Αἰδεσιμώτατον Πὰππαν. Excusandus utcumque Erasmus est, quod obtruderit in hunc Hieronymi locum, Graecum atque Latinum contextum falsum: nam ipsi erroris occasionem praebuerunt Mss. codices nonnulli hoc modo legentes: αιδέσιμον ὤτων παντων, quod interpretantur Latine, honestum auribus omnium. Erasmus itaque ad normam Graeci sermonis restituere voluit eadem verba, eumdemque sensum; ideo sine scholiis haec nobis edidit, αἰδέσιμον ὠσὶν ἁπαύτον, id est, reverendum auribus omnium, noluisse transferre Idem legimus apud Marianum Victorium: doctus autem Gravius in Annotationibus lectionem hanc sequentem indicat ex vetusto Exemplari 3 αἰδέσιμον ὣτων ἀπάντων. Sed ne longum faciam, falsae sunt ac depravatae hujusmodi lectiones; vera et genuina, quam e quinque vel sex Exemplaribus antiquis manuscriptis restituimus. Eamdemque indicare videntur verba praecedentia, pro honorabili dixisse, charissimum: et maligna interpretatione, quod nefas dictu sit, αἰδεσιμώτατον πάππαν noluisse transferre. Accusabant ergo Hieronymum, quod verba honoris gratia dicta Joanni Jerosolymitano, id est, honorabilem, et reverendissimum Patrem, noluisset transferre.

306

Faciunt ne intelligenda. Ex Prologo Terentii in Andriam sumpta haec sunt; significantque Gallico sermone, Ils font fort les entendus, mais ils n'y entendent rien. Aliqui nae scribunt cum diphtongo; sed in Mss. codicibus ne scriptum reperio.

308

1242 Λογοδαίδαλοι. Latine scribitur in Mss. codicibus logodedali. Exscriptor Codicis sancti Theodorici ignarus hujus sermonis, aliam finxit vocem, quam intelligebat: Respondeant ergo didascali et fastidio i, etc. Sunt autem legodaedali quasi vocum artifices opifices. Vide Ciceronem in Oratore et Platonem in Phaedro.

312

Eli Eli. Quia Matth. cap. 27. vers. 46. legimus. Eli, Eli, lamma sabacthani, ex Chaldaeo sebacthani, exscriptores nonnulli pro lama azabtham Hebraeo et Hieronymiano, posuerunt in hac Epistola lama sabactani. Sed retinenda lectio meliorum et plurium Mss. Codicum, ubi legimus azabctani, sicut in Psalmo 21. non sabactbani quod Chaldaeum est.

315

Tamen jure. Marianus putabat legendum, vires obtinuit. sed frustra: nam Mss. retinent jure obtinuit. E contrario de Aquilae versione dicitur, jure projicitur a nobis.

316

Quis enim. Hunc locum depravatissime editum apud Erasmum et Marianum, primus restituit eruditus Gravius, non imperita praesumptione secundum sciolorum recentiorum morem, sed subsidio veterum Codicum manuscriptorum quibus religiose ac prudenter utebatur. Hujus scriptoris fidem atque diligentiam imitatus, nonnulla supplere curabo in eadem restitutione praetermissa ab ipso vel mutata. Totus itaque locus ex novem Mss. Codicibus a nobis sic integre restituitur: Quis enim pro frumento et vino et oleo, possit vel legere, vel intelligere. χεῦμα ὁπωρισμὸν, σιλπνότητα, quos nos possumus dicere fusionem, pomationemque, et splendentiam. Aut quia Hebraei non solum habent ἅρθρα; sed et πρόαρθρα, ille κακοζήλως et syllabas interpretatur et litteras; dicitque σὺν τὸν οῦρανὸν καὶ σύν τὴν γῆν: Quod Graeca et Latina lingua omnino non recipit? Hujus rei exemplum ex nostro sermone capere possumus, etc. Quisquis ista contulerit cum veteribus Editionibus, liquido pervidebit nec verba, nec Hieronymi sensum in eis fuisse positum. Ait igitur sanctus Doctor, num quia Hebraei in sua lingua habent non solum articulos, sed litterarum etiam annexiones, Aquila proselytus et contentiosus interpres debuit illa arthra et proarthra reddere, ac pro verbis Hebraeis eth hasschamaeim veeth haarets, Graece dicere, σὺν τὸν οὐρανὸν καί σὺν τὴν γῆν. Hic vides eth vocatum fuisse syllabam et articulum; be vero litteram et proarthron, sive connexionem et commissuram. Quae sane vera ac docte notata concedunt omnes Hebraicae linguae periti.

Ibid.

Dixit οἰήματι. Nescio cur Erasmus et Marianus hic quoque depravare voluerint contextum Hieronymi, legentes οἰδήματι, non οἰήματι: cum sic legamus in cunctis Mss. Exemplaribus; et οἰήμα plerumque dicatur de opinione arroganti et stulta, quam aliquis de se concepit.

317

Ad ceroma. Ceroma unguentum est quo athletae ungebantur ad palsestram, cui certamini bos est ineptissimus.

Ibid.

Melanii magistrorum ejus. Sic legit codex Cluniacensis, alii Melaniae, ut jam observatum est supra in I. Epistola.

Ibid.

In quibus loquendi, etc. Hanc sententiam Erasmus male editam pejori illustravit scholio. Omnes Mss. verum Hieronymi sensum ac verba retinent. Caeterum multa praetermittimus sine scholiis et adnotationibus, ne videamur eruditi lectoris memoriae atque diligentiae diffidere.

318