Ulfila, Epistolae

Cast. + aviliuao.—meinamma] meo º gr.— unsveibando] Cast. opinatur, Gothum h. l. neutro uti, quemadmodum Graeci, nimirum ἀδιάλειπτον, usi sint; sed vir doctus non vidit, ἀδιάλειπτον non neutrum, sed femininum idque ad μνείαν referendum esse; Gothum autem neutro eam ob causam uti, quia gaminþi ejus generis est. Quod si non ad gaminþi referretur, dicendum erat unsveibands aviliudo, uti legitur Eph. I, 16, cf. Thess. I, V, 17 unsveibandans bidjaiþ. Qua opportunitate usi monemus, etiam Thess. I, II, 13 pro unsveibandanei, quod Castillionaei auctoritate freti edidimus, scribendum esse unsveibandans, eamque lectionem, a nobis jam pridem conjectura inventam, Cast. in codice iterum inspecto invenit.— þuk] sic cod. A; Cast. + þus.] aviliudo guþa meinamma þammei skalkino fram fadreinam ïn hrainjai gahugdai waiva unsveibando

0849 Cupiens te videre, recordans lacrymarum tuarum, ut gaudio explear,

0849 tagre þeinaize

Cast. e loco plane deleticio male þeinaize tagre edidit.] haba bi þuk gaminþi ïn bidom meinaim naht jah daga. gairnjands puk gasaiwan gamunands tagre

0849 memoriam accipiens hujus, quae est in te infucatae fidei, quae habitavit prius in avia tua Loide et matre tua Evnice; at confido, quod etiam in te.

0849 lauïdja

sic cod. A, nos malumus lauïdjai; caeterum Gothus pro Λωἳδί legisse videtur Λοἳδί, quia graecum o gothice per au exprimi solet, quanquam etiam au pro graeco ω ponitur; adau neikam Ἀδωνικάμ Esdr. II, 13. dau riþaius Δωρι - s. Δωρόθεος Calend. Goth. nau el Νῶε Luc. XVII, 27. praitau ria πραιτώριον Ioan. XVIII, 33. trau ada Τρωάς Cor. II, II, 12; Tim. II, IV, 14. trakau neitidus Τρακωνίτις Luc. III, 1.— aivneika] ab ultimis litteris duabus hujus vocis cod. B incipit, libraries autem pro ka male ra scripsit. Caeterum pro aivneika optamus aivneikai.—aþþan] Cast. + þan, nam þan si significat δέ, in initio enuntiati non ponitur, et Cast. ipse aþþan legendum esse existimat, 0850 nam ante þan in utroque codice locus litteris duabus vacat.] þeinaize ei fahedais usfullnau. gamaudein andnimands þizos sei ïst ïn þus unliutons galaubeinais sei

0849 Propter quam rem admoneo te, resuscitare gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum;

0850 analagein

sic cod. B; cod. A lagein, sic I, V, 22 χεῖρας ἐπιτιθέναι Gothus per simplex lagjan handuns convertit.] bauaida faurþis ïn avon þeinai lauïdja jah aiþein þeinai aivneika. aþþan traua þatei jah ïn þus. ïn þizozei vaihtais gamaudja þuk anaqiujan anst guþs sei ïst ïn þus þairh analagein handive meinaizo.

0849 nam non dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et amoris et sobrietatis.

0850 friaþvos

cod. A frijaþvos.]

0849 Ne igitur pudeat te testimonii domini nostri Iesu, neque mei vincti ejus, sed collabora evangelio secundum virtutem Dei,

0850 nunu

cod. A + nu, nam inter nu et nunu in sententiis prohibitivis hoc interest, quod nunu post negationem ipsam collocatur: Matth. X, 26 et 31 ni nunu ogeiþ ïzvis ïns. Rom. XIV, 15 ni nunu mata þeinamma jainamma fraqistjais. XIV, 20 ni nunu ïn matis gatair vaurstv guþs; nu autem inter se ipsum et negationem verbum interpositum habet: Matth. VI, 8 ni galeikoþ nu þaim. VI, 31 ni maurnaiþ nu qiþandans. Rom. XIV, 13 ni þanamais nu uns misso stojaima. Eph. V, 7 ni vairþaiþ nu gadailans ïm. Col. II, 16 ni manna nu ïzvis bidomjai ïn mata.—ïesuis] º gr., qui habent, Χριστόν addunt.] unte ni gaf unsis guþ ahman faurhteins ak mahtais jah friaþvos jah ïnaheins. ni nunu skamai þuk veitvodiþos fraujins unsaris ïesuis nih meina bandjins ïs ak miþarbaidei aivaggeljon bi mahtai guþs

0849 hujus servantis nos et vocantis vocatione sancta, non secundum opera nostra, sed secundum suum placitum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante tempora aeterna,

0850 laþondins

cod. A lapondins uns, vocantis nos, cum edit. Aldin. apud Mill.—] þis nasjandins uns jah laþondins laþonai veihai ni bi vaurstvam unsaraim ak bi seinai leikainai jah

0849 verum manifestata nunc per apparitionem servatoris nostri Iesu Christi, destruentis quidem mortem, verum illuminantis vitam et perpetuitatem per evangelium,

0850 dauþau

sic pro dauþu cod. B; cod. A oblitteratus est, vid. ad Tim. I, I, 16.— aivaggeljon] sic cod. A, ut speramus, qui h. l. exesus est; cod. B + aivaggejon.] anstai sei gibana ïst unsis ïn xristau ïesu faur mela aiveina. ïp gasvikunþida nu þairh gabairhtein nasjandis unsaris ïesuis xristaus gatairandins raihtis dauþau ïþ galiuhtjandins libain jah unriurein

0849 in quo positus sum ego praedicans et apostolus et doctor gentilium;

0849 propter quam causam etiam hoc patior; sed nec pudet 0851 me, nam scio, cui credidi, et confido, quod potens est hoc traditum meum servare in illum diem.

0850 þammei

pro þatei (ὅτι), vid. ad Phil. II, 24. ubi adde: Marc. XVI, 4 gaumidedun þammei afvalviþs ïst sa stains. Luc. XVII, 15 gaumjands þammei hrains varþ. Dicitur etiam Luc. X, 20 þamma ni faginoþ ei þai ahmans ïzvis ufhausjand. ïþ faginod ïn þammei cet. (ἐν τούτῳ μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ πνεύματα ὑμῖν ὑποτάσσεται, χαίρετε δὲ ὅτι κτλ.)— ïn jainana dag] cod. B et Cast. + ïn jainamma dag; in cod. B enim daga scriptum esse videtur, a autem in terminatione librarius cum propter sensum delevisset, praecedens pronomen emendare neglexit.] þairh aivaggeljon. ïn þoei gasatiþs ïm ïk merjands jah apaustaulus jah laisareis þiudo. ïn þizozei fairinos jah þata vinna. akei nih skama mik unte vait wamma galaubida jah gatraua þammei mahteigs 0851

0851 Delineationem habens sanorum verborum, quae apud me audivisti in fide et amore in Christo Iesu,

0851 habands

habens, gr. ἔχε, Goth. c. cod. German. ap. Mill.— friaþvai] cod. A frijaþvai; inter friaþvai et ïn in cod. A vacuus locus est, in quo articulus þizai (τῇ) scriptum fuisse videtur, quem cod. B omnino omittit.] ïst þata anafilh mein fastan ïn jainana dag. frisaht habands hailaize vaurde þoei at mis hausides

0851 hoc bonum traditum serva per spiritum sanctum, qui habitat in nobis.

0851 bauïþ

vid. ad Rom. VII, 18.] ïn galaubeinai jah friaþvai ïn xristau ïesu. þata godo anafilh fastai þairh ahman veihana saei bauïþ

0851 Scis, quod averterunt se a me omnes qui sunt in Asia; horum est Fygelus et Ermogenes.

0851 vaist

cod. B et Cast. + vaits, cod. A exstinctus; sic librarii litteras saepe temere transponunt, cf. Marc. XIV, 13. Caeterum Goth. º τοῦτο, nisi forte librarius þata propter sequens þatei negligenter omisit; idem factum est I, I, 9.— þizei] horum, sic in cod. B, codex autem A oblitteratus esse pergit; caeterum graecum ὧν per þizeei reddendum erat, nec dubitamus quin interpres sic scripserit, librarius autem duplex e negligentia semel tantum posuerit, vid. II, 17.— fygailus] gr. φύγελλος.— airmogaineis] sic Gothus pro Ἑρμογένης suppresso spiritu aspero pronuntiavit, sic infra II, 17 ymainaius, cum I, I, 20 recte hymainaius scripsisset. Notandum etiam est in eodem nomine proprio graecum o parvum per gothicum o longum exprimi, cf. ad Phil. IV, 2.] ïn uns. vaist þatei afvandidedun sik af mis allai þaiei sind ïn asiai. þizei ïst fygailus jah airmogaineis.

0851 Det misericordiam dominus Onesifori domui, nam saepe me consolatus - est et vinculorum meorum non puduit eum.

0851 garda

sic cod. B; Cast. + gardin.] gibai armaion frauja auneiseifauraus garda unte ufta mik anaþrafstida jah naudibandjo

0851 sed veniens in Romam sollicite quaesivit me et invenit;

0851 usdaudo

sollicite, gr. σπουδαιότερον.]

0851 det dominus ei invenire misericordiam apud dominum in illo die et quam multum magis in Efeso subministravit mihi, bene tu scis.

0851 frauja ïmma

dominus ei, ¶ gr. omn.— mais] magis, hoc adverbium hoc loco positum sensum plane perturbat, cum autem paulo infra vaila positivus pro βέλτιον comparativo legatur, illud mais, a librario falso loco scriptum ante aut post vaila collocandum esse existimamus. Caeterum h. l. cod. A adeo exstinctus est, ut ubi haec pagina finiatur, Castillionaeo plane dubium sit; pergit autem demum II, 21.] meinaizo ni skamaida sik. ak qimands ïn rumai usdaudo sokida mik jah bigat. gibai frauja ïmma bigitan armahairtein at fraujin ïn jainamma daga jah wan filu mais ïn aifaison andbahtida mis vaila

0851 Tu igitur, fili mi dilecte, confirma te in gratia hac in Christo Iesu,

0851 vailso

dilecte, º gr. omn.]

0851 et quae audivisti a me per multa testimonia verba Dei, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei sint etiam alios docere.

0851 veitvodja vaurda guþs

testimonia verba Dei gr. omn. μαρτύρων. Gothum potius μαρτυρίων legisse 0852 videri, jam Cast. recte annotavit; vaurda guþs, quae omnino abundant, sine dubio librarius e margine, ubi a glossatore posita erant, huc inseruit, de qua re diximus ad Cor. I, XV, 6 et Prolegg. Caeterum Cast. + jct. veitvodjavaurda, Massm. l.l. p. 211 et 212 modo junctim, modo divisim scribit, et ubi dividit veitvodja ei adjectivum esse videtur; si autem sic statuitur, quid guþs, additamento otiosissimo, fiet?— triggvaim mannam] cod. B + triggvaimannam, vid. ad Thess. II, III, 17.] þu kant. þu nu barn mein valiso ïnsvinþei þuk ïn anstai þizai ïn xristau ïesu jah þoei hausides at mis þairh managa veitvodja vaurda guþs þo anafilh triggvaim mannam þaiei vairþai sijaina jah anþarans

0851 Tu igitur labora uti bonus miles Christi Iesu.

0852 xristaus ïesuis

¶ gr.]

0851 Non unus militans domino implicat se negotiis hujus vitae, ut placeat, cui militat.

0852 fraujin

domino, graeci alii omittunt, alii τῳ θεῷ legunt; Goth. τῷ κυρίῳ in libro suo legit.— gavaurkjam þizos aldais] negotiis hujus vitae. ¶ gr. omn.— galeikai þammei drauhtinoþ] placeat cui militat, gr. omn. τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ.] laisjan. þu nu arbaidei sve gods gadrauhts xristaus ïesuis. ni ainshun drauhtinonds fraujin

0851 Et vero si certat quis, non coronatur, nisi legitime luctatur.

dugavindiþ sik gavaurkjam þizos aldais ei galeikai þammei drauhtinoþ. jah þan jabai haifsteiþ was

0851 Laborans terrae cultor debet primum fruges percipere.

0852 arbaidjands

cod. B + arbaidjans, vid. ad I, I, 3.— airþos vaurstvja] terrae cultor, gr. omn. γεωργός; quod si Cast. dicit, Gothis nomen agricolae non fuisse, quod rudes fuissent et pecudes secuti, eum Massm. l. l. p. 219 sq. optime confutat et patribus nostris rei agrariae cognitionem fortissime vindicat; modo ne agricolam bauman sive akraman vocibus barbaricis nominasset, paratum enim erat vaurstvja, quod Marc. XII, 1; Luc. XX, 9; Joan. XV, 1 γεωργόν significat.]

0851 Intellige, quod dico; dat enim tibi dominus intelligentiam ex omnibus.

0852 gibiþ

dat, gr. δῴη, Goth. c. codd. δώσει legit.— us allaim] ex omnibus, gr. omn. ἐν πᾶσιν.] ni veipada niba vitodeigo brikiþ. arbaidjands airþos vaurstvja skal frumist akrane andniman. fraþei

0851 Recordare Christum Iesum resuscitatum e mortuis e semine Davidis secundum evangelium meum,

0852 xristu ïesu

¶ gr. omn.] þatei qiþa. gibiþ auk þus frauja fraþi us allaim. gamuneis xristu ïesu urrisanana us dauþaim us

0851 in quo laboro usque-ad vincula uti maleficus; sed verbum Dei non-est vinctum.

fraiva davidis bi aivaggeljon meinai. ïn þizaiei arbaidja und bandjos sve ubiltojis. akei vaurd

0851 Propterque id omne patior de his electis, ut etiam hi salutem assequantur, quae est in Christo Iesu cum gloria aeterna.

guþs nist gabundan. ïnuh þis all gaþula bi þans gavalidans ei jah þai ganist gatilona sei

0851 Fidele hoc verbum, si commortui-sumus, etiam cumvivimus;

0852 jabai

Goth. º γάρ.] ïst ïn xristau ïesu miþ vulþau aiveinamma. triggv þata vaurd jabai miþgadauþnodedum jah

0851 si patimur, etiam cumregnamus; si non-agnoscimus, etiam is non-agnoscit nos;

0851 si non credimus, ille fidelis manet, renuntiare sibi ipsi non potest.

0852 afaikan Goth. c. codd. º γαρ.

miþlibam. jabai gaþulam jah miþþiudanom. jabai afaikam jah ïs afaikiþ uns. jabai ni galaubjam

0851 Horum recordare testificans in facie domini; verbis 0853 contendere ad non quidquam prodest nisi (ad) subversionem his audientibus.

0852 vaurdam—hausjondam

verbis—audientibus, Gothus sensum magis quam verba textus graeci secutus est, convertit enim quasi legisset: λογομαχεῖν 0853 (γὰρ) εἰς οὐδὲν χρήσιμον εἰ μὴ ἐπὶ κτλ. Caeterum hausjondam non mendose scriptum est pro hausjandam, uti Cast. opinatur, nam vid. ad Luc. V, 15.] jains triggvs visiþ afaikan sik silban ni mag. þizei gamaudei veitvodjands ïn andvairþja fraujins. 0853

0853 Stude te ipsum probatum exhibere Deo operatorem inconfusibilem, recte constituentem verbum veritatis.

0853 gakusanana

sic cod. B; Cast. + gakiusanana.] vaurdam veihan du ni vaihtai daug niba usvalteinai þaim hausjondam. usdaudei puk silban gakusanana

0853 Verum hos ineptos, profanos inanes-sermones devita, nam multum eunt ad impietatem,

0853 dvalona, usveihona

ineptos, profanos, gr. omn. solummodo βεβήλους.— lausavaurdja] Massmanno l. l. p. 126 dubium esse videtur, quia I, I, 6 lausavaurdei legatur, sed utrumque recte habet; lausavaurdja hoc loco est a lausavaurdi, quam formam etiam andavaurdi Luc. II, 47; Joan. XIX, 9 et gavaurdi Cor. I, XV, 33 habent; lausavaurdei autem formatum est uti aglaitivaurdei Col. III, 8; dvalavaurdei Eph. V, 4; filuvaurdei Matth. VI, 8.— unte— afgudein] nam—impietatem, Cast. qui, ut fere solet, hoc loco inique, ne dicamus maligne de linguae gothicae virtutibus loquitur, sensum horum verborum plane non perspexit, vid. autem quae annotavimus ad I, III, 8. Nam praepositio ἐπί a Gotho non omissa, sed per du reddita et ad afgudein posita est, neque si vere abesset, Cast. dicere debebat, per unte posse reddi, id quod Massm. l. l. p. 134 jam animadvertit; neque und filu h. l. dici potest, nam hoc, nisi cum mais junctum, ante comparativum non invenitur, vid. Luc. XVIII, 39; Cor. II, III, 9; Phil. I, 23.] usgiban guþa vaurstvjan unaiviskana raihtaba raidjandan vaurd sunjos. ïþ þo dvalona usveihona

0853 et verbum eorum uti pus fervet; quorum fuerunt Ymenaeus et Filetus,

0853 gund vuliþ

Cast. + gun svuliþ, cod. B gun.. vuliþ, littera inter n et v omnino deleta; cum igitur gunt, kund apud Germanos veteres et gund apud Anglosaxones pus, saniem significet (Graff IV, 219) , deinde svulan gothicum non sit, vulan autem jam Rom. XII, 11 inveniatur, non dubitamus lectionem nostram pro certa habere, neque multum adfuit, quin Massmann., qui l. l. p. 201 guns vuliþ conjecit, et Grimm, qui Gram. I, 564 (3 edit.) gunds vuliþ optavit, rectam lectionem invenirent.— vesun] fuerunt, gr. omn. ἐστί; pariter cum duobus subjectis singularibus verbum plurale ponitur Luc. II, 43 vissedun ïosef jah aiþei, gr. ἔγνω Ἰωσὴφ καὶ ἡ μήτηρ.— ymainaius] vid. ad I, 15; Cast. edidit ymainaïus, dicit autem in codice super i non duo tantum, sed tria puncta posita esse videri. Sed neque scriptores horum codicum in mediis verbis puncta scribere 0854 neque Gothi sonum ai in his nominum terminationibus pronuntiando distrahere solent. Fortasse illa puncta maculae membrana fortuito factae sunt, cf. Massm. Skeir. p. 17.] lausavaurdja bivandei unte filu gaggand du afgudein. jah vaurd ïze sve gund vuliþ. þizeei vesun ymainaius

0853 qui circa veritatem secreti versati-sunt, dicentes, resurrectionem jam factam et fidem quorumdam subverterunt.

0854 sunja

cod. B et Cast. + sunjai, quod satis inepte dictum esset, non enim κατὰ τὴν ἀλήθειαν sed περὶ τὴν ἀλήθειιαν aberraverunt. Orta autem codicis lectio e terminatione verbi sequentis usvissai, vid. Skeir. p. 33, 10 miþ baitreins þvairheins, pro baitrein. cf. Cor. II, III, 18 cod. B af fraujins ahmins pro ahmin; Skeir. 40, 20 du daupeinais garehsnais pro garehsnai, ubi librarius terminatione praecedente in errorem inductus est.— galaubein—usvaltidedun] fidem—subverterunt, ¶ gr. omn.] jah filetus. þaiei bi sunja usvissai usmetun qiþandans usstass ju vaurþana jah galaubein

0853 At firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: novit dominus hos qui sunt ejus, et: discedat ab impietate quisque, qui nominet nomen domini.

sumaize usvaltidedun. aþþan tulgus grunduvaddjus guþs standiþ habands sigljo þata. kunþa

0853 At in magna domo non sunt solum vasa aurea et argentea, sed etiam lignea et fictilia et quaedam ad honorem, quaedam autem ad contumeliam.

0854 sverain—unsverain

Massm. l. l. p. 132 recte dicit, hanc codicis lectionem falsam et aut sverainai—unsverainai, aut sverein—unsverein legendum esse; nam de accusativo post du praepositionem posito, ad exemplum Col. IV, 10, 13. h. l. cogitari non debet.] frauja þans þaiei sind ïs jah afstandai af unselein wazuh saei namnjai namo fraujins. aþþan ïn mikilamma garda ni sind þatainei kasa gulþeina jah silubreina ak jah triveina jah digana

0853 At si quis mundat se his, fit vas ad honorem sanctificatum; utile domino ad omne operum bonorum paratum.

0854 gaveihaiþ

Goth. º καί.— du] pergit cod. A.] jah suma du sverain sumuþ-þan du unsverain. aþþan jabai was gahrainjai sik þizei vairþiþ

0853 At juveniles cupiditates fuge, verum sequere justitiam, fidem, amorem, pacem cum his prece invocantibus dominum ex puro corde;

0854 friaþva

cod. A frijaþva.—bidai anahaitandam] prece invocantibus, gr. solummodo ἐπικαλουμένων, sic Rom. X, 13; cf. Thess. I, IV, 1.— fraujan] ita recte in cod. A; in cod. B dubito an legam frauja, quod mendum librarii. Cast. ] kas du sveriþai gaveihaiþ bruk fraujin du allamma vaurstve godaize gamanviþ. aþþan juggans lustuns þliuh ïþ laistei garaihtein galaubein friaþva gavairþi miþ þaim bidai anahaitandam

0853 verum has ineptas et stultas quaestiones devita, sciens, quod proferunt concertationes.

fraujan us hrainjamma hairtin. ïþ þos dvalons jah untalons soknins bivandei vitands þatei

0853 Verum servus domini non debet concertare, sed mansuetus esse adversus omnes, docibilis, patiens,

gabairand sakjons. ïþ skalks fraujins ni skal sakan ak qairrus visan viþra allans laiseigs usþulands

0853 in mansuetudine docens hos adversantes, num forte det iis Deus poenitentiam ad cognitionem veritatis,

0854 andstandandans

resistentes, gr. ἀντιδιατιθεμένους, Goth. c. codd. ἀντικειμένους legit, vid. I, I, 10; Gal. V, 17; Thess. II, II, 4.— niu wan] Castillionaeo videtur Luc. IV, 11 wan ni (imo ei wan ni) eadem significatione dici, qua h. l. niu wan; nobis non idem videtur, sed Gothus sensum, utroque loco diversum, optime perspexit, id quod ejus translatio utriusque loci diversa comprobat.] ïn qairrein talzjands þans andstandandans niu wan gibai ïm guþ ïdreiga du ufkunþja sunjos.

0853 et resipiscant ex diaboli tendicula, a quo capti 0855 ducuntur post ejus voluntatem.

0854 usskavjaindau

sic cod. B; cod. A usskarjaindau. Lectionem codicis B cum Castillionaeo praeferimus, propterea quod Gothus etiam Cor. l, XV, 34 ἐκνήφειν per usskavjan sik et Thess. I, V, 8 νήφωμεν per usskavai sijaima convertit; lectionem codicis A, quae Massmanno l. l. p. 138, 203 valde arridet et quam (allato veterosaxon. scerian) ordinare, ornare explicat, ferremus, si h. l. mentio ordinationis vel ornatus cujusdam (ex diaboli tendiculis) sensui apta 0855 esset. Passivi autem pro activo cum sik positi simile exemplum invenies Cor. I, XV, 33 ni afairzjaindau (irret euch nicht! Gall. fasse que vous ne vous trompiez pas!).— fram þammei gafahanai tiuhanda] a quo capti ducuntur, gr. omn. ἐζωγρημένοι ὐπ᾽ αὐτοῦ, Goth. c. Vulg.; caeterum cod. A pro tiuhanda praebet habanda (tenentur).— afar] post, gr. omn. εἰς.] jah usskavjaindau us unhulþins vruggon fram þammei gafahanai tiuhanda afar ïs viljin. 0855

0855 At hoc cognoscas, quod in ultimis diebus accedunt anni difficiles,

0855 jera

anni, gr. omn. καιροί.]

0855 et fiunt homines se amantes, pecuniae-cupidi, jactatores, superbi, maledici, parentibus non-obedientes, ingrati, impii,

0855 jah

et, gr. γάρ.— friondans] cod. A frijondans et in marg. seinaigairnai, perperam pro seinagairnai, sic idem cod. Tit. I, 10 lausaivaurdai pro lausavaurdai; hoc mendum e terminatione sequentium ortum est; aut cum librarius ejusdem codicis Tim. I, I, 4 anda lausaize pro andi lausaize male scripserit, fere adducimur ut suspicemur, hunc hominem verba nonnunquam scripsisse, uti os vulgi ea indistincte pronuntiaret. Caeterum etiam div. seina gairnai scribendum est, nam cum pronominibus verba componi non solent.— hauhhairtai] cod. B + hauhairtai.—unairknai] cod. A unairknans.] aþþan þata kunneis ei ïn sþedistaim dagam atgaggand jera sleidja. jah vairþand mannans sik friondans faihugairnai bihaitjans hauhhairtai vajamerjandans fadreinam ungawairbai launavargos

0855 non-libantes, non-diligentes, calumniantes, non-continentes se, inmansueti, bonoruminimici,

0855 unhunslagai, unmildjai

non-libantes, non-diligentes, ¶ gr.— unmanariggvai] cod. A + unmanarigvai.—] unairknai unhunslagai unmildjai fairinondans ungahabandans sik unmanariggvai unseljai

0855 prodentes, protervi, inflati, amantes voluntatem suam magis quam Deum,

0855 frijondans viljan seinana

amantes voluntatem suam, gr. omn. φιλήδονοι, quod est voluptatem amantes; Castillionaeo probabile videtur, Gothum latinas versiones sequentem in iis pro voluptatem legisse voluntatem; cf. ad Eph. II, 3.— þau] Cast. + þan.]

0855 habentes speciem pietatis, verum virtutem ejus negantes; etiam hos devita.

0855 jah þans

cod. A jaþ-þans.] fralevjandans untilamalskai ufbaulidai frijondans viljan seinana mais þau guþ habandans hivi

0855 Nam ex his sunt, qui irrepunt in domos et captivas agunt mulierculas oneratas peccatis, quae aguntur ad cupiditates varias,

0855 þaiei

sic recte cod. A; cod. B et Cast. + þoei, quae.— du lustum] ad cupiditates, gr. omn. ἐπιθυμίαις, casu instrumentali; caeterum pro lustum cod. A + luslustum, cf. ad loan. IX, 41.] gagudeins ïþ math ïzos ïnvidandans. jah þans afvandei. unte us þaim sind þaiei sliuþand ïn gardins jah frahunþana tiuhand qineina afhlaþana fravaurhtim þoei tiuhanda du lustum missaleikaim.

0855 semper docentes se, non tempore ullo in cognitionem veritatis venire potentes.

0855 ni

non, cod. A c. gr. omn. jan-ni, καὶ μὴ.]

0855 At hoc modo quo Iannis et Mambres restiterunt Mosi, sic etiam hi resistunt veritati, homines deperditi mente, reprobati de fide.

0855 þamma—ei

vid. ad Luc. I, 20 et ad Col. I, 9. cf. Rom. IX, 20 et ad Luc. X, 5.— jannis] cod. A nnes.—mambres] gr. Ἰαμβρῆς.] sinteino laisjandona sik ni aiv wanhun ïn ufkunþja sunjos qiman mahteiga. aþþan þamma haidau ei jannis jah mambres andstoþun moseza sva jah þai andstandand sunjai mannans fravaurþanai

0855 Sed non proficiunt ad multitudinem, nam insipientia eorum manifesta fit omnibus sicuti etiam illorum fuit.

0856 svikunþ

cod. A marg. gatarhiþ, famosa.— jah] etiam. º cod. B, in cod. A supra lineam scriptum est.] ahin uskusanai bi galaubein. akei ni þeihand du filusnai unte unviti ïze svikunþ vairþiþ

0855 Verum tu sectator es doctrinae meae, vitae rationi, proposito, mori, fidei, longanimitati, amori, patientiae,

0856 galaista ïs

Cast. et Massm. l. l, p. 138 galaistais, quod ab utroque librario male pro galaistjais scriptum esse illi opinantur; sed quid quaesumus conjunctivus hoc loco et hac verborum structura significat, cum textus graecus perfectum habeat? Lectioni nostrae fides datur e Gal. VI, 16 sva managai sve þizai garaideinai galaistans sind, ὅσοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχήσουσι; Marc. I, 36 jah galaistans vaurþun ïmma, καὶ κατεδίωξαν αὐτόν. Caeterum cod. A marg. + galaisides pro galaistides (secutus es).— laiseinai meinai] doctrinae meae, ¶ gr. omn.— sidau] mori, º gr. omn.— friaþvai] cod. A frijaþvai.] allaim svasve jah jainaize vas. ïþ þu galaista ïs laiseinai meinai usmeta muna sidau galaubeinai

0855 persecutionibus, passionibus, qualia mihi facta-sunt in Antiocia, in Iconio, in Lystris, quales persecutiones passus-sum et ex omnibus me liberavit dominus.

0856 lystros

cum haec forma dativi non gothica sit, interpres graeca forma usus esse videtur, quod eum saepius fecisse inter omnes constat, sic ïairusaulymon, gazaufylakio, þoman al.; o autem posuit pro graeco οι, quia haec vocalis linguam gothicam plane deficit; Βέροια igitur in Calend. Goth. per bairauja redditur.— vrakos] cod. A vrakjos, cf. ad Gal. VI, 12.— usþulida] sic uterque cod. + pro usþulaida.] usbeisnai friaþvai þulainai. vrakjom vunnim wileika mis vaurþun ïn antiaukiai ïn eikaunion ïn

0855 Et autem omnes, qui volunt pie vivere in Christo Iesu, persecutiones patiuntur.

lystros wileikos vrakos usþulida jah us allaim mik galausida frauja. jah þan allai þaiei vileina

0855 Verum mali homines et simulatores proficiunt ad pejus, errantes et errarefacientes,

0856 du vairsizin

cod. A marg. du ubelamma (sic pro ubilamma, vid. ad Luc. VIII, 17), ad malum.— airzjai jah airzjandans] errantes et errare facientes, ¶ gr. omn.; Goth. cum Vulg.] gagudaba liban ïn xristau ïesu vrakos vinnand. ïþ ubilai mannans jah liutai þeihand du vairsizin

0855 verum tu porro maneas, in quibus docuisti te et (quae) credita sunt tibi, sciens a quo accepisti,

0856 framvairpis

porro (non constans, uti Cast. interpretatur], º gr. omn.— jah] sic cod. B; in cod. A utrum jan an jau scriptum sit, Cast. discernere non potuit.] airzjai jah airzjandans. ïþ þu framvairþis visais ïn þaimei galaisides þuk jah gatrauaida sind þus

0855 et quod a pueritia sacros libros nosti hos valentes te instruere ad salutem per fidem hanc in Christo Iesu.

0856 usfratvjan

sic codd. pro usfraþjan aut usfraþvjan, uti Castillionaeo videtur.] vitands at wamma ganamt. jah þatei us barniskja veihos bokos kunþes þos mahteigons þuk

0855 Omne librorum divinae spirationis et utiles ad doctrinam, ad vituperationem, ad instructionem, 0857 ad institutionem in justitia,

0856 garaihteinai—garaihtein

Cast. vult notari, garaihteins hoc versu et graeco ἐπανόρθωσις et δικαιοσύνη respondere; sed errat ille quidem, nam garaih 0857 teinai sensu transitivo a garaihteins, garaihtein autem sensu intransitivo a garaihtei est.] usfratvjan du ganistai þairh galaubein þo ïn xristau ïesu. all boko gudiskaizos ahmateinais jah 0857

0857 ut perfectus sit homo Dei ad omne operum bonorum paratus.

0857 manna guþs

homo Dei, ¶ gr. omn.; Goth. cum Vulg.] þaurftos du laiseinai du gasahtai du garaihteinai du talzeinai ïn garaihtein. ei ustauhans

0857 Testificor in facie Dei et domini Christi Iesu, qui debet judicare vivos et mortuos in adventu ejus, regno ejus;

0857 fraujins

domini. º gr.— xristau ïesuis] ¶ gr.— bi] in gr. καί.— qum] Massmanno l. l. p. 204 dativus, elisione ortus, esse videtur, cujus mirae conjecturae nulla est necessitas, nam bi etiam aliis locis sic cum accusativo ponitur.— ïs] pr., Goth. º καί.] sijai manna guþs du allamma vaurstve godaize gamanviþs. veitvodja ïn andvairþja guþs jah

0857 praedica verbum, insta opportune, importune, vitupera, adhortare, increpa in omni patientia et doctrina.

0857 stand

cod. A ïnstand.—uhteigo] sic rectius cod. A, cod. B. ohteigo, cf. ad Luc. IV, 13.— gaþlaih gawotei] adhortare, increpa, ¶ gr.] fraujins xristaus ïesuis saei skal stojan qivans jah dauþans bi qum ïs þiudinassu ïs. merei vaurd

0857 Fit tempus cum sanam doctrinam non patiuntur, sed ad suas cupiditates acervant sibi doctores titillantes auditum;

0857 vairþiþ

Goth. º γάρ.— dragand sis] acervant sibi, ¶ gr.; caeterum cod. A gadragand, coacervant.— suþjondans] cod. A suþjandans, cf. ad II, 14. Caeterum Goth. h. l. sensum magis quam verba sequitur; suþjondans enim est accusativus ad laisarjans referendus et interpretandum est: quaerunt magistros, qui aures suas delectent.] stand uhteigo unuhteigo gasak gaþlaih gawotei ïn allai usbeisnai jah laiseinai. vairþiþ mel þan

0857 at a veritate auditum avertunt, verum ad fabulas convertunt se.

0857 init. Goth. º καί.

haila laisein ni usþuland ak du seinaim lustum dragand sis laisarjans suþjondans hausein. aþþau

0857 Verum tu sobrius sis in omnibus, labora, opus operare evangelistae, ministerium tuum exple.

af sunjai hausein afvandjand ïþ du sþillam gavandjand sik. ïþ þu andaþahts sijais ïn allaim

0857 At ego nunc sacrificor et tempus mei discessus adest.

0858 disvissais

discessus, cod. A marg. gamalteinais, dissolutionis.] arbaidei vaurstv vaurkei aivaggelistins andbahti þein usfullei. aþþan ïk ju hunsljada jah mel

0857 Pugnam hanc bonam pugnavi, cursum finivi, fidem servavi;

0857 inde autem imposita est mihi corona justitiae, quam dat mihi dominus in illo die, hic justus judex; at non solum mihi, sed etiam omnibus qui amant adventum ejus.

0858 þaþro þan

inde autem, cod. A þaþroh, inde.— vaiþs garaihteins] corona justitiae, ¶ gr. omn.— raihta] cod. A garaihta, quod multo frequentius est, cf. tamen ad Rom. IX, 33.] meinaizos disvissais atïst. haifst þo godon haifstida run ustauh galaubein gafastaida. þaþro þan galagiþs ïst mis vaiþs garaihteins þanei usgibiþ mis frauja ïn jainamma daga sa raihta staua.

0857 Festina venire ad me celeriter;

0857 nam Demas me deseruit amans hanc nunc vitam et profectus-est ad Thessalonicem, Crispus ad Galatiam, Titus ad Dalmatiam;

0858 jah

cod. A jag—.—krispus] sic cod. B cum Syr.; cod. A kreskus, cum gr.— teitus du dalmatiai] Titus ad Dalmatiam, º cod. B.] aþþan ni þatainei mis ak jah allaim þaiei frijond qum ïss. sniumei qiman at mis sprauto. unte demas mis bilaiþ frijonds þo nu ald jah galaiþ du þaissalauneikai krisþus du galatiai teitus

0857 Lucas est cum me unus; Marcum excipiens duc cum te ipso, nam est mihi utilis ad ministerium.

0858 miþ mis ains

cum me unus, ¶ gr.— andbahtja] desinit cod. B.]

0857 At Tycecum misi in Efesum.

du dalmatiai. lukas ïst miþ mis ains marku andnimands brigg miþ þus silbin unte ïst mis bruks

0857 Penulam, quam reliqui in Troade apud Carpum, veniens affer et libros, maxime membranas.

0858 hakul

sic in cod. A, quod Massm. l. l. p. 127 sq. conjectura invenit; Cast. + hakga.] du andbahtja. aþþan tykeiku ïnsandida ïn aifaison. hakul þanei bilaïþ ïn trauadai at karpau

0857 Alexander ferrarius-faber multis me malis affecit; remunerat ei dominus secundum opera ejus;

0858 alaiksandrus

cod. A + alaiaiksandrus, de qua falsa syllabarum repetitione vid. ad loan. IX, 41.— usgildiþ] retribuit (ἀποδώσει), gr. ἀποδώη.] qimands atbair jah bokos þishun maimbranans. alaiksandrus aizasmiþa managa mis unþiuþa

0857 quem etiam tu cave, multum enim restitit nostris verbis.

ustaiknida. usgildiþ ïmma frauja bi vaurstvam ïs. þammei jah þu vitai filu auk andstoþ

0857 In prima mea defensione non homo mihi adfuit, sed omnes me deseruerunt; ne impute((tur))——

0858 miþvas

cod. A + miþvasa.—ni] Goth. αὐτοῖς aut omisit, aut post λογισθείη in codice suo invenit, quanquam in nullo eorum librorum, quos habemus, sic legitur.] unsaraim vaurdam. ïn frumiston meinai sunjonai ni manna mis mipvas ak allai mis biliþun. ni rahnjai . . . ——