Tertullian, De Anima

Series Prima. Libri Polemici, Ab Auctore Montanista Scripti. De Corona Militis. De Fuga In Persecutione. Adversus Gnosticos Scorpiace. Adversus Praxea

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Corona .

Caput Primum.

Caput II.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Fuga In Persecutione.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Adversus Gnosticos Scorpiace

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber Adversus Praxeam.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber Adversus Hermogenem.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Adversus Marcionem Libri Quinque.

Prooemium.

Synopsis Historica.

Totius Operis Conspectus.

Scripturus Tertullianus adversus opus Marcionis ex contrarietatum oppositionibus Antitheses cognominatum, ad separationem Legis et Evangelii coactum,

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Adversus Valentinianos Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber Adversus Judaeos.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Anima.

Scripserat Tertullianus, ut ipse ait, contra Hermogenem librum de censu seu origine animae qui liber, hodie desideratus, quantum datur, mentionem hab

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Carne Christi.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Resurrectione Carnis.

Series secunda. Libri Morales Post Susceptum Ab Auctore Montanismum Scripti. De Velandis Virginibus. De Exhortatione Castitatis. De Monogamia. De Jeju

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Virginibus Velandis.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Exhortatione Castitatis Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Monogamia Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Jejuniis .

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Pudicitia.

I. Pudicitiae amore Tertullianus in haeresim lapsus, libro hoc errorem Montani prosecutus de non recipiendis poenitentibus, saltem moechis et fornicat

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Pallio Liber.

Appendices Ad Genuina Q. Septimii Florentis Tertulliani Opera.

Appendix prima.

Carmina Tertulliano Adscripta.

Adversus Marcionem Libri quinque.

Ad Lectorem.

Liber Primus. De Deo Unico.

Adjecit istud titulo, brevis instar argumenti, sicuti etiam primi libri adversus Marcionem, Pamelius, qui solus totum hocce carmen adnotavit, opuscula

Argumentum Libri Primi, Ex Ipso Tertulliano, Ad Libri Quinti Auspicium.

Liber Secundus. De Concordia Veteris Et Novae Legis.

Argumentum Libri II, Etiam Ipsius Auctoris.

Porro his verbis, satis obscuris, indicat auctor scriptum esse hunc librum de consonantia veteris et novae legis, quod adeo recens titulo adjecimus. P

Liber Tertius. De Concordia Patrum Veteris Et Novi Testamenti.

Argumentum, Etiam Ipsius Auctoris.

Ubi subintelligi debet Tradit, aut quid simile: tractat enim libro tertio (quod adeo etiam titulo adjecimus) de concordia patrum veteris et novi Testa

Liber Quartus, Incerti Auctoris, De Marcionis Antithesibus.

Quibus verbis, alias satis obscuris, indicat piacula, id est sacrificia veteris legis, fuisse typum verae hostiae, christi. Qua explicatione cum antit

Liber Quintus. De Variis Marcionis Haeresibus.

Tractat enim pene omnes Marcionis haereses, et ad argumenta ejus paucis respondet: quo fit ut titulo adjecerimus: De Variis Ejus Haeresibus.

Incerti Auctoris. De Judicio Domini.

Sequentia quoque Poemata sub Tertulliani nomine vulgo traduntur. Nos tantum virum tam iratas unquam habuisse Musas non credimus. Ea tamen qualiacumque

Incerti Auctoris Genesis.

Incerti Auctoris Sodoma.

Caput Primum.

Caput II.

Caput III.

Ad Senatorem Ex Christiana religione ad idolorum servitutem conversum.

Argumentum Libri Ad Senatorem, Ex Christiana Religione Ad Idolorum Servitutem Conversum Per Jacobum Pamelium.

Caput Primum.

Caput II.

Carmen De Jona Et Ninive, Cum Adnotationibus Francisci Jureti.

De Ligno Vitae.

Appendix secunda.

Candido Lectori Josephus Maria Suaresius Avenionensis Salutem.

Ex Libris Tertulliani De Execrandis Gentium Diis Fragmentum Erutum E Bibliotheca Vaticana, A Josepho Maria Suaresio Avenionensi.

Appendix tertia.

Graecorum Operum Fragmenta Et Notulae, Cum Adnotationibus Jacobi Pamelii.

Apologetici Adversus Gentes Pro Christianis Graeci, Fragmenta, ex Eusebio Caesariensi, cum translatione triplici.

Praefatiuncula In Fragmenta Graeca Apologetici

I. Ex Apologetici cap. 11, juxta Eusebium (Hist. Eccles. lib. III) et Nicephorum (l. III, c. 17) .

Rufini.

Christophorsoni.

Langii.

II. Ex Apologetici cap. V, juxta Eusebium (Hist. Eccles. lib. II) et Nicephorum (lib. II, cap. 8) .

Rufini.

Christophorsoni.

Langii.

III. Ex eodem Apologetici V cap. juxta Eusebium (Hist. Eccles. lib. II. cap. 24) et Nicephor. (lib. II, cap. 37) .

Rufini.

Christophorsoni.

Langii.

IV. Ex eodem V Apolog., juxta Euseb. (Hist. Eccl. lib. III, c. 20) et Niceph. (l. III, c. 10) .

Rufini.

Christophosoni.

Langii.

Libri De Spectaculis Graeci Citatio, Ex Lib. De Corona Militis (cap. 6) .

Lib. De Virginibus Velandis Graeci, Notulae, Ex Ejusdem Tituli Libro (cap. 1) .

De Baptismo Libri Mentio, Ex Ejusdem Tituli Libro (cap. 15) .

His verbis etiam materia praecipua commemoratur graeci de Baptismo. Quandoquidem vero nos hic tractaturos polliciti sumus, quae sit Tertulliani senten

Appendix quarta.

Operum Q. S. F. Tertulliani Quae Desiderantur, Fragmenta, Mentio Et Notulae.

I. Ad Amicum Philosophum De Nuptiarum Angustiis Libri, Notulae Ex B. Hieron.

Hactenus B. Hieronymus, cujus integras periodos adduximus in medium, tum ne quid mutilum esset, tum ut intelligat lector qui veterum de Virginitate, h

II. De Fato Libri Mentio Et Fragmentum Ex Ejusdem Lib. De Anima (cap. 20) et Fulgentio Placiade, de Vocibus Antiquis.

Hactenus auctor, cujus cum nullum exstet opus, ubi de quatuor illis tractet, mihi prorsus videtur alludere ad librum suo titulo de Fato, Redde huic fa

III. De Mundis Et Immundis Animalibus Quaestionum Citatio Ex B. Hieronymi Epist. 125, Ad Damasum.

An istud referatur ad peculiarem aliquem librum ejus tituli, quod magis tamen probatur, an vero ad tractatum ea de re per aliquot lineas Tertulliani,

IV. De Circumcisione Quaestionum Citatio, Eodem B. Hieron. Loco.

An peculiariter scripserit Tertullianus librum de Circumcisione, de Circumcisione Catal. Script. Eccles. adv. Jud., de vera Circumcisione,

V. De Vestibus Aaron Libri Mentio Ex B. Hier. Epist. 128, Ad Fabiolam, De Veste Sacerdotali.

Vestes Aaronis octo de Veste sacerdotali

VI. De Trinitate Libri Notula.

An Tertullianus praeter librum adversus Praxean, de Trinitate adv. Praxean adv. Praxean. de Trinitate de Patre Deo et Deo Filio adv. Praxean et Mona

VII. De Censu Animae Libri Adversus Hermogenem Argumentum Et Fragmenta, ex libro de Anima, cap. 1, 3, 22 et 24.

His quinque locis auctor in primis titulum et argumentum indicat: de Censu animae adversus Hermogenem, censum adv. Hermog. spiritum vitae, flatum fla

VIII. Adversus Apelletianos Libri Citatio, Ex Libro De Carne Christi (cap. 8) .

An liber iste, adversus Apellem, adversus Apelletianos adversus Apelletianos Apelletianos ad Jubaianum. de Praescript. adv. haeret., de Anima, de Prae

X. Libri De Paradiso Argumentum, Ex Lib. De Anima (cap. 55) .

Hactenus auctor, sed saniori modo intelligendus, uti adnotavimus latius in Prolegomenis inter Paradoxa, ubi ad omnia ipsius argumenta respondebimus. H

De Spe Fidelium Libri Argumentum, Ex Lib. III Adv. Marc. Cap. Ult. et B. Hieron. in cap. XXXVI Ezech. et alibi, ac Gennadio.

Hactenus plura testimonia de argumento libri de Spe Fidelium, de Civit. Dei, de Spe Fidelium,

Librorum Sex De Ecstasi Mentio, Ex B. Hier. Catal. Script. Eccles. et Nicephoro, lib. IV Hist. eccles., cap. 22 ac 34.

Hactenus ille. Quorum ex posteriori loco apparet

Libri Adversus Apollonium Notulae, Ex B. Hier. Catal. Et Nicephoro.

Duabus de caussis mihi persuasum est librum hunc adversus Apollonium

Operum Plurium Quae Desiderantur Mentio, Ex Iisdem B. Hieronymi Et Nicephori Locis, Ac Vincentio.

Hactenus illi. Et vero utinam exstaret Index Septimii Tertulliani, de Vestibus Aaron! Marciones, Apelles, Praxeae, Hermogenes, Judaei, Gentiles, Gnost

Fragmentum. In quo discreparet a Psychicis Tertullianus montanista.

Appendix quinta.

In Libros Tertulliani De Baptismo Et De Poenitentia, Adnotationes R. P. D. Corbiniani Thomae, Monachi Benedictini, E Congregatione S. Spiritus In Bava

Monitum.

Elenchus Capitum Libri De Baptismo.

Notae ad caput primum.

Notae ad caput XVIII.

Notae ad Caput XVIII.

Notae ad Caput XIX.

Notae ad Caput XX.

Dissertatio, De Affinitate Inter Baptismum Et Poenitentiam, Sequentis Libri Authore, Et Ejusdem Scripti Tempore.

Liber De Poenitentia.

Notae ad Caput primum.

Index Latinitatis Tertullianeae.

Monitum.

Index Veterum Scriptorum Quorum Mentio In Scriptis Tertulliani.

Sacrorum.

Ecclesiasticorum.

Haereticorum.

Eorum Qui De Deo Et Deis Scripserunt, Eoque Pertinentibus.

Magorum.

Medicorum, Mathematicorum Et Physicorum.

Philosophorum.

Historicorum.

Oratorum, Poetarum Et Grammaticorum.

Index Tomi Secundi.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Operum Pars Secunda, Quae Libros Ab Auctore In Montanismo Scriptos Continet.

Series Prima. Scripta Auctoris Montanistae Polemica.

Series Secunda. Scripta Auctoris Montanistae Moralia.

Appendices, Ad Genuina Q. Septimii Florentis Tertulliani Opera.

Corrigenda Et Addenda.

Index analyticus amplissimus tertium absolvet.

Finis Tomi Secundi.

Caput XXXVII.

Omnem autem hominis in utero serendi, struendi, fingendi paraturam aliqua utique potestas divinae voluntatis ministra modulatur

0713C Aliqua utique potestas divinae voluntatis ministra modulatur. Quae sit haec potestas paulo post explicat, cum dicit: Nos officia divina (id est, phrasi jureconsultorum, ministros Dei) angelos credimus. Facit itaque locus iste ad confirmationem dogmatis catholici de angelis peculiaribus homini cuique deputatis, de quibus est elegans B. Hieronymi sententia in illud Matt. XVIII: Angeli eorum semper vident faciem Patris mei: «Magna, inquit, dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum deputatum.» De iisdem exstat quaest. 30 apud Justin. martyr. lib. Quaest. et resp.; et idipsum adfirmant Bb. Hilarius in Ps. CXXXIII, Basilius in Ps. XLVIII et alibi, Augustinus in Soliloq. c. 27. Eodem pertinet quod, inter opera B. Cypriani, 0713D Prologo operis de Cardin. Christi Operibus vocentur Angeli salutis nostrae ministeriales, et quod Rufinus in Expositione Symboli scribit, ab initio praefectas quasdam virtutum coelestium potestates, quibus regeretur et dispensaretur mortalium genus. Vide etiam Origenem. Hom. 13 ou 35 in Luc. et hom. 11 in Numeros. Pam.

, quacumque illa rationem agitare sortita. Haec aestimando, etiam superstitio romana deam finxit Alemonam

0713D Etiam romana superstitio deam finxit Alemonam. De Alemona vide Gyraldum, de Diis Gentium. De aliis tribus (sicuti etiam ante me adnotavit Turnebus, Adv. lib. XVIII, c. 34) , in haec verba Gellius:» Duae Parcae a Latinis, una a partu noni mensis Nona, altera ab enixu decimi mensis Decima dicebatur. Accedebat tertia, quae Parci dicebatur, quasi Parta, mutato t in c.» Eam hic autor Partulam vocat, quod partum gubernet. Porro de Lucina infra latius c. 39. Pam.

, alendi in utero foetus; Et Nonam et Decimam, a sollicitioribus mensibus; et Partulam, quae partum gubernet; et Lucinam, quae producat in lucem. Nos officia divina angelos credimus. Ex eo igitur foetus in utero homo, 0714A a quo forma completa est.

0713D Nam et Moysis lex tunc aborsus reum, etc. Lex illa habetur Exodi 21, juxta LXX. Decretum autem 0714B ibi est, ut si quis mulierem praegnantem percusserit, si infans figuratus non fuerit, reus erit et damnatus secundum viri illius mulieris voluntatem, cum quo litem componet; si vero figuratus fuerit infans, hoc est animatus, dabit animam pro anima: reus enim erit homicidii. Aborsus autem dicitur juxta quosdam primis praegnationis mensibus, abortus vero cum imminet puerperium. Le Pr.

Nam et Moysis lex (Exod. XXI, 22) tunc aborsus

0713B Oborsus Fran.

reum talionibus judicat,

0714B Cum jam hominis est caussa. Hoc est, hominis appellatio et titulus. Jam formato foetu, παιδίου ἐξεικονισμένου, ut jam homo censeri debeat. Nam ut ait Hieronymus 0714C ad Algasiam, quaest. 4: Tamdiu non reputatur homo, donec elementa confusa suas imagines membraque suscipiant. Rig.

cum jam hominis est caussa, cum jam illi vitae et mortis status deputatur, cum et fato jam inscribitur,

0714C Etsi adhuc in matre vivendo, cum matre plurimum communicat sortem. Hoc habet ex disciplina Juris, quae partum antequam edatur, mulieris portionem esse ait vel viscerum. l. 1. De inspic. ven. Rig.

etsi adhuc

0713B Et sic adhuc cum Jun.

in matre vivendo, cum matre plurimum communicat sortem. Dicam aliquid et de temporibus animae nascentis, ut ordinem decurram.

0714C Legitima nativitas ferme decimi mensis ingressus est. Etsi nonus mensis hodie partubus tribuatur, illud tamen consentit cum veterum regulis qui decimum mensem statuebant. Turnebus noster illud ideo fieri ait, quia breviores erant veterum menses, utpote lunares, nostri vero ad solis motum accommodati sunt, suntque adeo longiores. Apud Jureconsultos decimi mensis partus legitimus habetur. Potest etian haeres institui nepos ex filio mortuo, vel neptis, modo decimo mense nascatur a morte patris ex l. Gallus 29, D. de liberis, vel Posthumis haered. inst. i. ult. C depostum. Post decem menses id fieri non potest, ex l. 6. de iis qui sunt sui. Licet scripserit Angelius Adrianum 0714D imperatorem decrevisse undecimi mensis partum legitimum esse. Le Pr.

Legitima nativitas ferme decimi mensis ingressus est. Qui numeros ratiocinantur, et decurialem numerum

0714D Decurialem numerum. Decurialis nove ab Auctore pro denario numero accipitur. Huc autem pertinet quod Athenagoras ( Orat. pro Christian.) decenarium numerum maximum dicat secundum Pythagoricos, qui et quaternarius sit, et tum arithmeticum numerum, tum musicae harmonicae ut concentus rationis complectatur. Continet enim numerandi genera universa, numerorum est fons et principium, ex uno, duobus, tribus, et quaternario constans. Pam.

ut exinde reliquorum parentem

0714B Parentum Pam. Rhen. Seml.

colunt, denique perfectorem nativitatis humanae.

0714D Ego ad Deum potius argumentabor. Ingeniose quidem, sed superstitionem superstitionibus revincit. Rig.

Ego ad Deum potius argumentabor hunc modum temporis, ut decem menses Decalogo magis inaugurent hominem, ut tanto temporis numero nascamur, quanto disciplinae numero renascimur.

0714D Sed et cum septimo mense. Septimestris partus adeo legitimus est ut matri prosit, cum sit pleni temporis L. septimo. D. de stat bon. Qua de caussa octimestris non idem faciat partus, septenarii numeri virtuti tribuendum censent quidam; sed adeunda erit 0715C B. Ambrosii epist. 39 ad Horontianum. Hippocrates, lib. 2. epid. sect. 3, ad vitalem partum dies numerat 280. Le Pr.

Sed et cum septimo mense nativitas

0714B Nativitatis Rig. Ven.

plena est, 0715A facilius quam octavo, honorem sabbati agnoscam, ut quo

0715C Quoto Fran.

die dedicata est

0715C Est omitt. Seml.

Dei conditio, eo

0715C Toto Fran.

mense interdum producatur Dei imago. Concessum est properare nativitati, et tam idonee occurrere in hebdomadem, in auspicia resurrectionis, et requietis et regni. Ideo

0715C Ogdoas nos non creat. Alludit ad mensem octavum, quo fere mense partus vitales non sunt. Praeterea vero alludit ad octavum diem, quo transacta 0715D hebdomade recurrit dies Solis, quem Dominicum jure dicimus, ob resurrectionem Domini nostri, quo etiam die futurum supremi judicii, ac proinde resurrectionis nostrae diem. Tunc vero, quod Matthaeus adfirmat, nullae nobis amplius nuptiae. Rig.

ogdoas nos non creat: tunc enim nuptiae non erunt. Societatem carnis atque animae jamdudum commendavimus a concretione

0715C Congregatione cod. Agobard.

seminum ipsorum usque ad figmenti perfectionem. Perinde nunc, et a nativitate

0715C Et nativitatem cod. Agob.

defendimus, imprimis quod simul crescunt, sed diversa

0715C Divisa Rig. Ven.

ratione pro generum conditione; caro modulo, anima ingenio, caro habitu, anima sensu. Caeterum,

0715D Animam substantia crescere negandum est, ne etiam decrescere substantia dicatur, atque ita defectura credatur. Augustinus: Timuit videlicet, ne deficeret etiam minuendo si cresceret, et non timuit ut deficeret rarescendo cum cresceret. Sed cum animam Septimius dixerit substantia non crescere, atque ita nec decrescere nec deficere, satis cavisse videtur ne rarescendo deficeret, cum substantia non rarescat, quemadmodum nec substantia decrescat, sed pro modulo corporis vires suas exserat, et peculia proferat. Denique corpus animae tribuit, sed corpus sui generis, hoc est, quale conveniat animae, cui, cum sit immortalis, non conveniat substantia crescere aut deficere. Verum de his hactenus, quorum nos dies una faciet compotes et certos, quae Deo sistet immortales. Rig.

animam substantia crescere negandum est, ne etiam decrescere substantia dicatur, atque ita et defectura credatur. 0715B Sed vis ejus, in qua naturalia peculia consita retinentur, salvo substantiae modulo quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur.

0716C Constitue certum pondus auri vel argenti. De hoc loco sic Augustinus: «Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? Sed tremenda sunt ista, non ridenda; ad hoc enim nunquam cogeretur, si aliquid cogitare potui set, quod sit, et corpus non sit. Quid autem absurdius, quam putare 0716D massam cujuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera parte? vel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat?» etc. (Lib. X de Gen. ad litt. c. ult.) . Pam.

Constitue certum pondus auri vel argenti, rudem adhuc massam; collectus habitus est illi, et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri vel argenti; dehinc, cum in laminam massa laxatur, major efficitur initio suo, per dilatationem ponderis certi, non per adjectionem; dum extenditur, non dum augetur. Etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim habitu augeri, cum statu non licet. Tunc et splendor

0716C Exsplendor Rig. Ven.

ipse provehitur

0716C Perhibetur alii minus bene.

auri vel argenti, qui fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus, tunc et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae qua duxerit eam qui agit,

0716C Aget Par. alii auget Jun.

nihil conferens modulo 0715C nisi effigiem. Ita et animae crementa reputanda, non substantiva, sed provectiva

0716C Provocativa omnes praeter Jun.