Ulfila, Epistolae

0835

Inscriptio in cod. B solummodo legitur.— þeimauþaiau cod. B + þaimaauþaiau; caeterum þeimauþaius pro teimauþaius scriptum est, sic etiam I, 2 (vid. ad II, 10); recte autem teimauþaius infra I, 18; II, I, 2.— dustodeiþ ] incipit, cod. B + ustauh, explicit; vid. ad Subscript. Thess. II.

Initium hujus epistolae in utroque cod. legitur.

0835 Pavlus apostolus Christi Iesu secundum praecepta Dei servatoris nostri et Christi Iesu, spei nostrae

0835 xristaus ïesuis

pr. ¶ gr. omn. praeter cod. f ap. Mi.— anabusnim] praecepta, gr. omn. ἐπιταγήν.] Pavlus apaustaulus xristaus ïesuis bi anabusnim guþs nasjandis unsaris jah xristaus ïesuis venais

0835 Thimotheo, optato filio in fide gratia, misericordia, pax a Deo patre et Christo Iesu, domino nostro.

0835 þeimauþaiu

sic cod. B, cod. A rectius þeimauþaiau, vid. ad Luc. I, 54.— attin] Goth. c. codd. º ἡμῶν.] unsaraizos. þeimauþaiu valisin barna ïn galaubeinai ansts armaio gavairþi fram guþa attin jah xristau

0835 Sicuti rogavi te manere in Efeso proficiscens in-Macedoniam, ut interdicas quibusdam, ut aliter non doceant,

0835 galeiþands

sic recte cod. A; cod. B + galeiþans; sic saepius librarius codicis B lapsus est: infra vs. 9 vitans. III, 4 fauragaggans, quo utroque loco cod. A recte vitands et fauragaggands habet; idem mendum continet etiam II, II, 6, ubi pro arbaidjands scriptum est arbaidjans; contra I, II, 13, pro gadigands legendum est gadigans, vid. ad Marc. XII, 24.— makidonais] cod. A makedonais, cf. ad Cor. II, I, 16. Caeterum de genitivo post verba proficiscendi posito vid. ad Luc. XV, 15.] ïesu fraujin unsaramma. svasve baþ þuk saljan ïn aifaison galeiþands makidonais ei faurbiudais

0835 neque intendant fabulis et genealogiis interminatis, quae quaestiones praebent magis quam aedificationem Dei, hanc existentem in fide.

0835 andilausaize

cod. A + andalausaize, vid. ad V, 14.— þau] sic codd.: Cast. + þan.—timreinai] aedificationem, gr. οἰκονομίαν.— visandein] existentem, º gr. omn.; caeterum cod. A + visandin, uti infra III, 4 anaviljin pro anaviljein; procul dubio sic etiam visandin Skeir. p. 49, 17 pro visandein scriptum est.] sumaim ei anþarleiko ni laisjaina. niþ-þan atsaiwaina spille jah gabaurþivaurde andilausaize þoei

0835 At finis est praecepti amor ex puro corde et conscientia bona et fide sincera.

0835 aþþanandeis

cod. B + aþþandeis, librarii enim non solum singulas litteras, dupliciter scribendas, omittunt, sed etiam syllabas, sic Matth. XXVI, 73 standans pro standandans, sic infra III, 13; IV, 7; II, I, 8, al. cf. ad I, 17.— ïst anabusnais] est praecepti, 0836 ¶ gr. omn.— miþvissein] cod. A marg. gamundai, recordatione.] soknim andstaldand mais þau timreinai guþs þizai visandein ïn galaubeinai. aþþan andeis ïst anabusnais

0835 De quibus quidam seducti converterunt ad vaniloquium,

friaþva us hrainjamma hairtin jah miþvissein godai jah galaubeinai unhindarveisai. af þaimei

0835 volentes esse legis-doctores, non cogitantes, nec quid loquuntur, nec de quo affirmant.

0836 ni

cod. A nih (nec).] sumai afairzidai usvandidedun du lausavaurdein. viljandans visan vitodalaisarjos ni fraþjandans nih

0835 At scimus quod bona est lex, si quis ea legitime utitur;

0836 vitum

scimus, cod. A vituþ (scitis).— vitodeigo] legitime, cod. a vitoda (lege, secundum legem), qui est dativus modi, uti Luc. I, 74 unagein ἀφόβως. Errant igitur Cast. et Massm. l. l. p. 212 vitodabrukeiþ junctim scribentes, uti erravit Cast. Col. III, 22 leika fraujam (κατὰ σάρκα κυρίοις) junctim scribens, cf. infra ad V, 14. Plane alia ratio est verborum vitodalaisarjos et svultavairþja, quae nobis Cast. objicit.]

0835 sciens quod justo lex non-est posita, sed lege-solutis et contumacibus et impiis et peccatoribus et sceleratis et incestis, patres percutientibus et matres percutientibus, homines necantibus,

0836 vitands

cod. B + vitans, vid. ad vs. 3. Caeterum Goth. º τοῦτο, vid. ad II, I, 15.— vitoþ nist] ¶ cod. A.— ak] sed, gr. omn. δέ, vid. ad Cor. I, XIV, 20.— jah] sec. et quart., et, º gr. omn.— unsibjaim] ἀνόμοις, cod. A marg. c. gr. omn. afgudaim, ἀσεβέσι.— aipeins] desinit cod. A.— horam] Goth. º ἀρσενοκοίταις, de ea omissione cf. Massm. l. l. p. 220.] wa rodjand nih bi wa stiurjand. aþþan vitum þatei god ïst vitoþ jabai was ïs vitodeigo brukeiþ. vitands þatei garaihtamma vitoþ nist satiþ ak vitodalausaim jah untalaim jah unsibjaim jah fravaurhtaim jah unairknaim jah usveihaim attans bliggvandam jah aiþeins bliggvandam mannans maurþrjandam

0835 fornicariis, viros subigentibus, mendacibus, perjuris et si forte alia huic sanae doctrinae resistunt,

0836 gaþivandam

Cast. ex loco omnino exeso + gaþivjandam, quod Massm. l. l. p. 134 probare non debebat; sic anaþivan (δουλαγωγεῖν) Cor. I, IX, 27 et gaþivan (δουλοῦν) Cor. I, VII, 15 (καταδουλοῦν); II, II, 20; Gal. II, 4 (περιπείρειν); Tim. I, VI, 10 nullo autem loco þivjan.—wa alja—andstandand] siquidem ea lectio certa est neque wo pro wa in cod. legitur, cave cum Cast. wa pro plurali habeas, is enim wo esse debet; potius wa est easus absolutus pro adverbio positus et significat forte, vid. Cor. II, XII, 6, 18; Joan. XIV, 13; sic we Cor. II, XI, 21; et Gothus pro εἴ τι junctim εἴτι legisse videtur.] horam mannans gaþivandam liugnjam ufarsvaram jah jabai wa alja þizai hailon laiseinai

0835 quae est secundum evangelium gloriae hujus beati Dei, quod creditum est mihi;

0836 sei ïst

quae est, º gr. omn.; Goth. c. verss.]

0835 et gratias-ago huic confortanti me Christo Iesu domino nostro, nam credentem me existimavit ponens in ministerio,

andstandand. sei ïst bi aivaggeli vulþaus þis audagins guþs þatei gatrauaiþ ïst mis, jah aviliudo þamma ïnsvinþjandin mik xristau ïesu fraujin unsaramma unte galaubjandan mik gahugida gasatjands

0835 ego qui prius fui blasphemans et persecutor et contumeliosus; sed misericordiam-nactus fui, nam inscius feci in incredulitate.

ïn andbahtja. ïkei faura vas vajamerjands jah vraks jah ufbrikands akei gaarmaiþs vas unte

0835 Verum abundat gratia domini cum fide et amore hoc in Christo.

0836 ufarassiþ

sic Cast. loco exeso legendum esse videtur, et ufarasseiþ legi posse negat, quia locus tot 0837 litteris non vacet. Nos quia graeci omn ὑπερεπλεόνασε praeterito tempore habent, ufarassida conjecimus; fieri etiam potest ut librarius ufaraseiþ pro ufarasseiþ scripserit; ufarassiþ autem prorsus falsum est.— fraujins] Goth. º ἡμῶν.— xristau] Goth. º ἰησοῦ.] unvitands gatavida ïn ungalaubeinai. ïþ ufarassiþ ansts fraujins miþ galaubeinai jah friaþvai þizai ïn

0835 Fidele hoc verbum 0837 et omni acceptione dignum, quod Christus Iesus venit in hunc mundum, peccatores servare, quorum primus sum ego.

xristau. triggv þata vaurd jah allaizos andanumtais vairþ þatei xristus ïesus qam ïn þamma fairwau 0837

0837 Sed ideo misericordiam nactus fui, ut in me primo ostenderet Christus Iesus omnem patientiam ad exemplum his qui futuri fuerunt ad credendum ei ad vitam aeternam.

0837 xristaus ïesus

¶ gr. omn.; caeterum de xristaus, non mendosa quidem, uti ait Cast., sed insolita forma pro xristus, vid. ad Marc. VII, 32, ubi adde: Gal. IV, 19 xristaus; Marc. X, 46 barteimaiaus; Joan. VIII, 52 et Tim. II, I, 10 dauþau pro xristus, barteimaius, dauþu.—du galaubjan] Cast. + jct.; sic du cum infinitivo post anavairþs iterum legitur Thess. I, III, 4 anavairþ vas uns du vinnan agliþos.] fravaurhtans nasjan þizeei frumists ïm ïk. akei dupe gaarmaiþs varþ ei ïn mis frumistamma ataugidedi xristaus ïesus alla usbeisnein du frisahtai þaim ïze anavairþai vesun du galaubjan ïmma du

0837 At regi saeculorum immortali, invisibili, uni, sapienti Deo, honor et gloria in aetates saeculorum, amen.

0837 undivanjamma

sic pro undivanamma, uti esse debebat (vid. Cor. I, XV, 53, 54; II, V, 4) , in codice denuo inspecto legi Cast. affirmat. Utrum autem Gothus ἀθανάτῳ an ἀφθάρτῳ legerit, certo dici non potest, divans etiam Cor. I, XV, 54 pro φθαρτός ponitur.— frodamma] sapienti, º gr.; caeterum cod. B + fridamma.—aldins aive] in codice lego: ald . . . dins aive; sed prior d evanidum et adhuc magis litterae quae inter utrumque d intercedunt. Videtur igitur librarius litteras dins bis scripsisse et deinde semel delevisse. Cast. Fortasse etiam scriptum fuit allos aldins aive, uti Eph. III, 21, sic quidem saepius Gothus locos parallelos alterum ex altero auget.] libainai aiveinon. aþþan þiudana aive undivanjamma ungasaiwanamma ainamma frodamma guþa

0837 Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee, secundum has prius praecedentes ad te prophetias, ut milites in his hanc bonam militiam,

0837 faura

prius, abundat et º gr. omn.; caeterum hinc pergit cod. A.] sveriþa jah vulþus ïn aldins aive amen. þo anabusn anafilha þus barnilo teimauþaiu bi þaim faura

0837 habens fidem et bonam conscientiam, quam quidem depellentes de fide nudi facti-sunt; quorum est Hymenaeus et Alexander, quos tradidi Satanae, ut doceantur non blasphemare.

faursnivandam ana þuk praufetjam ei driugais ïn þaim þata godo drauhtivitoþ. habands galaubein jah goda miþvissein þizaiei sumai afskiubandans bi galaubein naqadai vaurpun. þizeei ïst hymainaius

0837 Rogo nunc primum omnis facere rogationes, preces, petitiones, gratiarum-actiones pro omnibus hominibus;

0837 frumist

Cast. + fkumist.] jah alaiksandrus þanzei anafalh satanin ei gatalzjaindan ni vajamerjan. bidja nu frumist allis taujan

0837 pro regibus, et pro omnibus his in eminentia existentibus, ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate.

0837 fram

sec. pro, º gr. omn.— jah sutjat] cod. A jas-sutja.—sutja los] sic in utroque cod. scriptum esse videri Cast. dicit; qui nobiscum divisim scribunt, eos nec slavandein pro substantivo, nulla auctoritate 0838 comprobato, nec sutjalos pro adverbio inusitato atque insuper comparativo maxime otioso habere oportet.] bidos aihtronins liteinins aviliuda fram allaim mannam. fram þiudanam jah fram allaim þaim ïn

0837 Hocce enim est bonum et acceptum in facie servatoris nostri Dei,

0838 ïst

est, º gr. omn.] ufarassau visandam ei slavandein jah sutja los bauaima ïn allai gagudein jah gariudja. þatuþ-þan ïst

0837 qui omnes homines vult servari et in cognitionem veritatis venire.

0838 ïn

ad, cod. B º + addidimus e cod. A.] god jah andanem ïn andvairpja nasjandis unsaris guþs. saei allans mans vili ganisan jah ïn ufkunþja

0837 Unus enim Deus, unus etiam mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus,

0837 hic dans se ipsum redemptionem pro omnibus, testimonium temporibus propriis;

0838 andabaht

sic cod. uterque, pro quo andabauht exspectabas, uti jam Massm. Skeir. Gloss. p. 125 judicavit, cui Cast. h. l. assentit; sic faurbauhts Eph. l, VII, 14; Col. I, 14. Si pro andabaht scriptum esset andbaht, non dubitaremus lectionem codicum probare. nam Christus etiam ministrum pro multis sese dedisse dici potest.] sunjos qiman. ains allis guþ ains jah midumonds guþs jah manne manna xristus ïesus. sa gibands

0837 ad quod constitutus sum ego praeco et apostolus, veritatem dico in Christo, non mentior, doctor gentilium in fide et veritate.

0838 ïn xristau

in Christo, º gr.] sik silban andabaht faur allans veitvodein melam svesaim. du þammei gasatiþs ïm ïk merjands jah

0837 Volo nunc viros precari in omnibus locis, tollentes puras manus sine fracundia et disceptatione;

0838 vairans bidjan

viros precari, ¶ gr. omn., cf. tamen cod. d ap. Mi.] apaustaulus sunja qiþa ïn xristau ni liuga laisareis þiudo ïn galaubeinai jah sunjai. viljau nu vairans

0837 similiter etiam mulieres in vestimento puro cum castitate et modestia ornantes se, non in torquibus aut auro aut margaritis aut vestibus pretiosis,

0838 mahein

Massm. M. G. A. p. 127 et Grimm. Gr. I, p. 40 (3. edit.) ïnahein legendum esse recte monent; idem verbum, quod h. l. σωφροσύνη significat, infra II, I, 7 pro σωφρονισμός et Rom. XII, 16 adjectivum ïnahs pro φρόνιμος interpres usurpavit.— gulþa] cod. B et Cast. + gulþ; nimirum propter sequentem vocem aiþþau alterum a intercidit; cf. ad Joan. XII, 42. Cod. A hoc loco exesus.— galubaim] sic in utroque cod. pro usitato galaubaim, vid. Rom. IX, 21; Cor. I, V, 23; filugalaubs Joan. XII, 3; ungalaubs Rom. IX, 21. Sic u minus accurate pro au etiam scribitur in voce diabulus, et saepius in terminationibus verborum, vid. ad Luc. I, 54.] bidjan ïn allaim stadim ushafjandans sviknos handuns ïnuh þvairhein jah tveiflein. samaleiko jah qinons ïn gafeteinai hrainjai miþ gariudjon jah mahein fetjandeins sik ni ïn flahtom aiþþau gulþa

0837 sed quod decorum est mulieribus 0839 confidentibus Deum colere per opera bona.

0838 blotan

cod. B et Cast. + bloþan; cod. A exesus; vid. ad Gal. II, 11. Sic idem librarius in eodem verbo Cor. II, VIII, 4 peccaverat, et uterque þeimaþaius supra I, 2 pro teimauþaius scripserunt; et cod. A III, 16 ïnsahþaba pro ïnsahtaba.] aiþþau markreitum aiþþau vastjom galubaim. ak þatei gadob ïst qinom gaha tandeim guþ blotan 0839

0839 Mulier in silentio doceat se in omni obedientia;

0839 hauïþa

sic in utroque cod. scriptum esse Cast. affirmat; offendit autem ipsum Castillionaeum haec vox insolita, et conjicit hauniþa (immo hauniþai), in humilitate; sed neuter codex breviationis signum habet, et hauniþa nimis longe a sensu textus graeci aberrare nobis videtur, quam ut probare possimus; fortasse autem legendum est ïn hliuþa in auditu, i. e. audientes, cf. Goth. hliuma, Island. hliodr hlyda; Graff IV, p. 1102.]

0839 verum docere mulieri non permitto, non dominari coram viro, sed esse in taciturnitate.

0839 galaisjan qinon

docere mulieri, ¶ gr.— faura] coram, º gr. omn., Gothus igitur formula ni fraujinon faura vaira indicat, feminas in concionibus coram viris nec auctoritatem sibi arrogare, nec dominari debere.— þahainai] Cast. e cod. B (nam A h. l. plane exesus est) þeigainai edidit, quanquam e distincte legere non poterat; cum autem inter voces gothicas, quae quidem sunt cognitae, nulla sit a qua recte deflecti possit (quis enim credere potest þeigains a þeihan esse et h. l. ubi de taciturnitate sermo est, interpretem tam diligentem profectus ponere?), id quod etiam ad þageinai valet, quod Massm. l. l. p. 127 conjecit: non dubitavimus, conjecturam nostram in textu ponere; þahains autem est a þahan (σιγᾶν, σιωπᾶν, φιμοῦσθαι).] þairh vaurstva goda. qino ïn hauïþa galaisjai sik ïn allai ufhauseinai. ïþ galaisjan qinon ni uslaubja

0839 Adam enim prior formatus fuit, deinde Evva;

0839 gadigans

cod. B + gadigands, cod. A exstinctus; vid. ad I, 3.]

0839 et Adam non fuit seductus, verum mulier seducta in facinore fuit.

ni frauginon faura vaira ak visan ïn þahainai. adam auk fruma gadigans varþ þaþroh aivva. jah adam

0839 Verum servatur per puerorum generationem, si manent in fide et amore et sanctitate cum modestia.

0839 friaþvai

cod. A frijaþvai.] ni varþ uslutoþs ïþ qino uslutoda ïn missadedai varþ. ïþ ganisiþ þairh barne gabaurþ jabai gastandand

0839 Fidele hoc verbum; si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat.

ïn galaubeinai jah friaþvai jah veihiþai miþ gafraþjein. triggv þata vaurd jabai was aipiskaupeins

0839 Debet nunc episcopus integer esse, unius mulieris maritus, sobrius, pudicus, prudens, modestus, hospitalis, aptus-ad-docendum,

0839 ungafairinonds

sic forma activa in utroque codice, cum esse deberet ungafairinoþs, uti recte legitur III, 10; V, 7; VI, 14; Tit. I, 7, et unfairinodaba Thess. I, II, 10; sed emendare noluimus, cum Tit. I, 6 ungafairinonds eodem sensu repetatur.— gariuds] pudicus, º gr. omn.; Goth. c. Vulg., quae tamen habet post κόσμιον.] gairneiþ godis vaurstvis gairneiþ. skal nu aipiskaupus ungafairinonds visan ainaizos qenais aba

0839 nec vinolentus, non plagiarius, sed mitis, pius, non litigiosus, non avarus,

0839 airknis

pius, º gr. omn.; caeterum iis, qui airkns optant pro airknis, Cast. respondet, vocem editam in utroque cod. esse dubiam, videri tamen in is inniti.— sakjis] Cast. edidit + sakjas, codice autem denuo inspecto, exesum quidem esse locum, sed sakjis legi posse dicit.] andaþahts gariuds froþs gafaurs gastigods laiseigs nih veinnas ni slahals ak sutis airknis ni sakjis ni

0839 suam domum bene administrans, pueros habens obedientes cum omni modestia.

0839 fauragaggands

sic recte cod. A, fauragaggans 0840 autem, quod cod. B praebet, idem est mendum, quod supra ad I, 3 notavimus, nec potest defendi, uti Castillionaeo videtur, nam participii gaggans longe alia est ratio.— ufhausjandona] desinit cod. B— anaviljein] cod. A + anaviljin, vid. ad I, 4.]

0839 Verum si quis suam domum administrare non potest, quomodo ecclesiam Dei curet?

faihufriks seinamma garda vaila fauragaggands barna habands ufhausjandona miþ allai anaviljein. ïþ

0839 Neque recentem plantatum, ne forte elatus in judicium incidat Satanae.

0840 niujan satidana

cum skal visan praecessisset, Gothus niuja satiþs, nominativo casu, scribere debebat; sed hoc saepius interpreti accidit, ut auctoritatem textus graeci secutus a constructione recta averteretur. Sic etiam versu 8 pro diakaununs scribendum erat diakaunjus, uti V, 1, 2 dativi pro accusativis. Caeterum cod. A + satidina, et Gothus pressius graecum νεόφυτος per niuja satiþs convertit, nam illud non proprie de recens plantato dicitur, sed de eo qui nuperrime coetui Christiano socius adscriptus est.— staua] sic legendum est; Cast., qui hoc verbum in codice legere non poterat, male stauai edidit, id autem ordo verborum non patitur, vid. vs. 7 atdriusai ïn ïdveit.] jabai was seinamma garda fauragaggan ni mag waiva aikklesjon guþs gakarai. nih niujan satidana

0839 Debet enim is testimonium bonum habere ab his extra, ut non incidat in vituperationem et laqueum Satanae.

0840 atdriusai ïn ïdveit

incidat in vituperationem, ¶ gr. omn.] ïbai aufto ufarhauhiþs ïn staua atdriusai unhulþins. skal auk ïs veitvodiþa goda haban fram þaim

0839 Et sic diaconos castos, nec avaros, non vino multum adhaerentes, nec turpe-lucrum-sectantes;

0840 jah

et, º gr. omn.— sva diakaununs] sic diaconos, ¶ gr. omn.; caeterum de diakaununs accusativo, cum nominativus esse deberet, vid. ad vs. 6.— faihufrikans] avaros, gr. omn. διλόγους.— veina filu] notandum est, apud Gothum alia verborum structura usum, veina non pendere ex filu, uti in textu graeco est, sed ex verbo haftjandans; pariter infra V, 23 οἴνῳ ὀλίγῳ χρῷ per veinis leitil brukjais, et II, II, 16 ἐπὶ πλεῖον προκόψουσιν ἀσεβείας per filu gaggand du afgudein convertit filu; enim et leitil ei sunt adverbia, quapropter substantiva his locis ex verbis pendent.] uta ei ni atdriusai ïn ïdveit jah hlamma unhulpins. jah sva diakaununs gariudans nih faihufrikans

0839 habentes mysterium fidei in pura conscientia.

0840 hrainjai

Cast. + hrainjon (vid. II, I, 3) , in codice enim nullum litterarum vestigium superest.] ni veina filu haftjandans nih aglaitgastaldans. habandans runa galaubeinais ïn hrainjai gahugdai.

0839 Et hi vero probentur primum et sic ministrent irreprehensibiles existentes.

0840 jas-sva

et sic, gr. εἶτα.— visandans] cod. A bis scriptum habet, vid. ad Cor. II, X, 12.]

0839 Mulieres similiter castas, non calumniatrices, sobrias, fideles in omni.

0840 gafaurjos

cod. A marg. an..þ . . . . . , procul dubio, andaþahtos. Cast. Recte, vid. vs. 2.] jah þai þan gakiusaindau frumist jas-sva andbahtjaina ungafairinodai visandans. qinons samaleiko

0839 Diaconi sint unius mulieris mariti, pueros bene curantes et suas domos.

gariudos ni diabulos gafaurjos triggvos ïn allamma. diakaunjus sijaina ainaizos qenais abans barnam

0839 Hi enim bene ministrantes gradum 0841 bonum acquirunt et multam fiduciam fide hac in Christo Iesu.

0840 grid

Goth. º ἑαυτοῖς.— galaubeinai] fide, gr. omn. ἐν πίστει, ut Gothus ἐν omittat; probabilius autem est librarium ïn omisisse, quae litterae eaedem 0841 sunt, in quibus praecedens balþein innititur, sic etiam judicat Massm. l. l. p. 138, vid. ad I, 5.] vaila fauragaggandans jah seinaim gardim. þai auk vaila andbahtjandans grid goda fairvaurkjand jah 0841

0841 Hoc tibi scribo sperans venire ad te cito;

0841 at si tardem, ut scias quomodo debitum est in domo Dei conversari, quae est ecclesia Dei viventis, columna et firmamentum veritatis.

0841 usmitan

sic cod. A; Cast. + usmetan.] managa balþein galaubeinai þizai ïn xristau ïesu. þata þus melja venjands qiman at þus sprauto. aþþan jabai sainjau ei vitais waiva skuld ïst ïn garda guþs usmitan saei ïst aikklesjo guþs libandins

0841 Et impugnate magnum est pietatis mysterium, qui revelatus fuit in carne, justus judicatus fuit in spiritu, conspectus fuit his angelis, nuntiatus fuit in gentilibus, creditus fuit in mundo, acceptus fuit in gloria.

0841 unsahtaba

cod. A + unsahþaba, vid. ad II, 10.— saei] Castillionaeo, qui in epicrisi ad Philipp. p. 63 hoc loco guþ legi affirmaverat, intenta oculorum acie et membrana acidis et sapone iterum iterumque tentata, tandem apparuere tenues ductus vocis soei, vid. eum ad Tim. p. 62 sq. Si autem Gothus revera ita scripsisset, in codice suo lectionem habuisset: μυστήριον ὃ ἐφανερώθη; cum autem dicat gabairhtiþs varþ—garaihts gadomiþs varþ caet., fieri non potest ut soei ad runa relatum scripserit, sed sine dubio scripsit saei, quod aptum est et praecedenti mikils et sequentibus participiis. Quod autem saei scripsimus, minus audacter fecimus, nam denuo confitetur Cast. locum plane exesum esse.] sauls jah tulgiþa sunjos. jah unsahtaba mikils ïst gagudeins runa saei gabairhtiþs varþ ïn leika garaihts gadomiþs varþ ïn ahmin ataugids varþ þaim aggilum merids varþ ïn

0841 At spiritus manifeste dicit, quod in ultimis diebus deficiunt quidam a fide attendentes spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum,

0841 pergit cod. B.— spidistaim

ultimis, gr. omn. ὑστέροις praeter cod. Colbert., sic tamen ὕστερος per spedists etiam Luc. XX, 32 convertitur. Caeterum pro spidistaim cod. A usitatius spedistaim habet; Grimm. (Gr. I, p. 59, 3 edit.) lectionem editam scripturae mendum pro speidistaim esse existimat.— dagam] diebus, gr. omn. καιροῖς.— airziþos] erroris, gr. πλάνοις, Goth. c. codd. πλάνης legit.] þiudom galaubiþs varþ ïn fairwau andnumans varþ ïn vluþau. aþþan ahma svikunþaba qiþiþ þatei ïn spidistaim dagam afstandand sumai galaubeinai atsaiwandans ahmane airziþos

0841 in dolo mendacium et cauteriatam habentium suam conscientiam,

0841 jah

et, º gr.] jah laiseino unhulþono. ïn liutein liugnavaurde jah gatandida habandane svesa miþvissein.

0841 prohibentium nuptias, abstinere cibis, quos Deus produxit ad accipiendum cum gratiarum-actionibus credentibus et cognoscentibus veritatem.

0841 mate

cod. B + amte; cod. A plane oblitteratus,— aviliudam] gratiarum actionibus, gr. omn. εὐχαριστίας singulari numero, sic vers. 4 et Eph. V, 4.] varjandane liugos gaþarban mate þanzei guþ gaskop du andniman miþ aviliudam galaubjandam jah

0841 Nam omne creaturae Dei bonum et non res ad abjectionem, cum gratiarum-actionibus accepta;

ufkunnandam sunja. unte all gaskaftais guþs goþ jah ni vaiht du usvaurpai miþ aviliudam andnuman.

0841 sanctificatur enim per verbum Dei et precationem.

0841 Hoc suppeditans fratribus bonus fis minister Christi Iesu, nutritus verbis fidei et bonae doctrinae, quam assecutus-es.

0841 xristaus ïesuis

¶ gr.— alands] sic cod. B; cod. A exesus; Cast. opinatur Gothum participio activo uti, quia ἐντρεφόμενος per errorem pro medio habuerit; Massm. l. l. p. 140 librarium alands pro alans frequenti permutatione (vid. ad I, I, 3) scripsisse; quarum opinionum neutra placet, potius forma verbi est alan, crescere, nutriri (Grimm. Gr. 0842 II, p. 8) , cujus participium alands est; deinde formatur aljan transitivum pascere, nutrire.] gaveihada auk þairh vaurd guþs jah bida. þata ïnsakands broþrum goþs vairþis andbahts xristaus ïesuis

0841 Verum haec frivola, uti anuum fabulas, evita; verum exerce te ipsum ad pietatem.

0842 sve usalþanaizo spilla

quasi vetularum fabulas; usalþans est participium verbi usalþan, senescere, veralten, (gall. vieillir), et usalþana est eine eraltete (gall. une vieille), uti apud Germanos veteres ab ar-sive iralten fit ar-sive iraltet vetula, veterosus, vid. Graff, I. p. 200 sq. cf. usvahsans (ἡλικίαν ἔχων) Ioan. IX, 21. Miramur quod Castill. qui us alþanaizo div. scribit, non vidit hanc verborum structuram soloecam esse; Massm. l. l. p. 131 hoc animadvertit et ne leges laedantur sermonis, us tanquam a librario falso loco positum ad þroþei trahere conatur; sed quibus haec conjectura, ingeniosa quidem, placet, iis comprobandum est, simplex alþana γραῦς significare posse. usalþanaizo jct. etiam Grimm. Gr. I, p. 41 (3 edit.) legit.— ïþ] cod. B omittit vel potius librarius bivandeiþroþei scripsit pro bivandeiïþþroþei, sic Cor. I, XIII, 12. cf. supra ad III, 13; in cod. A admodum exeso exstare videtur.] alands vaurdam galaubeinais jah godaizos laiseinais þoei galaistides. ïþ þo usveihona sve usalþanaizo

0841 Nam corporalis exercitatio ad paucum est utilis, verum pietas ad omne est utilis, promissiones habens vitae hujus nunc et hujus futurae.

0842 gagudei

cod. B + gagudein; in cod. A legi nequit.— ïst bruks] sec., est utilis, ¶ gr. omn. praeter cod. l ap. Mi.— gahaita] promissiones, gr. ἐπαγγελίαν.— anavairþons] desinit cod. A.] spilla bivandei ïþ þroþei þuk silban du gagudein. aþþan leikeina usþroþeins du favamma ïst bruks ïþ gagudei du allamma ïst bruks gahaita habandei libainais þizos nu jah þizos anavairþons.

0841 Fidele hoc verbum et omni acceptione dignum.

0841 Ad hoc enim laboramus et vituperamur, quia speravimus ad Deum viventem, qui est servator omnium hominum, maxime credentium.

0842 allis

Goth. c. codd. º καί; caeterum Cast. recte annotat, allis hac significatione in evangeliis saepe, in epistolis praeter hunc locum non inveniri; cf. tamen ad VI, 10.] triggv þata vaurd jah allaizos andanumtais vairþ. duþþe allis arbaidjam jah ïdveitjanda unte

0841 Praecipe hoc et doce.

venidedum du guþa libandin saei ïst nasjands allaize manne þishun galaubjandane. anabiud þata

0841 Non homo tuam adolescentiam aspernetur, 0843 sed exemplum sis his credentibus in verbo, in conversatione, in amore, in fide, in castitate.

0842 manna

sic cod. B; Cast. + mann.—frisahts] sic legendum; cod. B et Cast. + frisaht, ubi omissum est s propter sequentem eamdem litteram, quod saepe observavimus. Lectionem editam etiam Massm. l. l. p. 136 sq. rectam esse animadvertit, sed an quisquam toto orbe inveniatur, qui etiam accusativum hoc loco recte positum esse cum eo opinetur, valde dubitamus.] jah laisei. ni manna þeinai jundai frakunni ak frisahts sijais þaim galaubjandam ïn vaurda ïn usmeta 0843

0843 Dum venio, attende lectioni librorum, consolationi, doctrinae.

0843 Ne sis negligens hujus in te gratiae, quae data fuit tibi per prophetias post impositionem manuum presbyteri.

0843 afar analageinai

post impositionem, quasi legerit interpres μετὰ ἐπιθέσιν, cum autem gr. omn. μετὰ ἐπιθέσεως praebeant, convertendum erat miþ analageinai.—praizbytaireis] presbyteri, gr. omn. πρεσβυτερίου, praeter cod. Leicest., qui πρεσβυτέρου habet, cum quo Goth. concinit. Si Goth. lectionem vulgatam secutus esset, scribendum ei erat praizbytaireins, sed nullum breviationis signum super syllabam— eis conspicitur, quae etiam in initio lineae scripta est.] ïn friaþvai ïn galaubeinai ïn svikniþai. unte qima gaumei saggva boko gaþlaihtai laiseinai. ni sijais unkarja þizos ïu þus anstais sei gibana varþ þns þairh praufetjans afar analageinai handive praizbytaireis.

0843 Haec meditare (horum), inque his sis, ut quod proficis tu, manifestum sit omnibus.

0843 þize

horum, omnino superfluum est, nam ad sequentia pertinere non potest, quia ïnuþ-þaim in initio sententiae poni debet; neque potest ad praecedentia þo sido, nisi forte quis variam lectionem e margine in textu positam esse existimat.— ïnuþ-þaim] inque his, sic cod. B; Cast. + ïnuþþan, et insuper opinatur, ïn cum visan componendum esse, quod verbum, scilicet ïnvisan, genitivum ( þize) post se habere; sed ïnvisan plane aliam habet significationem, vid. ad Marc. XVI, 1, neque si inesse significaret, genitivum e se pendentem habere posset; igitur miramur quod Massm. l. l. p. 217 tam incaute cum Cast. consentit.— sijai] Goth. c. codd. º ἐν.]

0843 Adspice ad te ipsum et ad doctrinam, sollicite permane in his; hocce enim faciens et te ipsum conservas et audientes te.

0843 usdaudo

sollicite, º gr. omn.— ïn] in, º gr.] þo sido (þize) ïnuþ-þaim sijais ei þatei þeihais þu svikunþ sijai allaim. atsaiw du þus silbin jah du laiseinai usdaudo þairhvis ïn þaim. þatuh auk taujands jah þuk silban ganasjis jah

0843 Senem non increpes, sed adhortare uti patrem, juvenes uti fratres,

0843 attin

Massm. l. l. p. 138 falsum pro attan esse censet; idque ei in mentem venisse videtur, quod complures accusativi sequuntur; sed dativus attin recte habet post gaþlaihan, vid. Marc. X, 16; Cor. II, VII, 6; Tim. I, V, 8; de accusativis autem sequentibus statuendum est idem, quod supra ad III, 6 annotavimus.] hausjandans þus. seneigana ni andbeitais ak gaþlaih sve attin juggans sve broþruns seneigos sve aiþeins

0843 anus uti matres, juvenculas uti sorores in omni castitate;

0843 aiþeins

sic scribendum est pro aiþeis, uti in cod. B, sed in fine lineae, legitur.]

0843 viduas honora, quae in veritate sunt viduae;

juggos sve svistruns ïn allai sviknein. viduvons sverai þozei bi sunjai sijaina viduvons. ïþ

0843 verum si quae viduarum liberos aut liberorum liberos habeat, doceant se prius propriam domum pie-colere et gratiam retribuere parentibus; hoc enim est bonum et acceptum in facie Dei.

0843 galaisjaina

pergit cod. A— sik] cod. B º + addidimus e cod. A, nam μανθάνειν est laisjan sik vid. II, 11; V, 13; II, III, 14; Phil. 4, 9, 11. Skeir. 45, 7.— barusnian] sensus hujus verbi, cujus lectio 0844 in utroque codice indubia est, viris doctis plane non cognitus esse videtur. Castillionaeus h. l. e beruseis deflecti et regendi significationem habere dicit; sed quid commune habet notio regendi cum εἰσεβειν, quod textus habet, et quid rei familiaris imperium ad puerulos pertinet? Massmannus, cui Castillionaei interpretatio merito non placet, l. l. p. 130 et 179, barusnjan profectum esse existimat e Baru, quod ad paro (nemus), parawari (sacerdos) et alia referendum sit, et colere, adorari significet; sed etiam hoc sensus nostri loci non admittit. Nobis potius cum barn ex eadem radice natum esse et significare videtur: colere filiorum more, uti liberi solent, quod graeco εὐσεβεῖν, pie agere, aptissime respondet.— god jah] bonum et, º cod. A c. gr.] jabai wo viduvono barna aiþþau barne barna habai galaisjaina sik faurþis svesana gard barusnjan jah andalauni usgiban fadreinam þata auk ïst god jah andanem ïn andvairþja guþs.

0843 At quae in veritate vidua est et desolata speravit ad Deum et perseverat in precibus noctibus et diebus;

0844 bidom

Goth. c. verss. latt. º καὶ ταῖς προσευχαῖς.] aþþan soei bi sunjai viduvo ïst jah ainakla venida du guþa jah þairhvisiþ ïn bidom nahtam jah

0843 verum haec degens in deliciis etiam vivens mortua est.

0844 jah

et, º gr. omn.]

0843 Et hoc praecipe, ut irreprehensibiles sint.

0844 ungafairinodos

sic recte cod. A (non unfairinodos, uti Cast. edidit); cod. B + ungafairidos.] dagam. ïþ so vizondei ïn azetjam jah libandei dauþa ïst. jah þata inabiud ei ungafairinodos sijaina.

0843 At si quis suos, maxime domesticos, non adhortatur, fidem negat et est non-credente pejor.

0844 svesaim

Goth. º καί.— ïnvidiþ] negat, gr. omn. ἤρνηται (renuntiatum habet) sic infra II, III, 5.] aþþan jabai was svesaim þishun ïngardjam ni gaþlaihiþ galaubein ïnvidiþ jah ïst ungalaubjandin

0843 Vidua eligatur non minus sexaginta annorum, quae fuerit unius mariti uxor,

0844 saihstigum jere

sexaginta annorum, ¶ gr. omn.]

0843 in operibus bonis testimonium habens, et filios nutriverit et hospites exceperit et sanctis pedes laverit et afflictiones patientibus subministraverit et omne operum bonorum secuta-sit.

0844 jah—jah

sive—sive, aliis locis hoc jaþþe—jaþþe esse solet; cave autem cum Massm. l. l p. 141 jah in jabai mutes aut cum Cast. ei jah—jah (quod et—et) scriptum fuisse opineris.— gastins] sic codd., Cast. + gastis, quod hic vir doctus pro gasteis esse arbitrabatur.— allamma] desinit cod. B.] vairsiza. viduvo gavaljaidau ni mins saihstigum jere sei vesi ainis abins qens ïn vaurstvam godaim veitvodiþa habandei jah barna fodidedi jah gastins andnemi jah veihaim fotuns þvohi jah

0843 Verum adolescentes viduas devita . . . . .

0844 bivandei

quae inde sequuntur usque ad galaubein versu sequente adeo sunt exstincta, ut Cast. eorum ne vestigium quidem invenire potuerit.] aglons vinnandam andbahtidedi jah allamma vaurstve godaize afarlaistidedi. ïþ juggos viduvons

0843 . . . . fidem irritam reddiderunt.

0844 vana

sic legendum est, Cast. + vanana ex loco plane exeso edidit.]

0843 At simul etiam otiosae docent se obire domos; at non solum otiosae, sed etiam 0845 garrulae et male-sedulae et loquentes, quae non debita sunt.

0844 fairveitjandeins

post primam hujus verbi syllabam desinit plagula XLI et incipit XLIV codicis A, 0845 in qua scriptura omnis deleta est, et Castillionaeus, quod nondum sibi accidisset, adeo nulla vestigia litterarum vidit, ut quae usque ad versum 17 edidit (ibi autem incipit plagula XLIII) e singulis lineis conjectando componeret.— jah] ult. et, º gr. omn.] bivandei. . . . . galaubein vana gatavidedun. aþþan samana jah unvaurstvons laisjand sik þairhgaggan 0845 gardins aþþan ni þatain unvaurstvons ak jah unfaurjos jah fairveitjandeins jah rodjandeins

0845 volo nunc adultas nubere, filios procreare, domum gubernare . . . . .

0845 garda valdan

Cast. et Massm. l. l. p. 212 + j((.....))., sic etiam nobis ipsis Matth. X, 25 et Luc. XIV, 21 garda valdands div. scribendum erat, nam verbum compositum gardi valdands esse debet, uti mati balgs, gasti gods, frasti sibja, drauhti vitoþ, andi laus (non igitur anda laus, uti cod. A supra I, 4 habet).]

0845 . . . viduas, subministret iis et non gravetur ecclesia, ut his in veritate . . . . . . .

0845 andbahtjai

Cast. dubitat, utrum sic, an andstaldai legendum sit; sed andstaldan personam accusativo casu post se habet, dativo autem rem, vid. Cor. II, IX, 10; Gal. III, 5; Tim. I, I, 4.] þoei ni skulda sind. viljau nu juggos liugan barna bairan garda valdan. . . . . . . viduvons andbahtjai

0845 . . . in verbo et doctrina.

0845 laiseinai

Cast. ïn laiseinai, cum vero nullus gr. ïn habeat neque Cast. in cod. legere posset, sed hanc solam ob causam adderet, quod locus ei vacare videretur, nos quidem omisimus.]

0845 Dixit enim scriptura: bovi trituranti os ne capistro obdures, et dignus hic operarius mercede ejus.

0845 qaþ

dixit, gr. omn. λέγει.— vaurtsva] Massmanno l. l. p. 126 displicet et vaurstvja legi mavult, negans unvaurstvons, quod supra vs. 13 legatur, exemplo uti posse. Sane illud non potest, nec potest allavaurstvans Col. IV, 12, sed uti nunc vaurstva habemus, sic permultis locis gavaurstva (συνεργός, ὁ συνεργῶν) legitur, neque nos quidem illa forma offensi sumus.] ïm-jah ni kaurjaidau aikklesjo ei þaim bi sunjai. . . . . . . ïn vaurda jah laiseinai. qaþ auk gameleins

0845 In presbyterium accusationem ne accipias nisi in facie duorum aut trium testium;

0845 ïn andvairþja

Cast. praeter litteras . . . rþ . . . nihil cognoscere potuit; pro ïn male bi scripsit, de quo errore etiam Massm. l. l. p. 134 monuit. Caeterum Gothus, si vere ita scripsit, a Graecorum auctoritate nimis discedit, nec propius eis accederet, si Castillionaei conjectura ana munþa probabilior esset; fortasse bi veitvodiþai scribendum est.— tvadje] sic Cast. edidit pro tvaddje, quod duplex d locus capere non posse ei videretur.] auhsau þriskandin munþ ni faurvaipjais jah vairþs sa vaurstva mizdons ïs. bi praizbyterein

0845 verum hos peccatores in facie omnium argue, ut etiam hi reliqui timorem habeant.

0846 ïþ

verum, º gr.] vroh ni andnimais niba ïn andvairþja tvadje aiþþau þrije veitvode. ïþ þans fravaurhtans ïn andvairþja allaize gasak ei jah þai anþarai agis habaina. veitvodja ïn andvairþja guþs jah fraujins

0845 Testor in facie Dei et domini nostri Iesu Christi et horum electorum angelorum, ut hoc observes sine praejudicio, non rem faciens secundum propensionem.

0846 unsaris

nostri, º gr. omn. praeter cod. 9 ap. Mi.— viljahalþein] pergit cod. B.] unsaris ïesuis xristaus jah þize gavalidane aggile ei þata fastais ïnu faurdomein ni vaiht taujands

0845 Manus cito ne homini imponas, ne socius sis peccatis alienis.

0846 mannhun

Cast. e cod. B + manhun, cod. A exesus; vid. Marc. I, 44.] bi viljahalþein. handuns sprauto ni mannhun lagjais ni gamainja siais fravaurhtim framaþjaim

0845 Te ipsum purum custodias; jam ne bibas amplius aquam, sed vino modice utaris propter ventrem tuum et has saepe infirmitates tuas.

0846 qiþaus

cod. B marg. suqnis.—þizo ufta—þeinaizo] sic codd. quanquam omnis pene scriptura deleta est, et sic Massm. etiam l. l. p. 133 legendum esse censet; Cast. + þize ufte—þeinaize.] þuk silban sviknana fastais. ju ni drigkais þanamais vato ak veinis leitil brukjais ïn qiþaus

0845 Quorumdam hominum peccata manifesta sunt, properantia ad judicium; quorumdam vero etiam subsequuntur.

0846 sumaize

sec., cod. A sumaizeh; caeterum Goth. τινῶν cum cod. Colbert. ap. Mill. legit pro τισί.] þeinis jah þizo ufta sauhte þeinaizo. sumaize manne fravaurhteis svikunþos sind faurbisnivandeins

0845 Similiter vero etiam opera bona manifesta sunt et haec aliter se habentia; abscondi non possibilia sunt.

0846 þan

autem, º gr. omn. praeter cod. ap. Mill.] du stauai sumaize þan jah afargaggand. samaleiko þan jah vaurstva goda svikunþa sind jah þa

0845 Tam multi quam sint sub jugo servi, suos dominos omni honore dignos existiment, ut nomini domini et doctrinae non maledicatur.

0846 jukuzjai

Massm. l. l. p. 136 comperire cupit, an vere sic legatur, quia Gal. V, 1 idem casus jukuzja sit; sed vir doctus errat, illo loco jukuzja est accusativus, nostro autem jukuzjai dativus, quod utrumque recte ad formam jukuzi redit.— fraujins] domini, gr. θεοῦ.] aljaleikos sik habandona filhan ni mahta sind. sva managai sve sijaina uf jukuzjai skalkans seinans fraujans allaizos sveriþos vairþans rahnjaina ei namo fraujins jah laiseins ni vajamerjaidau.

0845 At qui credentes habent dominos, ne contemnant, quia fratres sunt, sed magis serviant, quia credentes sunt et dilecti, qui beneficii participes sunt. Hoc doce et adhortare.

aþþan þaiei galaubjandans haband fraujans ni frakunneina unte broþrjus sind ak mais skalkinona unte galaubjandans sind jah liubai þaiei vailadedais gadailans sind. þata laisei jah

0845 Si quis aliter doceat et non accedat ad sana verba haec domini nostri Iesu Christi et hanc secundum pietatem doctrinam:

0846 atgaggai

accedat, cod. A atgaggiþ (accedit)— laiseinai] Cast. + laisenai, ipse p. 72 emendat.] gaþlaih. jabai was aljaleikos laisjai jah ni atgaggai du hailaim vaurdam þaim fraujins unsaris

0845 verum superbus, non quidquam sciens, sed 0847 aegrotans de quaestionibus et verbi-controversiis, ex quibus fiunt invidiae, caedes, contentiones, convicia, suspiciones malae,

0846 ïþ

verum, º gr. omn., Goth. c. vers. et patribus latt.— hauhþuhts] superbus, º gr. omn. τετύφωται.— maurþra] caedes, º gr. omn., nec legitur in cod. A; etiamsi enim vestigium litterae a apparet, et spatium aliquod esse videtur, tamen hoc integro illi verbo non sufficit, eamque litteram Cast. a librario falso scriptam ab eodemque deletam esse existimat. Caeterum non dubium est quin maurþra in cod. B inde sit natum, quod alii pro φθόνοι legebant φόνοι, quam utramque lectionem aut interpres recepit aut librarius de margine inseruit; cf. ad Eph. II, 3.— haifsteis] sic recte cod. A; cod. B + haifteis.] ïesuis xristaus jah þizai bi gagudein laiseinai. ïþ hauhþuhts ni vaiht vitands ak siukands bi soknins 0847

0847 contentiones deperditorum hominum mente, apud quos occultata est veritas, existimantium quaestum esse pietatem.

0847 ahin

Goth. º καί.— gatarniþ] sic cod. B pro gatarnida, cf. ad Nehem. VI, 16. Non est autem, quod Cast. mendum scriptoris pro gatairniþ (imo gataurniþ) esse suspicetur; nam praeclare habet gatarnan, si comparas tarnjan et tarnen, occulere, quibus verbis Germani superioris et medii aevi utuntur, vid. Glossarium V. Tarnjan.—gagudein] cod. B º c. gr. ἀφίστασο ἀπὸ τῶν τοιούτων; in cod. A ea scripta esse videntur, sed prae nova scriptura Cast. nihil nisi litteram þ cognoscere potuit.] jah vaurdajiukos us þaimei vairþand neiþa maurþra haifsteis anaqisseis anamindeis ubilos ushalþeins fravardidaize manne ahin at þaimei gatarniþ ïst sunja hugjandane faihugavaurki visan gagudein.

0847 At est quaestus magnus pietas cum contento-animo;

0847 gavaurki

versu proxime praecedente erat faihugavaurki; de hoc Gothorum more, si duo verba composita proxime sese subsequuntur, in altero particulam non repetendi sed simplex ponendi, jam ad Luc. XV, 24 diximus; addimus nunc haec: Rom. XV, 4 sva filu auk sve fauragameliþ varþ, du unsarai laiseinai gameliþ varþ (ὅσα γὰρ προεγράφη, εἰς τὴν ἡρετέραν διδασκαλίαν προεγράφη). XII, 1, 2 vaila galeikaidana—galeikaiþ (εὐάρεστον—εὐάρεστον). Cor. I, XV, 48; 49 sa ufarhiminakunda—þis himinakundins (ὁ ἐπουράνιος—τοῦ ἐπουρανίου). Thess. II, III, 15 svasve—sve (ὡς—ὡς). Ioan. IX, 31 andhauseiþ—hauseiþ (ἀκούει—ἀκούει); XIII, 14 usþvoh—þvahan (ἐνιψα—νίπτειν); XVII, 25 ufkunþa—kunþa (ἔγνω—ἔγνων). Igitur Tim. II, III, 4 φιλἡδονοι μᾶλλον ἣ φιλόθεοι Gothus sic convertit: frijondans viljan seinana mais þau guþ; similiter Matth. VIII, 32 hairda sveine—hairda (τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων—ἡ ἀγέλη τῶν χοίρων). cf. Ioan. X, 31 nemun stainans ei vaurpeina (sc. stainam λιθάσωσι) ana ina. Raro praecedit simplex et sequitur compositum: Cor. I, IV, 7 namt—andnamt (ἔλαβες—ἔλαβες); II, III, 2; 3 gamelida—ïnna gamelida (gr. bis ἐγγεγραμμένη).]

0847 non rem enim portavimus in hunc mundum, in veritate, quod non auferre quidquam possumus.

0847 bi sunjai

in veritate (ἀληθές), gr. δῆλον.] aþþan ïst gavaurki mikil gagudei miþ ganauhin. ni vaiht auk brahtedum ïn þamma fairwau.

0847 At habentes alimentum et vestimentum, hisce contenti simus.

0847 usfodein—gaskadvein

alimentum—vestimentum, gr. διατροφὰς—σκεπάσματα.] bi sunjai þatei ni usbairan wa magum. aþþan habandans usfodein jah gaskadvein þaimuh

0847 At qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum diaboli et cupiditates multas inutiles et noxias, quae demergunt homines in interitum et deperditionem.

0848 hlamma

Cast. et Massm. l. l. p. 202 injuria pro dativo habent, cujus verbi nominativum Massm. p. 219 hlams (sic!) facit; accusativum esse structura verborum et h. l. et supra III, 7 perspicue docet; dubium autem est, sitne forma ipsa hlamm neutra (tum utitur Gothus plurali), an hlamma feminina; de verbis linguarum cognatarum vid. Graff. IV, 557; Gr. II, 33.— unhulþins] diaboli, º gr.— unnutjans] inutiles, gr. ἀνοήτους, Goth. c. codd. et verss. ἀνονήτους.— saggqjand] Cod. A sagqjand.] ganohidai sijaima. aþþan þaiei vileina gabigai vairþan atdriusand ïn fraistubnja jah hlamma unhulþins jah lustuns managans unnutjans jah skaþulans þaiei saggqjand mans ïn fravardein

0847 Radix omnium malorum est avaritia, quam quidam cupientes abducti fuerunt a fide et se ipsos subjecerunt doloribus multis.

0848 vaurts

Goth. º γάρ; sed fieri potuit ut librarius allis omiserit propter sequens allaize, cf. ad Rom. IX, 15.— faihugeiro] Massm. l. l. p. 139 legendum esse censet faihugeironi, uti Col. III, 5; nobis e contrario Col. III, 5 faihugeironi ex nostro loco in faihugeiron mutandum esse videtur; nam forma feminina esse debet, uti illo loco pronomen sei et hoc loco þizozei monstrat.— gaþivaidedun] subjecerunt, gr. omn. περιέπειραν.] jah fralust. vaurts allaize ubilaize ïst faihugeiro þizozei sumai gairnjandans afairzidai vaurþun af

0847 Verum tu profecto, homo Dei, hoc fugias, verum secteris justitiam, pietatem, fidem, amorem, patientiam, mansuetudinem;

0848 jai

profecto, º gr. omn., vid. Rom. IX, 18, 20.— friaþva] cod. A frijaþva.] galaubeinai jah sik silbans gaþivaidedun sairam managaim. ïþ þu jai manna guþs þata þliuhais

0847 pugna hanc bonam pugnam fidei, apprehende vitam aeternam ad quam vocatus es et confessus-es hanc bonam confessionem in praesentia multorum testium.

0848 libain aiveinon

vitam aeternam, ¶ gr. omn.] ïþ laistjais garaihtein gagudein galaubein friaþva þulain qairrein. haifstei þo godon haifst galaubeinais undgreiþ libain aiveinon du þizaiei laþoþs ïs jah andhaihaist þamma godin andahaita ïn

0847 Jubeo in praesentia Dei hujus vivificantis omnia et Christi Iesu hujus testantis sub Ponteo Pilato hanc bonam confessionem,

0848 anabiuda

Goth. º σοί c. codd. ap. Mill.— andvairþja] desinit cod. A.— paunteau] sic indubitate in cod. B legi Cast. affirmat, exspectabamus aut pauntiau, uti scriptum est Matth. XXVII, 2; Luc. III, 1, aut pauntjau; lectio codicis ferri posset, si nomen graecum illi viro Ποντεῖος esset, cum autem Πόντιος appelletur, librarius sine dubio— eau pro— jau falso scripsit; sic librarii negligentia e et j permutata sunt etiam Cor. II, VIII, 20, et Nehem. VI, 18.] andvairþja managaize veitvode. anabiuda ïn andvairþja guþs þis gaqiujandins alla jah xristaus

0847 observare te praeceptum immaculatum, irreprehensibile usque-ad adventum domini nostri Iesu Christi,

0848 qum

sic cod. B; Cast. + quma.] ïesuis þis veitvodjandins uf paunteau peilatau þata godo andahait. fastan þuk þo anabusn unvamma

0847 quem in temporibus suis ostendit hic beatus et unus potens et rex regnautium et dominus dominantium,

0848 ïn

in, º gr. omn.— taikneiþ] sic cod. B, Cast. + taikniþ.—jah] sec. et, º gr. omn.] ungafairinoda und qum fraujins unsaris ïesuis xristaus. þanei ïn melam svesaim taikneiþ sa audaga

0847 qui unus habet immortalitatem et lucem inhabitat inaccessabilem, quem vidit hominum non unus neque vi((dere)) . . . . .

0848 jah

et, º gr.— manne ni ainskun] hominum non unus, ¶ gr. omn.] jah ains mahteiga jah þiudans þiudanondane jah frauja fraujinondane. saei ains aih undivanein jah liuhaþ bauïþ unatgaht þanei saw manne ni ainshun nih sai. . .—