc apud B. lac.—
galisand] J. St. +
qumand, et inde lacunam usque ad finem versus habent.] anþara bileiþada. jah andhafjandans qeþun du ïmma. war frauja. ïþ ïs qaþ ïm.
þarei leik. jaindre
0647 Dixit autem etiam parabolam iis, propter quod semper debent orare et non fieri segnes,
0647
skulun
J. St. +
skulum.—usgrudjans] editt. +
ustrudjans, quorum auctoritate deceptus, et cum litterae
g et
t non facile discerni possint, Castill. etiam Cor. II, IV, 1 et 16
ustrudjans edidit; sed monitus locis Eph. III, 13; Gal. VI, 9, ubi clarissime lectio quam dedimus inveniebatur, et denuo inspectis codicibus,
vitium illud emendavit.] galisand sik arans. qaþuþ-þan jah gajukon ïm. du þammei sinteino skulun bidjan jah ni vairþan usgrudjans.
0647 dicens: judex fuit quidam in quadam urbe Deum non timens et hominem non aestimans.
0647
vas sums
¶ gr. omn.]
0647 Fuit autem etiam vidua in hac urbe illa et adiit ad eum dicens: vindica me adversus adversarium meum.
0648
vasuþ—viduvo
fuit—vidua, gr. omn. χήρα δὲ ἦν.] qiþands. staua vas sums ïn sumai baurg guþ ni ogands jah mannan ni aistands. vasuþ-þan
jah viduvo ïn þizai baurg jainai jah atïddja du ïmma qiþandei. fraveit mik ana andastaþja meinamma.
0647 Et non voluit longa mora, post autem hoc dixit in se ipso, si etiam Deum non timeo et hominem non aestimo,
0648
laggai
J. +
lagga, St. +
langa.—og] sic cod. Arg., non
oga, uti B. dicit.] jah ni vilda laggai weilai. afaruþ-þan þata qaþ ïn sis silbin. jabai jah guþ ni og jah mannan ni aista.
0647 verum propter quod molestat me haec vidua, vindico hanc, ne usque-ad finem veniens affligat me.
0648
ïp
verum, gr. omn. γε, pro quo Ulf. δέ legisse videtur.—
usþriutiþ] St. +
ustriutiþ.—ibai und] J. St. +
ïba ni ïn.—usagljai] J. St. B. +
usagajai.]
0647 Dixit autem dominus: audite, quid judex injustitiae dicit.
ïþ ïn þizei usþriutiþ mis so viduvo. fraveita þo. ïbai und andi qimandei usagljai mis. qap þan frauja.
0647 Verum Deus nonne vindicet hos electos suos hos clamantes ad se diebus et noctibus et patiens est in illis?
0648
dagam—nahtam
diebus—noctibus, gr. omn. ἡμέρας καὶ νυκτός, caeterum St. +
naþam.—ïst] est, º gr. omn.] hauseiþ wa staua ïnvindiþos qiþiþ. ïþ guþ niu gavrikai þans gavalidans seinans þans voþjandans du
0647 At dico vobis, quod vindicat eos subito; verum tamen filius hominis veniens inveniatne fidem in terra.
0648
aþþan
at, º gr. omn.—
ïþ sveþauh] est pro gr. πλήν, vid. ad XIX, 27.—
biugitai] sic cod. Arg.; J. St. B. +
bigiutai, lh. Z. ÷
bigitai; vid. ad M. IX, 28. Caeterum cave ἆρα ab Ulf. omissum esse dicas, nam eam particulam interrogativam addito illo
u reddidit.] sis dagam jah nahtam jah usbeidands ïst ana ïm. aþþan qiþa ïzvis. þatei gavrikiþ ïns sprauto. Iþ
0647 Dixit autem ad quosdam, qui ipsi confisi-sunt sibi, quod essent justi, et aspernantes hos alios, hanc parabolam:
0648
þan
Ulf. c. codd. º καί.] sveþauh sunus mans qimands biugitai galaubein ana airþai. qaþ þan du sumaim. þaiei silbans trauaidedun
0647 homines duo adscenderunt in templum orare; unus Farisaeus et alter portitor.
sis ei veseina garaihtai jah frakunnandans þaim anþaraïm. þo gajukon. mans tvai usïddjedun
0647 Hic Farisaeus stans sibi haec oravit: Deus, gratias-ago tibi, quod non sum sicut hi alii homines, raptores, injusti, adulteri,
aut sicut hic portitor;
0648
ïnvinda
sic cod. Arg.; Hz. sec. manu et Z ÷
ïnvindai; cum inveniri vix possit, quo codicis Arg. lectio defendatur (nam loci Mc. III, 31
aiþei jah broþrjus standandona et similium omnino alia ratio est) , cum B.
ïnvindans legendum esse dubitari non debet, quam formam librarius imperfectam reliquit.—
aiþþau] Ulf. º καί.] ïn alh bidjan. ains fareisaius jah anþar motareis. sa fareisaius standands sis þo bad. guþ. aviliudo
0647 jejuno duabus vicibus sabbati et do decimam partem omnis quod possideo.
0648
jah
et, º gr. omn.—
taihundon dail allis] sic cod. Arg.; editt. +
taihundondai allais.] þus. unte ni ïm svasve þai anþarai mans. vilvans ïnvinda horos aiþþau svasve sa motareis. fasta
0647 Et hic portitor procul stans non voluit nec oculos suos attollere ad coelum, sed
0649 percussit in pectora sua dicens: Deus, propitius sis mihi peccatori.
0648
seina
suos, º gr. omn.—
ushafjan] gr. post
himina.] tvaim sinþam sabbataus jah afdailja taihundon dail allis þize gastalda. jah sa motareis fairraþro standands
0649 ni vilda nih augona seina ushafjan du himina ak sloh ïn brusts seinos qiþands. guþ. hulþs sijais
0649 Dico vobis, abiit hic justior praedicatus ad domum suam, quam quidem ille; nam quisque qui exaltat se ipsum, humiliatur,
verum qui humiliat se ipsum, exaltatur.
0649
silban
utr., J. St. +
silba.] mis fravaurhtamma. qiþa ïzvis. atïddja sa garaihtoza gataihans du garda seinamma þau raihtis jains. unte sawazuh saei hauheiþ
sik silban. gahnaivjada. ïþ saei hnaiveiþ sik silban. ushauhjada.
0649 Tulerunt autem ad eum pueros, ut eos attingeret; videntes autem discipuli increparunt eos;
0649
ïmma
Ulf. º καί.]
0649 verum Iesus advocans eos dixit: sinite hos pueros ire ad me et ne prohibete eos, nam horum talium est regnum Dei.
0649
gaggan
St. +
gangan; sic saepius idem in hoc et seqq. capitibus.—
þiudangardi] St. +
þiudangardo.] berun þan du ïmma barna ei ïm attaitoki. gasaiwandans þan siponjos andbitun ïns. ïþ ïesus athaitands ïns qaþ. letiþ þo barna
gaggan du mis jah ni varjiþ þo. unte þize svaleikaize ïst þiudangardi
0649 Amen dico vobis, qui non accipit regnum Dei, uti puer, non venit in id.
0649
sve
St. +
sue.]
0649 Et interrogavit eum quidam principum dicens: magister bone, quid faciens vitae aeternae haeres fiam?
0649
ïna sums
¶ gr. omn.] guþs. amen qiþa ïzvis. saei ni andnimiþ þiudangardja guþs sve barn. ni qimiþ ïn ïzai. jah frah ïna
0649 Dixit autem ad eum Iesus: quid me dicis bonum? non ullus bonus nisi unus Deus.
sums reike qiþands. laisari þiuþeiga. wa taujands libainais aiveinons arbja vairþau. qaþ þan du ïmma
0649 Has leges nosti: ne moecheris, ne occidas, ne fureris, ne falsus-testis sis; honora patrem tuum et matrem.
0649
galiugaveitvods
St. + div.—
aiþein] Ulf. c. codd. º σοῦ.] ïesus. wa mik qiþis þiuþeigana. ni ainshun þiuþeigs niba ains guþ. þos anabusnins kant. ni horinos
0649 Verum is dixit: hoc omne observavi e pueritia mea.
ni maurþrjais ni hlifais ni galiugaveitvods sijais. sverai attan þeinana jah aiþein. ïþ ïs qaþuh.
0649 Audiens autem hoc Iesus dixit ad eum: adhuc unius tibi defectus est, omne quod habes, vende et distribue pauperibus, et
habes thesaurum in coelo, et veni sequi me.
0649
laitsjan
sequi, gr. omn. ἀκολούθει, vid. M. V, 24.] þata allata gafastaida us jundai meinai. gahausjands þan þata ïesus qaþ du ïmma.
nauh ainis þus van ïst. all þatei habais frabugei jah gadailei unledaim. jah habais huzd ïn himina. jah hiri laistjan
0649 Verum is audiens hoc tristis factus-est, fuit enim dives multum.
0649 Videns autem eum Iesus tristem factum dixit: quam difficulter hi pecuniam habentes introeunt in regnum Dei!
0649
agluba
St. +
agauba.] mik. ïþ ïs gahausjands þata gaurs varþ. vas auk gabeigs filu. gasaiwands þan ïna ïesus gaurana
0649 facilius enim est, camelo per foramen acus transire quam diviti in regnum Dei ire.
0649
ulbandau
St. +
ulbandan.—þairhleiþan] cod. Arg. +
þairþleiþan; caeterum Ulf. c. codd. διελθεῖν pro vulg. εἰσελθεῖν legit.—
þau] St. +
þan.] vaurþanana qaþ. waiva agluba þai faihu habandans ïnngaleiþand ïn þiudangardja guþs. raþizo allis
0649 Dixerunt autem hi audientes, an quis potest valere.
0649
an was
J. St. + jct.] ïst ulbandau þairh þairko neþlos þairhleiþan þau gabigamma ïn þiudangardja guþs galeiþan. qeþun
0649 Verum is dixit: hoc impossibile apud homines, possibile est apud Deum.
þan þai gahausjandans. an was mag ganisan. ïþ ïs qaþ. þata unmahteigo at mannam mahteig ïst at
0649 Dixit autem Petrus: ecce, nos reliquimus omne et secuti-sumus te.
0649 Verum is dixit ad eos: amen, dico vobis, quod non ullus est horum relinquentium domum aut parentes aut fratres aut uxorem
aut liberos ob regnum Dei,
0649
qaþuh
St. +
qaþun.—broþruns] J. St. B. +
broþrus, non animadvertentos signum,
0650 litteram
n indicans, quod supra
u in cod. Arg. clarissime cernitur.] guþa. qaþ þan paitrus. sai. veis aflailotum allata jah laistidedum þuk. ïþ ïs qaþuh du
ïm. amen qiþa ïzvis þatei ni ainshun ïst þize afletandane gard aiþþau fadrein aiþþau broþruns aiþþau qen aiþþau
0649 qui non accipiat multiplex in hoc tempore et in aevo hoc veniente vitam aeternam.
0650
managfalþ
St. +
managfal.] barna ïn þiudangardjos guþs. saei ni andnimai managfalþ ïn þamma mela jah ïn aiva þamma qimandin
0649 Assumens autem hox XII dixit ad eos: ecce, eximus in Ierusalem et perficitur omne hoc scriptum per profetas de filio hominis;
0650
bi sunu
de filio, gr. τῴ υἱῷ, qui dativus ad τελεσθήσεται pertinet; Ulf. c. codd. legit περὶ τοῦ υἱοῦ, quod a γεγραμμένα (
gamelido) pendet.] libain aiveinon. ganimands þan þans ·ib· qaþ du ïm. sai. usgaggam ïn ïairusalem jah ustiuhada
0649 traditur enim gentibus et illuditur et violatur et conspuitur,
all þata gamelido þairh praufetuns bi sunu mans. atgibada auk þiudom jah bilaikada jah anamahtjada
0649 et percutientes occidunt eum et tertio die exsurgit.
0650
usbliggvandans
St. +
usblingvandans.—þridjin daga] ¶ gr.]
0649 Et ii non quidquam hujus intellexerunt, et fuit hoc verbum absconditum ab iis, et non sciverunt haec dicta.
jah bispeivada jah usbliggvandans usqimand ïmma jah þridjin daga usstandiþ. jah eis ni
0649 Factum est autem dum prope fuit is Ierico, caecus quidam sedit ad viam ad mendicandum;
0650
du aihtron
ad mendicandum, gr. omn. προσαιτῶν, sic loco paralleto Mc. X, 46, participio autem utitur J. IX, 8
saei sat aihtronds; itaque aliquis suspicari potest, Ulf. illis prioribus locis προσαιτεῖν legisse; infra XIX, 48 pro ἀκούων sunt codd. qui ἀκούειν
legunt, Ulf.
du hausjan.] vaihtai þis froþun. jah vas þata vaurd gafulgin af ïm jah ni vissedun þo qiþanona. varþ þan miþþanei
0649 audiens autem turbam praetereuntem interrogavit, quid esset hoc.
0650
faurgaggandein
Ulf. pro διαπορευομένου c. cod. D. et verss. παραπορευομένου legisse videtur, vid. Mc. II, 20.] newa vas ïs ïaireikon. blinda
sums sat faur vig du aihtron. gahausjands þan managein faurgaggandein
0649 Narrarunt autem ei, quod Iesus Nazoraeus transit.
0650
þairhgaggiþ
Z. +
þairgaggiþ.]
0649 Verum is exclamavit dicens: Iesu, fili Davidis, miserere
0651 mei!
0650
ïþ ïs
verum is gr. omn. καί.—
ubuhvopida]
0651 J. St. + div.; caeterum vid. ad M. IX, 28.—
qiþands] St. +
qitands.—sunu] pro solita vocativi forma
sunau, sic Cor. I, XV, 15
dauþu. L. XIX, 5
zakkaiu. M. XXVI, 28
xristu pro
dauþau, zakkaiau, xristau, cf. ad L. I, 54.] frah. wa vesi þata. gataihun þan ïmma þatei ïesus nazoraius þairhgaggib. ïþ ïs ubuhvopida
0651
0651 Et hi praeeuntes increparunt eum, ut taceret, verum is usque multum magis clamavit: fili Davidis, miserere mei!
0651
ïna
J. St. B. +
ïmma.] qiþands. ïesus sunu daveidis armai mik. jah þai fauragaggandans andbitun ïna ei þahaidedi. ïþ
0651 Stans autem Iesus jussit eum ducere ad se; cum prope esset autem ei, interrogavit eum
0651
ïmma
ei, º gr. omn., nam αὐτοῦ, quod legunt, pertinet ad ἐγγίσσαντος.] ïs und filu mais hropida. sunau daveidis armai mik. gastandands
þan ïesus haihait ïna tiuhan du sis.
0651 dicens: quid tibi vis ut faciam? verum is dixit: domine, ut videam.
biþe newa vas þan ïmma. frah ïna qiþands. wa þus vileis ei taujau. ïþ ïs qaþ. frauja. ei ussaiwau.
0651 Et Iesus dixit ad eum: vide, fides tua sanavit te.
0651 Et statim vidit et secutus-est eum gratias-agens Deo, et omnis turba videns dedit laudem Deo.
jah ïesus qaþ du ïmma. ussaiw. galaubeins þeina ganasida þuk. jah suns ussaw jah laistida ïna aviliudonds
0651 Et iniens transiit Ierico.
0651
ïaireikon
J. St. +
ïaireiko.] guþa. jah alla managei gasaiwandei gaf hazein guþa. jah ïnngaleiþands þairhlaiþ ïaireikon.
0651 Et ecce, vir nomine vocatus Zaccaeus, hic fuit praefectus portitorum et fuit dives,
0651
guma—zakkaius
cod. Arg., uti edidimus; J. +
man sakkaius haitands, St. +
man zakkaius haitands, B. ÷
manna zakkaius haitans.—sah] hic, Ulf. fortasse c. codd. D et verss. οὗτος pro vulg. καὶ αὐτός legit, sed vid. ad J. XVIII, 26; caeterum B. ÷
jah sa, J. St. lac. usque ad
motarje.—jah] ult. Ulf. c. codd. º οὗτος.—
gabigs] J. St. B. ÷
gabeigs.]
0651 et quaesivit videre Iesum, quis esset, et non potuit prae turba, nam statura parvus fuit.
0651
vahstau leitils
J. St. B, +
vahstai leitil.] jah sai. guma namin haitans zakkaius sah vas fauramaþleis motarje jah vas gabigs. jah sokida gasaiwan
0651 Et currens prae ascendit in ficum, ut videret eum, nam is per hoc cogitavit transire.
0651
biþragjands
St. +
biþrangands. Pro vulgata lectione προδραμών Ulf. c. cod. προσδραμών legisse videtur; nam
bi notioni praepositionis πρός propius accedit, quam praepositioni πρό.—
faur usstaig] J. St. B. +
faura gastaig.—ïs] is, º gr. omn.] ïesu. was vesi. jah ni mahta faura managein. unte vahstau leitils vas. jah biþragjands faur
0651 Et cum veniret in hunc locum, spectans sursum Iesus vidit eum et dixit ad eum: Zaccaee, properans deorsum descende, hodierno
die enim in domo tua debeo ego esse.
0651
ïup
J. St. B. º + Z. +
jup.—ïmma zakkain] J. St. +
ïm zakkaie; caeterum de
zakkaiu vid. ad XVIII, 38.—
atsteig] J. St. +
afsteig.—auk ïn] J. St. +
and. Caeterum Griesb. falso adnotat, γάρ ab Ulf. esse omissum, cum per
auk redditum sit.] usstaig ana smakkabagm. ei gasewi ïna. unte ïs and þata munaida þairhgaggan. jah biþe qam ana þamma stada.
ïnsaiwands ïup ïesus gasaw ïna jah qaþ du ïmma. zakkaiu. sniumjands dalaþ atsteig.
0651 Et properans descendit et excepit eum gaudens.
0651
atstaig
J. +
afstaig.] himma daga auk ïn garda þeinamma skal ïk visan. jah sniumjands atstaig jah andnam ïna faginonds.
0651 Et videntes omnes murmurarunt dicentes, quod ad peccatoris hominis ivit in domum divertere.
0651
du—ussaljan
mira dicendi ratio, cum
du praepositio posita sit cum genitivo, cum quo casu conjungi non solet. Locum esse corruptum, et
du
0652 indicat et otiosum illud
ïn gard. Z. aut
du deleri, aut omisso
ïn gard legi maluit
du fravaurhtin mann. Si de glossa in textum illata, cujus rei exempla non pauca inveniuntur (vid. ad II, 2) , cogitari licet, glossator quidam
ïn gard ad explicandam constructionem
du fravaurhtis mans, nobis videtur addidisse; ea autem ellipsis et graeco sermoni familiaris est (Matthiae Griech Gramm. p. 701) , nec abhorret
a gothico (vid. ad VIII, 49) . Sin omnia, quae leguntur, sincera sunt, certe ordo verborum mutandus est hunc in modum:
fravaurhtis mans galaiþ ïn gard du ussaljan, cf. ad M. IX, 16. Cum Zahnio, qui
du ad
galaiþ trahi posse arbitratur, veremur ut intelligentes consentiant.—
fravaurhtis] J. St. +
fravaurhtan.] jah gasaiwandans allai birodidedun qiþandans. þatei du fravaurhtis mans galaiþ ïn gard ussaljan.
0651 Stans autem Zaccaeus dixit ad dominum: ecce, dimidium proprii mei, domine, tribuam pauperibus, et si cujus quid defraudavi,
quadruplum reddo.
0652
zakkaius
J. +
sakkaius.—sai] J. St. +
sai sa.—fidurfalþ fragilda] ¶ gr. omn.] standands þan zakkaius qaþ du fraujin. sai. halbata aiginis meinis. frauja. gadailjau unledaim jah
0651 Dixit autem ad eum Iesus, quod hodierno die salus huic domni facta-est, quia etiam hic filius Abrahami est;
jabai wis wa afholoda. fidurfalþ fragilda. qaþ þan du ïmma ïesus. þatei himma daga naseins þamma
0651 venit enim filius hominis quaerere et salvare hos perditos.
0652
jah
St. +
ah.—þans fralusanans] hos perditos, gr. omn. τὸ ἀπολωλός] garda varþ. unte jah sa sunus abrahamis ïst. qam auk sunus mans sokjan jah nasjan þans
fralusanans.
0651 In audientibus autem iis hoc, addens dixit parabolam, propter quod prope Ierusalem fuit, et visum-est iis, quod statim debitum
esset regnum Dei manifestari.
0652
at gahausjandam
J. St. B. + jct.—
ïairusalem vas] ¶ gr. omn.] at gahausjandam þan ïm þata biaukands qaþ gajukon. bi þatei newa ïairusalem vas. jah þuhta
0651 Dixit autem: homo quidam nobilis ivit in-regionem-longinquam accipere sibi regnum et convertit se.
0652
sums
St. +
suns.—landis] gr. εἰς χώραν μακράν, quod supra XV, 12 plene per
ïn land fairra visando reddidit.—
franiman] St. +
franimans.—gavandida sik] convertit se, gr. omn. ὑποστρέψαι.] ïm ei suns skulda vesi þiudangardi guþs gasvikunþjan. qaþ þan. manna sums godakunds
gaggida
0651 Advocans autem decem servos suos tradidit iis decem portiones et dixit ad eos: negotiamini donec ego veniam.
0652
ïk
ego, º gr. omn.] landis franiman sis þiudangardja jah gavandida sik. athaitands þan taihun skalkans seinans atgaf ïm
0651 Verum cives ejus oderunt eum et
0653 miserunt legatum post eum dicentes: non volumus hunc regnare super nos.
0652
airu
inde ab hac voce usque ad finem versus 23 J. St. lacunam habent, quam B. et lh. expleverunt; hodie ea est codicis Arg. conditio,
ut usque ad vs. 20 praeter litteras ab aversa plagula transmissas quidquam legi plane non possit.—
þana] B. lac.] taihun dailos jah qaþ du ïm. kaupoþ unte ïk qimau. ïþ baurgjans ïs fijaidedun ïna jah ïnsandidedun
0653
0653 Et factum-est cum converteret se iterum accipiens regnum, et jussit vocare ad se hos servos, quibus tradidit hoc argentum,
ut cognosceret, quid quisque faceret.
0653
sik
B. º +—
sis] B. lac.—
silubr] B. +
silubro.—wa warjizuh) quid quisque, gr. τίς τί (τι).—
gavaurhtedi] B.
gavaur . . . ] airu afar ïmma qiþandans. ni vileima þana þiudanon ufar unsis. jah varþ biþe atvandida sik aftra andnimands þiudangardja
jah haihait vopjan du sis þans skalkans þaimei atgaf þata silubr. ei gakunnaidedi.
0653 Venit autem hic primus dicens: domine, nummus tuus fecit decem nummos.
0653
quam
B. +
gan.] wa warjizuh gavaurhtedi. qam þan sa frumista qiþands. frauja. skatts þeins gavaurhta
0653 Et dixit ad eum: bene, bone serve, nam in parvo fuisti fidelis, sis imperium habens super decem urbes.
0653
unte
B. lac.—
leitilamma] Ih. ap. Büsch. +
aleitilamma; caeterum gr. omn. ἐλαχίστῳ.—
vast triggvs] ¶ gr. omn.—
sijais] B. lac.—
taihun] B. +
taihunja.] taihun skattans. jah qaþ du ïmma. vaila goda skalk. unte ïn leitilamma vast triggvs. sijais valdufni
0653 Et venit alter dicens: domine, nummus tuus fecit quinque nummos.
0653
gavaurhta
B. +
fravaurhta.—fimf] Hz. +
fim, sic quoque vs. 19.] habands ufar taihun baurgim. jah qam anþar qiþands. frauja. skatts þeins gavaurhta fimf skattans.
0653 Dixit autem etiam ad hunc: etiam tu sis super quinque urbes.
0653
ufaro
B. ÷ ((
ufar, vid. L. II, 8.—
fimf)) vid. ad vs. 18.]
0653 Et quidam venit dicens: domine, ecce, hic nummus tuus, quem habui positum in panno;
0653
sums
B.
anþar, quod textui gr. accommodatius est, nam nullo alio loco Ulf.
sums pro ἕτερος ponit, excepto XIV, 20.—
galagidana] Z.
galagida ïna (posuit eum), quod Ih. testante in cod. Arg. scriptum sit; repudiavimus autem, quod sensum perturbat, nec auctoritate ullius
gr. confirmatur. Caeterum B. hinc usque ad finem versus signa lacunae ponit.] qaþ þan jah du þamma. jah þu sijais ufaro fimf
baurgim. jah sums qam qiþands. frauja sai. sa skatts
0653 timui mihi enim te, nam homo durus es, sumis quod non posuisti, et metis quod non sevisti.
þeins þanei habaida galagidana ïn fanin. ohta mis auk þuk. unte manna hardus ïs. nimis þatei ni
0653 Et dixit ad eum: ex ore tuo judico te, improbe serve et piger! scivi ti quod ego homo durus sum, sumens quod non posui,
et metens quod non sevi.
0653
jah
pr., quod Sch. contendit, Ulf. cum verss. καί pro δέ legisse, speciosius est quam verius;
jah enim pro δέ saepissime ponitur.—
jah lata] et piger, º gr. omn., Goth. cum Brix.—
visseis] pro
visses, vid. Prolegg.] lagides. jah sneiþis þatei ni saisost. jah qaþ du ïmma. us munþa þeinamma stoja þuk. unselja skalk
0653 Et cur non deposuisti hoc argentum meum ad argentarios, et veniens cum lucro exigerem hoc?
0653
du skattjam
ad argentarios, gr. ἐπὶ τράπεζαν,
0654 cf. Cor. I, X, 25
at skiljam—ἐν μαλέλλῳ cf. etiam ad L. III, 1.—
jah] sec., Ulf. º ἐγώ.] jah lata. visseis þatei ïk manna hardus ïm nimands þatei ni lagida jah sneiþands þatei ni saiso. jah
0653 Et ad hos adstantes dixit: auferte ab eo hunc nummum et date huic has decem portiones habenti.
0654
faurastandandam
Z. + div.] duwe ni atlagides þata silubr mein du skattjam. jah qimands miþ vokra galausidedjau þata. jah du þaim faurastandandam
qaþ. nimiþ af ïmma þana skatt jah gibiþ þamma þos taihun dailos habandin.
0653 Et dixerunt ad eum: domine, habet decem portiones.
0653 Dico enim vobis, quod cuique habentium datur, verum ab hoc nonhabente, etiam quod habet, aufertur ab eo.
jah qeþun du ïmma. frauja. habaiþ taihun dailos. qiþa allis ïzvis þatei warjammeh habandane gibada.
0653 At praeterea inimicos meos illos, qui non voluerunt mo regnare super se, ferte huc et occidite coram me.
0654
aþþan
at, º gr. omn.; B.
sveþauh e margine in textum irrepsisse suspicatur, ut alterum glossa explicans alterum sit, sed vid. Philip. III, 16
aþþan sveþauh et supra XVIII, 8
ïþ sveþauh—πλήν; caeterum idem significantes particulae conjunctae saepissime inveniuntur, vid. ad M. IX, 17.—
þaiei] J. St. +
þatei.] iþ af þamma unhabandin jah þatei habaiþ afnimada af ïmma. aþþan sveþauh fijands meinans jainans.
0653 Et dicens hoc ivit ultra exiens in Ierusolymam.
þaiei ni vildedun mik þiudanon ufar sis. briggiþ her jah usqimiþ faura mis. jah qiþands þata ïddja
0653 Et factum-est, cum prope esset Bethsfage et Bethaniae a monte, qui vocatur oliferus, misit duos discipulorum suorum
0654
af
sic cod. Arg. J. St.; B. Hz. Z.
at, quod sensus quidem postulare videtur, sed habet lectio codicis, quo defendatur, latino enim sermone etiam dicitur aliquid
prope ab aliquo esse.] fram usgaggands ïn ïairusaulyma. jah varþ biþe newa vas beþsfagein jah beþanijin af fairgunja. þatei
0653 dicens: ite in hunc oppositum vicum, in quo ineuntes invenitis pullum asini alligatum, in quo non ullus unquam hominum sedit;
solventes eum adducite;
0654
gaggats
St. +
gangaþ.—ïnngaggandans] Hz. +
ïngaggandans.—asilaus] asini, º gr. omn. Vulg. etiam addit
asinae.] haitada alevjo. ïnsandida tvans siponje seinaize qiþands. gaggats ïn þo viþravairþon haim. ïn þizaiei ïnngaggandans bigitats
fulan asilaus gabundanana. ana þammei ni ainshun aiv manne sat. andbindandans
0653 et si quis vos interroget: cur solvitis? sic dicatis ad eum, quod dominus hunc cupit.
0654
ïnqis
sic cod. Arg. pro
ïgqis; vid. ad XIV, 31; J. +
ïzqis, St. ÷
ïzvis.] ïna attiuhiþ. jah jabai was ïnqis fraihnai. duwe andbindiþ. sva qiþaits du ïmma, þatei frauja
0653 Euntes autem hi missi invenerunt, sicut dixit ad eos.
0653 Solventibus autem iis dixerunt hi domini hujus ad eos: cur solvitis hunc pullum?
0654
andbindandam
J. St. +
andbindandan.—ïm] pr., Ulf. º τὸν πῶλον.] þis gairneiþ. galeiþandans þan þai ïnsandidans bigetun svasve qaþ du ïm. andbindandam þan ïm
0653 Verum ii dixerunt: domino opus hujus est.
qeþun þai fraujans þis du ïm. duwe andbindats þana fulan. ïþ eis qeþun. fraujin þaurfts þis ïst.
0653 Et adduxerunt hunc pullum lesu et conjicientes vestes suas super
0655 hunc pullum imposuerunt lesum.
0654
þana fulan
hunc pullum, gr. omn. αὐτόν—
ïesua] St. +
ïaisuna.—vastjos seinos] ¶ gr. omn.] jah attauhun þana fulan ïesua jah usvairpandans vastjos seinos ana þana fulan ussatidedun ïesu.
0655
0655 Eunti autem ei superstraverunt vestes suas in viam;
0655 cum autem is prope esset jam ad descensum hujus montis olearum, coeperunt omnino turba discipulorum gaudentes laudare Deum
voce magna ob omnes, quas viderunt virtutes,
0654
alevabagme
J. St. + div.—
alakjo] J. St.
0655 B. +
allai so. Caeterum notandum est, adverbium
alakjo, quod aliis locis cum
allai conjungi solet (vid. IV, 22; Mc. XI, 32) , h. l. vice adjectivi (= ἅπας) fungi, sic infra vs. 48, cf. L. VI, 5
galukun managein fiske filu.—þoze sewun] J. St. +
þo gesewun; caeterum vid. ad X, 5.] gaggandin þan ïmma ufstravidedun vastjom seinaim ana viga. biþe þan ïs newa vas juþan at ïddaljin
þis fairgunjis alevabagme. dugunnun alakjo managei siponje faginondans hazjan guþ stibnai mikilai
0655 dicentes: benedictus hic veniens rex in nomine domini, pax in coelo et gloria in altissimis.
0655
þiuþida
Hz. +
þiutida.—vulþus] St. +
vultus.] ïn allaizo þoze sewun mahte. qiþandans. þiuþida sa qimanda þiudans ïn namin fraujins. gavairþi
0655 Et quidam Farisaeorum ex hac turba dixerunt ad eum: magister, increpa hos discipulos tuos.
ïn himina jah vulþus ïn hauhistjam. jah sumai fareisaie us þizai managein qeþun du ïmma.
0655 Et respondens dixit ad eos: dico vobis, quod si hi tacent, lapides clamant.
laisari. sak þaim siponjam þeinaim. jah andhafjands qaþ du ïm. qiþa ïzvis þatei jabai þai slavand.
0655 Et cum-primum prope fuit, adspiciens hanc urbem flevit ob eam
0655 dicens, quod si scires etiam tu in hoc die tuo haec ad pacem tuam, verum nunc absconditum est ab oculis tuis,
0655
þatei
St. +
þaþei.—þu] Ulf. c. codd. et verss. º καί γε.—
gafulgin] J. St. B. +
gafialgin.—augam] J. St. B. +
augom.] stainos hropjand. jah sunsei newa vas. gasaiwands þo baurg gaigrot bi þo qiþands. þatei ïþ vissedeis jah þu ïn þamma daga
þeinamma þo du gavairþja þeinamma. ïþ nu gafulgin ïst faura augam þeinaim.
0655 quod veniunt dies super te, et circumfodiunt inimici tui fossa te et circumsistunt et circumdant te undique
0655
þus
J. St. B. +
þuk.—bigraband] J. St. B. +
barra . . . et inde usque ad
grabai lac.—
bistandand] J. St. +
bisandand, B. +
bisiandand; jam L. veram lectionem invenit.—
allaþro] J. St. º +.] þatei qimand dagos ana þus jah bigraband fijands þeinai grabai þuk jah bistandand þuk jah bivaibjand
0655 et terrae te adaequant et filios tuos in te et non relinquunt in te lapidem super lapide, ob quod non cognovisti hoc tempus
visitationis tuae.
þuk allaþro jah airþai þuk gaïbnjand jah barna þeina ïn þus jah ni letand ïn þus
0655 Et iens in templum coepit ejicere hos vendentes in eo et ementes
0655
ïn ïzai
J. º +, quapropter Griesb. Ulf. inter eos refert, qui ἐν αὐτῷ omittunt.] stain ana staina. ïn þizei ni ufkunþes þata mel
niuhseinais þeinaizos. jah galeiþands ïn alh
0655 dicens ad eos: scriptum est, quod domus mea domus precum est, verum vos eam fecistis ad latibulum furum.
0655
qiþands
St. +
qiþandans.—þatei] quod, egr.—
bido] precum. gr. omn. προσευχῆς.] dugann usvairpan þans frabugjandans ïn ïzai jah bugjandans qiþands du ïm. gameliþ ïst þatei
0655 Et fuit docens die quoque in hoc templo, verum hi summi sacerdotes et scribae quaesiverunt eum perdere et hi principes populi.
0656
daga wammeh
J. St. B. + jct.—
þizai] St. +
tkizai.—gudjans] J. +
judjans, St. +
gudians.] gards meins gards bido ïst. ïþ jus ïna gatavideduþ du filegrja þiube. jah vas laisjands daga wammeh ïn þizai alh. ïþ þai
auhmistans gudjans jah bokarjos sokidedun ïna usqistjan jah þai frumistans
0655 Et non invenerunt, quid facerent; turba enim prorsus suspensa-fuit ad audiendum eum.
;
0656
bigetun
Ulf. c. codd. º τό.—
managei] J. +
managai.—alakjo hahaida] J. St. B. +
allai gahahaida; caeterum de
alakjo vid. ad vs. 37.—
du hausjan] vid. ad XVIII, 35.—
ïmma] gr. omn. ante
du.]
0655 Et factumest in quodam dierum illorum in docente eo hanc turbam in templo et evangelizante adsteterunt hi sacerdotes et
scribae cum his natu-maximis.
0656
at laijandin
J. St. Z. + jct.—
sinistam] St +
sinistaim.] manageins. jah ni bigetun wa gatavidedeina. managei auk alakjo habaida du hausjan ïmma. jah varþ ïn sumamma dage jainaize
at laisjandin ïmma þo managein ïn alh jah vailamerjandin atstoþun
0655 Et dixerunt ad eum dicentes: dic nobis, in qua potestatum hoc facis, aut quis est, qui dedit tibi hanc potestatem?
þai gudjans jah bokarjos miþ þaim sinistam jah qeþun du ïmma qiþandans. qiþ unsis ïn wamma valdufnje
0655 Respondens autem dixit ad eos: interrogo vos etiam ego unum verbum et dicite mihi:
0656
andhafjands
St. +
andhafjadns.—fraihna] St. +
fraina.] þata taujis aiþþau was ïst saei gaf þus þata valdufni. andhafjands þan qaþ du ïm. fraihna
0655 baptismus Iohannis exne coelo fuit an exne hominibus?
0656
þau
J. ÷
þauh.]
0655 Verum ii cogitarunt cum se invicem dicentes: quod si dicimus, ex coelo, dicit, at cur non credidistis ei?
0656
þahtedun
St. +
þahdedun.—aþþan.] St. +
aþþä pro
aþþa.] ïzvis jah ïk ainis vaurdis jah qiþiþ mis. daupeins ïohannis uzuh himina vas þau uzuh mannam. ïþ eis þahtedun miþ sis misso
qiþandans. þatei jabai qiþam. us himina. qiþiþ. aþþan duwe ni galaubideduþ
0655 Verum si dicimus, ex hominibus, omnis haec turba lapidibus conjicit nos, fideliter credunt enim omnes, Iohannem profetam
esse.
0656
allai omnes, º gr. omn.
ïmma. ïþ jabai qiþam. us mannam. alla so managei stainam afvairpiþ unsis. triggvaba galaubjand
0655 Et responderunt, quod non scirent unde.
0656
vissedeina
St. +
vissedeinna.¥
0655 Et lesus dixit iis, non ego vobis dico, in qua potestatum hoc facio.
0656
jah
pr., sic cod. Arg.; Hz. ÷
ïþ.—ïzvis qiþa] ¶ gr. omn.] auk allai ïohannen praufetu visan. jah andhofun ei ni vissedeina waþro. jah ïesus qaþ ïm. ni
0655 Coepit autem ad turbam dicere hanc parabolam: homo plantavit vineam et tradidit eam colonis et abiit annos multos.
0656
jera
annos, gr. omn. χρόνους.] ïk ïzvis qiþa ïn wamma valdufnje þata tauja. dugann þan du managein qiþan þo gajukon. manna ussatida
0655 Et in tempore misit ad hos hortulanos servum, ut fructus hujus
0657 vineae darent ei; verum hi hortulani percutientes eum miserunt vacuum.
0656
gebeina
St. +
gebena.] veinagard jah anafalh ïna vaurstvjam jah aflaiþ jera ganoha. jah ïn mela ïnsandida du þaim aurtjam skalk. ei akranis þis
veinagardis gebeina ïmma. ïþ þai aurtjans usbliggvandans ïna ïnsandidedun
0657
0657 Et addidit mittere alium servum, verum ii etiam illum percutientes et dehonorantes miserunt vacuum.
0657
anþarana
J. St. +
anþaran.] lausana. jah anaaiauk sandjan anþarana skalk. ïþ eis jah jainana bliggvandans jah unsverandans
0657 Et addidit mittere tertium; verum ii etiam hunc vulnerantes ejecerunt.
0657
gavondondans
sic cod. Arg. et editt. pro
gavundondans, vid. ad IV, 13.] ïnsandidedun lausana. jah anaaiauk sandjan pridjan. ïþ eis jah þana gavondondans usvaurpun.
0657 Dixit autem hic dominus hujus vineae: quid faciam? mitto filium meum hunc carum, forte hunc videntes aestimant.
0657
meinana
J. St. +
meinama.—liuban aufto] editt. et Hz. +
liubana ufto, lectionem receptam Z. de praestanti conjectura dedit; formam concretam, quam vocant, articulus praepositus requirit, nec
ufto nisi cum
ïbai conjunctum (si lectio M. XXVII, 64 proba est) invenitur.] qaþ þan sa frauja þis veinagardis. wa taujau. sandja sunu meinana
þana liuban. aufto þana
0657 Videntes autem eum hi hortulani cogitarunt cum se invicem dicentes: hic est hic haeres; occidimus eum, ut nobis fiat haec
haereditas.
0657
arbinumja
Ulf. c. codd. º δεῦτε.] gasaiwandans aistand. gasaiwandans þan ïna þai aurtjans þahtedun miþ sis misso qiþandans. sa ïst
0657 Et ejicientes eum foras ex hac vinea occiderunt. Quid nunc faciat iis dominus hujus vineae?
sa arbinumja. afslaham ïna. ei uns vairþai þata arbi. jah usvairpandans ïna ut us þamma veinagarda
0657 Venit et perdit hortulanos hos et dat hanc vineam aliis. Audientes dixerunt autem: non sit.
0657
nis-sijai
sic cod. Arg. Hz. Z. (vid. ad M. V, 37) ; J. St. B. +
ni sijai.] usqemun. wa nu taujai ïm frauja þis veinagardis. qimiþ jah usqisteiþ aurtjam þaim jah gibiþ þana
0657 Verum is adspiciens ad eos dixit: at quid est hoc scriptum, lapis, quem rejecerunt fabri, hic factus-est ad caput anguli?
0657
stains
lapis, gr. omn. λίθον, vid. ad Mc. XII, 10.] veinagard anþaraim. gahausjandans qeþun þan. nis-sijai. ïþ ïs ïnsaiwands du
ïm qaþ. aþþan wa ïst
0657 Quisque qui cadit in hunc lapidem, conquassatur, verum in quem cadit, comminuit eum.
0657
gakrotuda
vid. ad Mc. IX, 50.] þata gamelido. stains þammei uskusun timrjans. sah varþ du haubida vaihstins. wazuh saei driusiþ
0657 Et quaesiverunt hi scribae et summi sacerdotes ponere in eum manus in hac hora et timuerunt hanc turbam; intellexerunt enim,
quod ad eos hanc parabolam dixit.
0657
bokarjos—gudjans
¶ gr.] ana þana stain. gakrotuda. ïþ ana þanei driusiþ disvinþeiþ ïna. jah sokidedun þai bokarjos jah auhumistans gudjans
uslagjan ana ïna handuns ïn þizai weilai jah ohtedun þo managein. froþun auk þatei
0657 Et discedentes miserunt insidiatores hos e dolo ostendentes se justos esse, ut caperent eum ob-verba et traderent eum principatui
et potestati praesidis.
0657
afleiþandans
discendentes, gr. παρατηρήσαντες, Ulf. c. cod. D et verss. ἀποχωρήσαντες legit.—
us liutein] J. St. +
usanigein, B. +
us anigein; veram lectionem jam Maresh. p. 462 et L. dederunt.—
jah atgebeina] et traderent, gr. omn. εἰς τὸ (ὥστε)
0658 παραδοῦναι; Ulf. c. verss. lat.] du ïm þo gajukon qaþ. jah afleiþandans ïnsandidedun ferjans þans us liutein taiknjandans
sik garaihtans
0657 Et interrogarunt eum dicentes: magister, scimus, quod recte loqueris et doces et non respicis faciem, sed in veritate viam
Dei doces:
visan. ei gafaifaheina ïs vaurde jah atgebeina ïna reikja jah valdufnja kindinis. jah frehun ïna qiþandans. laisari. vitum
þatei raihtaba rodeis jah laiseis jah ni andsaiwis andvairþi ak bi sunjai
0657 debitumne est nobis Caesari tributum dare an nonne?
0658
skuldu
J. St. ÷
skuld.—kaisara gild] B. Hz. Z. ÷ jct., quod quamquam loco Mc. XII, 14 comprobatum, h. l. textui graeco (καίσαρι φόρον) non respondet.]
0657 Perspiciens autem eorum improbitatem Iesus dixit ad eos: quid me tentatis?
0658
unselein
Ulf. c. codd. pro vulg. πανουργίαν legisse videtur πονηρίαν, vid. Mc. VII, 22; Cor. I, V, 8; Eph. VI, 12; cf. Eph. IV, 31.—
ïesus] º gr. omn.] vig guþs laiseis. skuldu ïst unsis kaisara gild giban þau niu. bisaiwands þan ïze unselein ïesus qaþ
0657 Ostendite mihi nummum, cujus habet effigiem et inscriptionem? Respondentes autem dixerunt: Caesaris.
0658
mis
J. St. +
mik.] du ïm. wa mik fraisiþ. ataugeiþ mis skatt. wis habaiþ manleikan jah ufarmeli. andhafjandans þan
0657 Verum is dixit ad eos: igitur reddite haec Caesaris Caesari et haec Dei Deo.
0658
us nu gibiþ
vid. ad Mc. XIV, 44.]
0657 Et non potuerunt capere eum ob-verba in praesentia turbae et mirantes ob-responsa ejus tacuerunt.
0658
andavaurde
responsa, gr. omn. ἀποκρίσει; caeterum J. St. +
andvaurde.] qeþun. kaisaris. ïþ ïs qaþuh du ïm. us nu gibiþ þo kaisaris kaisara jah þo guþs guþa. jah ni mahtedun
0657 Accedentes autem quidam Sadducaeorum, qui dicunt, resurrectionem non esse, interrogaverunt eum
0658
qiþand
gr. ἀντιλέγοντες, Ulf. c. codd. λέγοντες legit.] gafahan ïs vaurde ïn andvairþja manageins jah sildaleikjandans andavaurde
ïs gaþahaidedun.
0657 dicentes: magister, Moses scripsit nobis, si cujus frater moriatur habens uxorem et hic sine-prole moriatur, ut ducat frater
ejus hanc uxorem et suscitet semen fratri suo;
0658
ïs
J. St. B. º +.] duatgaggandans þan sumai saddukaie. þaiei qiþand usstass ni visan. frehun ïna qiþandans. laisari. moses gamelida
uns. jabai wis broþar gadauþnai aigands qen jah sa unbarnahs gadauþnai. ei nimai
0657 septem igitur fratres fuerunt et hic primus ducens uxorem mortuus-est sine-prole.
broþar ïs þo qen jah urraisjai fraiv broþr seinamma. sibun nu broþrjus vesun jah sa frumista
0657 Et duxit alter hanc uxorem et hic obiit sine-prole.
0657 Et tertius duxit hanc similiter; similiter autem etiam hi septem et non reliquerunt liberos et obierunt.
0658
samaleiko
pr. similiter, º gr.—
jah] tert. et º gr.] nimands qen gadauþnoda unbarnahs. jah nam anþar þo qen jah sa gasvalt unbarnahs. jah þridja nam
0657 Ultima omnium mortua-est etiam haec uxor.
0658
spedista
ultima, gr. omn. ὕστερον; caeterum Ulf. c. codd. º δέ.] þo samaleiko. samaleiko þan jah þai sibun jah ni biliþun barne jah
gasvultun. spedista allaize gadauþnoda
0657 In hac resurrectione igitur cujus
0659 horum fituxor? hi enim septem habuerunt hanc ad uxorem.
0658
nu
gr. omn. ante
usstassai.—vaïrþiþ] fit Sch. temere contendit, Gothum legisse ἔσται.] jah so qens. ïn þizai usstassai nu warjis þize vairþiþ qens. þai auk sibun
aihtedun þo du
0659
0659 Et respondens dixit ad eos Iesus, hi filii hujus aevi nubunt et nubuntur:
0659 verum qui digni sunt illud aevum nancisci et resurrectionem e mortuis, non nubunt, non nubuntur,
0659
þaiei
J. St. +
þatei.—usstassais] St. +
usstassai.] qenai. jah andhafjands qaþ du ïm ïesus. þai sunjus þis aivis liugand jah liuganda. ïþ þaiei vairþai
0659 neque enim mori amplius possunt, aequales angelis enim sunt et filii sunt Dei, resurrectionis filii exsistentes.
sind jainis aivis niutan jah usstassais us dauþaim ni liugand ni liuganda. nih allis gasviltan þanaseiþs
0659 At quod surgunt mortui, etiam Moses significavit in rubo, sicut dicit: vidi dominum Deum Abrahami et Deum Isaci et Deum
Iacobi.
0659
banvida
sic cod. Arg. et editt. pro
bandvida.—saw] vidi, º gr. omn.; Ulf. c. verss. Caeterum J. St. B. +
saei; iidem reliqua, quae de hoc capite in cod. Arg. exstant, omittunt, nec quidquam litterarum fere in hac plagula cognosci potest;
quae nunc legimus, Ihrio debemus.] magun. ïbnans aggilum auk sind jah sunjus sind guþs usstassais sunjus visandans. aþþan
þatei urreisand dauþans jah moses banvida ana aiwatundjai sve qiþiþ. saw fraujan guþ abrahamis jah guþ
0659 At Deus non-est mortuorum, sed vivorum; omnes enim ei vivunt.
0659 Respondentes autem quidam horum scribarum dixerunt: magister, bene dixisti.
ïsakis jah guþ ïakobis. aþþan guþ nist dauþaize ak qivaize. allai auk ïmma liband. andhafjandans
0659 Neque vero amplius ausi-sunt interrogare eum non quidquam.
þan sumai þize bokarje qeþun. laisari. vaila qast. niþ-þan þanaseiþs gadaurstedun fraihnan ïna ni
0659 Dixit autem ad eos: quomodo dicunt Christum filium Davidis esse?
0659 Et ipse David dicit in libro psalmorum: dixit dominus ad dominum meum, sede a dextra mea,
vaihtais. qaþ þan du ïm. waiva qiþand xristu sunu daveidis visan. jah silba daveid qiþiþ ïn bokom
0659 donec ego pono inimicos tuos scabellum pedum tuorum.
0659
ïk
ego, º gr. omn.]
0659 David eum dominum vocat, et quomodo filius ei est?
0659
daveid
Ulf. º οὖν.—
ïna fraujan] ¶ gr.] psalmo. qaþ frauja du fraujin meinamma. sit af taihsvon meinai. unte ïk galagja fijands þeinans
0659 In audiente autem omni turba dixit ad discipulos suos:
0660
at gahausjandein
Z. + jct.] fotubaurd fotive þeinaize. daveid ïna fraujan haitiþ. jah waiva sunus ïmma ïst. at gahausjandein þan
0659 attendite a scribis his volentibus ire in albis—
0660
weitaim
albis, sine dubio
vastjom (στολαῖς XV, 22. Mc. XVI, 5) , uti jam Ih. recte vidit, proxime sequebatur; in gr. nullum verbi
weitaim respondentis vestigium adest, quod Ulf. unde hauserit, non liquet; alba vestimenta, tanquam magnitudinem quamdam, decus et
majestatem indicantia, placuisse scribis Iudaeorum, qui venerationis quidquam accedere suae dignitati ex vest
itu autumassent, Ih. annotat.] allai managein qaþ du siponjan seinaim. atsaiwiþ faura bokarjam þaim viljandam gaggan ïn weitaim—