Du KAURINþAIUM ANþARA dustodeiþ.
0749
Haec epistola integra codice B continetur, maximam partem etiam cod. A.
Inscript.
kaurinþaium sic h. l. et in subscriptione hujus epistolae pro
kaurinþium, uti jam Cast. recte adnotavit; in cod. A, ubi illud nomen invenitur, per
i et sic in cod. B quoque VI, 11
kaurinþius rectius scribitur; cum
ïudaius, nazoraius aliisque in—
aius innixis nominibus conferri non debet
kaurinþaius,
0750 quia illas formas graecae ( Ἰουδαῖος , Ναζοραῖος ) praeiverunt.—
anþara ] Goth. c. codd. º ἐπιστολή .—
dustodeiþ ] incipit, º gr. omn. Pro
dustodeiþ in inscriptionibus evangeliorum Marci et Lucae et epistolae ad Ephesios
anastodeiþ legitur.
0749 Pavlus apostolus Iesu Christi per voluntatem Dei et Timotheus frater ecclesiae Dei huic existenti in Corintho cum omnibus
his sanctis his existentibus in omni Acaeja;
0750
allaim
gr. omn. post
veiham.—akaijai] sic cod. B pro
akajai, vid. IX, 2; sic etiam I, XVI, 15
akaije legitur pro
akaje, vid. infra XI, 10.] Pavlus apaustaulus ïesuis xristaus þairh viljan guþs jah teimauþaius broþar aikklesjon guþs þizai
0749 gratia vobis et pax a Deo, patre
0751 nostro et domino Iesu Christo;
visandein ïn kaurinþon miþ allaim þaim veiham þaim visandam ïn allai akaijai. ansts ïzvis jah gavairþi
0751
0751 venerandus Deus et pater domini nostri Iesu Christi, pater misericordiarum et Deus omnium consolationum,
fram guþa attin unsaramma jah fraujin ïesu xristau. þiuþiþs guþ jah atta fraujins unsaris ïesuis
0751 qui consolatus-est nos in omni sollicitudine nostra, ut possimus nos consolari hos in omnibus sollicitudinibus per hanc
consolationem qua requieti sumus ipsi a Deo.
xristaus atta bleiþeino jah guþ allaizo gaþlaihte. saei gaþrafstida uns ana allai aglon unsarai ei mageima veis gaþrafstjan
þans ïn allaim aglom þairh þo gaþlaiht. þizaiei gaþrafstidai sijum silbans
0751 Nam sicut abundantia est passionum Christi in nobis, sic etiam per Christum super multum est etiam consolatio nostra.
0751
jah
pr. etiam, º gr.] fram guþa. unte svasve ufarassus ïst þulaine xristaus ïn uns sva jah þairh xristu ufar filu ïst jah gaþrafsteins
0751 At sive tribulamur propter vestram consolationem et salutem hanc efficacem in tolerantiam harum earumdem passionum, quas
etiam nos patimur et spes nostra stabilita pro vobis; sive requiescimus propter vestram consolationem et salutem,
0751
jaþþe gaþrafstjanda.—naseinais
gr. ante
þizos vaurstveigons et
jah naseinais.] unsara. aþþan jaþþe þreihanda ïn ïzvaraizos gaþlaihtais jah naseinais þizos vaurstveigons ïn stivitja þizo samono þulaine
þozei jah veis vinnam jah vens unsara gatulgida faur ïzvis. jaþþe
0751 scientes, quod sicut socii passionum estis, etiam consolationis fitis;
0751
sijuþ
gr. omn. ante
þulaine; caeterum Goth. º οὕτω.—
vairþiþ] fitis, º gr. omn.] gaþrafstjanda ïn ïzvaraizos gaþlaihtais jah naseinais. vitandans þatei svasve gadailans pulaine sijuþ
0751 nam non volumus vos inscios, fratres, de sollicitudine nostra hac facta nobis in Asia, nam supramodum gravati fuimus super
facultatem, adeo-ut taederet nos etiam vivere;
0751
unveisans
inscios, scil.
visan.—svasve] inde usque IV, 10
unsaramma etiam in cod. A leguntur.—
svasve.—liban] cod. A
svasve afsvaggvidai veseima jal-liban (adeo-ut haesitantes essemus etiam vivere) «indicatur tamen et altera lectio in margine sic . . .
maide . . . iterumque inferius in eodem margine
skamaidedeima.» Cast. ] jah gaþlaihtais vairþiþ. unte ni vileima ïzvis unveisans. broþrjus. bi aglon unsara þo vaurþanon
0751 sed ipsi in nobis ipsis responsionem mortis habuimus, ut non simus fidentes in nos ipsos, sed in Deum hunc suscitantem mortuos,
0751
sijaima trauandans
¶ gr. omn.] uns ïn asiai. unte ufarassau kauridai vesum ufar maht svasve skamaidedeima uns jah liban. akei silbans ïn uns
silbam andahaft dauþaus habaidedum. ei nisijaima trauandans du uns silbam ak du
0751 qui a talibus mortibus nos liberavit et liberat, in quo speravimus, quod liberat.
0751
svaleikaim dauþum
talibus mortibus, gr. τηλικούτου θανάτου.—
uns galausida] ¶ gr. omn.—
ei] Goth. º καὶ ἔτι.] guþa þamma urraisjandin dauþans. ïzei us svaleikaim dauþum uns galausida jah galauseiþ. du þammei
0751 In adjuvantibus etiam vobis pro nobis precatione, ut in multa praesentia haec in nobis donatio per multos gratecommemoretur
pro nobis;
0751
ïn managamma andvairþja
in multa praesentia, gr. ἐκ πολλῶν προσώπων.] venidedum ei galauseiþ. at hilpandam jah ïzvis bi uns bidai ei ïn managamma
andvairþja so ïn
0751 nam gloria nostra hoc est testimonium conscientiae nostrae, quod in simplicitate et sinceritate Dei, non in sapientia carnali,
sed in gratia Dei versati-sumus in hoc mundo, verum supramodum apud vos.
0751
hlutrein
sic codd. h. I. et II, 17
hlutriþai. VII, 11
hlutrans; Cast. +
hautrein, hautriþai, hautrans.—usmetum] cod. A
usmeitum.] uns giba þairh managans aviliudodau faur uns. unte woftuli unsara so ïst veitvodei miþvisseins unsaraizos. þatei ïn ainfalþein
jah hlutrein guþs ni ïn handugein leikeinai ak ïn anstai guþs usmetum
0751 Nam non alia scribimus vobis, sed quae legitis aut etiam cognoscitis; at spero, quod usque finem cognoscitis,
0751
alja
sec. || ἀλλ᾽ ἤ, cf. Mc. IX, 8 ubi etiam pro ἀλλά varia lectio ἀλλ᾽ ἤ est.—
ei] Goth. c. codd.
0752 º καί.] ïn þamma fairwau ïþ ufarassau at ïzvis. unte ni alja meljam ïzvis alja þoei anakunnaiþ aiþþau
0751 sicut cognovistis nos de quodam, nam gloria vestra sumus, sicut etiam vos nostra in die domini Iesu Christi.
0752
svasve
pro Goth. º καί.—
xristaus] º cod. A c. gr.] jah ufkunnaiþ. aþþan venja ei und andi ufkunnaiþ. svasve gakunnaideduþ uns bi sumata. unte
0751 Et hac confidentia volui prius venire ad vos, ut alteram gratiam haberetis,
0752
faurþis.—ïzvis
¶ gr.] woftuli ïzvara sijum svasve jah jus unsara ïn daga fraujins ïesuis xristaus. jah þizai trauainai vilda
0751 et per vos ire in Macidoniam et rursus a Macidonia venire ad vos et a vobis deducere me in Iudaeam.
0752
jah þairh
cod. A
jaþ-þairh.—makidonja] cod. A
makaidonja, sic idem II, 13 paulo infra et VII, 5
makaidonjai; quam varietatem lectionis non inde natam esse existimamus, uti Castil., quod Graecis et Μακηδονία et Μακεδονία scribere mos
fuisset, quarum formarum alteram cod. B. per
makidonja (quia Ulfilae aetate η uti
i pronuntiatum esset), alteram cod. A per
makaidonja reddidisset; neutiquam enim Graeci illis formis promiscue utebantur, sed Μακηδονία metri rationibus expostulatum apud solos
poetas invenitur; potius
makidonja formam insolentiorem esse judicamus, nec quidquam in promptu est cum quo comparari possit, praeter
aggiljus et
aggeljus (ἄγγελοι).] faurþis qiman at ïzvis ei anþara anst habaidedeip. jah þairh ïzvis galeiþan ïn makidonja jah aftra af
0751 Hoc vero igitur cogitans, num fortasse levitate usus-sum aut quod cogito, secundum carnem putem, ut non sit apud me hoc
sane, sane! et hoc minime, minime!
0752
ni
non, º cod. A c. gr. omn.] makidonjai qiman at ïzvis jah fram ïzvis gasandjan mik in ïudaia. þatuþþan nu mitonds ïbai aufto
0751 At fidelis Deus, quod hoc verbum nostrum, hoc ad vos, non-est sane et minime;
0752
nist.
non est, gr. οὐκ ἐγένετο.—
jah ne] cod. A
jan-ne.] leihtis bruhta. aiþþau þatei mito. bi leika þagkjau ei ni sijai at mis þata ja ja jah þata ne ne. aþþan
0751 nam Dei filius, Iesus Christus, qui in vobis per nos praedicatur,
0753 per me et Silbanum et Timotheum, non factus-est sane et minime, sed sane in eo factum-est.
0752
vailamerjada
cod. A
merjada.—teimauþaiu] sic recte cod. B; cod. A +
teimaiþaiu.—nih] cod. A
ni.—jah ne] cod. A
jan-ne.] triggvs guþ ei þata vaurd unsar þata du ïzvis nist ja jah ne. unte guþs sunus ïesus xristus. saei ïn ïzvis þairh uns vailamerjada
þairh mik jah silbanu jah teimauþaiu. nih varþ ja jah ne ak ja ïn ïmma
0753
0753 Quam multae promissiones Dei in eo hoc sane, ideo etiam per eum amen Deo ad gloriam per nos.
0753
waiva
Goth. º γάρ.—
duþþe—ïna] ideo—eum, gr. καὶ ἐν αὐτῷ; caeterum pro
jah þairh cod. A
jaþ-þairh.] varþ. waiva managa gahaita guþs ïn ïmma þata ja. duþþe jah þairh ïna amen guþa du vulþau þairh
0753 At hic confirmans nos cum vobis in Christo et ungens nos Deus;
0753
unsis
cod. A
uns.—salbonds] cod. A +
salbonsd.]
0753 et signans nos et dans pignus spiritum in corda nostra.
0753
ahman
spiritum, gr. omn. πνεύματος pendens a
vadi, c. Goth. patres esse latinos, qui eamdem lectionem sequantur, Mill. testatur.] uns. aþþan sa gaþvastjands unsis miþ ïzvis
ïn xristau jah salbonds uns guþ. jah sigljands uns jah
0753 At ego testem Deum invoco contra meam animam, quod parcens vobis amplius non veni in Corinthum,
gibands vadi ahman ïn hairtona unsara. aþþan ïk veitvod guþ anahaita ana meinai saivalai ei freidjands
0753 non quod imperamus vestrae fidei, sed adjutores sumus gratiae vestrae, nam fide stetistis.
0753
fraujinoma
sic recte cod. A; cod. B +
fraujoma.—anstai] gratiae, χαρᾶς, Goth. c. codd. 37 et 71 χάριτος, legentibus consentit.] ïzvara þanaseiþs ni qam ïn kaurinþon. ni þatei fraujinoma
ïzvarai galaubeinai ak gavaurstvans
0753 At statui hoc ipsum apud me, ut iterum in moerore non veniam ad vos;
0753
þata—mis
hoc ipsum apud me, gr. omn. ἐμαυτῷ τοῦτο, in quo non solum transpositio verborum, verum etiam Gothum interpretari, quasi
τὸ αὐτό (I. τοῦτο αὐτὸ) ἐμοί legisset, notandum est.—
qimau] gr. post
ïzvis.] sijum anstais ïzvaraizos. unte galaubeinai gastoþuþ. aþþan gastauïda þata silbo at mis ei aftra
0753 nam si ego contristo vos, et quis est qui delectet me, nisi hic contristatus a me?
0753
nibai
cod. A
niba.] ïn saurgai ni qimau at ïzvis. unte jabai ïk gaurja ïzvis jah was ïst saei gailjai mik nibai sa gaurida
0753 Et hoc ipsum scripsi vobis, ut veniens moerorem non habeam de quibus debui gaudere, confidens in omnibus vobis, quod meum
gaudium omnium vestri est.
0753
jah þata
cod. A
jaþ-þata.—þata silbo] gr. post
ïzvis.—faheds] cod. A
faheþs.] us mis. jah þata silbo gamelida ïzvis ei qimands saurga ni habau. fram þaimei skulda faginon gatrauands
0753 At e multa afflictione et angore cordis scripsi vobis per multas lacrymas, non ut moereatis, sed ut amorem cognoscatis quem
habeo abundanter ad vos.
0753
ak ei
Cast. + jct., caeterum
ei gr. omn. post
friaþva.—friaþva] cod. A
frijaþva.] ïn allaim ïzvis þatei meina faheds allaize ïzvara ïst. aþþan us managai aglon jah aggviþai hairtins gamelida ïzvis þairh
managa tagra ni þeei saurgaiþ ak ei friaþva kunneiþ. þoei haba ufarassau
0753 At si quis contristavit, non me contristavit, sed ex parte, ut non onerem omnes vos.
du ïzvis. aþþan jabai was gaurida. ni mik gaurida ak bi sumata ei ni anakaurjau allans ïzvis.
0753 Sufficiens huic tali vituperium hoc a pluribus,
0753 Adeo ut hoc contrarium vos magis donetis et consolemini, ne forte pluri moerore absumatur hic talis.
0753
ïzvis mais
¶ gr.—
jah gaþlaihan] cod. A
jag-gaþlaihan.] ganah þamma svaleikamma andabeit þata fram managizam. svaei þata andaneiþo ïzvis mais fragiban
0753 Propter hoc precor vos firmare in eo amorem.
0753
ïnuh þis
cod. A
ïnuþ-þis.] jah gaþlaihan. ïbai aufto managizein saurgai gasiggqai sa svaleiks. ïnuh þis bidja ïzvis tulgjan ïn ïmma
0753 Ideo scripsi ut cognoscam experimentum vestrum, sitisne in omni obedientes.
0753
duþþe
Goth. º γὰρ καί.—
sijaidu] sitisne, gr. omn. εἰ ἐστέ (et ἐστέ quidem post
ufhausjandans); sic Goth. εἰ indirectae interrogationis fere solet reddere, vid. M. XXVII, 49; Mc. X, II; XV, 36.]
0753 At cui quid donatis, etiam ego; et enim ego si quid dono, dono propter vos in facie Christi,
0753
fragiba
sec. gr. ante
jabai; caeterum Goth. c. Tertull. º ὅ (ᾧ) et pro
fragiba cod. A bis
fragaf (donavi) legit.] friaþva duþþe gamelida ei ufkunnau kustu ïzvarana. sijaidu ïn allamma ufhausjandans. aþþan þammei
0753 ut non decipiamini a Satana, nam non sumus inscii cogitationum ejus.
0754
galiginondau
galiginon Grim. W. J. XLVI, p. 193 a
ligan proficisci et
insidiari significare dicit; recordantes autem quod ad Mc. IX, 20 docuimus, verba in—
inon desinentia non ad verba, sed ad substantiva referri, an vir doctissimus recte viderit, adhuc dubitamus; accedit quod secundum
graecum textum (πλεονεκτεῖν) verbum non
insidiari, sed
decipere aut
sibi facere significans requiritur. Cui significationi accommodatius videbatur
galiuginondau, quod autem cum in utroque cod. legi Cast. neget, aliud emendandi periculum fecimus, fortasse enim
gaaiginondau legendum est, quod verbum quanquam nullo alio loco invenitur, tamen recte ab
aigin (possessio) ducitur et nostrum
eignen est, eo autem melius vix aliud graeco πλεονεκτεῖν respondet, idque indicare videtur etiam glossa codicis A
gafaihondau ductum a
faihu (divitiae) et idem valens quod
bifaihondau (πλεονεκτεῖν, vid. VII, 2; XII, 17, 18; Thess. I, IV, 6). Caeterum distinctio litterarum
a et
l in codd. gothicis iisque rescriptis difficillima est.—
unvitandans—ïïs] ¶ gr. omn.] wa fragibiþ jah ïk. jah þan ïk jabai wa fragiba. fragiba ïn ïzvara ïn andvairþja xristaus. ei ni galiginondau
0753 At veniens in Troadem ad evangelium Christi et in porta mihi reclusa in domino, non habui requiem spiritui meo, in quo non
inveni Titum, fratrem meum,
0754
aivaggeljon
cod. A
aivaggeljons c. gr. qui διὰ τὸ εὐαγγέλιον legunt.] fram satanin. unte ni sijum unvitandans munins ïs. aþþan qimands ïn trauadai ïn aivaggeljon
xristaus jah at haurdai mis uslukanai ïn fraujin ni habaida gaweilain ahmin meinamma. ïn
0753 sed valedicens ei ivi in Macidoniam.
0754
tvistandands ïmma
cod. A
tvisstandans ïm (iis) c. gr. omn. (αὐτοῖς); caeterum cf. ad Gal. V, 20, ubi aliter
tvisstassei duplici
s in cod. B, simplici in cod. A scriptum est.—
makidonja] vid. ad I, 16.]
0753 At Deo gratias-ago huic semper efficienti victores nos in Christo et odorem notitiae suae manifestanti in omnibus locis
per nos;
0754
aviliud
cod. A
aviliuþ.—gabairhtjandin] cod. A.
gabairhjandin, sic. Tit. I, 3
atbairhida.—þairh uns] cod. A c. gr. omn. ante
ïn.] þammei ni bigat teitaun broþar meinana. ak tvistandands ïmma galaiþ ïn makidonja. aþþan guþa aviliud þamma sinteino ustaiknjandin
hroþeigans uns ïn xristau jah daun kunþjis seinis gabairhtjandin
0753 nam Christi
0755 odor sumus bonus Deo in his salvatis et in his perditis;
0754
xristaus
cod. A º +
voþi] Cast. antea pro
0755 praepositione (
in) habentem erravisse, jam Grim. W. J. XLVI. p. 208 vidit, cum enim εὐωδία interpretandum esset,
dauns autem in universum
odorem significaret, restabat εὐ, quod Goth. addito
voþi (dulcis, jucundus) adjectivo reddidit, cf. Eph. V, 3
du daunai voþjai (εἰς ὀσμὴν εὐωδίας); caeterum vid. ad Neh. VI, 16.—
fraqistnandam] cod. A marg.
fralusnandam.] ïn allaim stadim þairh uns. unte xristaus dauns sijum voþi guþa ïn þaim ganisandam jah ïn
0755
0755 aliis quidem odor mortis ad mortem, aliis autem odor ex vita ad vitam, et ad hoc quis aptus?
0755
auk
º cod. A.—
dauþaus] cod. A c. codd.
us dauþau.—us libainai] e vita, gr. ζωῆς.—
jah du] cod. A
jad-du.] þaim fraqistnandam. sumaim auk dauns dauþaus du dauþau. sumaimup - þan dauns us libainai du
0755 Nam non sumus ut quidam corrumpentes verbum Dei, sed e sinceritate, sed sicut e Deo in facie Dei in Christo loquimur.
0755
sijum
cod. A
sium.—sve] cod. B º +—
sumai] quidam, gr. aut πολλοὶ aut λοιποί.—
ak] Goth. c. codd. º ὡς.—
hlutriþai] vid. ad I, 12.] libainai jah du þamma was vairþs. unte ni sijum sve sumai maidjandans vaurd guþs ak us hlutriþai
0755 Incipimus iterum nos ipsos commendare? aut num egemus, ut quidam, commendationis litteris ad vos aut e vobis commendationis?
ak svasve us guþa ïn andvairþja guþs ïn xristau rodjam. duginnam aftra uns silbans anafilhan aiþþau
0755 Epistola nostra vos estis scripta in cordibus nostris cognita et lecta ab omnibus hominibus.
0755
jus sijuþ
cod. B +
jusijuþ, sic Gal. II, 8
vaurstveigatavida et cod. A infra IV, 5
unskalkans, cf. Mc. X, 44.] ïbai þaurbum sve sumai anafilhis boko du ïzvis aiþþau us ïzvis anafilhis. aipistaule unsara jus sijuþ
0755 Manifestum, quod estis epistola Christi ministrata a nobis, intus scripta non atramento, sed spiritu Dei viventis, non in
tabulis lapideis, sed in tabulis cordium carnalibus.
0755
svikunþ
manifestum, cod. A
svikunþai (manifesti) graeco accommodatum; lectio recepta constructionem germanicarum linguarum propriam praebet, cf. ad Mc. VI, 3.—
sijuþ] cod. A
siuþ.—svartizla] quid codd. vere habeant, magna est dissensio: Cast. ipse ediderat +
svartizaai, nunc nobis indicavit emendandum esse in
svartizla; Mssm. Bair. Ann. 1834 p. 325 in altero cod.
svartizai, in altero
vartizla, ad Skeir. autem p. 182
svartizlai (an in cod. B?) legi dicit. Ex his indiciis si conjecturam facere nobis licet, in cod. A
svartizla, cod. B autem
0756
svartizlai scriptum esse videtur. Grim. cum W. J. XLVI. p. 203
svartizai aut
svartizvai conjecisset, Gram. III. 526 etiam
svartizlai proposuit.—
hairtane] cordium; gr. omn καρδίας.] gamelida ïn hairtam unsaraim kunþa jah anakunnaida fram allaim mannam. svikunþ þatei sijuþ aipistaule
xristaus andbahtida fram uns ïnna gamelida ni svartizla ak ahmin guþs libandins ni ïn
0755 At fiduciam talem habemus per Christum ad Deum,
spildom staineinaim ak ïn spildom hairtane leikeinaim. aþþan trauain svaleika habam þairh xristu
0755 non quod digni simus cogitare quid a nobis ipsis, sicut a nobis ipsis, sed haec dignitas nostra a Deo est,
0756
af uns silbam
pr. gr. ante
þagkjan. svasve af uns silbam] cod. A º +, vid. ad R. IX, 15.—
ïst] est, º gr. omn.] du guþa. ni þatei vairþai sijaima pagkjan wa af uns silbam svasve af uns silbam ak so vairþida
0755 qui etiam dignos reddidit nos ministros novi testamenti, non litterae, sed spiritus; nam littera perdit, verum spiritus
vivum - facit.
unsara us guþa ïst. ïzei jah vairþans brahta uns andbahtans niujaizos triggvos ni bokos ak ahmins.
0755 At si ministerium mortis in scriptis insculpta in lapidibus fuit gloriosum, adeo - ut non possent filii Israelis intueri
in faciem Mosis propter gloriam faciei ejus hanc cessantem,
0756
vulþag
gloriosum, gr. om. ἐν δόξῃ, pro quo Goth. nisi sermonem suo more variavit (vid. vs. seq.), ἐνδόξη legisse videtur.—
mahtedeina] sic cod. A; cod. B (et Cast.) +
mahtede]
deina, vid. ad Gal. IV, 5 et ad M. V, 31.—
fairveitjan] gr. omn. ante
sunjus.] unte boka usqimiþ ïþ ahma gaqiujip. aþþan jabai andbahti dauþaus ïn gameleinim gafrisahtiþ ïn stainam varþ vulþag. svaei
ni mahtedeina sunjus ïsraelis fairveitjan du vlita mosezis ïn vulþaus
0755 quomodo nonne magis ministerium spiritus fiat in gloria.
0756
nei
pro
niu aut
ni, hoc uno loco invenitur, nec suspicione caret.]
0755 Si enim ministerium damnationis gloria, in multo magis abundat ministerium justitiae e gloria.
0756
andbahti
pr. cod. A
andbahtja (ministerio) c. gr. (τῇ διακονίᾳ).—
us] ex, cod. A c. codd.
ïn.] vlitis ïs þis gataurnandins. waiva nei mais andbahti ahmins vairþai in vulþau. jabai auk andbahti
0755 Nam non fuit gloriosum hoc gloriosum in hoc dimidio propter abundantiam gloriae;
0756 init. Goth. º καί.
vargiþos vulþus. und filu mais ufarïst andbahti garaihteins us vulþau. unte ni vas vulþag þata vulpago
0755 si enim hoc cessans per gloriam, in multo magis hoc exsistens in gloria.
ïn þizai halbai ïn ufarassaus vulþaus. jabai auk þata gataurnando þairh vulþu. und filu mais
0755 Habentes igitur talem spem multa fiducia utamur,
þata visando ïn vulþau. habandans nu svaleika ven managaizos balþeins brukjaima. jah ni svasve
0755 et non sicut Moses posuit velamentum in faciem ut non intuerentur filii Israelis in finem hujus cessantis;
0756
jah ni
cod. A
jan-ni.—moses] cod. A
mosez,—andavleizn] Goth. º ἑαυτοῦ.] moses lagida hulistr ana andavleizn duþe ei ni fairveitidedeina sunjus ïsraelis in andi þis gataurnandins.
0755 sed obduratae-sunt mentes eorum, nam ad hodiernum diem hoc ipsum velamentum in lectione hujus veteris testamenti manet non
- revelatum, nam in Christo cessat.
0756
afdaubnodedun
cod. A in marg.
gablindnodedun (obcaecatae sunt).—
þata] Cast. +
þaþa.] ak afdaubnodedun fraþja ïze. unte und hina dag þata samo hulistr ïn anakunnainai þizos
0755 Sed ad hodiernum diem dum legitur Moses, velamentum jacet in corde eorum;
0756
dag
diem, º gr. omn. praeter cod. c. ap. Mi.—
ligiþ] gr. omn. post
ïze.] fairnjons triggvos visiþ unandhuliþ. unte ïn xristau gatairada. akei und hina dag miþþanei siggvada
0755 at dum convertit ad dominum, demitur hoc velamentum.
moses. hulistr ligiþ ana hairtin ïze. aþþan miþþanei gavandeiþ du fraujin. afnimada þata hulistr.
0755 At dominus spiritus est; at ubi spiritus domini, ibi libertas est.
0756
freihals
cod. A
freijhals.—ïst] sec. est, º gr. omn.]
0755 At nos omnes revelata facie gloriam domini perspicientes hac eadem imagine transformamur
0757 a gloria in gloriam, sicut a domini spiritu.
0756
frisaht
Cast. +
frisath; de accusativo
0757 Graecorum more posito. vid. ad J. XI, 44.—
ahmin] sic recte cod. A; cod. B +
ahmins.] aþþan frauja ahma ïst. aþþan þarei ahma fraujins. þaruh freihals ïst. aþþan veis allai andhulidamma andvairþja vulþu fraujins
þairhsaiwandans þo samon frisaht ingaleikonda af vulþau ïn vulþu
0757
0757 Ideo habentes hoc ministerium, sicut misericordiae participes facti - sumus, non fiamus segnes,
0757
andbahti
cod. A
andbahtei.—vairþaima] cod. A
vairþam (fimus) c. omnibus fere gr. lectio codicis B c. Patrr. lat. conspirat.—
usgrudjans] sic codd.; Cast. +
ustrudjans, sic vs. 16, vid. ad L. XVIII, 1.] svasve af fraujins ahmin. duppe habandans þata andbahti svasve gaarmaidai vaurþum ni vairþaima
0757 sed abstitimus his occultis dedecoris non ambulantes in astutia, neque mendosum facientes verbum Dei, sed manifestatione
veritatis commendantes nos ipsos ad omnes conscientias hominum in facie Dei.
0757
nih
cod. A
ni.] usgrudjans ak afstoþum þaim analaugnjam aiviskjis ni gaggandans ïn varein nih galiug taujandans vaurd guþs ak bairhtein
sunjos ustaiknjandans uns silbans du allaim miþvisseim manne ïn
0757 At si est velatum evangelium nostrum, in his perditis est velatum,
0757
jabai
Goth. c. codd. º καί.]
0757 in quibus Deus hujus saeculi obcaecavit mentes horum non - credentium, ut non in endat iis lucem evangelii gloriae Christi,
qui est imago Dei invisibilis.
0757
guþ
adest punctum ad ostendendum hoc verbum separandum esse a sequentibus ( Cast. ), ut illud τοῦ αἰῶνος τούτου non referatur
ad θεός, sed ad ἀπίστων, quomodo contendunt etiam omnes qui contra Manichaeos et Marcionitas rem habuerunt ( Mill. )—iis,
º gr.
liuhadein] sic cod. B et Cast; nisi eodem mendo, quo VIII, 8,
s finale excidit, aut pro accusativo casu (ut non incendat lucem evangelii sc. Deus) aut pro dativo (ut non luceat luce evangelii
sc. Deus) accipiendum est; neutrum adjectivi
liuhadeins (M. VI, 22) haberi posse vix credimus. Pro
liuhadein cod. A
liuhadeins legit, quod cave nominativum esse censeas, nam substantiva in—
eins innixa, a verbis nascuntur, est potius genitivus vocis
liuhadei (vid. vs. 6) , quae sola forma statuenda est, de
liuhaþ formata. Genitivus autem pendet a
ni particula, si ita dici licet, cf. M. IX, 36
ni habandona hairdeis. Mc. XII, 19
barne ni bileiþai. L. II,
ni vas ïm rumis.—ungasaiwanins] º cod. A c. gr.] andvairþja guþs. aþþan jabai ïst gahulida aivaggeljo unsara. ïn þaim fralusnandam ïist gahulida. ïn
0757 At non nos ipsos praedicamus, sed Iesum Christum dominum, verum nos servos vestros propter Iesum.
0757
ïesu xristu
¶ gr. omn.—
uns skalkans] vid. ad III, 2.] þaimei guþ þis aivis gablindida fraþja þize ungalaubjandane ei ni liuhtjai ïm liuhadein aivaggeljons
0757 in quibus Deus hujus saeculi obcaecavit mentes horum non - credentium, ut non in endat iis lucem evangelii gloriae Christi,
qui est imago Dei invisibilis.
vulþaus xristaus. saei ïst frisahts guþs ungasaiwanins. aþþan ni uns silbans merjam ak ïesu xristu
0757 Nam Deus, qui dixit e tenebris lucem splendere, qui etiam illuxit in cordibus nostris ad lucem scientiae gloriae Dei in
facie Iesu Christi.
0757
ur-riqiza
sic codd. pro
us riqiza, quod genus
0758 assimilationis consonantium alias in sola verborum compositione locum habet.—
jah] etiam, º gr. omn., Goth. c. vers. Arm.] fraujan ïþ uns skalkans ïzvarans ïn ïesuis. unte guþ saei qaþ ur - riqiza linhaþ
skeinan. saei jah
0757 at habentes hunc thesaurum in terrenis vasibus, ut abundantia sit virtutis Dei et non e nobis.
0758
habandans
habentes, gr. omn. ἕχομεν.—
sijai mahtais] ¶ gr. omn.] liuhtida ïn hairtam unsaraim du liuhadein kunþjis vulpaus guþs ïn andvairþja ïesuis xristaus. aþþan
0757 In omni vexati, sed non angore - pressi; haerentes, sed non territi;
0758
akei
pr., º cod. B.] habandans þata huzd ïn airþeinaim kasam ei ufarassus sijai mahtais guþs jah ni us unsis. ïn allamma
0757 persecutionem - passi, sed non relicti; dejecti, sed non perditi,
þraihanai akei ni gaaggvidai. andbitanai akei ni afslauþidai. vrikanai akei ni biliþanai. gadrausidai
0757 semper mortem domini Iesu in corpore nostro—manifesta sit.
0758
fraujins
domini, º gr.—
unsaramma] nostro º gr. Post hoc verbum desunt in cod. A duae paginae (textum hinc usque ad V, 1
gatimrjon continentes); librarius autem codicis B in errorem inductus repetitione verborum
leika unsaramma in eodem versu, omisit ea quibus Goth. graeca περιφέροντες ἵνα καὶ ἡ ζωὴ τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι ἡμῶν interpretatus erat,
vid. ad Rom. IX, 15.]
0757 Semper nos viventes in mortem tradimur propter Iesum, ut etiam vita Iesu manifesta fiat in corruptibili corpore nostro.
0758
sinteino
Goth. º γάρ.] akei ni fraqistidai. sinteino dauþein fraujins ïesuis ana leika unsaramma—uskunþa sijai. sinteino veis libandans
ïn dauþu atgibanda ïn ïesuis ei jah libains ïesuis svikunþa vairþai in riurjamma
0757 Igitur nunc mors in nobis operatur, verum vita in vobis.
0758
nu
nunc, º gr. omn.]
0757 Habentes nunc hunc eumdem spiritum fidei secundum hoc scriptum: credidi propter quod etiam locutus - sum, et nos credimus,
propter quod etiam loquimur,
0758
jah
pr. etiam, º gr. omn.] leika unsaramma. svaei nu dauþus ïn uns vaurkeiþ ïþ libains ïn ïzvis. habandans nu þana saman ahman
galaubeinais bi þamma gamelidin. galaubida ïn þizei jah rodida jah veis galaubjam ïn þize
0757 scientes quod hic suscitans dominum etiam nos per Iesum suscitat et constituit cum vobis.
0758
fraujan
Goth. º Ἰησοῦν.] jah rodjam. vitandans þatei sa urraisjands fraujan jah unsis þairh ïesu urraiseiþ jah fauragasatjiþ
0757 Hoc vero omne propter vos, ut gratia abundans per plures gratiam augeat ad gloriam Deo.
miþ ïzvis. þatuh þan allata ïn ïzvara ei ansts managnandei þairh managizans aviliud ufarassjai du
0757 Propter hoc non fimus segnes, sed etiamsi hic extra noster homo corrumpitur, attamen hic interior renovatur die et die.
0758
usgrudjans
vid. ad vs. 1.—
aþþan] h. l. = ἀλλά, Grim. igitur III 275 minus recte docet pro ἀλλά neque
ïþ nec
aþþan poni debere, uti h. l. etiam infra II, 6 et sine dubio
aþþan 1, IX, 2 pro
aiþþau legendum est, ut Cast. jam suspicatus est. Ponitur autem
aþþan pro ἀλλὰ praegresso
jabai vel
þauhjabai (etsi) et significat
tamen, attamen.—ïnnuma] sic sine dubio in codice legitur, uti Rom. VII, 22, Eph. III, 16, vid. ad Col. I, 29; Cast. +
ïnnuna pro quo Grim. W. J. l. l. p. 187
ïnnana scribendum esse putavit.] vulþau guþa. ïnuh þis ni vairþam usgrudjans akei þauhjabai sa utana unsar manna fravardjada. aþþan
0757 Nam hoc praesens momentaneum et leve tristitiae nostrae ad abundantiam
0759 aeternae gloriae onus operatur nobis,
0758
veilawairb jah
momentaneum et, º gr.—
weiht] sic cod. B; Grim. W. J. l. l p. 212 sq.
leiht
0759 conjecit, quae conjectura loco I, 17 probatur, ubi
leihts = ἐλαφρία—
ufarassau] Goth. c. codd. f et g ap. Mi. º εἰς ὑπερβολήν.—
aiveinis vulþaus kaurein] aeternae gloriae pondus, gr. omn. αἰώνιον βάρος δόξης.] sa ïnnuma ananiujada daga jah daga. unte þata andvairþo weilawairb
jah weiht aglons unsaraizos
0759
0759 non intuentibus haec visibilia, sed haec invisibilia; nam haec visibilia corrumpibilia sunt, verum haec invisibilia aeterna.
0759
fairveitjandam
Goth. º ἡμῶν (
unsis) fortasse propter praecedens
unsis, ad quod refert participium.—
sind] sunt, º gr. omn.] biufarassau aiveinis vulþaus kaurein vaurkjada unsis ni fairveitjandam þizei gasaiwanane ak þizei ungasaiwanane.
0759 Scimus enim, quod si terrena nostra domus hujus tabernaculi evertitur, quod aedem a Deo habemus, domum non manufactam aeternam
in coelis.
0759
airþeina
sic cod. B; Cast. +
airteina; caeterum notandum est ad
gards verbum masculinum nunc adjectivum femininum poni, vid. ad Neh. VI, 16.—
ei] quod, º gr. vid. ad J. XIII, 29.—
us] incipit cod. A.] unte þo gasaiwanona riurja sind ïþ þo ungasaiwanona aiveina. vitum auk þatei jabai airþeina unsara gards
þizos hleiþros gatairada. ei gatimrjon us guþa habam gard unhanduvaurhtana aiveinana
0759 Nam etiam in hoc deploramus habitationem nostram hanc e coelo induere cupientes,
ïn himinam. unte jah ïn þamma svogatjam bauainai unsarai þizai us himina ufarhamon gairnjandans.
0759 si tamen etiam induti non nudi inveniamur.
0759
jah
º cod. A.]
0759 Et enim exsistentes in hoc tabernaculo deploramus onerati, in quo non volumus exuere, sed induere, ut absorbeatur hoc mortale
a vita;
jabai sveþauh jah gavasidai ni naqadai bigitaindau. jah auk visandans ïn þizai hleiþrai svogatjam kauridai. ana þammei ni
vileima afhamon ak anahamon ei fraslindaidau þata divano fram libainai.
0759 at qui etiam effecit nos ad hoc Deus, qui etiam dedit nobis pignus spiritum.
0759
jah
etiam, º gr. omn.; cod. A
jag.—ahman] spiritum, gr. omn. πνεύματος.]
0759 Confidentes nunc semper et scientes, quod exsistentes in hoc corpore peregrini sumus a domino;
aþþan saei jah gamanvida uns du þamma guþ. saei jah gaf unsis vadi ahman. gatrauandans nu sinteino
0759 nam per fidem imus, non per visum.
jah vitandans þatei visandans ïn þamma leika afhaimjai sijum fram fraujin. unte þairh galaubein
0759 At confidimus et optamus potius exire ex hoc corpore et domestici esse apud dominum.
0759
anahaimjaim
dativus, in quo Cast. offendisse videtur et quem Grim. W. J. l. l. p. 188 falsum esse judicat, recte habet, pendet enim a
valjam sc.
unsis (optamus nobis).] gaggam ni þairh siun. aþþan gatrauam jah valjam mais usleiþan us þamma leika jah anahaimjaim
0759 Propter hoc studemus sive domestici sive peregrini bene placere ei.
0759
ïnuh
cod. A
ïnuþ; caeterum Goth. º καί, vid. ad J. XVIII, 26.—
jaþþe] sec., cod. A +
þe.] visan at fraujin. ïnuh þis usdaudjam jaþþe anahaimjai jaþþe afhaimjai vaila galeikan
0759 Nam omnes nos apparere debiti sumus coram tribunali Christi, ut accipiat quisque haec propria corporis, secundum quae fecit
sive bonum sive malum.
0760
svesona
propria, gr. omn. διά, Goth. c. verss. ἴδια legit.] ïmma. unte allai veis ataugjan skuldai sijum faura stauastola xristaus
ei ganimai warjizuh þo
0759 Scientes igitur timorem domini hominibus suademus, verum Deo cogniti sumus. At spero etiam in conscientiis vestris cognitos
esse nos,
0760
svikunþans
cognitos, quasi antea
venjam scriptum esset; post
venja exspectandum erat
svikunþana—mik.] svesona leikis afar þaimei gatavida jaþþe þiuþ jaþþe unþiuþ. vitandans nu agis fraugins mannans fullaveisjam ïþ guþa svikunþai
sijum. aþþan venja jah ïn miþvisseim ïzvaraim svikunþans visan
0759 non ut iterum nos ipsos commendemus vobis, sed occasionem dantes vobis gloriae a nobis, ut habea is adversus hos in facie
gloriantes et non corde.
0760
ei
ut, º gr. omn., pro quo Goth. c. codd. º γάρ.—
uskannjaima] cod. A marg.
anafilhaima, idem significans.—
ans] sec. cod. A
unsis.—jah ni] cod. A
jan-ni, addens c. codd.
ïn.] uns. ni ei aftra uns silbans uskannjaima ïzvis ak lev gibandans ïzvis woftuljos fram uns ei habaiþ
0759 Nam sive attoniti-sumus, Deo; sive sobrii-sumus, vobis;
viþra þans ïn andvairþja wopandans jah ni hairtin. unte jaþþe usgeisnodedum guþa jaþþe fullafraþjam
0759 nam charitas Christi continet nos,
0759 aestimantes hoc, quod unus pro omnibus mortuus est, utique omnes mortui-sunt et pro omnibus mortuus-est, ut hi viventes
non amplius sibi ipsis vivant, sed huic pro se morienti et resurgenti.
0760
þatei
Goth. c. codd. º εἰ.—
sis] cod. A º +—
libaina] sic cod. A; cod. B +
libainai.] ïzvis. unte friaþva xristaus dishabaiþ uns domjandans þata þatei ains faur allans gasvalt. þannu allai gasvultun. jah faur
allans gasvalt ei þai libandans ni þanaseiþs sis silbam libaina ak
0759 Igitur nos ab hoc nunc non ullum cognoscimus secundum carnem, verum si cognovimus secundum carnem Christum, sed nunc non
amplius non cognoscimus eum;
0760
jabai
Goth. c. codd. º καί.—
ni þanaseiþs ni] vid. ad J. XVI, 21.—
ïna] eum, º cod. A c. gr. omn.] þamma faur sik gasviltandin jah urreisandin. svaei veis fram þamma nu ni ainnohun kunnum bi
0759 igitur si qua in Christo nova creatura, haec vetusta transierunt, ecce facta-sunt nova omnia;
leika. ïþ jabai ufkunþedum bi leika xristu akei nu ni þanaseiþs ni kunnum ïna. svaei jabai wo ïn
0759 at omnia e Deo hoc reconciliante nos per Christum et dante nobis ministerium reconciliationis.
0760
unsis
Goth. º ἑαυτῷ, fortasse scriptum erat
unsis sis, aut
uns sis, vid. vs. seq., cf. ad Rom. IX, 15 et Cor. II, III, 2.—
þairh] Goth. c. codd. º Ἰησοῦ.—
jah] cod. A
jag.—uns] cod. A
unsis.] xristau niuja gaskafts. þo alþjona usliþun. sai. vaurþun niuja alla. aþþan alla us guþa þamma
0759 Nam quidem Deus fuit in Christo mundum reconcilians sibi, non imputans iis peccata eorum et ponens in nobis verbum reconciliationis.
gafriþondin unsis þairh xristu jah gibandin uns andbahti gafriþonais. unte sveþauh guþ vas ïn xristau manaseþ gafriþonds
sis ni rahnjands ïm missadedins ïze jah lagjands ïn uns vaurd gafriþonais.
0759 Pro Christo igitur legati sumus, ut in Deo exhortante per nos, precamur pro
0761 Christo reconciliari Deo.
0760
bidjam
cod. A c. codd.
bidjandans (precantes).—
gagavairþnan] reconciliari, gr. καταλλάγητε, cf. ad M. V, 24.] faur xristu nu airinom. sve at guþa gaþlaihandin þairh uns. bidjam faur
xristu gagavairþnan
0761
0761 Nam hunc, qui non noverat peccatum, pro nobis fecit peccatum, ut nos fieremus justitia Dei in eo.
0761
ïzei
cod. A
ïze.—gatavida fravaurht] ¶ gr. omn.] guþa. unte þana ïzei ni kunþa fravaurht. faur uns gatavida fravaurht ei veis vaurþeima garaihtei
0761 Adjutores etiam vero precantes non temere gratiam Dei accipere vobis,
0761
jah
cod. A
jaþ.—bidjandans] precantes, gr. παρακαλοῦμεν—
svarei] cod. A
svare.]
0761 tempore, enim dicit: accepto audivi te et in die salutis adjuvi te; ecce nunc, tempus bene acceptum, ecce nunc dies solutis.
0761
mela—qiþiþ
¶ gr. omn. nisi fortasse haec verba transponenda sunt, cf. ad L. IX, 36.—
andanem] sic recte cod. A; cod. B +
andnem.] guþs ïn ïmma. gavaurstvans jah þan bidjandans ni svarei anst guþs niman ïzvis. mela auk qiþiþ andanemjamma andhausida þus
jah ïn daga naseinais gahalp þeina. sai nu mel vaila andanem. sai
0761 Non ullam utique in quoquam dantes offensionem, ut non vituperetur ministerium nostrum;
0761
þannu
utique, º cod. A c. gr. omn.—
bistuggq] sic cod. B, in quo tamen
ei bis scriptum est; cod. A
bistugq, vid. Castill. Add. p. 67.—
unsar] nostrum, º gr.] nu dags naseinais. ni ainhun þannu ïn vaihtai gibandans bistuggq ei ni anavammjaidau andbahti
0761 sed in omni praebentes nos ut Dei ministri in patientia multa, in tristitiis, in necessitatibus, in angustiis,
unsar. ak ïn allamma ustaiknjandans uns sve guþs andbahtos ïn stivitja managamma ïn aglom ïn
0761 in plagis, in carceribus, in turbis, in laboribus, in vigiliis, in jejunio,
0761
lausqiþrein
jejunio, gr. omn. νηστείαις.] nauþim ïn aggviþom. ïn slahim ïn karkarom ïn unsutjam ïn arbaidim ïn vokainim ïn lausqiþrein
0761 in castitate, in scientia, in longanimitate, in probitate, in Spiritu sancto, in caritate non-ficta,
0761
friaþvai
cod. A
frijaþvai.] ïn svikniþai ïn kunþja ïn laggamodein ïn selein ïn ahmin veihamma ïn friaþvai unhindarveisai.
0761 in verbo veritatis, in virtute Dei per arma justitiae dextra et sinistra,
0761 per gloriam et infamiam, per maledictionem et benedictionem, ut seducentes et veri, ut ignoti et cogniti,
0761 init. cod. A addit
jah (et).
ïn vaurda sunjos ïn mahtai guþs þairh vepna garaihteins taihsvona jah hleidumona. þairh vulþu
0761 ut morientes et ecce vivimus, ut docti et non mortui,
jah unsverein þairh vajamerein jah vailamerein sve airzjandans jah sunjeinai sve unkunþai jah ufkunnaidai sve gasviltandans
jah sai libam sve talzidai jah ni afdauþidai sve saurgandans ïþ sinteino
0761 ut moerentes, verum semper gaudentes, ut pauperes verum multos locupletantes, ut non quidquam habentes et omne continentes.
0761
vaiht aihandans
sic codd., uti Grim. W. J. l. l. p. 188 jam pridem conjecerat; Cast. +
vaihtai handans.] faginondans. sve unledai ïþ managans gabigjandans sve ni vaiht aihandans jah allata disnimandans.
0761 Os nostrum apertum-est ad vos, Corinthii, cor nostrum dilatatum-est.
0761
munþ
pro
munþs, L. I, 64; VI, 45.—
urrumnoda] sic cod. A; cod. B
usrumnoda (Cast. +
usrumnada quia in cod. extrema verbi pars perspicue legi non potest) infra vs. 13 idem cod. recte
urrumnaiþ, vid. ad L. VIII, 24.]
0761 Non premimini vos in nobis, verum premimini in visceribus vestris.
0761
jus
vos, º gr. omn.] munþ unsar usluknoda du ïzvis. kaurinþius. hairto unsar urrumnoda. ni þreihanda jus
0761 At hanc eamdem remunerationem, uti filiis dico, dilatamini etiam vos.
ïn uns ïþ þreihanda ïn hairþram ïzvaraim. aþþan þata samo andalauni. sve frastim qiþa. urrumnaiþ
0761 Ne fiatis socii non-credentibus, nam quae participationum justitiae cum injustitia, aut quae societatum luci cum tenebris?
0761
miþ
pr. cum, gr. omn καί.—
aiþþau] aut gr. δέ.] jah jus. ni vairþaiþ gajukans ungalaubjandam. unte wo dailo garaihtein miþ ungaraihtein
0761 Quis autem consensuum Christo cum Beliamo aut quae partium credenti cum non-credente?
0761
wouh þan
cod. A
wouþ-þan, sic vs. seq.—
bailiama]]
0762A forma
bailiam pro graeco Βελίαρ aut Βελίαλ Castillionaeo, quia omni etymologiae auctoritate careat, omnino rejicienda videtur, nos defendi
posse illam judicamus, nam si Goth. Βελία, quod latini auctores habent, legit, addito
m proferre poterat
bailiam, potissimum cum terminatio a vocali incipiens adderetur; sic
aizleimis et
salamis pro τοῦ Ἐσλὶ et Σαλά scripsit, cf.
nauelis pro τοῦ Νῶε. An nominativo
bailiam, aizleim, salam scripturus fuisset dubitamus?] aiþþau wo gamainduþe liuhada miþ riqiza. wouh þan samaqisse xristau miþ bailiama aiþþau wo
0761 Quis autem consensuum templi Dei cum idolis? nam vos templum Dei estis viventis. Dicit enim Deus: quod habito in iis et
intro eo, et fio eorum Deus et ii fiunt mihi populus.
0762B
wouh þan
vid. ad vs. 15.—
alhs] pr. templi, concinnitas sermonis
alh dativum requirit, nec est dubium, quin Goth. ita scripserit, librarius autem formula
alhs guþs in sequentibus deceptus etiam h. l. eam posuit.—
sijuþ] cod. A
siuþ.—auk] enim, gr. καθὼς.—
ïnna gagga] Cast. + jct.,
ïnna particula cum verbis non componitur, neque quia quietem (vid. I, V, 12) non motum significat, h. l. cum
gaggan componi potest, dicit enim apostolus se in iis circumire, versari.] daile galaubjandin miþ ungalaubjandin. wouh þan samaqisse
alhs guþs miþ galiugam. unte jus alhs guþs sijuþ libandins. qiþiþ auk guþ þatei baua ïn ïm jah ïnna gagga jah vairþa ïze guþ
jah
0761 Propter hoc exite e medio eorum et separate vos, dicit Dominus, et impurum ne attingatis et ego accipio vos;
0762C
ïnuh þis
cod. A
ïnuþ-þis.] eis vairþand mis managei. ïnuh þis usgaggiþ us midumai ïze jah afskaidiþ ïzvis. qiþiþ frauja, jah
0761 et fio vobis ad patrem et vos fitis mihi ad filios et filias, dicit Dominus omnipotens.
unhrainjamma ni attekaiþ jah ïk andnima ïzvis. jah vairþa ïzvis du attin jah jus vairþiþ mis du
0761 Has habentes igitur promissiones, cari, purificamus nos ab omni sordium corporis et spiritus, perficientes sanctificationem
in timore Dei.
0762D
habandans nu) ¶ gr. omn.—
bisauleino
sic recte cod. A, cod. B transpositione litterarum
s et
l male
bilauseino, cf.
bisauljan Tit. I, 15 et
bisaulnan J. XVIII, 28.] sunum jah dauhtrum. qiþiþ frauja allvaldands. þo habandans nu gahaita. liubans. hrainjam unsis
0761 Locum inveniamus in vobis, non ullum laesimus,
0763 non ullum corrupimus, non ullum decepimus.
af allamma bisauleino leikis jah ahmins ustiuhandans veihiþa ïn agisa guþs. gamoteima ïn ïzvis. ni
0763
0763 Non ad condemnationem dico, praedixi enim quod in cordibus nostris estis ad moriendum et una vivendum.
0763
sijuþ
sic recte cod. A; cod. B sine sensu
sijum.—gasviltan] cod. A
miþgasviltan (simul mori, συναποθανεῖν), utraque lectio codd. graecorum auctoritate comprobatur.—
jah samana liban] cod. A
jassamana (+)
libam, Cast. + jct.
samanaliban (vid. ad Mc. IX, 25) .] ainummehun gaskoþum ni ainnohun fravardidedum ni ainnohun bifaihodedum. ni du gavargeinai
0763 Multa mihi confidentia ad vos, multa mihi gloriatio pro vobis, impletus sum consolatione, impletus sum gaudio propter omnem
multam tristitiam nostram,
0763
managons
multam, º gr. omn.] qiþa. fauraqaþ auk þatei ïn hairtam unsaraim sijuþ du gasviltan jah samana liban. managa mis trauains
du ïzvis. managa mis woftuli faur ïzvis. usfulliþs ïm gaþlaihtais. ufarfulliþs ïm fahedais ïn
0763 Et enim venientibus nobis in Macidoniam non quidquam habuit requiei corpus nostrum, sed in omni vexati, extra certamina,
intus timores.
0763
makidonjai
cod. A
makaidonjai, vid. ad I, 16.] allaizos managons aglons unsaraizos. jah auk qimandam unsis ïn makidonjai ni vaiht habaida
0763 Sed hic consolans humiles consolatus-est nos Deus in adventu Titi,
0763
gaþlaihands
sic recte cod. A; cod. B +
gaþlaihans, vid. ad Mc. XII, 24.] gaweilainais leik unsar ak ïn allamma anapragganai utana vaihjons ïnnana agisa. akei sa gaþlaihands
0763 at non solum in adventu ejus, sed etiam in consolatione qua admonitus fuit in vobis, nuntians nobis vestrum desiderium,
vestrum fletum, vestrum studium pro me, adeo-ut mihi magis gaudere factum-esset.
0763
ïzvarana
exspectaveris
ïzvara ad
gaunoþa relatum; Grim. W. J. l. l. p. 193 ut
ïzvarana recte habeat,
gaunoþa librarii mendum esse judicat pro
gaunoþ, nobis ad eos soloecismos pertinere videtur, de quibus ad Neh. VI, 16 diximus.—
varþ] fieret, º gr. omn.] hnaividaim gaþrafstida uns guþ ïn quma teitaus. aþþan ni þatainei ïn quma ïs ak jah ïn gaþlaihtai þizaiei
gaþrafstiþs vas ana ïzvis gateihands uns ïzvara gairnein ïzvarana gaunoþa ïzvar
0763 Nam si contristavi vos in his litteris, non poenitet me, et si poenituit, video enim quod haec epistola illa si ad paucum
tempus contristavit vos,
0763
jabai
Goth. c. cod. c. ap. Mi. º καί.—
þaim] º cod. A.—
jah jabai] gr. omn. εἰ καί, formula hoc verborum ordine invenitur etiam XII, 11, cum L. XVIII, 4
jabai jah legatur.—
gasaiwa auk] cod. A
unte gasaiwa (nam video).—
dulleitilai] cod. A
du leitilai; lectio recepta, quod jam Cast. adnotavit, pro
duh leitilai (vid. ad Cor. I, VII, 16) , cui inest καί particula (
-uh); nam etsi ad J. XVIII, 26
uh encliticum pro καί
etiam significante particula poni posse negavimus, tamen eos locos excipimus quibus καί cum εἰ conjungitur; his enim Goth.
jah aut plane omittit, aut
0764 ante
jabai ponit (vid. supra), unde his locis Goth. in illo καί gravem quemdam sensum non posuisse apparet; caeterum
leitilai (paucum) º gr. omn. neque Joan. V, 35; Phil. 15 additur; dicitur autem Skeir. p. 47, 3
du leitilamma mela.] aljan faur mik svaei mis mais faginon varþ. unte jabai gaurida ïzvis ïn þaim bokom. ni ïdreigo mik
0763 nunc gaudeo, non quia contristati fuistis, sed quod contristati fuistis ad poenitentiam. Moeruistis enim secundum Deum,
ut in quoquam non castigemini a nobis,
0764
saurgaideduþ
sic recte cod. A; cod. B +
saurgideduþ.—ïn] º cod. A.] jah jabai ïdreigoda. gasaiwa auk þatei so aipistaule jaina jabai dul-leitilai weilai gaurida ïzvis. nu fagino.
ni unte gauridai vesuþ ak unte gauridai vesuþ du ïdreigai. saurgaideduþ auk bi guþ ei ïn
0763 nam hic secundum Deum moeror poenitentiam ad salutem firmam efficit, verum hujus mundi moeror mortem parat.
0764
so
º cod. A.—
gatulgidai] cod. A
gatulgida ad
ïdreiga relatum, cum
gatulgidai ad
ganistai referendum sit.—
ustiuhada] vid. ad J. XIII, 35.—
du teitau ad Titum. gr, ἐπὶ Τίτου; Goth. c. codd. πρός Τίτον.] vaihtai ni gasleiþjaindau us unsis. unte so bi guþ saurga ïdreiga du
ganistai gatulgidai ustiuhada
0763 Vide enim ipsum hoc secundum Deum moerere vos quantam perfecit vobis sollicitudinem, sed defensionem, sed indignationem,
sed timorem, sed desiderium, sed studium, sed vindictam; in omni praestitistis vos puros esse hoc opere.
0764
saiw
cod. A +
saiwa (video).—
hlutrans] sic codd.; Cast. +
hautrans, vid. ad I, 12.—
visan] Goth. c. codd. º ἐν.] ïþ þis fairwaus saurga dauþu gasmiþoþ. saiw auk silbo þata bi guþ saurgan ïzvis welauda gatavida ïzvis
usdaudein akei sunjon akei unverein akei agis akei gairnein akei aljan akei fraveit. ïn allamma
0763 At si scripsi non propter hunc injuria-afficientem, non propter hunc injuria-affectum, sed ad ostendendum sollicitudinem
nostram, quam pro vobis habemus erga vos in facie Dei.
0764
jabai
Goth. º καί.—
melida] Goth. º ὑμῖν.] ustaiknideduþ ïzvis hlutrans visan þamma toja. aþþan jabai melida ni ïn þis anamahtjandins ni ïn þis anamahtidins
ak du gabairhtjan usdaudein unsara. þoei faur ïzvis habam viþra ïzvis ïn and
0763 Propter hoc moniti sumus, at in consolatione nostra multo magis gavisi-sumus de gaudio Titi, nam refectus fuit spiritus
ejus ab omnibus vobis.
0764
ïnuh þis
cod. A
ïnuþ-þis.—sium] cod. A
sijum.—aþþan] at, º gr.; Goth. conspirat cum iis codd. qui δέ h. l. ponunt et infra post περισσότερος (
filaus) omittunt.—
ana] pr. º cod. A.—
unsarai] nostra, gr. ὑμῶν.] vairþja guþs. ïnuh þis gaþrafstidai sium aþþan ana gaþrafsteinai unsarai filaus mais faginodedun
0763 Nam si quid ei de vobis gloriatus sum, non pudore affectus fui, sed sicut omne vobis in veritate locuti-sumus, sic etiam
gloriatio nostra haec ad Titum veritas fuit,
0764
ïzvis
gr. omn. post
rodidedum.] ana fahedai teitaus. unte anaweilaiþs varþ ahma ïs fram allaim ïzvis. unte jabai wa ïmma fram ïzvis waiwop. ni gaaiviskoþs
varþ ak svasve allata ïzvis ïn sunjai rodidedum sva jah woftuli unsara
0763 et viscera ejus abundanter ad vos sunt reminiscentis hoc omnium vestrum obsequium, ut cum timore et tremore suscepistis
eum.
0764
jah brusts
cod. A
jab-brusts.—ïna] sic recte cod. A; cod. B +
ïne.]
0763 Gaudeo igitur, nam in omni confido in vos.
0764
nu
igitur, º gr.] so du teitau sunja varþ. jah brusts is ufarassau du ïzvis sind gamunandins þo allaize ïzvara ufhausein
0763 At notifico
0765 vobis, fratres, gratiam Dei hanc datam in ecclesia Macidoniae.
0764
kannja
notifico, gr. γνωρίζομεν.—
aikklesjon] sic cod. B; cod. A omnino melius cum gr. omn.
aikklesjom (ecclesiis).] sve miþ agisa jah reiron andnemuþ ïna. fagino nu unte ïn allamma gatraua ïn ïzvis. aþþan kannja
0765
0765 quod in multo experimento tristitiae multitudo gaudii eorum et haec profunda paupertas eorum abundavit ad divitias simplicitatis
eorum;
0765
jah þata
cod. A
jaþ-þata.] ïzvis. broþrjus. ants guþs þo gibanon ïn aikklesjon makidonais. þatei ïn managamma kustau aglons
0765 nam secundum virtutem testor et supra virtutem voluntarii fuerunt,
0765
silbaviljos
quod adverbiumme esset (uti
aljaleikos Philipp. III, 15) , an adjectivum, cum Cast. dubitasset, Grim. W. J. p. 202 et Gram. III, 596 pluralem substantivi esse
recte monuit, rectius autem pro
silbavilis formam
silbavileis posuisset, vid. Gram. l, 599 sq.—
vesun] fuerunt, º gr. omn.] managduþs fahedais ïze jah þata diupo unledi ïze usmanagnoda du gabein ainfalþeins ïze. unte bi mahtai
0765 cum multa exhortatione precantes nos accipere gratiam suam et communicationem ministerii in hos sanctos.
0765
usbloteinai
cod. B +
usbloþeinai.—niman] accipere, º gr., qui habent cum
uns post
veihans ponunt; Ulf. c. Ambrst.—
seina] suam, º gr. omn. cf. ad l, VII, 16.] veitvodja jah ufar maht silbaviljos vesun. miþ managai usbloteinai bidjandans uns niman
0765 Et non sicut speravimus, sed se ipsos dederunt primum Domino, deinde autem nobis per voluntatem Dei,
0765
jah ni
cod. A
jan-ni.—þaþroh þan] cod. A
þaþroþ-þan, caeterum gr. omn. καί; Goth. c. verss. lat., cf. tamen L. IV, 9, ubi
þaþroh = καί.] anst seina jah gamainein andbahtjis ïn þans veihans. jah ni svasve venidedum ak sik silbans
0765 adeo-ut precaremur Titum, ut sicut antea incepit, sic perficiat in vos etiam hanc gratiam.
atgebun frumist fraujin. þaþroh þan uns þairh viljan guþs. svaei bedeima teitaun ei svasve
0765 Sed uti quidem in omni abundatis, fide et verbo et cognitione et in omni sollicitudine et in hac e vobis in nos caritate,
ut etiam in hac gratia abundetis.
0765
raihtis
hac particula περ encliticum redditur, sic L. I, 1
unte raihtis (ἐπειδήπερ). XVIII, 14
þau raihtis (ἤπερ).—
ïn] sec. in, º gr. omn.—
ana] in, º gr. omn.—
friaþvai] cod. A
frijaþvai.] faura dustodida. svah ustiuhai ïn ïzvis jah þo anst. akei sve raihtis ïn allamma managniþ galaubeinai jah vaurda jah kunþja
jah ïn allai usdaudein jah ana þizai us ïzvis ïn uns friaþvai
0765 Non sicut dominans dico vobis, sed propter hanc aliorum sollicitudinem etiam vestrae caritatis sinceritatem probans.
0765
svasve fraujinonds
sicut dominans, gr. omn. κατ᾽ ἐπιταγήν; Goth. c. Vulg.—
ïzvis] vobis, º gr. om.—
usdaudeins] sic recte cod. A, cod. B +
usdaudein.—friaþvos] cod. A
frijaþvos.] ei jah ïn þizai anstai managnaiþ. ni svasve fraujinonds qiþa ïzvis ak ïn þizos anþaraize usdaudeins
0765 Nam cognoscitis gratiam domini nostri Jesu Christi, quod propter vos pauperem-fecit se dives existens, ut vos hac ejus paupertate
divites fiatis.
0765
gabeigai
cod. A
gabigai.] jah ïzvaraizos friaþvos airkniþa kiusands. unte kunnuþ anst fraujins unsaris ïesuis xristaus þatei ïn ïzvara gaunledida
sik gabigs visands ei jus þamma ïs unledja gabeigai vairþaiþ.
0765 Et consilium in hoc do, nam hoc vobis melius est, vos qui non solum velle, sed etiam facere incepistis a praecedente anno.
0765
jah ragin
cod. A
jar-ragin.—viljan—taujan] ¶ cod. A c. gr. omn.; cod. B cum vers. Syr. et Arab. (ab ea, quam edidit Walton prorsus diversa, exstante in bibliotheca
Ambrosiana in cod. pentaglotto epistolas Pauli continente. Cast. ), Caeterum
0766 Goth. º τό utr., sic vs. seq.] jah ragin ïn þamma giba. unte þata ïzvis batizo ïst. juzei ni þatainei viljan ak jah taujan
0765 Verum nunc ecce etiam facere perficiatis, ut sicut adest animus ad cupiendum, sic etiam ad perficiendum, ex quo habetis.
0766
fauraïst
adest, º gr. omn.—
du] sec. ad, gr. τό; Goth. c. cod. n ap. Mi. et verss. lat. τοῦ legit.—
habaiþ] habetis, cod. A
habai (habeat) c. vers. Copt.] dugunnuþ af fairnin jera. ïþ nu sai jah taujan ustiuhaiþ ei svasve faura ïst muns du viljan sva
jah
0765 Si enim voluntas in parato est, sicut habeat, bene acceptum est, non sicut non habeat.
0766
vilja
sic codd., Cast. +
viljan.—gagreftai] sic Grim. W. J. p. 192 et Gram. III, 514 recte conjecit (cf. L. II, 1) et Mssm. B. A. p. 325 dicit in cod. altero ita
scriptum esse videri, cum alter hac parte mutilatus sit; Cast.
gagrei . . . . tai, sed
gagreftai ap. Add. p. 67.—
svasve] Goth. º ἐάν et paulo post c. codd. τις.—
ïst] sec. est, º gr. omn.] du ustiuhan us þammei habaiþ. jabai auk vilja ïn gagreftai ïst. svasve habai. vaila andanem ïst. ni
0765 Non sic enim ut aliis quies, verum vobis tristitia, sed ex aequalitate;
0766
sva
sic, º gr. omn., nisi Goth.
svaei interjecta
auk particula diremit; de simili tmesi vid. ad L. I, 20.]
0765 in hoc nunc tempore vestra abundantia ad illorum inopias, ut etiam illorum abundantia fiat ad vestras inopias, ut fiat aequalitas,
svasve ni habai. ni sva auk ei anþaraim ïusila ïþ ïzvis aglo ak us ïbnassau. ïn þamma nu mela ïzvar ufarassus du jainaize
þarbom. ei jah jainaize ufarassus vairþai du ïzvaraim þarbom ei vairþai
0765 sicut scriptum est: qui multum, non plus et qui paucum, non minus.
0766
managizo—faviso
plus—minus, gr. omn. ἐπλεόνασε—ἠλαττόνησε.—
jah saei] cod. A
jas-saei.]
0765 At gratia Deo, qui dedit hanc eamdem sollicitudinem pro vobis in cor Titi, nam quidem precem accepit;
0766
aviliud
cod. A
aviliuþ.—ïzei] cod. A
ïze.—faur ïzvis] cod. B º +.] ïbnassus. svasve gameliþ ïst. saei filu ni managizo jah saei leitil ni favizo. aþþan aviliud guþa. ïzei
0765 at sollicitior existens ipse volens profectus-est ad vos,
0766
silba viljands
Cast. + jct.] gaf þo samon usdaudein faur ïzvis ïn hairto teitaus. unte raihtis bida andnam. aþþan usdaudoza
0765 et autem misimus cum eo fratrem, cujus laus propter evangelium per omnes ecclesias.
0766
jaþ þan
cod. B. (?) +
gaþ-þan, cod. A (?) +
gah þan.—þizei] cod. A +
þizai.—ïn] propter, gr. omn. ἐν (in).—
and] per, sic in cod. B scriptum esse videri Cast. in
Add. p. 68 dicit, dum in cod. A
ana videatur, sed
and solum est rectum.] visands silba viljands galaiþ du ïzvis. jaþ-þan miþsandidedum ïmma broþar. þizei hazeins ïn aivaggeljons
0765 At non hoc-solum, sed etiam ordinatus ab ecclesiis inter socios-peregrinationis
0767 nobis cum gratia hac ministrata a nobis ad domini gloriam et promptitudinem nostram,
0766
miþ gasinþam
inter socios, cod. A c. gr. omn.
miþgasinþa] (consocius).—
du] Goth. c. codd. º αὐτοῦ.] and allos aikklesjons. aþþan ni þat-ain ak jah gateviþs fram aikklesjom miþ gasinþam
0767
0767 devitantibus hoc, ne quis nos vituperaret in abundantia hac ministrata a nobis;
0767
bivand jandam
devitantibus, ad proxime praecedens
uns relatum, cod. A
bivandjandans (devitantes) c. gr. omn., ad sequentia pertinens, cf. ad IV, 18.—
digrein] sic in cod. A posteriorem manum recte emendasse pro
digrjin (quod in cod. B legitur et prima manu etiam in cod. A scriptum fuit), jam Grim. W. J. p. 194 indicavit.] uns miþ anstai þizai
andbahtidon fram uns du fraujins vulþau jah gairnein unsarai. bivandjandam
0767 curantes enim bona non solum in facie Dei, sed etiam in facie hominum.
0767
guþs
Dei, gr. κυρίου.] þata ïbai was uns fairinodedi ïn digrein þizai andbahtidon fram uns. garedandans auk goda ni
0767 Misimus autem cum iis fratrem nostrum, quem probavimus in multis saepe sollicitum existentem, at nunc ecce multo magis sollicitiorem
confidentia multa in vos;
0767
usdaudana
sic recte cod. A, cod. B +
usdauda—filaus mais] de qua ubertate loquendi vid. ad M. VI, 26; cod. A
filu.] þatainei ïn andvairþja guþs ak jah ïn andvairþja manne. ïnsandidedum þan miþ ïm broþar unsarana. þanei gakausidedum ïn managaim
ufta usdaudana visandan aþþan nu sai filaus mais usdaudozan
0767 sive pro Tito, qui est socius meus et adjutor in vos, sive fratres nostri, apostoli ecclesiarum, gloria Christi.
0767
jah gavaurstva
cod. A
jag-gavaurstva; caeterum
gavaurstva gr. omn. post
ïzvis.—vulþus] cod. A
vulþaus (gloriae) c. Veles. et verss. latt. ap. Mill. nisi
vulþaus pro
vulþus scriptum est, vid. ad Mc. VII, 32.] trauainai managai ïn ïzvis. jaþþe bi teitu. saei ïst gaman mein jah gavaurstva ïn ïzvis
jaþþe
0767 At ostensionem caritatis vestrae et nostrae gloriationis de vobis in iis exhibentes in praesentia ecclesiarum.
0767
friaþvos
cod. A
frijaþvos.—ustaiknjandans] ostendentes, gr. ἐνδείξασθε.] broþrjus unsarai apaustauleis aikklesjono vulþus xristaus. aþþan ustaiknein friaþvos ïzvaraizos
0767 At de ministerio, quod pertinuit ad sanctos, superfluum mihi est ad scribendum vobis;
0767
aþþan
Goth. aut μέν aut γάρ omittit, utramque enim graecam particulam per
aþþan reddit; veri tamen est similius, eum μέν omisisse: primum quia γάρ in omnibus iis codd. legitur, quibuscum aliis etiam locis
consentire solet; deinde quia δέ vs. 3 illi μέν oppositum, iterum per
aþþan convertit, nullus autem nobis innotuit locus, ubi μέν—δέ per
aþþan—aþþan redditum esset, sed aut μέν aut δέ respondet; accedit quod Goth. μέν saepius omittit, cf. XI
0768 4.—
du meljan] Cast. + jct.; caeterum Goth. c. codd. τοῦ pro τό legit, cf. 8, 11.] jah unsaraizos woftuljos faur ïzvis ïn ïm ustaiknjandans
ïn andvairþja aikklesjono. aþþan bi andbahti.
0767 nam scio promptitudinem vestram, qua de vobis glorior ad Macidones, nam Achaja praeparata est a praecedente anno; at haec
ex vobis aemulatio concitavit hos plurimos eorum.
0768
wopa
glorior, cod. A
wopam (gloriamur).—
makidonnim] sic cod. B pro
makidonim, vid. ad Gal. V, 15.—
axaja] cod. A
akaja, utrumque recte habet, sic
pasxa, zaxarias et
paska, zakarias scribitur.—
gavagida] cod. A
usvagida, idem significans.—
izei] eorum, º cod. A c. gr. omn.] þatei rahtoda du veihaim. ufjo mis ïst du meljan ïzvis. unte vait gairnein ïzvara. þizaiei
fram ïzvis wopa at makidonnim. unte axaja gamanvida ïst fram fairnin jera jah þata us ïzvis aljan gavagida
0767 At praemisi fratres, ut gloriatio nostra haec de vobis non fieret inanis in hoc dimidio, ut, sicut dixi, praeparati sitis,
þans managistans ïzei. aþþan fauragasandida broþruns ei woftuli unsara so fram ïzvis ni
0767 ne, si veniunt cum me Macidones et inveniunt vos imparatos, pudeat nos, ut non dicam vos, in hac confirmatione hujus gloriationis.
0768
jah bigitand
cod. A
jab-bigitand.—unmanvjans] cod. A +
unmanvjands, vid. ad L. X, 2.—
gaaiviskondau] cod. A +
gaaiviskonda.—qiþau] dicam, gr. λέγωμεν.—
þizos wolftuljos] hujus gloriationis, º gr. et cod. A º
þizos.] vaurþi lausa ïn þizai halbai ei svasve qaþ gamanvidai sijaiþ. ïbai jabai qimand miþ mis makidoneis jah bigitand ïzvis unmanvjans.
gaaiviskondau veis. ei ni qiþau jus. ïn þamma stomin þizos
0767 Necessitatem igitur puto rogare fratres, ut eant ad vos et praeparent hanc promissam eulogiam vestram hanc paratam esse
uti benedictionem et non uti deceptionem.
0768
jah ni
cod. A
jan-ni.] woftuljos. naudiþaurft nu man bidjan broþruns ei galeiþaina du ïzvis jah fauragamanvjaina þana fauragahaitanan aivlaugian
ïzvarana þana manvjan visan svasve vailaqiss jah ni svasve bifaihon.
0767 Hoc autem qui serit e parcimonia, e parcimonia etiam metit, et qui serit in benedictione, e benedictione etiam metit.
0768
saïiþ
utr., cod. A
saijiþ.—us gaþagkja] utr., Cast. + jct.—
þiuþeinai] benedictione, gr. εὐλογίαις; caeterum Goth. pro priore ἐπί c. cod. ἐν legisse videtur, de altero utrum ἐπί an ἐξ legerit,
non satis liquet.] þatuþ þan saei saïïþ us gaþagkja. us gaþagkja jah sneiþiþ jah saei saïïþ ïn þiuþeinai. us þiuþeinai
0767 Quisque sicut praedestinavit corde non e dolore aut e necessitate, nam hilarem datorem amat Deus.
0768
nauþai
hinc usque ad (
andhulei) nins XII, 1 in cod. A deest.—
giband] Cast. hanc formam falsam pro
gibandan esse dicens, errat. vid. Grim. I, 1017.] jah sneiþiþ. warjizuh svasve fauragahugida hairtin ni us trigon aiþþau us nauþai.
unte hlasana
0767 At potens est Deus omnem gratiam augere in vobis, ut in omni semper omnis sufficientiam habentes abundetis in omni operum
bonorum,
0768
ïst
est, º gr. omn.] giband frijoþ guþ. aþþan mahteigs ïst guþ alla anst ufarassjan ïn ïzvis ei in allamma sinteino
0767 sicut scriptum est: dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aevum.
0768
usvaurhts
cod. B. +
usvaurts, vid. ad M. V, 15.] allis ganauhan habandans ufarassjaiþ ïn allamma vaurstve godaize. svasve gameliþ ïst. tahida gaf
0767 At hic donans semine hunc serentem etiam pane ad cibum donat, et augeat semen vestrum, et crescere faciat fructus justitiae
vestrae.
unledaim. usvaurhts ïs visiþ du aiva. aþþan sa andstaldands fraiva þana saiandan jah hlaiba du
0767 In omni locupletati,
0769 in omni simplicitate, quae operatur per nos eucharistiam Deo;
mata andstaldiþ jah managjai fraiv ïzvar jah vahsjan gataujai akrana usvaurhtais ïzvaraizos. ïn
0769
0769 nam ministerium hujus muneris non solum est implens inopiam horum sanctorum, sed etiam augens per multas gratias Deo.
allamma gabignandans ïn allai ainfalþein. sei vaurkeiþ þairh uns aivxaristian guþa. unte andbahti þis gudjinassaus ni þatainei
ïst usfulljando gaidva þize veihane ak jah ufarassjando þairh managa
0769 Per experimentum hujus ministerii glorificantes Deum in obedientia confessionis vestrae in evangelium Christi et in simplicitate
communicationis ad eos et ad omnes,
0769
ïn
sec. in gr. omn.] aviliuda guþa. þairh gakust þis andbahtjis mikiljandans guþ ana ufhauseinai andahaitis ïzvaris ïn
0769 et eorum prece pro vobis desiderantes vos in abundantia gratiae Dei in vobis.
aivaggeljon xristaus jah ïn ainfalþein gamainduþais du ïm jah du allaim jah ïzei bidai faur ïzvis
0769 Gratia Deo propter hoc inenarrabile ejus donum.
0769
aviliud
Goth. c. codd. º δέ.—
unusspillodons] cod. B +
unusspillidons, vid. Rom. XI, 33; i pro
o aliquoties falso a librariis scriptum esse, ad L. I, 23 vidimus.] gairnjandans ïzvara ïn ufarassau anstais guþs ana ïzvis.
aviliud guþa ïn þizos unusspillodons ïs
0769 At ego ipse Paulus rogo vos per humanitatem et lenitatem Christi, ego-qui in facie quidem humilis sum in vobis, at alias
existens confido in vos.
0769
ïk silba
¶ gr. omn.—
ïm] sum º gr. omn.—
aljar visands] Cast. + jct., sic vs. 11.] gibos. aþþan ïk silba pavlus bidja ïzvis bi qairrein jah mukamodein xristaus. ïkei ana andaugi
0769 At rogamus ut non praesens confidam fiducia, qua puto audere in quosdam hos putantes nos ut secundum carnem ambulantes,
0769
bidjam
cod. B +
bidjan, graecis accommodatum esset. si
bidja (rogo) legeretur.—
gatrauau] cod. B +
gatraiau, Castillionaeo (Gloss. p. 64)
ai pro
au scriptum esse videbatur, ut duplicatio ejusdem diphthongi vitaretur; quam defendendi rationem ut sapientibus probaverit,
admodum veremur.] raihtis hauns ïm ïn ïzvis. aþþan aljar visands gatraua ïn ïzvis. aþþan bidjam ei ni andvairþs gatrauau trauainai.
þizaiei man gadaursan ana sumans þans munandans uns sve bi leika gaggandans
0769 in carne enim ambulantes non secundum carnem militamus;
0769 nam arma nostrae militiae non carnalia, sed potentia Deo ad eversionem munimentorum,
0769
unsaris drauhtinassaus
¶ gr. omn.] ïn
leika auk gaggandans ni bi leika drauhtinom. unte vepna unsaris drauhtinassaus ni leikeina ak
0769 opiniones evertentes et omne altitudinis elatae contra scientiam Dei et capientes omne mentium, et in obedientiam Christi
ducentes,
0769
jah
tert. et, º gr. omn.—
tiuhandans] ducentes, º gr.] mahteiga guþa du gataurþai tulgiþo. mitonins gatairandans jah all hauhiþos ushafanaizos viþra kunþi
0769 et parate habentes ad ulciscendum omne inobedientiarum, cum expletur vestra obedientia.
guþs jah frahinþandans all frapje jah ïn ufhausein xristaus tiuhandans. jah manvuba habandans du
0769 Haec de facie videtis? Si quis confidit se ipsum Christi esse, hoc opinetur rursus a se ipso, ut sicut is Christi, sic etiam
nos.
fraveitan all ufarhauseino. þan usfulljada ïzvara ufhauseins. þo bi andvairþja saiwiþ jabai was gatrauaiþ sik silban xristaus
visan. þata þagkjai aftra af sis silbin ei svasve ïs xristaus sva jah veis.
0769 At quidem si quid plus gloriamur de potentia nostra, quam dedit Dominus nobis ad aedificationem et non ad eversionem vestram,
non erubescimus,
0769
sveþauh jabai
quidem si = ἐάν τε, ut Goth. καί omisisse videatur;
sveþauh reddendis encliticis inservit aliis etiam locis, vid. Rom. VIII, 9
sveþauh jabai = εἴπερ; pro
sveþauh ita saepius
raihtis ponitur, vid. ad VIII, 7;—τε a Goth. plerumque exprimi non solere, ad L. II, 16 comprobavimus.—
wa managizo] ¶ ((gr.—
gaaiviskonda)) erubescimus, gr. omn. αἰσχυνθήσομαι.] aþþan sveþauh jabai wa managizo wopam bi valdufni unsar. þatei atgaf frauja unsis
du timreinai jah
0769 ut non videamur ut terrentes vos per litteras;
0770
þugkjaima
videamur, gr. δόξω.—
þlahsjandans] terrentes, gr. ἐκφοβεῖν.]
0769 nam hae quidem litterae, dicunt, graves sunt et fortes, verum adventus corporis infirmus et verbum despectum.
0770
qiþand
dicunt, gr. omn. φησί; Goth. c. Vulg.—
sind] sunt, º gr. omn.—
qums] sic cod. B; Cast. +
quma.] ni du gataurþai ïzvarai ni gaaiviskonda. ei ni þugkjaima sve þlahsjandans ïzvis þairh bokos. unte þos
0769 Hoc opinetur hic talis, quod quales sumus verbo per litteras alias existentes, tales etiam praesentes opere,
0770
aljar visandans
vid. ad vs. 1.] raihtis bokos qiþand kaurjos sind jah svinþos ïþ qums leikis lasivs jah vaurd frakunþ. þata þagkjai sa svaleiks
þatei wileikai sium vaurda þairh bokos aljar visandans svaleikai jah andvairþai vaurstva
0769 nam non audemus judicare nos ipsos aut comparare nos cum his se ipsos commendantibus, sed ii in se ipsis se ipsos metientes
et comparantes se ipsos cum se ipsis non intelligunt.
0770
unsis silbans
nos ipsos, gr. º omn.—
du þaim] ad hos, gr. omn τισὶ τῶν.—
sik] cod. B +
sik sik; idem verbum librariorum negligentia mendose repetitum saepius invenitur, sic supra VI, 3
ei ei, infra XII, 6
aiþþau aiþþau, cf. ad J. IX, 41; etiam plura verba, uti Eph. VI, 9, ubi
jah jus fraujans in cod. A bis scripta sunt.] unte ni gadaursum domjan unsis silbans aiþþau gadomjan uns du þaim sik silbans anafilhandam
ak
0769 Verum nos—sed secundum mensuram regulae, quam mensus-est nobis Deus, mensuram pertingentem usque-ad etiam vos.
0770
veis
initio versiculi desunt verba respondentia his textus graeci οὐχὶ εἰς τὰ ἄμετρα καυχησόμεθα; amanuensis enim in transcribendo
integram lineam omisit, cumque postea vidisset sensum omnino constare non posse, vocem
veis (nos) supra lineam addidit ( Cast. ), cf. ad. IV, 10.—
fairrinnandein] pertingentem, gr. omn. ἐφικέσθαι.] eis ïn sis silbam sik silbans mitandans jah gadomjandans sik silbans du sis silbam ni
fraþjand. ïþ
0769 Non enim sicut non pertingentes usque-ad vos abundanter extendimus nos, nam etiam usque-ad vos contendimus in evangelio
0771 Christi.
0770
und
sec., gr. omn. ante
unte.] veis—ak bi mitaþ garaideinais. þoei gamat nnsis guþ mitaþ fairrinnandein und jah ïzvis. ni auk svasve ni fairrinnandans
und ïzvis ufarassau ufþanjam uns. unte jah und ïzvis gasniumidedum ïn
0771
0771 Non sine mensura gloriantes in alienis laboribus, at spem habemus in crescente fide vestra in vobis augeri secundum regulam
nostram ad abundantiam,
0771
habam
habemus, gr. omn. ἔχοντες.] aivaggeljon xristaus. ni ïnu mitaþ wopandans ïn framaþjaim arbaidim aþþan ven habam at vahsjandein
0771 ultra vos evangelium praedicare, non in alienis laboribus ad parata gloriari:
0771
ufairjaina
sic cum Cast. jct. dedimus, fortasse rectius div. scribendum est
ufar jaina, uti XI, 5
ufar mikil (ὑπερλίαν).—
arbaidim] laboribus, gr. omn. κανόνι, quod nunc legitur e versu praecedente huc pervenisse videtur.] galaubeinai ïzvarai ïn ïzvis
mikilnan bi garaideinai unsarai du ufarassau. ufarjaina ïzvis
0771 at hic glorians in Domino glorietur,
aivaggeljon merjan ni ïn framaþjaim arbaidim du manvjaim wopan. aþþan sa wopands ïn fraujin
0771 nam non qui se ipsum commendat, ille est probatus, sed quem dominus commendat.
0771
gakusans
cod. B +
gakusands, vid. ad L. X, 2.]
0771 Utinam pateremini meae paucum aliquid stultitiae, sed etiam patiamini me;
0771
meinaizos—unfrodeins
meae—insipientiae, gr. μου—ἀφροσύνῃ et
wa (τι) º gr.] wopai. unte ni saei sik silban gasvikunþeiþ. jains ïst gakusans ak þanei frauja gasvikunþeiþ. vainei
0771 nam aemulans vos Dei aemulatione, despondi enim vos uni viro puellam castam ad exhibendum Christo.
0771
aljanonds
aemulans, gr. omn. ζηλῶ, Goth. c. verss. latt.—
du usgaban] Cast. + jct.; caeterum sine dubio pro
usgaban, quod perspicue in cod. legi Cast. ait,
usgiban legendum est, vid. Rom. XII, 1.] usþulaidedeiþ meinaizos leitil wa unfrodeins akei jah uspulaiþ mik. unte aljanonds ïzvis
guþs aljana
0771 At timeo, ne forte sicut serpens Evvan decepit dolo suo, corruptae fiant mentes vestrae a simplicitate et castitate hac
in Christo.
0771
seinai
Goth. c. codd. º οὕτω.—
jah sviknein] et castitate, º gr.] gavadjoda auk ïzvis ainamma vaira mauja svikna du usgaban xristau. aþþan og ïbai aufto svasve vaurms
aivvan uslutoda filudeisein seinai riurja vairþaina fraþja ïzvara af ainfalþein jah
0771 Si igitur hic veniens alium Iesum praedicat, quem nos non praedicavimus: aut spiritum alium accepistis, quem non accepistis;
aut evangelium aliud, quod non recepistis; bene passi-estis.
0771
jabai
Goth. º μέν.—
veis] nos, º gr. omn.—
ahman] cod. B +
ahma; jam Cast. veram lectionem in textu posuit, uti mox
aivaggeljon pro codicis B falsa lectione
aivaggeljo—nemuþ] pr. accepistis, gr. omn. λαμβάνετε; quod praeteritum nos male habet, sed non ab interprete sed a librario, cujus oculi ad
sequens idem verbum aberrarent, scriptum esse videtur.] sviknein þizai ïn xristau. jabai nu sa qimanda anþarana ïesu mereiþ.
þanei veis ni meridedum. aiþþau ahman anþarana nemuþ. þanei ni nemuþ. aiþþau aivaggeljon anþara. þoei ni andnemuþ.
0771 Puto enim non quoquam me minus facere his supra multum exsistentibus apostolis.
0771
visandam
existentibus, º gr. omn.—
apaustaulum] cod. B +
apauslum, vid. ad J. XVIII, 15.] vaila usþulaideduþ. man auk ni vaihtai mik minnizo gataujan þaim ufar mikil visandam apaustaulum.
0771 Sinpurus sum verbo, sed non scientia, at in omni me-manifestavi in omnibus ad vos.
0772
jabai
Goth, º δὲ καί.—
ïm] sum, º gr. omn.—
gabairhtida] manifestavi sc. me, gr, φανερωθέντες; fortasse
gabairhtidai (manifestati) legendum est.] jabai unhrains ïm vaurda akei ni kunþja. aþþan in allamma gabairhtida ïn allaim du ïzvis.
0771 Aut num peccatum feci me ipsum humilians, ut vos exaltemini, quod nequidquam Dei evangelium praedicavi vobis?
0772
ïbai
num, º gr. omn.; Goth. c. Vulg. (nunquid).] aiþþau ïbai fravaurht tavida mik silban haunjands ei jus ushauhjaindau. unte
arvjo guþs aivaggeljon
0771 Alias ecclesias spoliavi, accipiens obsonium ad vestrum ministerium et existens apud vos et egenus non ullum gravatus-sum;
0772
ïzvis
vis, quod cod. B habet, falsum esse nobis videtur; eodem errore librarius cod. A 5, 9
þe pro
jaþþe posuit; Grimm. W. J. p. 214 lectio codicis non prorsus contemnenda esse videbatur, sed jam Cast.
ïzvis in textum recepit.—
ainnohun kaurida] ¶ gr. omn.] merida ïzvis. anþaros aikklesjons birauboda nimands andavizn du ïzvaramma andbahtja jah
0771 nam egestates meas suppleverunt fratres venientes a Macidonia et in omnibus non-molestiis vobis me ipsum servavi et servo.
0772
ïn allaim unkaureinom
in omnibus non molestiis; Cast. et Grim. (W. J. p. 199 et Gram. III, 136)
unkaureinom pro adverbio habentes, errant, nam ut adverbium esse posse concedatur, sed et Castillionaeo forma ejus insolita videtur esse,
nec Grim alio exemplo comprobare potuit: tamen constructio verborum repugnat, nam cum
ïn allaim pro gr. ἐν πάντι Goth. nunquam ponat, fieri non potest, quin ad
unkaureinom, dativum pluralis (cf. Grim. I 605) , retulerit; gr. omn. ἀβαρῆ, quod non est neutrum, absolute positum, sed masculinum ad
sequens ἐμαυτόν pertinens.] vizands at ïzvis jah ushaista ni ainnohun kaurida. unte þarbos meinos usfullidedun broþrjus qimandans
0771 Est veritas Christi in me, nam haec gloriatio non obstruitur in me in terra Acaeorum; propter quid?
af makidonai jah ïn allaim unkaureinom ïzvis mik silban fastaida jah fasta. ïst sunja xristaus
0771 Quia non amo vos? Deus scit.
ïn mis. unte so woftuli ni faurdammjada ïn mis ïn landa akaje. ïn wis. unte ni frijo ïzvis. guþ
0771 Verum quod facio et facere habeo, ut excidam occasionem horum cupientium occasionem, ut in quo gloriantur, inveniantur sicut
etiam nos.
vait. ïþ þatei tauja jah taujan haba ei usmaitau ïnilon þize viljandane ïnilon ei ïn þammei wopand.
0771 Nam hi tales falsi-apostoli operarii dolosi assimilantes se ad apostolos Christi;
bigitaindau svasve jah veis. unte þai svaleikai galiugaapaustauleis vaurstvjans hindarveisai gagaleikondans
0771 et non-est mirum, nam ipse Satana assimilat se angelo lucis;
0772
nist
non est, gr. omn. οὐ, sic vs. 15.—
aggillau] sic cod. B pro
aggilau, vid. ad Gal. V, 15.] sik du apaustaulum xristaus. jah nist sildaleik. unte silba satana gagaleikoþ sik aggillau liuhadis.
0771 non-est magnum, si ministri ejus assimilant se, ut ministri justitiae, quorum finis fit secundum opera eorum.
0772
nist
vid. ad vs. 14.—
mikil] Goth. c. codd.
0773 º οὖν.—
jabai] Goth. c. cod. 9 ap. Mi. º καί.—
bi] cum hoc loco foramen membranae lacunam effecerit, Cast. hanc voculam de conjectura addidit.] nist mikil jabai andbahtos
ïs gagaleikond sik sve andbahtos garaihteins. þizeei andeis vairþiþ
0773
0773 Iterum dico, ne quis me cogitet insipientem, alioquin bene quidem uti insipientem accipiatis me, ut etiam ego paucum quid
glorier.
0773
unfrondana
pr., Goth. º εἶναι, cf. ad Rom. XV, 8.—
vaila þau] bene quidem, gr. omn οὖν, cui particulae,
etiam si significanti, illud
vaila þau parum accommodatum esse videtur; si lectio genuina est, Gotho κἄν male intellectum et pro καὶ ἄν acceptum significare visum
est nostrum
doch, wohl, wenigstens (Gall.
encore, mais bien, au moins) (cf. Luc. XVI, 4) ; sed etiam sic
vaila otiosum est, nisi pro synonymo
þau particulae addito haberi potest, quod ut possit veremur, certe locos eum usum probantes desideramus; quamdam significationis
similitudinem habet
vaila Cor. I, IX, 12 marg. codicis A pro πάντως positum.] bi vaurstvam ïze. aftra qiþa ïbai was mik muni unfrodana. aiþþau vaila
þau sve unfrodana nimaiþ
0773 Quod loquor, non loquor secundum Dominum, sed uti in insipientia in hac substantia hujus gloriae.
mik ei jah ïk leitil wa wopau. þatei rodja. ni rodja bi fraujin ak sve ïn unfrodein ïn þamma stomin
0773 Quia multi gloriantur secundum carnem, etiam ego glorior;
0773 nam libenter patimini hos inscios, prudentes exsistentes;
þizos woftuljos. unte managai wopand bi leika jah ïk wopa. unte azetaba usþulaiþ þans unvitans
0773 patimini, si quis vos sevos-facit, si quis devorat, si quis capit, si quis in laborem ducit, si quis vos in faciem caedit.
0773
usþulaiþ
Goth. º γάρ.—
ïn arbaidai briggiþ] in laborem ducit, quae circumlocutio quamquam graeco ἐπαίρεται non adverbum respondet, tamen nemo nobis persuadebit, Gothum
fortasse ἐπηρεάζει legisse, nam neque ullus gr. hoc verbum hoc loco legit, neque si legeret, ejus significationem verba gothica
probe exprimerent.] frodai visandans. usþulaiþ jabai was ïzvis gaþivaiþ. jabai was fraïtiþ. jabai was usnimiþ. jabai was
0773 Secundum ignominiam dico, uti quod nos aegroti essemus, verum in quo quidem quis audet, in imprudentia dico, audeo etiam
ego;
0773
we
nisi librarii errore pro
wa scriptum est, quod pronomen Goth. saepius contra gr. auctoritatem addit (vid. XII, 6 et 18) , pro gr. ἄν positum esse judicendum
est; at si exceperis
weh (modo, Gal. VI, 12, Philipp. I, 27) , haec particula nullo alio loco invenitur,
0774 neque unquam ἄν post relativa pronomina positum a Goth. reddi solet.] ïn arbaidai briggiþ. jabai was ïzvis ïn andavleizn
slahip. bi uns veriþai qiþa sve þatei veis siukai
0773 Hebraei sunt, etiam ego; Israelitae sunt, etiam ego; semen Abrahamis sunt, etiam ego;
veseima. ïþ ïn þammei we was anananþeiþ. ïn unfrodein qiþa. gadars jah ïk. haibraieis sind jah ïk.
0773 ministri Christi sunt, sicut inscius dico, magis ego; in laboribus pluribus, in carceribus abundanter, in plagis abundanter,
in mortibus saepe.
0774
svasve
sicut, º gr. omn., Goth. c. Vulg.—
karkarom—slahim] gr. omn; Goth. c. vulg.] ïsraeleiteis sind jah ïk. fraiv abrahamis sind jah ïk. andbahtos xristaus sind. svasve unvita qiþa.
mais
0773 A Iudaeis quinque vicibus quadraginta uno carentes accepi,
ïk. ïn arbaidim managizeim. ïn karkarom ufarrassau. ïn slahim ufarrassau. ïn dauþeinim ufta. fram
0773 tribus vicibus virgis caesus fui; una vice lapidatus fui, tribus vicibus egressionem feci e nave, nocte et die in profunditate
fui maris;
0774
mareins
maris, º gr. omn.; Goth. c. Vulg.] ïudaium fimf sinþam fidvortiguns ainamma vanans nam. þrim sinþam vandum usbluggvans vas.
ainamma sinþa stainiþs vas. þrim sinþam usfarþon gatavida us skipa. naht jah dag ïn diupiþai vasnareins.
0773 itineribus saepe periculis fluminum, periculis latronum, periculis e genere, periculis a gentilibus, periculis in urbe,
periculis in deserto, periculis in mari, periculis in falsis-fratribus;
vratodum ufta. bireikeim awo. bireikeim vaidedjane. bireikeim us kunja. bireikeim usþiudom. bireikeim ïn baurg. bireikeim
ïn auþidai. bireikeim ïn marein. bireikeim ïn galiugabroþrum.
0773 afflictionibus et laboribus, in vigiliis saepe, in fame et siti, in jejuniis saepe, in frigore et nuditate.
0774 init. Goth. c. codd. º ἐν.—
aglom—arbaidim
afflictionibus—laboribus, ¶ gr. omn. et κόπῳ—μοχθῳ singulari numero habent.—
naqadein] sic cod. B; Cast. +
naqadin.] aglom jah arbaidim. ïn vocainim ufta. ïn gredau jah þaurstein. ïn lausqiþreim ufta. ïn friusa jah
0773 Sine his post hoc labor meus sempiternus, cura mea omnibus ecclesiis.
0774
meina
sec. meus, º gr. omn.—
seiteina] sic cod. B pro
sinteina (M. VI, 11); Grim. W. J. p. 202 illud
seiteins lectionem vitiosam esse judicat, quia elisiones
n consonantis gothica lingua non patiatur.]
0773 Quis aegrotat, et non aegrotem? Quis sollicitatur, et ego, non urar?
0774
tundnau
sic cod. B; Cast. +
tundvjau.] naqadein. ïnuh þo afar þata arbaiþs meina seiteina. saurga meina allaim aikklesjom. was siukiþ
0773 Si gloriari debitum sit, his infirmitatis meae glorier.
jah ni siukau. was afmarzjada jah ïk ni tundnau. jabai wopan skuld sijai. þaim siukeins meinaizos
0773 Deus et pater domini Iesu scit, hic benedictus in saecula, quod non mentior.
0774
fraujins
Goth. c. codd. º ἡμῶν.—
sa] Goth. º ὤν.]
0773 In Damasco praepositus gentis Aretae regis custodivit urbem Damascenam, comprehendere me volens;
0774
baurg damaskai
civitatem damascenam, gr. omn. Δαμασκηνῶν πόλιν, Cast.
damaskai] formam esse adjectivam cum nesciret,
damaskaie legi maluit.] wopau. guþ jah atta fraujins ïesuis vait sa piuþeiga du aivam þatei ni liuga. ïn damaskon
0773 et per fenestram in laqueo demissus fui per murum et effugi manus ejus.
0774
handuns
cod. B +
handus.] fauramaþleis þiudos araitins þiudanis vitaida baurg damaskai gafahan mik viljands. jah þairh
0773 Gloriari oportet, sed non melius est et enim venio in visiones et revelationes Domini.
0774
woþan—ïst
gloriari est, gr. καυχᾶσθαι δὴ οὐ συμφέρει μοι, pro quibus Goth. c. vers. Syr. legit: καυχᾶσθαι δεῖ, ἀλλ᾽ οὐ συμφέρει.—
andhuleinins] pergit cod. A.] augadauro ïn snorjon athahans vas and baurgsvaddjau jah unþaþlauh handuns ïs. wopan binah
0773 Scio
0775 hominem in Christo ante annos quatuordecim sive in corpore, non scio, sive sine corpore, non scio, Deus scit, abreptum hunc
talem ad tertium coelum;
0774
fidvortaihune
cod. B +
vidvortaihune, cod. A.
id Caeterum hanc miram numeratis verbi constructionem, Cast. cum Glossar. p. 78 sq. altero loco Gal. II, 1 confirmasset, nunc
ibi veram codicis lectionem
0775
bi fidvortaihun jera edidit, quam ob causam et h. l. deleto illo
e finali
fidvortaihun legendum, et Grim. W. J. p. 207
fidvortaihune accusativum nescimus quem neutrius pluralis statuere frustra ausum esse existimamus.—
ïnuh] cod. A
ïnu, sic vs. seq.] akei ni batizo ïst. jah þan qima ïn siunins jah andhuleinins fraujins. vait mannan ïn xristau faur
0775 jera fidvortaihune jaþþe ïn leika ni vait. jaþþe ïnuh leik ni vait. guþ vait. fravulvanana þana
0775 et scio hunc talem hominem sive in corpore, sive sine corpore, non scio, Deus scit,
0775
ïnuh
cod. A
ïnu, idem mox
ni pro
nih.] svaleikana und þridjan himin. jah vait þana svaleikana mannan jaþþe ïn leika jaþþe ïnuh leik nih
0775 quod abreptus fuit in paradisum et audivit ineffabilia verba quae non debita sunt homini dicere.
vait. guþ vait. þatei fravulvans varþ ïn vagg jah hausida unqeþja vaurda. þoei ni skulda sind mann
0775 De hoc tali glorior, verum de me ipso non quidquam glorior, nisi in impotentiis meis.
0775
vaiht
quidquam, º gr. omn.] rodjan. faur þana svaleikana woþa ïþ faur mik silban ni vaiht wopa niba ïn unmahtim meinaim.
0775 At si volo gloriari, non sim inscius, nam veritatem dico, verum parco, ne quis in me quid cogi, et supra quod videt aut
audit, quid ad me.
0775
wa
quid º gr. omn.—
saiwiþ] Goth. c. codd. 6. et 9 ap. Mi. º με.—
aiþþau] cod. A +
aiþþau aiþþau, vid. ad X, 12.] aþþan jabai viljau wopan. ni sijau unvita. unte sunja qiþa. ïþ freidja. ïbai was ïn mis wa muni.
0775 Et secundum ubertatem revelationum, ut non efferar, datus est mihi stimulus carni meae, angelus Satanae, ut me colaphizet,
ut non superbiam.
0775
hnuto
cod. A
hnuþo et in margine
gairu.—meinamma] meae, º gr. omn.] ufar þatei gasaiwiþ aiþþau gahauseiþ wa us mis. jah bi filusnai andhuleino ei ni ufarhafnau.
0775 Secundum quod tribus vicibus Dominum rogavi, ut absisteret a me; et dixit mihi:
0775
fraujan
sic cod. A; cod. B. +
frauja.]
0775 Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitatibus perficitur. Valde libenter igitur magis glorior in infirmitatibus
meis, ut habitet super me virtus Christi,
0775
mahts
Goth. c. codd. º μοῦ.—
siukeim] infirmitatibus, cod. A c. gr. omn.
siukein (infirmitate).] atgibana ïst mis hnuto leika meinamma aggilus satanins ei mik kaupastedi ei ni ufarhugjau bi þatei þrim sinþam
fraujan baþ ei afstoþi af mis. jah qaþ mis. ganah þuk ansts meina. unte mahts ïn siukeim ustiuhada. filu gabaurjaba nu mais
wopa ïn siukeim meinaim ei ufarhleiþrjai ana
0775 in qua mihi placet in infirmitatibus, in injuriis, in necessitatibus, in persecutionibus, in angustiis pro Christo; nam
cum aegroto, tum potens sum.
0775
þreihslam
sic cod. A; cod. B.
þleihslam (sic enim legitur, non
þleihsham, ubi Cast. in adnotatione ad h. l. neque
þleihsam, uti Mssm. ad Skeir. p. 182 dicit); lectionem autem codicis A nunc praetulimus, quod in
þreihan verbo habet, quo comprobetur, cum
þleihst omni comprobatione careat; etiam Grim. l. l. p. 187 lectionem cod. B librarii errore natam esse existimat.] mis mahts xristaus.
ïn þizei mis galeikaiþ ïn siukeim ïn anamahtim ïn nauþim ïn vrekeim ïn
0775 Factus-sum inscius glorians, vos me coegistis, at ego debitus fui a vobis commendari, nam non quoquam minus habui his super
multum apostolis, etiam si non quidquam sum.
0775
woþands
glorians, º gr.—
jah jabai] ¶ gr. omn., vid. ad VII, 8.] þreihslam faur xristu. unte þan siuka. þan mahteigs ïm. varþ unvita wopands. jus mik gabaidideduþ.
aþþan ïk skulds vas fram ïzvis gakannjan. unte ni vaihtai mins habaida þaim ufar
0775 Praeterea quidem signa apostoli facta fuerunt in vobis in omni patientia, signis et prodigiis et virtutibus.
0775
aiþþau sveþauh
praeterea quidem, sic uterque cod.; gr. solummodo μέν, ut
aiþþau abundet; sunt quidem codd., qui aliter legunt, nulli
0776 autem earum lectionum gothicum
aiþþau accommodatum est; nam si Goth. ἀλλ᾽ ἤ cum aliquot aliis legisset, sine dubio
alja scripsisset vid. ad I, 13). Cast. qui in codd. lectione etiam offendit,
aþþan sveþauh conjecit, quo quidem graecum πλήν convertitur, Luc. XIX, 37. Philipp. III, 26. cf. Rom. IX, 6, et nisi verbis graecis plane
congruit, tamen sensum non pervertit.
Aiþþau sveþauh sic conjunctum nullo alio loco invenitur.—
apaustaulaus] cod. A
apaustaulus, de qua varietate vid. ad L. I, 54.—
þulainai] Goth. c. codd. º ἐν.] filu apaustaulum jah jabai ni vaihts ïm. aiþþau sveþauh taikneis apaustaulaus gatavidos vaurþun ïn
0775 Quid enim est quo carentes fueritis prae aliis ecclesiis, nisi quod ego ipse non molestavi vos?
0776
þize
vid. ad L. X, 5.—
ïk silba] ¶ gr. omn.] ïzvis ïn allai þulainai taiknim jah fauratanjam jah mahtim. wa auk ïst. þize vanai veseiþ ufar
0775 Ignoscite mihi hanc injuriam. Ecce, tertium hoc paratus sum venire ad vos et non molesto vos, nam non quaero vestras possessiones,
sed vos; non enim debent filii parentibus opes colligere, sed parentes filiis.
0776
jah ni
cod. A
jan-ni.] anþaros aikklesjons. niba þatei ïk silba ni kaurida ïzvis. fragibiþ mis þata skaþis. sai þridjo þata manvus ïm qiman at
ïzvis jah ni kaurja ïzvis. unte ni sokja ïzvaros aihtins ak ïzvis. ni auk skulun
0775 At ego libenter insumo et insumor pro animis vestris; tamen ut abundanter vos amans minus amer.
0776
gabaurjaba
cod. A
laþaleiko et in margine lectionem codicis B habet.—
sveþauh ei] tamen ut, gr. omn. εἰ και.—
minz] cod. A
mins.] barna fadreinam huzdjan ak fadreina barnam. aþþan ïk gabaurjaba fraqima jah fraqimada faur
0775 At ecce nunc, ego non molestavi vos, sed existens fortasse astutus dolo vos cepi.
0776
aþþan sai nu
at ecce nunc, quasi Goth. νυνὶ δέ legisset, vid. VIII, 22. cf. ad Rom. VII, 6; sed cum gr. omn. ἔστω δέ legant, fortasse
siai (sijai) scribendum est, sic etiam Grim. Gram. III, 247 judicat. Caeterum
nu º gr. omn.—
aufto] fortasse, º gr. omn.] saivalos ïzvaros. sveþauh ei ufarassau ïzvis frijonds minz frijoda. aþþan sai nu ïk ni kaurida ïzvis
0775 Num per aliquem, quorum misi ad vos, decepi vos?
0776
þairh wana
per aliquem, gr. omn. τινα.—δι᾽ αὐτοῦ; Goth. c. Vulg.] ak visands aufto listeigs hindarveisein ïzvis nam. ïbai þairh wana
þizeei ïnsandida du ïzvis bifaihoda
0775 Rogavi Titum et misi cum eo fratrem; numquid decepit vos Titus? Nonne hoc eodem spiritu
0777 ambulavimus? nonne his iisdem vestigiis?
0776
ïmma
eo, gr. omn. praeter cod. d ap Mi.—
wa] Goth. aut contra gr. auctoritatem addit (vid. ad XI, 21) , aut pro μήτι legit μή τι.—
laistim] cod. B. +
laustim, vid. Skeir. 40, 19; 45, 9.] ïzvis. baþ teitu jah miþïnsandida ïmma broþar. ïbai wa bifaihoda ïzvis teitus. niu þamma samin
0777
0777 Iterum videtur vobis, quod defendimus nos adversus vos? In facie Dei in Christo loquimur, hoc autem omne, cari, propter
vestram aedificationem;
0777
þugkeiþ
sic recte. cod. A; cod. B +
þukeiþ.—sunjoma] sic recte cod. A; cod. B. +
sunjodama; caeterum
sunjoma uns gr. omn. post
ïzvis.—þatuþ-þan] hoc autem, gr. τάδε; Goth. c. codd. τὰ δέ legit.] ahmin ïddjedum. niu þaim samam laistim. aftra þugkeiþ ïzvis ei sunjoma
uns viþra ïzvis. ïn
0777 nam metuo, ne forte veniens non tales quam volo, inveniam vos et ego inveniar vobis talis, quam non vultis me, ne forte
irae, aemulatio, animositates, rixae, obtrectationes, insusurrationes, deceptiones, inflationes, seditiones;
0777
mik
me, º gr. omn.—
aljan] aemulatio, gr. ζῆλοι, sic Gal. V, 20.—
haifsteis] cod. B +
hafsteis, vid. Rom. XIII, 13; Skeir. 44, 22 all.—
bifaiha ufsvalleinos] º cod. B, addidimus e cod. A; quorum verborum prius (cui Cast.
b initialem litteram, in cod. evanidam, recte addidit) gr. omn. omittunt, hoc omn. agnoscunt; caeterum de
bifaiha notandum est, nunc esse formam neutralem
bifaih, cum aliis locis
bifaiho esse soleat.] andvairþja guþs ïn xristau rodjam. þatuþ-þan all. liubans. ïn ïzvaraizos gatimreinais. unte og ïbai aufto qimands
ni svaleikans sve viljau bigitau ïzvis jah ïk bigitaidau ïzvis svaleiks sve ni vileiþ mik. ïbai aufto þvairheins aljan jiukos
bihaita birodeinos haifsteis bifaiha ufsvalleinos
0777 ne iterum venientem me Deus humiliet apud vos et deplorem multos horum antea peccantium et non poenitentium ob impuritatem,
quam fecerunt, fornicationem et impudicitiam.
0777
guþ
gr. omn. post
gahaunjai; caeterum Goth. c. codd. º μοῦ et proxime praecedens με.—
jah ni] cod. A
jan-ni.—þoei gatavidedun] gr. omn. post
aglaitja; postea Goth. º καί.—
aglaitja] sic cod. A; cod. B +
aglaiteino pro quo
aglaiteinom, Massmanni conjectura, laudari non potest, quia forma nominativi non
aglaiteins, sed
aglaitei (Mc. VII, 22; Eph. IV, 19; cf. ad Cor. II, IV, 4) est; si
aglaitein scriptum esset, lectionem haberemus veram, genitivo autem nunc locus non est.] drobnans. ïbai aftra qimandan mik guþ gahaunjai
at ïzvis jah qaino managans þize faura fravaurkjandane jah ni ïdreigondane ana unhrainiþai. þoei gatavidedun. horinassau jah
aglaitja.
0777 Tertium hoc venio ad vos; in ore duorum testium et trium stet omne verborum.
0777
jah þrije
cod. A
jaþ-þrije.—gastandai] cod. A
gastandiþ (stat).] þridjo þata qima at ïzvis. ana munþa tvaddje veitvode jah þrije gastandai all vaurde.
0777 Praedixi et iterum praenuntio, sicuti praesens, altera vice et absens nunc scribo his antea peccantibus et aliis omnibus,
quod si venio, iterum non parco.
0777
aftra
iterum, º gr. omn.; Goth. c. vers. Arm.—
melja] scribo, º gr.] fauraqaþ jah aftra fauragateiha svasve andvairþs anþaramma sinþa jah aljaþro nu melja þaim faura
0777 Nam experimentum quaeritis hujus in me loquentis Christi, qui non aegrotat in vobis, sed potens est in vobis.
0777
sokeiþ þis
sic recte cod. A et Cast.; cod. B +
sokeiþis, vid. ad III, 2.—
ïn ïzvis] gr. omn. ante
ni.—siukeiþ] cod. A
siukiþ.] fravaurkjandam jah anþaraim allaim þatei jabai qima. aftra ni freidja. unte kustu sokeiþ þis ïn mis
0777 At si crucifixus fuit ex imbecillitate, sed vivit e virtute Dei; et enim aegrotamus in eo, sed vivimus cum eo e virtute
Dei in vobis.
0778
jabai
cod. A c. gr. addit
jah (etiam).—
auk] cod. A c. gr. addit
veis (nos).] rodjandins xristaus. saei ni siukeiþ ïn ïzvis ak mahteigs ïst ïn ïzvis. aþþan jabai ushramiþs vas us siukein akei
libaiþ us mahtai guþs. jah auk siukam ïn ïmma akei libam miþ ïmma us mahtai guþs ïn
0777 Vos ipsos tentate, sitisne in fide; ipsos vos probate, an nonne cognoscitis vos, quod Iesus Christus in vobis est? num forte
improbati estis.
0778
ïzvis
pr. º cod. A.—
fraisiþ] sic cod. A; cod. B
fragiþ illam lectionem cum Grim. W. J. p. 210 praeferendam esse judicavimus, quia non solum forma
fragan inaudita est, verum etiam, si Gothica esset, non eum sensum praeberet, quem gr. textus habet.—
sijaidu] Cast. +
sigaidu.—þauh] cod. A
þau.—ïzvis] tert. º cod. B.—
ïbai] cod. A
nibai (nisi).] ïzvis. ïzvis silbans fraisiþ. sijaidu ïn galaubeinai. silbans ïzvis kauseiþ. þauh niu kunnuþ ïzvis patei
0777 At spero, ut cognoscatis, quod nos non sumus improbati.
0778
ei—þatei
cod. A.
þatei—ei.—sijum] cod. A
sium.] ïesus xristus ïn ïzvis ïst. ïbai aufto ungakusanai sijuþ. appan venja ei kunneiþ þateï veis ni sijum
0777 At precor ad Deum, ut non quidquam mali faciatis, non ut nos probati videamur, sed ut vos hoc bonum faciatis, ut nos improbati
videamur.
0778
vaiht—taujaiþ
¶ gr. omn.; Goth. c. vulg.—
gakusanai] cod. A
ungakusanai (improbati) c. cod. Lincoln. ap. Mill.—
ak ei] Cast. + jct.—
ei veis] ut nos, gr. omn. ἡμεῖς δὲ ὡς, quos sequitur cod. A, qui
ïþ veis sve) verum nos uti) legit.—
þugkjaima] videamur, gr. omn. ὦμεν.] ungakusanai. aþþan bidja du guþa ei ni vaiht ubilis taujaiþ ni ei veis gakusanai þugkjaima ak
ei jus
0777 Non enim possumus aliquid contra veritatem, sed pro veritate.
0778
magum
sic codd.; Cast. +
mageim.]
0777 At gaudemus, cum nos aegrotamus, verum vos validi estis; hoc enim etiam oramus, vestram perfectionem.
0778
sijuþ
cod. A
siuþ.] pata godo taujaiþ ei veis ungakusanai þugkjaima. ni auk magum wa viþra sunja ak faur sunja. aþþan
0777 Ideo hoc absens scribo, ut praesens dure non faciam secundum potestatem, quam dominus dedit mihi ad aedificationem et non
ad destructionem.
0778
harduba
cod. A
hardaba, utrumque recte habet, sic
glaggvaba et
glaggvuba dicitur.—
frauja] gr. omn. post
mis.—jah ni] cod. A
jan-ni.] faginom þan veis siukam ïþ jus svinþai sijuþ. þizuh auk jah bidjam ïzvaraizos ustauhtais. duþþe þata aljaþro melja ei andvairþs
harduba ni taujau bi valdufnja. þammei frauja fragaf mis du gatimreinai
0777 Hoc caeterum, fratres, gaudete, perfecti sitis, confisi sitis, idem sentiatis, pacem facientes sitis, et Deus pacis et charitatis
0779 sit cum vobis.
0778
þata
vid. ad I, I, 16.—
gaþrafstidai sijaiþ] º cod. B, addidimus e cod. A, et cum gr. omn. habeant, veremur ne in illo cod. librarii oscitantia exciderit, vid. ad Rom.
IX, 15.—
samo] exspectavimus
þata samo, quod
sama addito articulo || ὁ αὐτός, eo omisso autem = εἷς, vid. ad Mc. X, 8.—
gavairþeis] vid. ad L. I, 24; caeterum
gavairþeis—friaþvos ¶ gr., et cod. a
frijaþvos.] jah ni du gataurþai. þata anþar. broþrjus. faginoþ ustauhanai sijaiþ gaþrafstidai sijaiþ samo fraþjaiþ
0779
0779 Salutate vos invicem in osculo sancto; salutant vos hi sancti omnes.
0779
frijonai veihai
¶ gr.] gavairþi taujandans sijaiþ jah guþ gavairþeis jah friaþvos vairþiþ miþ ïzvis. goljaiþ ïzvis misso ïn
0779 Gratia domini nostri Iesu Christi et caritas Dei et communio Spiritus sancti cum omnibus vobis, amen.
Ad Corinthios altera explicit. Ad Corinthios II, scriptum est e Filippa Macidoniae.
0779
unsaris
nostri, º cod. A cum gr.—
friaþva] cod. A
frijaþva.—ahmins veihis] ¶ gr. omn.—
amen] amen, º gr. Subscript.
du—ustauh] º gr. omn.; caeterum pro
0780A
kaurinþaium anþara habet cod. A
kaurinþium ·b·. Quae post
ustauh usque ad finem sequuntur, e cod. A addidimus: omittunt ea gr.; qui habent, addunt διὰ Τίτου καὶ Λουκᾶ, et alii alia.] frijonai
veihai. goljand ïzvis þai veihans allai. ansts fraujins unsaris ïesuis xristaus jah friaþva guþs jah gaman ahmins veihis miþ
allaïm ïzvis. amen.
du kaurinþaium anþara ustauh. du kaurinþium ·b· meliþ ïst us fi lippai makidonais.