Ulfila, Epistolae

ego, gr. omn.— gadaukans] hanc vocem dubiae originis et significationis Cast. cum dauhts (coena) comparatam per commensales convertit, Mssm. gadaurans, qui eadem porta utuntur, legere mavult; gr. omn. οἶκον— þata] hoc, º gr., Goth. c. codd. τό legit, sic II, XIII, 11, cf. Eph. VI, 10; Philipp. III, 1.— ainnohun] Goth. c. codd. º ἄλλον.] gaiu. ei was ni qiþai þatei ïn meinamma namin daupidedjau. ïk daupida auk jaþ-þans staifanaus gadaukans. 0729

0729 Neque vero misit me Christus baptizare, sed praedicare, non in sapientia verbi, ut non inanis-redderetur crux Christi.

þata anþar ni vait ei ainnohun daupidedjau. niþ-þan ïnsandida mik xristus daupjan ak vailamerjan.

0729 Nam hoc verbum crucis his pereuntibus stultitia est, verum his salvis potentia Dei est.

0729 ganisandam

Goth. º c. codd. ἡμῖν.] ni ïn snutrein vaurdis ei ni lausjaidau galga xristaus. unte þata vaurd galgins þaim fralusnandam dvaliþa

0729 Scriptum est enim: perdo sapientiam horum sapientium et prudentiam horum prudentium reprobo.

ïst ïþ þaim ganisandam mahts guþs ïst. gameliþ ïst auk. fr aqistja snutrein þize snutrane jah frodein þise

0729 Ubi sapiens? ubi scriba? ubi disputator hujus aevi? Non stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi?

frodane uskiusa. war handugs. war bokareis. war sokareis þis aivis. ni dvala gatavida guþ handugein

0729 Quia enim in sapientia Dei non cognovit hic mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per hanc stultitiam hujus praedicationis servare hos credentes.

0729 ni

cod. A et Cast. + niu ni (nonne non).] þis fairwaus. unte auk ïn handugein guþs ni kunnaida sa fairwus þairh handugein guþ. galeikaida

0729 Nam Iudaei signa petunt, verum Graeci sapientiam quaerunt;

0729 unte

Goth. º καί.] guþa þairh þo dvaliþa þizos vailamereinais ganasjan þans galaubjandans. unte ïudaieis taikne

0729 verum nos praedicamus Iesum crucifixum, Iudaeis offensionem,

0729 ïesu

Iesum, gr. omn. Χριστόν.— ïudaium] Goth. º μέν.]

0729 verum gentibus stultitiam, verum his vocatis Iudaeorum et gentium Christum, Dei potentiam et Dei sapientiam.

0729 ïudaie º τε, vid. ad L. II, 16.

bidjand ïþ krekos handugein sokjand. ïþ veis merjam ïesu ushramidana ïudaium gamarzein ïþ

0729 Nam haec stultitia Dei sapientior hominibus—

0729 handugozei

sic legendum est, Cast. + handugo; in cod. A spatium syllabam zei capiens superest, sed nullum litterarum vestigium.] þiudom dvaliþa. ïþ þaim galaþodam ïudaie jah þiudo xristu guþs maht jah guþs handugein. unte

0729 —ut quis fidelis inveniatur.

0729 was triggvs

¶ gr. omn.; caeterum Cast. + tkiggvs.]

0729 At mihi in minimo est, ut a vobis aestimer aut ab humano die, sed neque me ipsum aestimo,

0729 ussokjaidau

sic cod. A; Cast. + ussokjaida.] so dvaliþa guþs handogozei mannam——ei was triggvs bigitaidau. aþþan mis ïn minnistin ïst ei

0729 neque quidquam enim mihi ipsi conscius-sum, sed non in hoc justificatus sum, verum qui aestimat me, dominus est.

fram ïzvis ussokjaidau aiþþau fram manniskamma daga. akei nih mik silban ussokja. nih vaiht auk

0729 Itaque nunc ut ante tempus non judicetis, donec veniat dominus, qui et illustrat absconditum tenebrarum et illustrat consilia cordium, et tum laus fit cuique a Deo.

0729 ei

ut, particula otiosa, nam μή h. l. non conjunctio (ut non), sed adverbium (ne) est, hoc autem = ni.— ni] Goth. c. codd. º τί.— vairþiþ] sic cod. A; Cast. + vairþaiþ.—warrjammeh] sic cod. A; 0730 Cast. + wakjizummah.] mis silbin miþvait akei ni ïn þamma garaihtiþs ïm. ïþ saei ussokeiþ mik frauja ïst. þannu nu ei faur mel ni stojaiþ. unte qimai frauja. saei jah galiuhteiþ analaugn riqizis jah galiuhteiþ runos hairtane

0729 At, fratres, transferuntur in me et Apollo propter vos, ut in nobis comperiatis, non supra quod scriptum est sentire, ut unus pro uno adversus alterum inflatus non sit.

0730 aþþan

Goth. º ταῦτα, aut þo librarii oscitantia excidit, quod þairhgaleikonda plurali probari videtur, qui numerus non habens, quo referatur, nimium offendit. Fortasse etiam aut pro aþþan legendum est þo þan, aut þairhgaleikoda pro þairhgaleikonda, quod graecus textus (μετεσχημάτισα) postulare nobis videtur; neque tamen hoc probato þo abesse debet. Cast., codice denuo reviso, nunc Add. p. 66 dicit, þairgaleikonda quidem in codice scriptum esse, sed litteram n minus evidentem esse quam reliquas, ita ut librarius ipse eam delevisse videatur.— ganimaiþ] Ulf. c. codd. τό.— ufar] Cast. + ufak.—ufblesans sijai] inflatus sit, gr. omn. φυσιοῦστε.— ana anþarana gr. omn. post sijai.] jaþ-þan hazeins vairþiþ warjammeh fram guþa. aþþan broþrjus. þairhgaleikonda ïn mis jah apaullon ïn ïzvara ei ïn ugkis ganimaiþ ni ufar þatei gameliþ ïst fraþjan. ei ains faur ainana ana anþarana

0729 Quis enim te aestimat? quid autem habes, quod non accepisti? aut si accepisti, quid gloriaris, ut non acceperis?

0730 jabai

Goth. c. cod. d ap. Mi. º καί.] ufblesans ni sijai. was auk þuk ussokeiþ. wauþ-þan habais. þatei ni namt. aiþþau jabai andnamt.

0729 Jam saturi estis, jam divites facti-estis, sine nobis regnastis et utinam regnaretis, ut etiam nos vobis simul-regnemus.

0730 vainei

Goth. c. codd. º γέ.] wa wopis sve ni nemeis. ju sadai sijuþ. ju gabigai vaurþuþ. ïnu uns þiudanodeduþ jah vainei þiudanodedeiþ.

0729 Existimo enim, quod Deus nos apostolos ultimos ostendit, sicut morti-addictos, nam spectaculum facti-sumus huic mundo et angelis et hominibus.

0730 apaustauluns

sic cod. A; Cast. + apaustaulans.] ei jah veis ïzvis miþþiudanoma. man auk þei guþ uns apaustauluns spedistans ustaiknida

0729 Nos stulti propter Christum, verum vos prudentes; nos quidem impotentes, verum vos robusti; vos quidem nobiles, verum nos 0731 inhonorati,

0730 frodai.

Goth. º ἐν Χριστῷ, nisi potius aciem Cast., qui vel syllabam ai cognoscere non potuit, etiam ïn xristau (i. e. ïn x̄āū) in fine lineae posita effugerunt.— þan] utr. quidem, º gr. omn.] svasve dauþubljans unte fairveitl vaurþum þizai manasedai jah aggilum jah mannam. veis dvalai ïn xristaus ïþ jus frodai. veizuþ-þan unmahteigai ïþ jus svinþai. juzuþ-þan vulþagai ïþ veis unsverai. 0731

0731 usque hanc nunc horam et esurientes et sitientes et nudi et colaphizati et instabiles,

0731 hugridai

pro huggrïdai (J. VI, 35) , cf. tamen ad Mc. X, 37.]

0731 et—

und þo nu weila jah hugridai jah þaursidai jah naqadai jah kaupatidai jah ungastoþanai. jah——ju

0731 —nunc judicavi, ut praesens hunc sic hoc facientem,

0731 in nomine domini nostri Iesu Christi, simul congregatis vobis et meo spiritu, cum potentia domini nostri Iesu Christi

0731 samaþ gagaggandam

Cast. + jct., sic etiam VII, 5; XIV, 26; vid. ad Mc. IX, 25; cf. ad Cor. II, VII, 3.] gastauïda sve andvairþs þana sva þata gataujandan. ïn namin fraujins unsaris ïesuis xristaus

0731 tradere hunc talem diabolo ad perditionem carnis, ut spiritus servetur in die domini Iesu.

samaþ gagaggandam ïzvis jah meinamma ahmin miþ mahtai fraujins unsaris ïesuis xristaus atgiban

0731 Non bona gloria vestra; nonne scitis quod paucum fermenti totam massam fermentat?

þana svaleikana unhulþin du qisteinai leikis ei ahma ganisai ïn daga fraujins ïesuis. ni goda woftuli

0731 Expurgatae hoc vetus fermentum, ut sitis nova massa, sicut sitis infermentati, et enim pasca nostrum immolatus est pro nobis Christus.

0731 ushraineiþ

sic cod. A; Cast. + ushrainaiþ.—unbeistjodai] exspectaveris unbeistidai (vid. vs. 6) , neque tamen nostram formam vitiosam esse judicamus, nam in— jon desinit etiam auhjon.—ufsniþans ïst] gr. omn. ante xristus.] ïzvara. ni vituþ þatei leitil beistis allana daig gabeisteiþ. ushraineiþ þata fairnjo beist. ei sijaiþ

0731 Itaque festum - celebramus non in fermento vetere, neque autem in fermento nequitiae et malitiae, sed in azymo sinceritatis et veritatis.

niujis daigs svasve sijaiþ unbeistjodai. jah auk paska unsara ufsniþans ïst faur uns xristus. þannu dulþjam ni ïn beista fairnjamma niþ-þan ïn beista balvaveseins jah unseleins ak ïn unbeistein unvammeins

0731 Scripsi vobis in hac epistola: ne misceatis vos scortatoribus,

0731 blandaiþ

misceatis, gr. omn. συναναμίγνυσθαι.]

0731 non his scortatoribus hujus mundi aut his avaris et rapacibus aut idolis servientibus, nam deberetis utique ex hoc mundo exire.

0731 init. Goth. c. codd. º καί.— ni

Goth. º πάντως.— jah] et, gr. ἤ.— þan] h. l. respondens graeco ἄρα pro þannu positum est; idem infra XV, 14 pro þau, quod in cod. A falso legitur, reponendum esse censemus.] jas-sunjos. gamelida ïzvis ana þizai aipistaulein. ni blandaiþ ïzvis horam. ni þaim horam þis fairwaus aiþþau þaim faihufrikam jah vilvam aiþþau galiugam skalkinondam. unte skuldedeiþ

0731 Verum nunc ecce scripsi vobis non misceri, si quis frater nominatus sit scortator aut avarus aut idolis serviens aut maledicus aut vinolentus aut rapax, cum-hoc tali non simul-edere.

0731 faihufriks

hanc vocem cum omisisset librarius, supra lineam addidit, indeque etiam factum est, ut vox aiþþau (aut) semel desit ( Cast. ), cf. ad J. XII, 42. Nos aiþþau in textu posuimus, quod sensus requirit.] þan us þamma fairwau usgaggan. ïþ nu sai melida ïzvis ni blandan. jabai was broþar namnids sijai hors aiþþau faihufriks aiþþau galiugam skalkinonds aiþþau ubilvaurds aiþþau afdrugkja aiþþau vilvs.

0731 Quid me etiam hos foris judicare? nonne hos intra vos judicatis?

0731 wa

Goth. º γάρ.— mik] sic cod. A recte, nam supplendum est kara sive kar-ïst. (M. XXVII, 4) , 0732 cui accusativus jungi solet, vid. J. X, 13; locorum M. VIII, 29. Mc. I, 24 all. ( wa uns jah þus) alia est ratio.]

0731 verum hos foris Deus judicat? Tollite hunc improbum e vobis ipsis.

þamma svaleikamma ni miþmatjan. wa mik jah þans uta stojan. niu þans ïnna jus stojiþ ïþ þans uta

0731 Audet aliquis vestrum contra alium judicium habens judicare apud injustos et non apud—

0732 staua habands

gr. ante viþra.] guþ stojiþ. usnimiþ þana ubilan us ïzvis silbam. gadars was ïzvara viþra anþarana staua habands

0731 —vos invicem, nisi forte e consensu aliquam horam, ut otiosi sitis jejunare et precari, deinde autem una convertatis, ut non tentet vos Satana propter intemperantiam vestram.

0732 niba

Goth. º τι; fortasse μήτι legit.— fastan jah] jejunare et, º gr.— bidan] vid. ad Rom. IX, 3.— samaþ gavandjaiþ vid. ad V, 4; caeterum Cast. + samlþ; pro ἦτε autem Goth. c. codd. sine dubio συνέρχεσθε legit.] stojan fram ïnvindaim jah ni fram——ïzvara misso niba þau us gaqissai wo weilo. ei uhteigai sijaiþ fastan jah bidan. þaþroþ-þan samaþ gavandjaiþ ei ni fraisai ïzvara satana ïn ungahobainais

0731 Hoc vero dico noscens, non secundum mandatum.

0731 Verum volo omnes homines esse uti me ipsum, sed quisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius sic.

0732 ïþ

verum, gr. γάρ, sic XI, 31.— sve] Goth. º καί— giba habaiþ] ¶ gr.] ïzvaraizos. þatuþ-þan qiþa gakunnands ni bi haitjai. ïþ viljau allans mans visan sve mik silban. akei

0731 At dico his caelibibus et viduis: bonum est iis, si manent, uti ego;

0732 ïst ïm

¶ gr. omn.— ïk] Goth. c. cod. k. ap. Mi. ἐγώ pro κἀγώ legit.] warjizuh svesa giba habaiþ fram guþa sums sva sumsuh sva. aþþan qiþa þaim unqenidam jah viduvom.

0731 verum si non contineant se, nubant; melius est enim nubere quam uri.

0732 liugandau

sic cod. A, est autem forma medii, qua Goth. h. l. (γαμησάτωσαν) uti atsteigadau Mc. XV, 32 et M. XXVII, 42 (καταβάτω) utitur, quamquam gr. activis formis utuntur; caeterum vid. ad J. XIII, 35.— ïst auk] ¶ gr. omn.] goþ ïst ïm jabai sind sve ïk. ïþ jabai nï gahabaina sik. liugandau. batizo ïst auk liugan þau

0731 Verum his matrimoniis junctis praecipio, non ego, sed dominus, mulieri a marito non sejungere;

0732 liugom haftam

Cast. + jct.]

0731 verum si sejungatur, esse caelibi aut ad maritum suum rursus reconciliari; et maritum mulierem non dimittere.

0732 jabai

Goth. º καί.— visan—gagavairþjan] manere—reconciliari, μενέτω—καταλλαγήτω, cf. M. 5, 24, caeterum aftra º gr. omn.— aban] exspectaveris abin (vid. vs. 10) , pendet enim ab anabiuda.] ïntundnan. ïþ þaim liugom haftam anabiuda ni ïk ak frauja genai fairra abin ni skaidan. ïþ jabai gaskaidnai. visan unliugaidai aiþþau du abin seinamma aftra gagavairþjan. jah aban qen ni fraletan.

0731 Verum his aliis ego dico, non dominus: si quis frater mulierem habeat non-credentem et haec volens 0733 est habitare cum eo, ne dimittat hanc mulierem,

0732 þo qen

hanc mulierem, gr. omn. αὐτήν.] ïþ þaim anþaraim ïk qiþa ni frauja. jabai was broþar qen aigi ungalaubjandein jah so gavilja 0733

0733 et mulier, quae habet maritum non-credentem et hic volens est habitare cum ea, ne dimittat hunc maritum.

0733 þana aban

hunc maritum, gr. αὐτόν.] ïst bauan miþ ïmma. ni afletai þo qen. jah qens. soei aig aban ungalaubjandan jah sa gavilja

0733 Sanctificata est mulier haec non-credens in marito et sanctificatus est maritus hic non-credens in muliere; alioquin filii vestri impuri essent, verum nunc sancti sunt.

0733 Colon, in quo mulier sanctificari dicitur, gr. omn. ponunt post alterum, in quo maritus dicitur; caeterum Goth. ab initio º γάρ.— aiþþau

Goth. ἄρα omittere videtur, nam aiþþau ἐπεί soli respondet; vid. XV, 29 et ad Rom. XI, 22.] ïst bauan mïþ ïzai. ni afletai þana aban. veihaida ïst qens so ungalaubjandei ïn abin jah gaveihaids

0733 Verum si hic non - credens sejungit se, sejungat; non - est in - servitutem-redactus frater aut soror in his talibus, at in pace vocavit nos Deus.

ïst aba sa ungalaubjands ïn qenai. aiþþau barna ïzvara unhrainja veseina ïp nu veiha sind. ïþ jabai sa ungalaubjands skaidiþ sik. skaidai. nist gaþivaids broþar aiþþau svistar ïn paim svaleikaim.

0733 Quid nunc scis, tu mulier, ut maritum serves, aut quid scis, vir, ut mulierem tuam serves?

0733 nuk-kannt

cave cum Mssm. Skeir. p. 59 pro exemplo geminationis consonantium habeas, quam figuram sic nusquam reperies, potius assimilatio est pro nuh kannt, in quo nuh quaerentis èst, vid. Mc. XII, 9 ( wa nuh) J. XVIII, 37 ( an nuh). Idem statuendum est de dul-leitilai, Cor. II, VII, 8, scriptum est enim pro duh leitilai, uh autem encliticum respondet graeco καί, cf. ad J. XVIII, 26. In reliqua exempla a Mssm. l. l. alligata, valent ea, quae ad M. V, 37 adnotavimus.— þu qinon] sic cod. A; Cast. + qenon, omisso þu pronomine. Observa autem insolitam vocativi formam pro qino; caeterum de þu, quod vocativis addi solet, vid. L. VI, 20.— ganajsais] pr. cod. A et Cast. + ganasjas.—kannt] sic cod. A et Cast. pro solito kant; veremur ne forma duplicato n errore librarii effecta sit.— þeina] tuam, º gr. omn. sic Goth. saepius possessivo pronomine pro articulo graeco utitur, vid. II, 12, 7; M. VIII, 20; Mc. I, 41; L. XXVIII, 13; J. XIV, 31; Gal. V, 24.] aþþan ïn gavairþja laþoda uns guþ. wa nuk-kannt. þu qinon. ei aban ganasjais. aiþþau wa kannt. guma.

0733 Non ut cuique sicut impertiit Deus, unumquemque sicut vocavit Deus, sic eat. Et sic in omnibus ecclesiis praecipio.

0733 ni ei || non dubium est, quin Goth. ellipticum sensum particularum εἰ μή non perspexerit, 0734 nam quod ipse scripsit (non ut), sensu caret.— warjammeh

sic cod. A; Cast. + warjizummeh.—guþ] pr. Deus, gr. κύριος.— ainwarjizoh] sic edidit Cast., sed non dubitamus, quin falso pro ainwarjanoh legerit. Codice denuo inspecto Cast. ainwarjatoh scriptum esse sibi videri dicit; quae lectio si vera est, Goth. ἕκαστον pro genere neutro habuit.— allaim aikklesjom] ¶ gr. omn. praeter cod. i ap. Mi.]

0734 bimaitai

circumcidat, pro circumcidatur, cf. ad XV, 29.] þatei qen þeina ganasjais. ni ei warjammeh svasve gadailida guþ. ainwarjatoh svasve

0733 Circumcisus vocatus fuit aliquis, ne attrahat; cum praeputio vocatus fuit aliquis, ne circumcidat.

0734 was

gr. omn. utroque loco ante galaþoþs.] galaþoda guþ sva gaggai. jah sva ïn allaim aikklesjom anabiuda. bimaitans galaþoþs varþ

0733 Haec circumcisio non quidquam est, et hoc praeputium non quidquam est, sed observatio praeceptorum Dei.

0734 ni vaihts

pr. cod. A et Cast. + ni vaihi ni vaihts, de quibus ni vaihts e glossa vitiosam lectionem ni vaiht (vid. ad Mc. VII, 15) emendante, in textum illatum esse videtur.] was. ni ufrakjai. miþ faurafillja galaþoþs varþ was. ni bimaitai. þata bimait ni vaihts ïst jah þata

0733 Quisque in vocatione, qua vocatus fuit, in hac sit:

faurafilli ni vaihts ïst ak fastubnja anabusne guþs. warjizuh ïn laþonai. þizaiei laþoþs vas. ïn þizai

0733 servus vocatus fuisti, ne cures, sed tametsi potes liber fieri, magis utere;

0733 qui enim in domino vocatus est servus, manumissus domini est; similiter qui liber vocatur, servus est Christi.

0734 samaleiko

Goth. c. cod. º καί.] sijai. skalks galaþoþs vast. ni karos. akei þauhjabai freis magt vairþan. mais brukei. saei auk ïn fraujin haitans ïst skalks. fralets fraujins ïst. samaleiko saei freis haitada. skalks ïst xristaus.

0733 Pretio magno redempti estis; ne fiatis servi hominibus.

0734 galaubamma

magno, º gr. omn., Goth. c. Vulg.; vid. ad J. XII, 3.]

0733 Quisque in quo vocatus fuit, fratres, in hoc stet apud Deum.

vairþa galaubamma usbauhtai sijuþ. ni vairþaiþ skalkos mannam. warjizuh ïn þammei galaþoþs

0733 At de virginibus praeceptum domini non habeo; verum consilium do uti misericordiam-nactus a domino ad fidelis existendum.

vas. broþrjus. ïn þamma gastandai at guþa. aþþan bi maujos anabusn fraujins ni haba. ïþ ragin

0733 Existimo igitur hoc bonum esse propter praesentem necessitatem, quod bonum est viro sic esse.

0734 ïst

est. º gr. omn.— mann] Goth. º τό.] giba sve gaarmaiþs fram fraujin du triggvs visan. man nu þata goþ visan ïn þizos andvairþons þaurftais.

0733 Conjunctus es mulieri, ne quaere solvere; solutus es muliere, ne quaere mulierem;

þatei goþ ïst mann sva visan. gabundans ïs qenai. ni sokei lausjan. galausiþs ïs qenai. ni sokei

0733 at si ducis mulierem, non peccasti, et si nubit virgo, non peccavit; verum afflictionem carnis habent haec talia. Verum ego vobis parco—

0734 jabai

Goth. º καί.— nimis qen] Goth. c. codd. λάβῃς γυναῖκα pro γήμῃς legit.— fravaurhta] Cast. + fravahrhta.] qen. aþþan jabai nimis qen. ni fravaurhtes. jah jabai liugada mavi. ni fravaurhta. ïþ aglon leikis

0733 —fiat his impotentibus;

0733 si enim quis videt te, hunc habentem cognitionem in idolorum loco incumbentem, nonne conscientia ejus, debilis existentis aedificatur ad idolis sacrificatum edendum.

0734 galiuge stade

Cast. + jct.] gastaldand þo svaleika. ïþ ïk ïzvis freidja——vairþai þaim unmahteigam. jabai auk was gasaiwiþ þuk þana habandan kunþi ïn galiuge stada anakumbjandan. niu miþvissei ïs siukis visandins timrjada

0733 Perit enim hic impotens in tua cognitione, frater, propter quem Christus mortuus-est.

0734 auk

enim, gr. omn. καί.— broþar] gr. omn. ante ana.—þize] vid. ad. L. X, 5.] du galiugagudam gasaliþ matjan. fraqistniþ auk sa unmahteiga ana þeinamma vitubnja broþar. ïn

0733 At peccantes contra fratres, 0735 percutientes eorum conscientiam imbecillam, contra Christum peccatis.

0734 aþþan

Goth. º οὕτω.— broþruns] Goth. c. cod. G º καί.] þize xristus gasvalt. aþþan fravaurkjandans viþra broþruns slahandans ïze gahugd siuka du xristau fravaurkeiþ. 0735

0735 Ideo si cibus sollicitat fratrem, non edo carnem unquam, ut non sollicitem fratrem meum.

0735 broþar

pr. Goth. c. codd. º μοῦ.— gamarzjau] gr. omn. post meinana.] vaurkeiþ. duþþe jabai mats gamarzeiþ broþar. ni matja mimz aiv. ei ni gamarzjau broþar meinana.

0735 Nonne sum apostolus? non sum liber? nonne Iesum Christum dominum vidi? nonne opus meum vos estis in domino?

0735 niu

pr. sic cod. A; Cast. + nih.—apaustaulus—freis] ¶ gr.— fraujan] Goth. º ἡμῶν— vaurstv] cod. A et Cast. + vausstv.] niu ïm apaustaulus. ni ïm freis. niu ïesu xristau fraujan saw. niu vaurstv meinata jus sijuþ ïn fraujin.

0735 Si aliis non sum apostolus, tamen vobis sum, nam sigillum mei apostolatus vos estis.

0735 aiþþau

vid. ad II, IV, 16.— sijuþ] Goth. e. codd. º ἐν κυρίῳ.] jabai anþaraim ni ïm apaustaulus. aiþþau ïzvis ïm. unte sigljo meinaizos apaustauleins jus sijuþ.

0735 Mea defensio contra hos me petentes hoc-est.

0735 þat-ïst

exemplum constructionis germanicarum linguarum propriae, cujus generis aliud ad Mc. VI, 3 adnotavimus.]

0735 Num non habemus potestatem edere et bibere?

meina andahafts viþra þans mik ussokjandans þat-ïst. ïbai ni habam valdufni matjan jah drigkan.

0735 num non habemus potestatem sororem uxorem circumducere, sicut hi alii apostoli et fratres domini et Cefae?

0735 svasve

Gothic. codd. º καί.] ïbai ni habam valdufni svistar qinon bitiuhan svasve þai anþarai apaustauleis jah broþrjus fraujins

0735 An unusne ego et Barnabas non habemus potestatem ad non operandum?

0735 Quis militat propriis stipendiis unquam? quis plantat vitem et fructum horum non edat? quis pascit gregem et lac hujus gregis non edat?

0735 satjiþ

sic cod. A; Cast. + sateiþ.—akran] fructum, gr. ἐκ τοῦ καρποῦ.— matjai] pr. Goth. c. codd. º ἤ.— miluks] errant ii, qui miluks pro accusativo formae neutrius habent, est enim genere femininum, ut in omnibus affinibus linguis (vid. Grim. III, 463) , ad eorumque numerum pertinet, quae genitivo formam nominativi conservant (Grim. I, 610, 2) ; h. l. est autem genitivus casus, quem partitivum vocant, sic XI, 28 þis hlaibis matjai. J. VI, 26 et 50; omnibus his locis, sicut nostro, gr. ἐκ praepositionem addunt.] jah kefas. þau ainzu ïk jah barnabas ni habos valdufni du ni vaurkjan. was drauhtinoþ svesaim annom wan. was satjiþ veinatriva jah akran þize ni matjai. was haldiþ aveþi jah miluks þis aveþjis

0735 Num secundum hominem hoc dico aut etiam lex hoc dicit?

0735 mannan

sic cod. A; Cast. + manna.—aiþþau] Goth. º οὐχί, qua particula omissa Goth. sensui male consuluit; sunt quidem codd., qui etiam omittant, ii autem pro ea εἰ particulam habent.]

0735 In lege enim Mosis scriptum est: ne alliges-os bovi trituranti, non quod de bovibus—

0735 vitoda

gr. post mosezis.—þriskaidai] sic in cod. A scriptum esse, Cast. affirmat; primum autem male habet forma passiva pro activa, deinde ut passivum dari possit, alia participii forma, þruskans (vid. Grim. II, 40 et III, 431) esse debet; denique apud auhsus nomen masculinum idem genus adjectivi exspectabatur; omnino þriskandin scribendum erat. Caeterum in margine cod. A haec variae lectionis vestigia cognoscuntur:.. s munþ a..þr.., 0736 quae Cast. ex loco gemino Tim. I, V, 18, supplenda esse arbitratur: ni faurvaipjais munþ auhsau þriskandin, i. e. ne obliges os bovi trituranti.— andin, cum Cast. propter lituram membranae addere omisisset, ipsi nos addidimus.— þatei quod, º gr. omn.— auhsum] sic cod. A et Cast. + auhsun.] ni matjai. ïba bi mannan þata qiþa aiþþau jah vitoþ þata qiþiþ. ïn vitoda auk mosezis gameliþ ïst.

0735 —ut plures lucrarer.

0736 gageigaidedjau

cod. A marg. gastaistaldjau (possiderem).] ni faurmuljais auhsau þriskaidai. ni þatei bi auhsum us. .——ei managizans gageigaidedjau.

0735 Et factus-sum Iudaeis ut Iudaeus ut Iudaeos lucrarer; his sub lege ut sub lege, non existens ipse sub lege, sed sub gratia, ut hos sub lege lucrarer;

0736 gageigaidedjau

cod. A et Cast. + gageigaidau.—ak uf anstai] sed sub gratia, º gr. omn., Goth. c. August., teste Millio.— gageiggaidedjau] sic cod. A, uti vs. 21 et 22.] jah varþ ïudaium sve judaius ei judaiuns gageigaidedjau. þaim uf vitoda sve uf vitoda ni visands

0735 his legem-non-habentibus ut legem-non-habens, non existens lege liber Dei, sed in legem Christi, ut lucrer legem-non-habentes;

0736 vitodis laus

Cast. ÷ jct.— ïn vitoþ] in legem, ïn vitoda (in lege) dici debebat.— gageiggau] cod. A marg., gavandidedjau (converterem).] silba uf vitoda ak uf anstai ei þans uf vitoda gageiggaidedjau. þaim vitodalausam sve vitodalaus ni

0735 fui his imbecillis ut imbecillus, ut imbecillos lucrarer; omnibus fui omne, ut fortasse quosdam servarem.

0736 waiva

fortasse, gr. omm. πάντως, cui gr. voci lectio marginalis vaila (bene) haud aptius respondet; qui waiva convertit, sine dubio pro πάντως in codice suo πῶς legit, cf. Rom. II, 14.] visands vitodis laus guþs ak ïn vitoþ xristaus. ei gageiggau vitodalausans. vas þaim unmahteigam

0735 Hoc autem facio propter evangelium, ut particeps ejus fiam.

sve unmahteigs ei unmahteigans gageiggaidedjau. alaim vas all ei waiva sumans ganasjau. þatuþþan

0735 Nonne scitis, quod hi in stadium currentes omnes currunt, verum unus accipit praemium; sic curratis, ut consequamini.

0736 spraud

sic cod. A transpositione litterarum pro spaurd; vid. J. VI, 19; XI, 18.— allai] Goth. º μέν.] tauja ïn aivaggeljis ei gadaila ïs vairþau. niu vituþ þatei þai ïn spraud rinnandans allai rinnand.

0735 Verum quisque qui luctari contendit, omni se abstinet; at ii, ut corruptibilem coronam accipiant, verum nos incorruptibilem.

0736 haifstjan sniviþ

pugnare contendit, gr. omn. ἀγωνιζόμενος, eadem ubertate dicendi loquitur Ulf. J. XII, 18, ïddjedun gamotjan (ὑπήντησεν); XIII, 38, afaikis kunnan (ἀπαρνήσῃ); simili Mc. XII, 4, gaaiviskodedun jah haubiþ vundan brahtedun (ἐκεφαλαίωσαν), infra, XV, 10, arbaidida jah usaivida (ἐκοπίασα). Philipp. III, 16, ei samo hugjaima jah samo fraþjaima (τό αὐτό φρονεῖν). cf. ad M. IX, 8 et 23.— gaþarbiþ] Grimm. IV, 31, suspicatur legendum esse gaþarbaiþ, nec possumus quin ei assentiamus, cf. Tim. I, IV. 3.— eis] Goth. c. codd. º οὖν.] ïþ ains nimiþ sigislaun. sva rinnaiþ ei garinnaiþ. ïþ wazuh saei haifstjan sniviþ allis sik gaþarbiþ.

0735 At ego nunc sic curro non ad incertum, sic pugno non ut 0737 aerem verberans;

0736 rinna

Goth. º ὡς.— ni sve] ¶ ((gr. omn.)) aþþan eis ei riurjana vaip nimaina. ïþ veis unriurjana. aþþan ïk nu sva rinna ni du unvisamma. 0737

0737 sed corpus meum castigo et in-servitutem-redigo, ne aliis praedicans ipse reprobatus fiam.

0737 leik mein

¶ gr. omn.— vlizja] gr. omn. ante leik.] sva jiuka ni sve luftu bliggvands. ak leik mein vlizja jah anaþiva ïbai anþaraim merjands silba uskusans

0737 Non volo vos inscios, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes mare transierunt,

0737 viljau

Goth. º γάρ.] vairþau. ni viljau ïzvis unvitans. broþrjus. þatei attans unsarai allai uf milhmin vesun jah

0737 et omnes in Mose baptizati fuerunt in nube et in mari,

0737 et omnes hunc eumdem cibum spiritualem ederunt

allai marein þairhïddjedun. jah allai ïn mose daupidai vesun ïn milhmin jah ïn marein. jah allai

0737 et hunc eumdem potum spiritualem biberunt—

0737 jah

Goth. c. cod. 2 ap. Mi. º πάντες.]

0737 —(scient)ibus loquor; judicate vos, quod dico;

0737 ..daim

fragmentum vocis frodaim, uti Cast. recte supplevit.] þana saman mat ahmeinan matidedun jah þata samo dragk ahmeino drugkun——. . daim qiþa.

0737 calix benedictionis, quem sanctificamus, nonne communicatio sanguinis domini est? panis, quem frangimus, nonne communicatio carnis domini est?

0737 fraujins

pr. domini, gr. omn. Χριστοῦ.— hlaifs] panis, gr. τὸν ἄρτον, vid. ad Mc. XII, 10.— fraujins] sec. domini, gr. Χριστοῦ.] domeiþ jus þatei qiþa. stikls þiuþiqissais. þanei gaveiham. niu gamainduþs bloþis fraujins ïst.

0737 Nam unus panis, una caro hi multi sumus, qui enim omnes uno pane et uno calice utimur.

0737 þaiei

qui, gr. omn. οἱ ad πάντες pertinens, pro quo Goth. οἵ legisse videtur, sed ista lectio sensum pervertit.— jah ainis stiklis] et uno calice, º gr.] hlaifs. þanei brikam. niu gamainduþs leikis fraujins ïst. unte ains hlaifs ain leik þai managans

0737 Videte Israel secundum carnem, nonne hi edentes victimas participes altaris sunt.

sium. þaiei auk allai ainis hlaibis jah ainis stiklis brukjam. saiwiþ ïsrael bi leika. niu þai matjandans

0737 Quid igitur dicimus? quod haec idola aliquid sint, aut quod idolis immolatur aliquid sit;

0737 qiþam

dicimus, gr. omn. φημί.— saljada] sic cod. A; Cast. + saljida.] hunsla gamainjandans hunslastada sind. wa nu qiþam. þatei þo galiugaguda wa sijaina aiþþau

0737 non quod haec idola quidquam sint, sed quod immolant gentes, daemoniis immolant et non Deo. Non volo enim vos daemoniis socios fieri.

0737 ni—sijaina

non—sint, º gr. omn.— þatei] sec., id graeco ἅ respondet, praecedens ὅτι Goth. omisit.— skohslam gadailans] ¶ gr. om.] þatei galiugam saljada wa sijaï. ni þatei þo galiugaguda vaihts sijaina. ak þatei saljand þiudos.

0737 Non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum; non potestis mensae domini participes-esse et mensae daemoniorum.

0737 fairaihan

sic cod. Cast. Add. p. 66 edidit; in cod. A iterum inspecto fairannan scriptum, sed lectio duplicis n incerta esse ei videtur.] skohslam saljand jan-ni guþa. ni viljau auk ïzvis skohslam gadailans vairþan. ni maguþ stikl fraujins

0737 An aemulamur dominum; num fortiores eo sumus?

drigkan jah stikl skohsle. ni maguþ biudis fraujins fairaihan jabbiudis skohsle. þau ïnaljanom

0737 Omne licet, sed non omne conducit; omne mihi concessum est, sed non omne aedificat;

0737 mis

mihi, º gr.] fraujan. ïbaï svinþozans ïmma sium. all binah. akei ni all daug. all mis binauht ïst. akei

0737 non ullus suum quaerat, sed alterius quisque.

0737 warjizuh

quisque, º gr.]

0737 Omne quod apud carnifices vendatur, edatis non quidquam examinantes propter conscientiam;

ni all timreiþ. ni ainshun sein sokjai ak anþaris warjizuh. all þatei at skiljam frabugjaidau.

0737 domini est enim terra et plenitudo ejus.

0738 ïst

est, º gr. omn.]

0737 Verum si quis vocet vos horum non-credentium et vultis ire, omne quod apponatur vobis, edatis, non quidquam reponentes propter conscientiam.

matjaiþ ni vaiht andhruskandans ïn miþvisseins. fraujins ïst auk airþa jah fullo ïzos. ïþ jabai was laþo ïzvis þize ungalaubjandane jah vileiþ gaggan. all þatei faurlagjaidau ïzvis. matjaiþ ni

0737 Verum si quis dicat, quod idolis immolatum est, ne edatis propter illum hunc judicantem etiam conscientiam: domini est enim terra et plenitudo ejus;

0738 was

Goth. c. codd. º ὑμῖν.— þatei] quod, gr. omn. τοῦτο.— þuhtu] Goth. accusativum male posuit, nam non pendet a bandvjandins, ut existimavisse videtur, sed ab ïn, quapropter þuhtaus scribendum fuit— fraujins—ïzos] domini—ejus, º gr., qui habent ïst, est, uti vs. 26 omittunt.] vaiht andsitandans bi gahugdai. ïþ jabai was qiþai þatei galiugam gasaliþ ïst. ni matjaiþ ïn jainis

0737 conscientiam autem dico non ipsius, sed alterius. Cur enim libertas mea judicatur per non-credentis conscientiam?

0738 ungalaubjandins

infidelis, gr. ἅλλης.] þis bandvjandins jah þuhtu. fraujins ïst auk airþa jah fullo ïzos. þuhtuþ-þan qiþa ni silbins ak

0737 Si ego gratia accipio, cur blasphemer propter quae ego gratias-ago?

0738 andnima

cod. A marg. brukja (utor), vid. vs. 17.] anþaris. duwe auk frijei meina stojada þairh ungalaubjandins þuhtu. jabai ïk anstai andnima. duwe

0737 Sive igitur editis, sive bibitis, sive quid facitis, omne ad gloriam Dei faciatis.

anaqiþaidau ïn þize ïk aviliudo. jaþþe nu matjaiþ jaþþe drigkaiþ jaþþe wa taujiþ. allata du vulþau

0737 Offendiculo-carentes sitis et Iudaeis et gentilibus et ecclesiae Dei,

0737 sicut ego omnibus omne placeo, non quaerens, quod mihi utile sit, sed quod his multis, ut serventur.

0738 ïk

ego, gr. omn. κἀγώ, sic XI, 1. cf. ad VII, 8; XVI, 4.— allaim all] ¶ gr.] guþs taujaiþ. unufbrikandans sijaiþ jah ïudaium jah þiudom jah aikklesjon guþs. svasve ïk

0737 Imitatores mei fiatis, sicut ego Christi.

0738 galeikondans meinai

pro galeikonds meinai (vid. M. V, 47; L. XX, 43; J. XI, 11; Rom. XII, 20; Philipp. III, 18; Neh. VI, 16) , aut galeikondans mis (M. V, 46; L. VI, 27) , nam si participia activa cum significatione naturam substantivorum accipiunt, aliter flecti solent (vid. Grim. I, 1017, II) , sin solitam flectendi formam sequuntur, casum verbi ipsius secum habent. Sed uti nostro loco Philipp. etiam III, 17, miþgaleikondans meinai legitur.— ïk] vid. ad X, 33.] allaim all leika ni sokjands þatei mis bruk sijai ak þatei þaim managam ei ganisaina. galeikondans

0737 Laudo autem vos, fratres, quod omne 0739 meum recordantes estis et sicut tradidi vobis praecepta observatis.

meinai vairþaiþ svasve ïk xristaus. hazjuþ-þan ïzvis. broþrjus. þei allata mein gamunandans 0739

0739 Volo autem vos scire, quod omnium virorum caput Christus est, verum caput mulieris vir, verum caput Christi Deus.

0739 viljauþ-þan

Cast. + vilja uþþan; caeterum vid. ad M. V, 37.] sijuþ jas-svasve anafalh ïzvis anabusnins gafastaiþ. viljauþ-þan ïzvis vitan þatei allaize abne

0739 Quisque virorum precans aut praedicens obvelato capite dehonestat caput suum;

haubiþ xristus ïst. ïþ haubiþ qinons aba. ïþ haubiþ xristaus guþ. wazuh abne bidjans aiþþau praufetjands

0739 verum quaeque mulierum precans aut praedicens detecto capite dehonestat caput suum; unum enim est et hoc idem huic tonsae.

gahulidamma haubida gaaiviskoþ haubiþ sein. ïþ woh qinono bidjandei aiþþau praufetjandei andhulidamma haubida gaaiviskoþ haubiþ sein. ain auk ïst jah þata samo þizai biskabanon.

0739 Nam si non velet se mulier, tondeatur; verum si turpe est mulieri ad radendum aut tondendum, obvelet caput suum—

0739 qino

Goth. c. cod. 9 et verss. º καί.— ïst] est, º gr. omn.— du kapillon] Cast. + jct.— haubiþ sein] caput suum, º gr. omn.; sufficiebat dicere sik.] unte jabai ni huljai sik qino skabaidau. iþ jabai agl ïst qinon du kapillon aiþþau skaban.

0739 —suum praeoccupat ad edendum et quidem alius famelicus, alius autem ebrius est.

0739 du matjan

pro ἐν τῷ φαγεῖν Goth. c. codd. ἐπὶ τῷ φαγεῖν legisse videtur.— þan] sic cod. A; Cast. + þau.] gahuljai haubiþ sein——seinamma faursniviþ du matjan jah þan sums gredags sumzuþ-þan

0739 Num domos non habetis ad edendum et bibendum? aut ecclesiam Dei contemnitis et dehonestatis hos non-habentes? Quid dicam vobis? Laudem vos? in hoc non laudo;

0739 ïbai

Goth. º γάρ.— qiþan ïzvis] ¶ gr.] drugkans ïst. ïbai gardins ni habaiþ du matjan jah drigkan. þau aikklesjon guþs frakunnuþ jah

0739 nam ego accepi a domino, quod etiam tradidi vobis, quod dominus Iesus in qua nocte proditus fuit, sumsit panem

0739 ïn þizaiei naht

in qua nocte, in nullo gr. (ἐν τῇ νυκτὶ ᾗ) haec attractio, vid. ad L. I, 20.] gaaiviskoþ þans unhabandans. wa qiþau ïzvis. hazjau ïzvis. ïn þamma ni hazja. unte ïk andnam

0739 et gratias-agens fregit et dixit: sumite, edite, hoc est corpus meum hoc propter vos fractum; hoc faciatis ad meam memoriam!

0739 nimiþ matjiþ

accipite, edite, º gr.; caeterum miramur Goth. more suo non scripsisse nimiþ matjiduh, vid. infra ad XVI, 13.— mein] gr. ante ïst, Goth. c. cod. e ap. Mi.] at fraujin þatei jah anafalh ïzvis þatei frauja ïesus ïn þizaiei naht galeviþs vas. nam hlaif jah aviliudonds gabrak jah qaþ. nimiþ. matjiþ. þata ïst leik mein þata ïn ïzvara gabrukano. þata

0739 Sic similiter etiam calicem post coenam dicens: hic calix hoc novum testamentum est in meo sanguine; hoc faciatis tam saepe quam bibatis, ad meam memoriam.

0739 sva

sic, additum verbo samaleiko abundat, id enim solum graeco ὡσαύτως respondet, vid. Mc. XII, 21 sq. L. XX, 31.— qiþands] sic cod. A; Cast. + qitands.] vaurkjaiþ du meinai gamundai. sva samaleiko jah stikl afar nahtamat qiþands. sa stikls so niujo

0739 Tam saepe quam edatis hunc panem et hunc calicem bibatis, mortem domini nuntietis, donec veniat.

0739 dauþau

pro dauþu, vid. ad Mc. VII, 32.] triggva ïst ïn meinamma bloþa. þata vaurkjaiþ sva ufta sve drigkaiþ du meinai gamundai. sva ufta auk sve matjaiþ þana hlaif jaþ-þana stikl drigkaiþ dauþau fraujins gakannjaiþ. unte qimai.

0739 Itaque quicunque qui edit hunc panem aut bibat hunc calicem domini indigne domino, reus fit corporis et sanguinis domini.

0740 eiþan

Cast. + div., vid. ad J. IX, 41. = þana] sec., Cast. + þlna.—fraujins] sec. domini, º gr.] eiþan wazuh saei matjiþ þana hlaif aiþþau drigkai þana stikl fraujins unvaiþaba fraujins. skula

0739 At probet se ipsum homo et sic de-hoc pane edat et de-hoc calice bibat,

0740 sik silban

gr. omn. post manna.] vairþiþ leikis jah bloþis fraujins. aþþan gakiusai sik silban manna jah sva þis hlaibis matjai

0739 qui enim edit et bibit indigne, judicium sibi ipsi edit non discernens corpus domini.

0740 drigkiþ

Cast. + drigriþ.—matjiþ] sec., Goth. º καὶ πίνει.] jaþ-þis stiklis drigkai. saei auk matjiþ jah drigkiþ unvairþaba. staua sis silbin matjiþ ni domjands

0739 Ideo in vobis multi infirmi et aegroti et dormiunt multi;

0739 verum si ipsos nos judicaremus, non utique—

0740 ïþ

verum, gr. γάρ.] leik fraujins. duþþe ïn ïzvis managai siukai jah unhailai jag-gaslepand ganohai. ïþ jabai silbans

0739 —alii interpretatio sermonum.

0739 Hoc autem omne operatur unus et hic idem spiritus, impertit seorsim cuique, sicuti vult.

0740 þatuþ—all

¶ gr. omn.— daileiþ] impertit, gr. omn. διαιροῦν.] uns stauïdedeima. ni þau——sumammuh skeireins razdo. þatuþ-þan all vaurkeiþ ains jah sa

0739 Uti corpus quidem unum est, verum membra habet multa, haec autem membra omnia e corpore hoc uno, multa existentia, unum est corpus, sic etiam Christus.

0740 leik raihtis

¶ gr. omn.— ïþ] verum, gr. καί.— allai] gr. omn. ante þaiþ.—us] ex, º gr.] sama ahma daileiþ sundro warjammeh svasve vili. sve leik raihtis ain ïst ïþ liþuns habaiþ managans. þaiþ-þan liþjus allai us leika þamma ainamma managai visandans ain ïst leik. sva jah

0739 Et enim in uno spiritu nos omnes ad unum corpus baptizati sumus, sive Iudaei, sive gentiles, sive servi, sive liberi, et omnes uno spiritu potati sumus.

0740 allai

sec. Goth. c. codd. º εἰς.] xristus. jah auk ïn ainamma ahmin veis allai du ainamma leika daupidai sium jaþþe judaieis jaþþe

0739 Et vero corpus non-est unum membrum, sed multa;

þiudos jaþþe skalkos jaþþe frijai jah allai ainamma ahmin dragkidai sijum. jaþ-þan leik nist ains

0739 si dicat pes, quod non sum manus, non sum hujus 0741 corporis, neque ad hoc corpus: non-est ex hoc corpore?

0740 nih—leika

neque in hoc corpore, Goth. hoc et sequente versu sensum textus gr. omnino non intellexit; παρὰ τοῦτρ enim formulam nihilominus significantem interpretatus est, quasi τὸ σῶμα supplendum esset, et interrogationem a nist demum incipit. Sensus autem ei esse videtur hic: non sum manus, ergo non sum pars corporis, neque igitur ad corpus pertineo: nonne tamen e corpore pendet? Cast. nih at þamma leika glossam ad ni þis leikis esse 0741 existimans; versionem vulgatam secutus esse videtur, et sic Goth. illud παρὰ τοῦτο omisisse putandus est.] liþus ak managai. jabai qiþai fotus þatei ni ïm handus. ni ïm þis leikis nih at þamma leika. nist 0741

0741 Si dicat auris, quod non sum oculus, non sum hujus corporis, non ad hoc corpus: non-est ex hoc corpore?

0741 init. Goth. c. codd. º καί.— ni at þamma leika

vid. ad vs. 15.] us þamma leika. jabai qiþai auso þatei ni ïm augo. ni ïm þis leikis. ni at þamma leika. nist us

0741 Si omne corpus oculus, ubi auditus? si omne auditus, ubi olfactus?

0741 Verum nunc Deus collocavit membra unumquodque eorum in corpore, sicut voluit;

0741 nu

vid. ad Rom. VII, 6.] þamma leika. jabai all leik augo. war hliuma. jabai all hliuma. war dauns. ïþ nu guþ gasatida

0741 si essent haec omnia unum membrum, ubi corpus?

0741 ïþ

verum, gr. omn. εἰ δέ; si quis est qui ïþ pro graeco εἰ positum esse censeat, quod in evangeliorum interpretatione saepius factum esse vidimus, is meminerit, tum non solum δέ, quod propter sensum gr. omn. habent, omissum, sed etiam omnium illorum locorum, in quibus ïþ = εἰ invenitur, aliam rationem esse, vid. L. VII, 39; X, 13; XIX, 42; J. VIII, 19; XI, 32; XV, 24; XVIII, 36. Quam ob causam librarii culpa jabai (si) excidisse nobis videtur.]

0741 Verum nunc multa membra, verum unum corpus.

0741 managai

Goth. c. codd. º μέν.] liþuns ainwarjanoh ïze ïn leika svasve vilda. ïþ veseina þo alla ains liþus. war leik ïþ nu managai

0741 Neque autem potest oculus dicere ad manum: tui non egeo; aut iterum caput ad pedes: vestri non egeo;

0741 þan

autem, º gr.] liþjus iþ ain leik. niþ-þan mag augo qiþan du handau. þeina ni þarf aiþþau aftra haubiþ du fotum.

0741 sed magis multo, quae videntur membrorum corporis infirmissima esse, necessaria sunt—

0741 mais filu

¶ gr. omn.— þaiei þugkjand] sic cod. A; Cast. + þai þugkand.—þaurfta] fortasse in cod. A þaurftai scriptum est, quod constructio postulat; si recte habet lectio edita, comparetur Rom. XI, 33, unusspilloda sind stauos, vid. ad Neh. VI, 16.] ïggqara ni parf. ak mais filu þaiei þugkjand liþive leikis lasivostai visan þaurfta sind ——aiþþau

0741 —aut tintinnabulum tinniens;

0741 klismo klismjandei

sic cod. A; Cast. + klismoklis moandei; Mssm. (Skeir. Gloss. p. 144) + klismo klismoandei.]

0741 et si habeam profetias et sciam omnium mysteria et omnem cognitionem et habeam omnem fidem, sic-ut montes transponam, verum amorem non habeam, non quidquam sum;

0741 praufetjans

profetias, sic in cod. A scriptum esse, Cast. testatur; mirum est, quod id nomen praufetja, praufetjins pro praufetjos flectitur. 0742 Caeterum gr. omn. προφητείαν.— allaize] omnium, gr. omn. πάντα ad μυστήρια pertinens et post μυστήρια quidem.— jah] ult. Goth. º ἐάν.] klismo klismjandei. jah jabai habau praufetjans jah vitjau allaize runos jah all kunþi

0741 et si cibum-distribuam omnes facultates meas et si dem corpus meum, ut urar, verum amorem habeam, non quidquam utilitatis mihi faciam.

0742 ei gabrannjaidau

cod. A marg. ei wop . . . (sic scribendum est, non wop, uti Cast., nam est wop fragmentum verbi wopau), quo glossator lectionem codicum quorumdam graecorum καυχήσομαι pro vulgata καυθήσωμαι indicare voluit.— friaþva] cod. A + º μή ( ni).] jah habau alla galaubein svasve fairgunja miþsatjau ïþ friaþva ni habau. ni vaihts ïm. jah jabai fraatjau allos aihtins meinos jah jabai atgibau leik mein ei gabrannjaidau ïþ friaþva habau. ni

0741 Amor patiens est, probus est; amor non aemulatur, amor non se-ostentat, non inflatur,

vaiht botos mis taujau. friaþva usbeisneiga ïst. sels ïst. friaþva ni aljanoþ. friaþva ni flauteiþ.

0741 non indecore-se-gerit, non quaerit suum solum, non irritatur, neque cogitat malum,

0742 ni sokeiþ sein ain

cod. A marg. ni ïnaljanoþ sein ain (non studet suo uni), ubi Cast. recte adnotat, glossatorem ζηλοῖ pro ζητεῖ legisse, quod autem in nullo cod. gr. invenitur. Caeterum ain (uni) º gr. omn.— nih] nec, gr. omn. οὐ, sic vs. seq.]

0741 neque gaudet iniquitate,

0742 nih

vid. ad vs. 5.— miþfaginoþ] Goth. º δέ.] ni ufblesada. ni aiviskoþ. ni sokeiþ sein ain. ni ïngramjada nih mitoþ ubil nih faginoþ

0741 congaudet veritati, omne perfert, omne credit, omne sperat, omne sustinet.

0741 Amor unquam non excidit, verum sive praedictiones, tolluntur; sive sermones, cessant; sive scientia, destruitur;

ïnvindiþai. miþfaginoþ sunjai. allata þulaiþ. allata galaubeiþ. all veneiþ. all gabeidiþ. friaþva aiv ni gadriusiþ ïþ jaþþe praufetja gatairanda. jaþþe razdos gaweiland. jaþþe kunþi gataurniþ.

0741 modo novimus, modo praedicimus.

0742 suman

pr., Goth. c. codd. º γάρ.— kunnum] sic cod. A; Cast. + runnum; caeterum Goth. postea º καί.]

0741 Cum venit, quod perfectum est, destruitur hoc ex parte.

0742 biþe

Goth. º δέ.— ïst] Goth. c. codd. º τότε.— gataurniþ] gr. omn. post dailai.] suman kunnum suman praufetjam. biþe qimiþ þatei ustauhan ïst. gataurniþ þata us dailai.

0741 Cum essem puer, ut puer locutus-sum, ut puer sapui, ut puer cogitavi: cum fierem vir, puerilitates deposui.

0742 biþe

Goth. c. codd. º δέ— barniskeins aflagida] ¶ gr. omn. praeter cod. 7 ap. Mi.] þan vas niuklahs. sve niuklahs rodida. sve niuklahs frop. sve niuklahs mitoda. biþe varþ vair. barniskeins

0741 Videmus nunc per speculum in aenigmate, verum tum faciem contra faciem. Nunc scio ex parte, tum cognosco—

0742 saiwan

Goth. c. codd. º γάρ.— þan] sec. Goth. º δέ ( ïþ), nisi ea omissio librarii errore facta est, cui dailaiþan illud ïþ etiam continere videretur.] aflagida. saiwam nu þairh skuggvan ïn frisahtai ïþ þan andvairþi viþra andvairþi. nu vait

0741 —pueri sitis, sed mentibus perfecti sitis,

0742 akei

sed, gr. omn. δέ; sic akei pro δέ Goth. raro utitur, cf. Eph. IV, 28 ubi ak = δέ.]

0741 In lege scriptum est, quod in aliis sermonibus et labiis aliis loquor multitudini huic et non sic exaudiunt me, dicit dominus.

0742 jah

Goth. º ἐν.] us dailai. þan ufkunna——barniskai sijaiþ akei fraþjam fullaveisai sijaiþ. ïn vitoda gameliþ ïst þatei ïn anþaraim razdom jah vairilom anþaraim rodja managein þizai jan-ni sva andhausjand

0741 Itaque 0743 ergo sermones ad signum sunt, non his credentibus, sed his non-credentibus; verum praedictiones non his non-credentibus, sed his credentibus.

0742 nu

igitur, º gr. omn., sic XV, 58.] mis. qiþiþ frauja. svaei nu razdos du bandvai sïnd ni þaim galaubjandam ak þaim ungalaubjandam. 0743

0743 Si convenit omnis ecclesia una et loquuntur sermonibus omnes, ad autem veniunt intro etiam nescientes aut non-credentes, nonne dicunt, quod insanitis?

0743 jabai

Goth. c. codd. º οὖν.— alla aikklesjo] ¶ gr. omn.— rodjand—allai] ¶ gr. omn.— atuþ-þan gaggand] vid. ad Mc. XIV, 44. jah] sec. etiam, º gr. omn. praeter cod. f ap. Mi.] ïþ praufetja ni þaim ungalaubjandam ak þaim galaubjandam. jabai gaqimiþ alla aikklesjo samana jah rodjand razdom allai. atuþ-þan gaggand ïnn jah unveisai aiþþau ungalaubjandans. niu qiþand

0743 Verum si omnes praedicunt, verum intret quis non-credens aut nesciens, refutatur ab omnibus, quaeritur ab omnibus.

þatei dvalmoþ. ïþ jabai allai praufetjand. ïþ ïnnatgaggai was ungalaubjands aiþþau unveis. gasakada

0743 Haec occulta cordis ejus manifesta fiunt, et cadens in faciem adorat Deum nuntians, quod secundum veritatem Deus in vobis est.

0743 þanuh

Goth. c. codd. º οὕτω; caeterum þanuh; pro καί poni, ad M. IX, 2, probavimus.— guþ] gr. ante bi.] fram allaim. ussokjada fram allaim. þo analaugnjona hairtins ïs svikunþa vairþand. þanuh driusands

0743 Quid nunc est, fratres? cum una convenitis, quisque vestrum canticum habet, doctrinam habet, revelationem habet, interpretationem habet, linguam habet, omne ad aedificationem fiat.

0743 samaþ garinnaiþ

vid. ad V, 4.— skerein—razda] in cod. A super vocem skerein adest littera b, super vocem razda littera a ad indicandum haec verba transponenda esse ( Cast. ), uti gr. omn. habent. Caeterum pro skereins rectius XII, 10 skeireins legitur propter skeirs.] ana andavleizn ïnveitiþ guþ gateihands þatei bi sunjai guþ ïn ïzvis ïst. wa nu ïst. broþrjus. þan samaþ garinnaiþ. warjizuh ïzvara psalmon habaiþ. laisein habaiþ. andhulein habaiþ. skerein habaiþ.

0743 Sive lingua quis loquatur secundum duos, aut maxime tres et——

razda habaiþ. allata du timreinai vairþai. jaþþe razdai was rodjai bi tvans aiþþau maist þrins jah——aþþan

0743 At indico vobis, fratres, quod evangelium, quod praedicavi vobis, quod etiam accepistis, in quo etiam statis,

0743 þatei

pr. quod, º gr. omn., Goth, autem aliter atque gr. sic construit: kannja ïzvis þatei aivaggeli—skuluþ gamunan (indico vobis, ut evangelium—debeatis recordari), legit enim vs. 2 pro εἰ κατέχετε c. codd. ὐφεὶλετε κατέχειν. Gamunan cum accusativo positum habes etiam supra X, 2; II, VII, 15; Mc. XIV, 72.— þatuh] pro þatei (quod), vid. ad J. XVIII, 26.] kannja ïzvis. broþrjus. þatei aivaggeli. þatei merida ïzvis. þatuh jah andnemuþ ïn þammei

0743 per quod etiam servamini, in quam rationum praedicavi vobis, debetis recordari, nisi temere credidistis.

0743 skuluþ gamunan

vid. ad vs. 1.] jah standiþ. þairh þatei jah ganisiþ. ïn wo sauþo vailamerida ïzvis. skuluþ gamunan. niba svare

0743 Dedi enim vobis in primis, quod accepi, quod Christus mortuus-est pro peccatis nostris, secundum libros,

0743 þatei

Goth. º καί.] galaubideduþ. atgaf auk ïzvis in frumistjam. þatei andnam ei xristus gasvalt faur fravaurhtins unsaros

0743 et quod sepultus fuit et quod surrexit tertio die, secundum libros,

0743 et quod visus est Cefae et post hoc his undecim;

0743 jah afar þata

et post hoc, gr. εἶτα.— ainlibim] undecim, gr. δώδεκα.] afar bokom jaþ-þatei ganavistroþs vas jaþ-þatei urrais þridjin daga afar bokom jaþ-þatei ataugids

0743 deinde visus est pluribus quam ((quingentis)) decem cohortibus fratrum simul, quorum hi plurimi sunt usque hodiernum, quidam autem dormiunt.

0743 þau

Cast. + þan.—(fifhundam) taihun tevjam] Cast. + jct. Nemo est, quin glossam h. l. in textum illatam esse videat. Cum enim Goth. πεντακοσίοις numerum indefinitum imitans expressisset per taihun tevjam i. e. decem ordinibus I. manipulis (cf. infra vs. 23, ubi teva = τάγμα); glossator πεντακοσίοις 0744 ad verbum convertens aut taihun tevjam explicans, in margine fifhundam (sic pro solito fimf hundam) addidit, quae glossa deinde a librario codicis A in textu posita est. Mssm, (Skeir. Gloss. p. 166) fif hundamtahiun-tevjam scribens et formam tevis (ordinarius) ponens, quid sibi velit, nescire nos confitemur; nisi forte de discipulis ordinariis, i. e. rite in discipulorum numerum receptis accipi voluit, at ea interpretatio vix habet, quo comprobetur; et quid tandem de fifhundamtahiun, inepta numeralium compositione, fiat?— þan] Goth. c. codd. º καί.] ïst kefin jah afar þata þaim ainlibim. þaþroh gasaiwans ïst managizam þau ((fif hundam)) taihun

0743 Deinde autem ostendit se lacobo, deinde autem apostolis omnibus,

0744 þaþroþ-þan

Goth. pro εἶτα c. codd. suis ἔπειτα legisse videtur, ei enim particulae þaþroþ- þan respondere solet, quanquam etiam infra vs. 24 εἶτα = þaþroþ-þan legitur.] tevjam broþre suns. þizeei þai managistans sind und hita. sumaiþ-þan gasaizlepun. þaþroh þan

0743 verum ultimo omnium, sicut abjecto, ostendit se etiam mihi.

0744 usvaurpai

Cast. + usvaukpai.] ataugida sik ïakobau þaþroþ-þan apaustaulum allaim. ïþ spedistamma allaize svasve usvaurpai ataugida

0743 Ego enim sum hic minimus apostolorum, ego-qui non sum dignus, ut vocer apostolus, propterea quod persecutus-sum ecclesiam Dei.

0744 haitaidau

sic cod. A; Cast. + haitadau.—duþe ei] Cast. + du þeei.] sik jah mis. ïk auk ïm sa smalista apaustaule ïkei ni ïm vairþs ei haitaidau apaustaulus. duþe

0743 At gratia Dei sum, qui sum, et haec gratia ejus in me pauper non fuit, sed plus iis omnibus laboravi et sustinui, at non ego, sed gratia Dei cum me.

0744 saei

qui, gr. omn. ὅ, quod Goth. non imitatum esse eo magis miramur, cum aliis locis vel praeter graecorum auctoritatem secundum usum germanicarum linguarum in ejusmodi formulis neutro utatur, vid. ad IX, 3, et Mc. VI, 3.— halka] Goth. pro κενή c. codd. suis πτωχή legisse probamus ex Gal. IV, 9.— arbaidida jah usaivida] laboravi et sustinui, gr. omn. ἐκοπίασα, vid. ad IX, 25.] ei vrak aikklesjon guþs. aþþan anstai guþs ïm saei ïm. jas-so ansts ïs ïn mis halka ni varþ ak managizo

0743 Verum sive ego, sive illi sic praedicamus et sic credidistis.

0744 ïþ

verum, gr. οὖν, sic L. XV, 28, ubi cave Ulf. οὖν legisse opineris, nam, uti Sch. recte adnotat, illo loco quoque c. codd. δέ legit; ïþ = οὖν vix usquam invenies.] ïm allaim arbaidida jah usaivida aþþan ni ïk ak ansts guþs miþ mis. ïþ jaþþe ïk jaþþe jainai 0745

0745 Si igitur Christus praedicatur quod resurrexit e mortuis, quomodo dicunt quidam in vobis quod resurrectio mortuis non-est?

0745 urrais

gr. omn. post dauþaim.—dauþaim] sec. mortuis, gr. omn. νεκρῶν, sic vs. seq.] sva merjam jah sva galaubideduþ. þande nu xristus merjada þatei urrais us dauþaim. waiva qiþand

0745 Verum si resurrectio mortuis non-est, neque Christus resurrexit;

0745 at si Christus non resurrexit, temere utique etiam haec praedicatio nostra et haec fides nostra inanis.

0745 svare

de adverbiis vice adjectivorum positis vid. ad L. XIX, 37.— þau] vid. ad V, 10.— jah] gr. δὲ καί.— lausa] gr. omn. ante jah.] sumai ïn ïzvis þatei usstass dauþaim nist. ïþ jabai usstass dauþaim nist. nih xristus urrais. aþþan

0745 In autem venimur falsi testes Dei, nam testati-sumus de Deo, quod resuscitavit Christum, quem non resuscitavit;

0745 biþ-þan gitanda

vid. ad Mc. XIV, 44. Caeterum Goth. c. codd. º καί— urraisida] sec., Goth. c. codd. º εἴπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται.] jabai xristus ni urrais. svare þau jas-so mereins unsara jah so galaubeins unsara lausa. biþ-þan gitanda galingaveitvods guþs. unte veitvodidedum bi guþa þatei urraisida xristu. þanei ni urraisida.

0745 et si enim mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit;

0745 jah

et, º gr. omn.]

0745 verum si Christus non resurrexit, temere etiam haec fides vestra est et adhuc estis in peccatis vestris.

0745 svare

vid. ad vs. 14.— jah] etiam, º gr. omn.— ïst jan] est et, º gr.] jah jabai auk dauþans ni urreisand. nih xristus urrais. ïþ jabai xristus ni urrais. svare jah so galaubeins

0745 Utique etiam hi dormientes in Christo perierunt.

0745 þanuh

vid. ad Rom. VII, 3.] ïzvara ïst jan-nauh sijuþ ïn fravaurhtim ïzvaraim. þanuh jab-pai gaslepandans ïn xristau

0745 Si in hac vita sola in Christum sperantes sumus modo, miserrimi sumus omnium hominum.

0745 ainai

sola, º gr., cf. ad L. V, 35.— ïn xristau] gr. post sijum.—armostai] miserrimi, gr. omn. ἐλεεινότεροι.— sium] gr. omn. post manne.] fraqistnodedun. jabai ïn þizai libainai ainai ïn xristau venjandans sijum þatainei. armostai sium

0745 Verum nunc si Christus resurrexit e mortuis, initium dormientium factus;

0745 þande

si, º gr. omn., sed sequente vaurþans participio ea particula addi debebat; vaurþans (factus) autem º gr., alii legunt ἐγένετο; cum Goth. participium solus cod. 80 ap. Griesb. habet.]

0745 quod enim per hominem mors, etiam per hominem resurrectio mortuorum;

allaize manne. ïþ nu þande xristus urrais us dauþaim anastodeins gaslepandane vaurþans unte auk

0745 nam sicut in Adamo omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificantur.

0745 svah

= οὕτω καί, vid. ad J. XVIII, 26.] þairh mannan dauþus jah þairh mannan usstass danþaize. unte svasve ïn adama allai gadauþnand.

0745 At quisque in suo ordine, initium Christus, deinde autem hi Christi, qui in adventum ejus;

0745 þaiei

qui, Goth. sine dubio c. codd. οἱ ἐλπίζοντες ( þaiei—venjand) legit, cum autem venjand propter sensum addendum nunc desideretur, librarii incuria omissum esse videtur.] svah ïn xristau allai gaqiunand. aþþan warjizuh ïn seinai tevai. anastodeins xristus. þaþroþ-þan

0745 deinde autem finis, cum tradit regnum Deo et patri, cum destruit omne regni et potentiae et virtutis.

0746 jah. sec., Goth. cum cod. 7 ap. Mi. º πᾶσαν.

þai xristaus. þaiei ïn quma ïs. þaþroþ-þan andeis. þan anafilhiþ þiudinassu guþa jah attin. þan

0745 Debet enim is regnare usque quod ponit Deus omnes hostes ejus sub pedes ei;

0746 guþ

deus, º gr. omn.— ïs] sec. ejus, º gr.] gatairiþ all reikjis jah valdufnjis jah mahtais. skal auk ïs þiudanon und þatei galagjiþ guþ allans fijands

0745 omne enim subjicit sub pedes ei: ultimus hostis destruitur mors.

0746 alluh—ïmma

gr. post dauþus.]

0745 Verum cum dicit: omnia subjecta sunt, manifestum, quod praeter hunc, qui subjecit sub eum haec omnia.

0746 qiþiþ

Goth. º ὅτι.] ïs uf fotuns ïmma. alluh auk ufhnaivida uf fotuns ïmma. aftumista fijands gatairada dauþus. ïþ biþe

0745 Tunc cum omnia confitentur se ante eum, tunc autem is ipse filius confitetur se ante hunc subjicientem sub eum haec omnia, ut sit Deus omnia in omnibus.

0746 alla

pr. gr. omn. post ïmma.—þan] autem, gr. καί.] qiþiþ. alla ufhnaivida sind. bairht þatei ïnu þana ïze ufhnaivida uf ïna þo alla. þanuh biþe alla gakunnun sik faura ïmma þanuþ-þan ïs silba sunus gakann sik faura þamma ufhnaivjandin uf ïna þo alla

0745 Alioquin quid operantur hi baptizati pro mortuis, si omnino mortui non resurgunt? Cur utique baptizantur pro iis?

0746 daupjandans

forma activa h. l. passivam quamdam accipit significationem (se baptizare facientes) uti proxime sequens daupjand (cf. Mc. VII, 4 ubi daupjan = βαπτίζεσθαι, se lavare) , sic Gal. V, 2 bimaitiþ = vos circumcidere facitis.— þau] hoc et seq. vs. graeco καί in interrogatione posito respondet.] ei sijai guþ alla ïn allaim. aiþþau wa vaurkjand þai daupjandans faur dauþans. jabai allis dauþans

0745 Cur utique nos periclitantes sumus horarum quaque?

0746 weilo woh

¶ gr. omn.]

0745 Die quoque morientes propter vestram gloriam, fratres, quam habeo in Christo Iesu, domino nostro.

0746 gasviltandans

morientes, gr. ἀποθνήσκω.— ïn] propter, gr. νή.— broþrjus] fratres, º gr.] ni urreisand. duwe þau daupjand faur ïns. duwe þau veis bireikjai sijum weilo woh. daga wammeh

0745 Si secundum hominem adversus bestias pugnavi in Efeso, quae mihi utilitatum, si mortui non resurgunt? Edimus et bibimus, nam ad crastinum morimur.

gasviltandans ïn ïzvaraizos woftuljos. broþrjus. þoei haba ïn xristau ïesu fraujin unsaramma. jabai bi mannan du diuzam vaih ïn aifaison. wo mis boto. jabai dauþans ni urreisand. matjam jah drigkam.

0745 Ne sollicitemini! corrumpunt mores bonos colloquia mala.

0746 riurjand

cod. A in marg. fravardjand (perdunt), sic enim pro fravaurdjand, quod Cast. e loco omnino, uti dicit, obliterato, male edidit, legendum est, vid. II, IV, 16; VII, 2.]

0745 Cavete vobis recte et ne peccetis; ignorantiam Dei quidam habent, ad pudorem vobis loquor.

0746 unkunþi

Goth. º γάρ.] unte du maurgina gasviltam. ni afairzjaindau. riurjand sidu godana gavaurdja ubila. usskavjiþ

0745 Sed dicit quidam: 0747 quomodo resurgunt mortui?—

ïzvis garaihtaba jan-ni fravaurkjaiþ. unkunþi guþs sumai haband. du aiviskja ïzvis rodja. akei 0747

0747 —spirituale.

0747 Hic primus homo e terra pulvereus; hic alter homo dominus e coelo.

0747 fruma

sic cod. A; Cast. + frums.] qiþiþ sums. waiva urreisand dauþans——ahmeino. sa fruma manna us airþai muldeins. sa anþar

0747 Qualis hic pulvereus, tales etiam hi pulverei; qualis hic coelestis, tales etiam hi coelestes;

0747 muldeinans

Goth. c. cod. i ap. Mi. º καί.— wileiks] sec., hinc cod. B incipit.] manna frauja us himina. wileiks sa muldeina. svaleikai jah þai muldeinans. wileiks sa ufarhiminakunda.

0747 et sicut portavimus imaginem hujus terreni, sic portemus etiam imaginem hujus coelestis.

0747 manleikan

sic cod B; cod. A + mannleikan.—sva] sic, º cod. A c. gr. omn.] svaleikai jah þai ufarhiminakundans. jah svasve berum manleikan þis airþeinins. sva

0747 Hoc enim dico, fratres, quod caro et sanguis regnum Dei consequi non possunt, nec corruptio incorruptionis heres fit.

bairaima jah frisaht þis himinakundins. þata auk qiþa. broþrjus. þei leik jah bloþ þiudinassu guþs

0747 Ecce, mysterium vobis dico: omnes enim non morimur, verum omnes immutamur.

ganiman ni magun nih riurei unriureins arbjo vairþiþ. sai. runa ïzvis qiþa. allai auk ni gasvitam.

0747 Statim in ictu oculi in ultima tuba, canit-tuba enim et mortui resurgunt incorrupti et nos immutamur.

ïþ allai ïnmaidjanda. suns ïn brawa augins ïn spedistin þuthaurna. þuthaurneiþ auk jah dauþans

0747 Debitum est enim hoc corruptibile induere incorruptionem et hoc mortale induere immortalitatem.

0747 ïst auk

¶ cod. A.] usstandand unriurjai jah veis ïnmaidjanda. skula ïst auk þata riurjo gahamon unriurein jah þata

0747 Tum cum hoc mortale induit immortalitatem, tunc fit verbum hoc scriptum: absorpta fuit mors in victoriam.

0747 þanuþ—undivanein

º cod. B; caeterum cod. A c. codd. etiam º τὸ φθαρτὸν—καί, de qua omissione vid. ad Rom. IX, 15; deinde de þanuþþan vid. ad M. IX, 25; denique de gavasjada ad J. XIII, 35.— ufsaggqiþs] cod. A ufsagqiþs.] divano gahamon undivanein. þauuþ-þan þata divano gavasjada undivanein. þanuh vairþiþ vaurd

0747 Ubi est stimulus tuus, mors? Ubi est victoria tua, orce?

0747 ïst

utr. est, º gr. omn.— gazds] gr. omn. post dauþu; sic etiam mox sigis post halja.—dauþu] pro dauþau, vid. ad L. XVIII 38.] þata gamelido. ufsaggkiþs varþ dauþus ïn sigis. war ïst gazds þeins. dauþu. war ïst sigis þein.

0747 At stimulus mortis peccatum, verum potentia peccati lex.

0747 Verum Deo gratia, qui dedit nobis victoriam per dominum nostrum Iesum Christum.

0747 aviliuþ

cod. A aviliud.—ïzei] cod. A ïze, cf. ad L. III, 5.— xristu] cod. A xristau, de qua varietate vid. ad Mc. VII, 32. Caeterum cod. B in marg. habet sihv, quo quid significetur, nec Cast., nec nos erue

re potuimus, vid. tamen Prolegg. p. +] halja. aþþan gazds dauþaus fravaurhts. ïþ mahts fravaurhtais vitoþ. ïþ guþa aviliuþ. ïzei gaf unsis

0747 Itaque igitur, fratres mei dilecti, stabiles fiaris, immobiles, abundantes in opere Domini semper, scientes quod labor vester non-est inanis in domino.

0747 nu

vid. ad XIV, 22. vairþaiþ] cod. A vairþiþ (fite).] sigis þairh fraujan unsarana ïesu xristu. svaei nu. broþrjus meinai liubans. tulgjai vairþaiþ ungavagidai ufarfulljandans ïn vaurstva fraujins sinteino vitandans þatei arbaids ïzvara nist lausa ïn fraujin.

0747 Verum de collectione hac his sanctis, sicut ordinavi ecclesiis Galatiae, sic etiam vos facite

0747 galatiais

cod. A galatie (Galatarum).]

0747 Unumquemque sabbatorum quisque vestrum a se ipso faciat cogitans, quod vult, ut non, cum veniam, tum collectio fiat.

0747 taujai

cod. A lagjai (ponat)— huhjands] 0748 sic codd. et Cast. pro huzdjands (θησαυρίζων).— vairþai] Cast. + vairþli.] ïþ bi gabaur þata þaim veiham svasve garaidida aikklesjom galatiais. sva jah jus taujiþ. ainwarjanoh sabbate warjizuh ïzvara fram sis silbin taujai. huhjands þatei viti. ei ni biþe qimau. þan gabaur

0747 At cum venio, quos probatis, per litteras hos mitto, ferre gratiam vestram in Ierusalem.

0747 Et autem si est mihi dignum ire, eunt cum me.

0748 mis vairþ

¶ gr. omn.; caeterum Goth. º καί (in κἀμέ), cf. ad X, 33.— galeiþand] gr. omn. post mis.] vairþai. aþþan biþe qima þanzei gakiusiþ þairh bokos. þans sandja briggan anst ïzvara in

0747 Et autem si est mihi dignum ire, eunt cum me.

0748 mis vairþ

¶ gr. omn.; caeterum Goth. º καί (in κἀμέ), cf. ad X, 33.— galeiþand] gr. omn. post mis.]

0747 At venio ad vos, cum Macidoniam relinquo; Macidoniam enim transeo.

0748 auk

º cod. B.] ïairusalem. jah þan jabai ïst mis vairþ galeiþan. galeiþand miþ mis. aþþan qima at ïzvis. þan

0747 Verum apud vos forsitan hospitor aut etiam hiemem maneo, ut vos me deducatis quocumqne quod ego proficiscor.

0748 vaitei

Cast. + div. Omnino hic vir doctissimus significationem hujus vocis non satis perspexit, opinatur enim ni omissum esse, ut sensus praebeatur non scio an, cum potius elliptice dictum esse videatur pro Deus scit an i. e. forsan, cf. J. XVIII, 35, et particulam vainei.—þiswaduh] Cast. + bis div.— þe] cod. A þei, cf. ad L. X, 5.— ïk] ego, º gr. omn.] makidonja usleiþa. makidonja auk þairhgagga. ïþ at ïzvis vaitei salja aiþþau jah vintru visa ei jus

0747 Non volo enim vos nunc praetereuntes videre, nam spero me aliquod temporum manere apud vos, si dominus permittit.

0748 venja

cod. A + venjan.—wo weilo] ¶ gr., Goth. c. codd. 2 et 7 ap. Mi.] mik gasandjaiþ þiswaduh þe ïk vrato. ni viljau auk ïzvis nu þairhleiþands saiwan. unte venja mik

0747 Maneo autem in Efeso usque-ad pentecusten,

0748 visuh þan

cod. A visuþ-þan.]

0747 porta enim mihi aperta-est magna et efficax et adversarii multi.

wo weilo saljan at ïzvis. jabai frauja fraletiþ. visuh þan ïn aifaison und paintekusten. haurds auk

0747 At si veniat Timotheus, videatis ut impavidus sit apud vos; nam opus domini operatur sicut etiam ego.

0748 saiwaiþ

cod. A saiwiþ (videte).— unagands] cod. A + unagans, cf. ad Mc. XII, 24.] mis usluknoda mikila jah vaurstveiga jah andastaþjos managai. aþþan jabai qimai teimauþaius.

0747 Ne quisquam eum spernat, verum deducatis eum in pace, ut veniat ad me, exspecto enim eum cum fratribus.

0748 washun

Goth. c. codd. º οὖν.— ïþ] inde usque ad vs. 22. fin. in cod. A desunt.] saiwaiþ ei unagands sijai at ïzvis. unte vaurstv. fraujins vaurkeiþ svasve jah ïk. ni washun ïmma

0747 At de Apollo, hoc fratre, notifico vobis quod multum oravi 0749 ut is veniret ad vos cum fratribus, et fortasse non fuit voluntas ut nunc veniret. Verum venit, cum opportunum.

0748 bandvja ïzvis þatei

notifico vobis quod º gr.— ïna bad] ¶ gr. omn.— ïs] is, º gr. omn.] frakunni. ïþ ïnsandjaiþ ïna ïn gavairþja ei qimai at mis. usbeida auk ïna miþ broþrum. aþþan bi 0749 apaullon þana broþar bandvja ïzvis þatei filu ïna bad ei ïs qemi at ïzvis miþ broþrum jah aufto ni

0749 Vigiletis stetisque in fide, viriliter faciatis, firmi sitis;

0749 standaiduh

stetisque, graecorum asyndeton Gothus non imitans aliter atque supra XI, 23 ( nimiþ matjiþ) imperativos hos affixa uh particula (cf. ad Mc. II, 11 et J. XVIII, 26) jungit, sic M. XXVII, 65 gaggiþ vitaiduh (ὑπάγετε, ἀσφαλίσασθε).] vas vilja ei nu qemi. ïþ qimiþ. biþe uhtiug. vakaiþ standaiduh ïn galaubeinai. vairaleiko taujaiþ

0749 omne vestrum in amore fiat.

0749 vairþai

Cast. + vairþa.]

0749 Precor vos, fratres, nostis domum Stefani, quod sunt initium Acaejorum et ad ministerium his sanctis ordinarunt se,

0749 bidja

Goth. c. codd. º δέ.— sind] sunt, gr. omn. ἐστί; Goth. ad collectivum nomen jam h. l. numerum pluralem verbi ponit, quod gr. intra demum faciunt.— akaije] vid. ad II, I, 1.] gaþvastidai sijaiþ. allata ïzvar ïn friaþvai vairþai. bidja ïzvis. broþrjus. vituþ gard staifanaus. þatei

0749 ut nunc etiam vos obediatis his talibus et omnibus his operariis et laborantibus.

0749 nu

igitur, º gr. omn.] sind anastodeins akaije jah du andbahtja þaim veiham gasatidedun sik. ei nu jah jus ufhausjaiþ

0749 At gaudeo propter praesentiam Stefani et Fortunati et Acaici, nam vestram inopiam hi suppleverunt.

þaim svaleikaim jah allaim þaim gavaurstvam jah arbaidjandam. aþþan fagino ïn qumis staifanaus

0749 Consolati-sunt enim et meum spiritum et vestrum. Cognoscatis igitur hos tales.

0749 jah

pr. et, º gr.— ïzvara] aut Cast. aut librarii errore pro ïzvarana; ïzvara pro genitivo pluralis graecorum more positi accipere, non patitur usus sermonis gothici.] jah faurtunataus jah akaïkaus. unte ïzvarana vaninassu þai usfullidedun. gaþrafstidedun auk jah

0749 Salutant vos ecclesiae Asiae; salutat vos in domino multum Acvila et Prisca cum inquilina sua ecclesia, apud quos etiam hospitor;

0750 goleiþ

salutat, gr. omn. ἀσπάζονται praeter cod. g. ap. Mi.— priska] gr. πρίσκιλλα.— at—salja] apud—hospitor, º gr.] meinana ahman jah ïzvara. ufkunnaiþ nu þans svaleikans. goljand ïzvis aikklesjons asiais. goleiþ

0749 salutate vos invicem in osculo sancto;

0750 init. Goth. º ἀσπάζονται—πάντες.

ïzvis ïn fraujin filu akvila jah priska miþ. ïngardjon seinai aikklesjon. at þaimei jah salja. goleiþ

0749 salutatio mea manu Pavli.

0750 pavlus

pro pavlaus, vid. ad L. I, 54.]

0749 Si quis non amat dominum Iesum Christum, anathema, maranatha.

0750 xristu

Goth. º ἤτω.] ïzvis misso ïn frijonai veihai. goleins meinai handau pavlus. jabai was ni frijoþ fraujan ïesu xristu.

0749 Gratia domini Iesu cum vobis.

0750 ïesuis

Goth. c. cod. º Χριστοῦ. Subscript. º cod. B.— du kaurinþium ·a· ustauh] Goth. c. codd. D (F G).— du kaurinþium frume—filippai] quibuscum codd. Goth. conspirare solet, ii alii aliud de his addunt. Caeterum de forma frume (sic in cod. A legitur, non fruma, uti Cast. falso edidit) pro frumei scripta, vid. ad L. X, 5; silbons autem, cum ad apaustaulaus referendum sit, soloecum est pro silbins.—sve—asiai] ut—Asia º gr. omn.]

0749 Amor meus cum omnibus vobis in Christo Iesu, amen.

Ad Corinthios I explicit.

Ad Corinthios prima scripta est e Filippa, ut dixerunt quidam; verum potius videtur secundum ipsius apostoli indicium scripta esse ex Asia.

anaþaima. maran aþa. ansts fraujins ïesuis miþ ïzvis. friaþva meina miþ allaim ïzvis ïn xristau ïesu. amen.

du kaurinþium ·a· ustauh. du kaurinþium frume melida ïst us filippai sve qeþun sumai. ïþ mais þugkeiþ bi silbons apaustaulaus ïnsahtai melida visan us asiai.