Caput XII. I. Eremo decedit et Antiochiam remigrat. II. Scribit Dialogum Luciferiani et Orthodoxi. III. Presbyter a Paulino ordinatur. IV. Tempus ejus ordinationis asseritur.

I. Meletianis nullum molestiis finem facientibus, par credere est, Hieronymum statim atque per anni tempestatem licuit, vere scilicet, ut promiserat, accedente, ex eremo excessisse, in qua contra ingenii sui, atque loci naturam quieto sibi esse non licuerat. Annus trahebatur Christi 379, ut ex his quae superiori capite edisseruimus, compertum est: Qui cum aetatis illius trigesimo fere tertio, ab inita Calcidis solitudine quarto, aut quinto ad summum, concurrebat. Erat vero illi adeo infixus alte animo solitudinis ejus amor, totque cum licuit, in ea spiritus dulcedines expertus fuerat, ut quod abire coactus esset, pene moerore conficeretur, et saepius eum discessisse inde poenituerit. Ego quidem, inquit ad Pammachium scribens, Romae non eram, et tunc me tenebat Eremus, atque utinam pertenuisset. Egressus autem, seu verius 0040 persecutionibus haereticorum inde ejectus, Antiochiam repetiit, et apud Evagrium facile divertit, qui ei, ut ante consueverat, omnibus rebus large commodabat. Ibi cum Paulino episcopo, Occidentalium exemplum sequutus, maxime autem edoctus Damasi responso, credi potest, si quid unquam proxime ad verum, communicasse: non ita tamen, ut se partium contentionibus immisceret, sed potius oblata quietis facultate, et beneficentissimi amici liberalitate ad studiorum, quibus intentus continuo erat, commodum uteretur.

II. Fuerat, ut diximus suo loco, Paulinus episcopus a Lucifero Caralitano, in Antiochena Ecclesia adviventi Meletio subrogatus, bono quidem consilio, sed quod minime e sententia successit. Hieronymus autem, tametsi Paulino Luciferi alumno adhaereret, eorum tamen, qui ab illo denominabantur, sectam Luciferianorum aversatus vehementer, et scriptis etiam insectatus est. Contigit enimvero hoc ipso anno, quo Antiochiae substitit, ut Luciferianus nomine Elladius disputationem in urbe ( plateam enim et porticum nominat) cum Orthodoxo haberet, quam S. Pater excepit scriptis, et ad Catholicae doctrinae laudem juris etiam publici fecit. Biduo transacta res illa est: et primo quidem conviciis potius quam argumentis utrinque actum, ut dum audientiam et circulum lumina jam in plateis accensa solverent, et inconditam disputationem nox interrumperet, consputa pene invicem facie recesserint. Hoc tamen his qui adfuerunt, statuentibus, ut in secretam porticum primo mane conveniretur, disputatio a notariis excepta, ita demum feliciter Orthodoxo cessit, ut Luciferianus ad meliora proficiens, desereret quod male tenebat. Hanc Hieronymus posterioris diei concertationem, seu verius Catholicarum partium victoriam, praemissa, quae historiam explicat, Praefatiuncula, ita per Dialogum repraesentat, ut eam ex Actis omnino descripsisse, vix paucis de suo interdum additis, non praeter verosimilitudinem credi possit: quamquam aliis studiose opus illud contextum, atque expolitum in Catholicae veritatis gratiam videatur. Certe quae Ariminensis Concilii gesta satis diligenti serie recitantur, ex ipsiusmet Actis descripta sunt: quae auro contra gemmisque aestimanda fragmenta non alia hodie, neque alibi quam in hoc Libro superant.

Jam quod huc ista referimus, ac porro dicimus hoc ipso anno 379 contigisse, demonstrandum est. Et vero citius Hieronymi reditu e solitudine Antiochiam censeri nequeunt: siquidem et Euzoius jam fato functus nominatur (qui anno 376 sub Valente diem obiit), et Antiochiae habita illa disputatio est, a qua proxime haec se S. Pater, qui hocce anno, ut ostendimus, eo venerat scribere profitetur. Sed neque protrahi serius possunt itu ex ea urbe Constantinopolim, siquidem praecessit hic liber, S. ipso auctore in suorum Catalogo operum teste, Chronici elucubrationem, quam fuisse Constantinopoli editam anno insequenti, sive 380, inter chronologos fere constat. Adeo etiamsi perfracte quis velit, alibi quam Antiochiae habitam disputationem, et sive Constantinopoli, 0041 sive alia in urbe: omnino ante chronici scriptionem quae anno 380 deputatur, referre debeat, et vix demum paucis mensibus a rationibus hisce nostris abludat. Quod si quem adhuc moveat, Luciferum in Chronico multa cum laude memorari, neque verosimile videatur, ejus ibi celebrari constantiam ac fidem, cujus sententiam, imo errorem hic Dialogus impugnat, nisi si liber iste in quo male audit, illo in quo bene posterior sit: si quem, inquam, hoc moveat, sciat, in hoc ipso etiam Dialogo satis observanter cum Lucifero agi ut ibi, Cogor de beato Lucifero secus quidquam, quam et illius meritum, et mea humanitas poscit, existimare: et vicissim in Chronico, non ita laudari hominem, ut ejus inclementia et factum reprehensione vacet. Neque igitur ex hac parte quod quempiam moveat. Nos quod olim in admonitione ad hunc Librum censuimus, ad praecedentem proxime annum 378 esse referendum, nunc retractari malumus, et ad subsequentem, de quo est hactenus disputatum, differri.

III. Jam vero ejusmodi studia, ingeniumque ad res divinas tractandas natum, et cum primis morum eximia probitas, Hieronymum in magna hominum celebritate asseruere, adeoque probata sunt Episcopo suae partis Paulino, ut clero eum adscribere, et ad sacrum provehere Presbyterii ordinem, omnino voluerit. Quem ille tantum non invitus suscepit, ut exorari se tanti Praesulis judicio, atque adhortationibus sineret. Eam tamen conditionem adhibuit, ut nihil idcirco ab ineunda iterum, si vellet, solitudine impediretur, nullique Ecclesiae alligatus susceptum ordinem exercere numquam cogi posset. Refert ipse sub finem libri contra Joannem Jerosolymitanum, quid tunc a se misello, ut vocat, homine sanctae memoriae Episcopus Paulinus audiverit: Num rogavi te, ut ordinarer? Si sic Presbyterum tribuis, ut Monachum nobis non auferas, tu videris de judicio tuo. Sin autem sub nomine Presbyteri tollis mihi propter quod saeculum dereliqui: ego habeo quod semper habui; nullum dispendium in Ordinatione passus es. Atque in ea quidem sententia continuo perstitit, ut ex toto Vitae ejus instituto colligere est, maxime vero ex S. Epiphanii testimonio Epist. inter Hieronymianas LI ubi eum tradit adhuc anno 394 propter verecundiam, et humilitatem nolle debita nomini suo exercere sacrificia, et laborare in hac parte ministerii, quae Christianorum praecipua salus est. Erat iste illi, ut et Presbytero Vincentio (de quo erit postea dicendi locus) instinctus minime ille quidem improbandus, sed ex alio quam vulgo solet, proveniens pietatis erga Deum ac religionis impulsu. Ex eo autem licet in rem nostram conjicere, una illum χειροτονία fuisse Presbyteratu initiatum, prout illis Ecclesiae temporibus ob insignia personarum merita aliquando usuvenit, nec certe Diaconum ministrasse antea, prioresque ordines suscepisse.

IV. Nunc est de tempore, quo haec gesta res est, disquirendum. Contigisse autem hocce anno 379, aut sequenti, narrationis ordo quem tenemus, manifesto ostendit. Si enim Antiochiae ordinatus est. S. 0042 Pater, ut nihil dubitamus, atque ipse conceptis verbis testatur sub finem dudum laudati Libri contra Jo. Jerosolymitanum: Ob id enim et ego Antiochiam, et ille (Vincentius) Constantinopolim urbes celeberrimas deseruimus, non ut te in populis praedicantem laudaremus, sed ut in agris et solitudine adolescentiae peccata defleremus: omnino cum iterum eo venit e Calcidis eremo, non primo cum ibi ab Orientis peregrinatione substitit, ordinatus est. Quippe nondum fuisse sacris initiatum, cum in eam solitudinem Syriae secessit, nihil est dubium. Quin ipse etiam verbis illis Paulinum declarat: Si sic Presbyterum tribuis, ut Monachum nobis non auferas: quod scilicet jam fuisset inter solitarios nomen suum professus, ac porro vellet, etiamsi ad Sacerdotii gradum proveheretur, imposterum profiteri. Non igitur citius quam cum secundo venit Antiochiam ordinatus est. Sed neque serius potuit; cum enim neque alibi quam Antiochiae, neque ab alio quam ab ejusdem Ecclesiae Episcopo Paulino (nam sponte sua desipiunt, quibus hoc incertum videtur) fuerit ordinatus: ipse tamen se, cum Romae paulo post degeret, inter Presbyteros recenset. Sunt, inquit, alii (de mei ordinis hominibus loquor) qui ideo Presbyteratum et Diaconatum ambiunt, ut mulieres licentius videant (Epist. XXII. n. 28) . Consequitur hinc recta, quod proposuimus, non posse ordinationem illam in aliud commode tempus rejici, quam quo Antiochiae secundo diversatus est ab anno 379 ad insequentis fere medium.

Et luculentissimo tamen illi ipsiusmet Hieronymi testimonio, in libro contra Joannem Jerosolymitanum, ex quo disputatum est hactenus, repugnare me rationibus istis video. Ait enim ibi (ut adversario respondeat, qui affectare eum in Ecclesia Dei principatum calumniabatur) Si de me et Presbytero Vicentio, dicis, satis multo dormisti tempore, qui post annos 13 nunc excitatus haec loqueris. Ob id enim et ego Antiochiam et ille Constantinopolim urbes celeberrimas deseruimus . . . ut in agris et solitudine, adolescentiae peccata deflentes, Christi in nos misericordiam deflecteremus. Et licet quo proprie anno haec scriberet, non usque adeo compertum est: ipsi tamen nos indicari 399 bonis argumentis contendimus: et siquidem aliorum praestet rationes sequi (qua de re suo loco pluribus dicemus) biennio citius referantur. Ut ut se res habeat, si tredecim anni illi, quos notat S. Pater, a Presbyiteratus ordinatione supputandi sunt (quod certe loci contextus prima statim fronte indicat, et vulgo eruditi faciunt) consequitur, multo cum serius, sive anno 386 aut ut minimum ex aliorum sententia, 384 sacris fuisse initiatum: id quod nullo modo neque cum allatis superius argumentis, neque cum reliqua vitae ejus serie constare potest. Verum alia nobis inita est ratio, atque ea, nisi admodum fallimur, ad mentem S. Doctoris unice vera: esse scilicet annos illos a 376 subducendos, quando ipse Antiochiam tertio rediit, post Damasi mortem, una cum Vincentio, paulo antequam Bethleemitico specu se abderet. Nihil enimvero aliud verbis illis significare voluit, 0043 quam quod redux Antiochiam, cum in ea posset Ecclesia, ad quam praecedentis Ordinationis jure pertinebat, fortasse etiam Episcopi, atque amicorum adhortationibus alliciebatur, splendidius munere Presbyteratus defungi, maluerit agros ac solitudinem appetere. Neque sane poterat ad Ordinationis tempus respexisse: cum enim suum cum Vincentii facto conjungat sub una eademque tredecim annorum notatione, quo ipse tempore ordinatus est, nondum certe erat eamdem Vincentius dignitatem consequutus. Compertum hoc est ex ipsiusmet S. Patris Praefatione in Chronica ad eumdem Vincentium, quae cum anno insequenti, sive 380 data sit, dum simul ageret Constantinopoli, numquam eum tamen sive in fronte Epistolae, sive in contextu tanquam Presbyterum compellat: quem honorem, cum eo postea donatus est, aliis in libris, sicubi ejus mentionem facit, nunquam non addit. Erit fortasse etiam qui eum putet, nonnisi post medium anni 385, quo se iterum Constantinopoli reddidit (eo nimirum tempore, ad quod Hieronymum contendimus respexisse) fuisse ordinatum: tametsi libro III. contra Ruffinum num. 22 quo tempore Orientem repetiturus navim pariter cum Hieronymo in Romano portu conscedit, Sanctus Presbyter appelletur. Facile enim ita potuit per πρὸληψιν nuncupari, quod jamdudum Presbyter creatus esset, cum ista scriberentur, tametsi nondum fuisset, cum res ipsa contigit, quae narratur. Ut ut se res habeat, planum est, non debere annos illos tredecim ab epocha Ordinationis subduci, quo tempore nihil aliud Hieronymus quam Monachum in animo agebat, sed ab altera Presbyteratus abdicatione, cum Antiochiam tertio deseruit: qua in urbe se tunc etiam gloriatur fuisse, fruitum communione Pontificis Confessorisque Paulini, et deductum ab eo media hyeme, intrasse Jerosolymam. Nec sane aliam designat S. Pater oblatam sibi merendi in Ecclesiastico gradu occasionem. Nihil est enim tam verosimile, quam fuisse eum perquam enixe et majorem in modum, ut in Clerum cooptari se sineret, suique ordinis munia obiret, invitatum, ac fere compulsum. Hoc certe pacto recte habet, quod se dixerit ante annos tredecim maluisse agros et solitudinem appetere, quam Ecclesiae ministerio addictum, magna licet cum dignitate, in populi frequentia versari. E contrario qui Ordinationem ipsam respici annorum notatione illa existimant, nec habent quo secum invicem gesta concilient, et in diversa alia omnia abeunt. Denique et cum audent S. Patris textui manus inferre, ut pro tredecim, rescribi sexdecim velint, animadversione digni sunt, ut cautius ac reverentius Antiquorum, et Patrum praesertim attingere monumenta discant.