Caput XLVI.
Ecce rursus urgemur, etiam de ipsorum somniorum retractatu, quibus anima jactatur, exprimere. Et quando perveniemus ad mortem?
Et hic dixerim, cum Deus dederit: nullae longae morae ejus quod eveniet. Vana in totum somnia Epicurus judicavit, liberans
a negotiis divinitatem, et dissolvens ordinem rerum, et in passivitate omnia spargens, ut eventui
0726C exposita, et fortuita. Porro, si ita est, ergo erit aliquis et veritatis eventus, quia non capit solam eam eventui omnibus
debito eximi. Homerus duas portas divisit somniis, corneam veritatis, fallaciae eburneam. Respicere est enim, inquiunt, per
cornu, ebur
0727A autem caecum est.
0727B
Aristoteles majore sententiam mendacio. Aristoteles somnia plerumque mendacia autumat, etsi non semper. Le Pr.
Aristoteles, majore sententiam mendacio recitans, agnoscit et veram
0727B Balaridem
Pam. Rhen. Seml.
.
0727B
Telmessenses, etc. Cariae illi populi nulla somnia ut inania respuunt, sed explicant. Le Pr.
Telmessenses nulla somnia evacuant, imbecillitatem conjectationis incusant. Quis autem tam extraneus humanitatis, ut non
aliquam aliquando visionem fidelem senserit? Pauca de insignioribus perstringens, Epicuro pudorem imperabo. Astyages Medorum
regnator, quod filiae Mandanae adhuc virginis vesicam in diluvionem Asiae finxisse somnio viderit, Herodotus refert: item
anno post nuptias ejus ex hisdem locis vitem exortam toti Asiae incubasse. Hoc etiam Charon Lampsacenus Herodoto prior tradit.
Qui filium ejus tanto operi interpretati sunt, non fefellrunt; siquidem Asiam Cyrus et mersit et pressit.
0727B
Philippus Macedo, nondum pater. Plutarchus:
0727C ὑστέρῳ χρόνῳ μετὰ τὸν γάμον. Rig.
Philippus Macedo nondum pater, Olympiadis
0727C
Uxoris naturam obsignasse viderat. Plutarchus: Vidit per somnum ipsum imprimentem sigillum utero uxoris: Εἶδεν ὄναρ αὐτὸν ἐπιβάλλοντα σφραγῖδα τῇ γαστρὶ τῆς
γυναικός. Rig.
et Edd.
uxoris
0727B naturam obsignasse viderat annulo: leo erat signum.
0727C
Crediderat praeclusam genituram. Hoc est, sterilem fore uxoris uterum. Rig.
Crediderat praeclusam genituram,
0727C
Opinor, quia leo semel pater est. Pervasit in vulgus opinio falsa, leonem non parere, nisi semel, et unum. Quae tamen fabula adsertorem habuit Herodotum: ἅπαξ
ἐν τῷ βίῳ, inquit, τίκτει ἕν. Sed ab Aristotele deridetur III μῦθος ληρώδης. Et ab Homero quidem describitur leo, περὶ οἶσι
τεκέεσσιν, et ἄγων ἐν ὕπῃ κήπια. Nec facile dixerim Septimium hic nostrum sensisse cum vulgo; aut carthaginiensem ignorasse,
quae getuli et numidae venatores habuere compertissima. Quod autem ait Septimius, leonem semel esse patrem, sic audiamus necesse
est, ex una scilicet foemina. Nisi quis velit, tam moroso nuptiarum castigatori placuisse etiam leones monogamos. Sed
0727D Alexandro nondum patri, quid ad praeclusae geniturae significationem leo semel pater? cum nec semel pater leo fiat, nisi
exclusa genitura, utero jam aperto. Dicamus igitur, conjecturam Alexandro fuisse, non parituram conjugem, ab eo quod animal,
cujus speciem viderat in somnis, semel edere partum existimetur. Rari autem sunt leones; ideoque raro parit leo. Quod autem
fit raro, vulgus semel in vita fieri dicit. Ac
semel. quidem vicinum esse ac
pene nunquam, observat Asconius: eoque sensu a Lucilio scriptum, semel in vita risisse Crassum, avum Crassi in Parthis interempti. Quod
absolute Plinius reddit, nunquam risisse. Rig. —
Opinor quia leo semel pater est. Testantur scriptores quidam opinionem hanc in plebem incurrisse, leonem unguibus uterum sibi lacerare in partu; at haec falsa
docuit Aristoteles. Aelia. nus lib. IV, cap. 23, ait leonem quinquies parere: primum quinque, deinde quatuor, tum tres, postea
duos, ac postremo unum. Le Pr.
opinor, quia leo semel pater est.
0728B
Aristodemus vel Aristophon. Imo, neuter, si credimus Plutarcho, sed Aristander, vates et somniorum interpres, aetate Alexandri celeberrimus, cujus et
volumen
de Ostentis a Plinio citatur. Rig. —
Aristodemus vel Aristophon. Hic comicus erat, ille mythologus. Le Pr.
Aristodemus vel Aristophon conjectans,
0728C
Imo nihil vacuum obsignari. Plutarchus, οὐδέν γὰρ ἀποσφραγίζεσθαι τῆν κενῶν. Rig.
imo nihil vacuum obsignari;
0728C
Filium magni impetus. Plutarchus, παῖδα δυσμενιδῆ καὶ λεόντὸς παῖδα τὴν φύσιν. Rig.
filium, et quidem maximi impetus, portendi.
0728C
Alexandrum qui sciunt. Hoc est, Alexandri historiam qui norunt. Ea passim circumferebatur ab variis varie descripta, et fabulis intexta plerumque
stultissimis. Cujus farinae est Ms. liber, quem indicavit Casaubonus pridem, et falso Callisthenis nomen praefert. Rig.
Alexandrum qui sciunt, leonem annuli recognoscunt:
0728A Ephorus scribit. Sed et Dionysii Siciliae tyrannidem Himeraea quaedam somniavit: Heraclides prodidit. Et Seleuco regnum
Asiae Laodice mater nondum eum enixa praevidit: Euphorion provulgavit. Mithridatem quoque ex somnio Ponti potitum a Strabone
cognosco.
0728C
Et Baralirem Illyricum Molossis usque Macedoniam ex som. dom. Haec omnino est scriptura codicis Agobardini, lapsu in proclive volubili scribentium
Bardiem primo, aut
Bardirem, mox
Biradirem et
Baralirem. Unde fluxit quod in vulgatis habetur Balaridem. Frontini stratagematum exemplaria quinque constanter exhibent, ab Ardie illyrio,
quod est, a Bardie, et proxime ad verum, Bardile. Rectam hujusce vocabuli editionem servasse videntur Graeci,
0728D Bardylin. Unde est apud Ciceronem Bargulus, pro Bardylis, certissima conjectura viri eximie probi doctique Henrici Valesii.
Bardylis illyrius ex latrone dux, sive princeps Illyriorum et Molossorum, cum et Macedonas attentaret, a Philippo repressus
est, atque intra fines Illyriorum coercitus. Auctor Diodorus, Valesio nostro citatus. Rig.
Et Baralirem
0727B Praelium
Pam. Rhen. Seml. Oberth.
Illyricum a Molossis usque Macedoniam ex somnio dominatum de Callisthene disco. Noverunt et Romani veritatis hujusmodi somnia.
Reformatorem imperii, puerulum adhuc et privatum loci, et Julium Octavium tantum, et sibi ignotum, Marcus Tullius jam et Augustum,
et civilium turbinum sepultorem de somnio norat;
0728D
In Vitellii commentariis conditum est. Citantur a Suetonio nonnulla de gente Vitellia, ex libello Q. Eulogii ad Q. Vitellium Augusti quaestorem. Rig.
in Vitellii commentariis conditum est. Nec haec sola species erit summarum praedicatrix potestatum, sed et periculorum et
exitiorum; ut
0728B cum Caesar in proelio
0728B Verum
Pam. Rhen. Seml. Oberth.
perduellium Bruti et Cassii Philippis aeger, majus tamen alias discrimen, Artorii visione, destituto tabernaculo, evadit:
ut cum Polycrati Samio filia crucem prospicit de solis unguine
0728D
De solis unguine. Explicat istud lib. III, Herodotus, scribens Polycratis filiam vidisse per somnium patrem sublimem in aere, qui a sole ungueretur,
quo prospexit in crucem actum solis ardore exsiccandum. Pam.
et lavacro Jovis
0728D
Et lavacro Jovis. Istud est quod ibidem Herodotus illam somniasse scribit, quod pater a Jove lavaretur, hoc est, pluviis et imbribus, qnae
Jovi ethnici tribuebant, perfunderetur. Pam.
. Revelantur et honores et ingenia per quietem, praestantur et medelae, produntur
0729A et furta, conferuntur et thesauri. Ciceronis denique dignitatem, parvuli etiam nunc, gerula jam sua
0729B Suam
Par. alii.
inspexerat,
0729B
Cycnus de sinu Socratis, etc. De hoc ita Laertius in
Vita Platonis: dicitur Socrates per somnium vidisse, se cycni pullum inter genua habere, qui etiam e vestigio productis alis evolarit, jucundo
clangore edito; et postridie Platonem ipsi commendatum esse, et ipsum dixisse hunc illum esse. Pam.
Cycnus de sinu Socratis, demulcens homines, discipulus Plato est. Cleonymus pyctes
0729B
Cleonymus pyctes. Vide Homerum.
Pyctes autem, pro
pugil, vox nota est. Pam.
ab Achille curatur in somnis. Coronam auream cum ex arce Athenae perdidissent, Sophocles tragicus somniando redinvenit. Neoptolemus
tragoedus, apud Rheteum
0729B Erithraeum
Par. alii, Rhaetum
Jun.
Trojae, sepulcrum Ajacis
0729B
Apud Rheteum Trojae sepulcrum Ajacis. Sic restitui hunc locum cum Leopardo
Emend. l. 3, c. 15
et 16 pro eo quod erat:
apud Erythreum. Nam id in haec verba confirmat Plinius l. V, c. 30: «Extra sinum sunt, inquit, Rhetea littora, Rheto et Dardanio
0729C oppidis habitata.» Ac paulo post: «In Sigaeo fuit et Aeantion Rhodiis conditum, in altero cornu Ajacis ibi sepulcrum. Pam.
, monitus in romnis ab ipso, ruina liberat; et cum lapidum senia deponit, dives inde auro redit. Quanti autem commentatores
et adfirmatores in hanc rem! Artemon,
0729C
Artemon, Antiphon, etc. Ex Artemone, quantum apparet, medico quaedam descripsit Plinius l. XXVIII, c. 1. Citatur etiam Artemon clazomenius a
Suida et Aeliano.—
Antiphon. de hoc ita Suidas: Antipho atheniensis conjector (sive aruspex, ut alibi idem loquitur), de interpretatione somniorum scripsit.—
Strato. Hunc idem de somno et de insomniis scripsisse testatur Laertius, nempe Stratonem lampsacenum.—
Philochorus. Etiam hic, atheniensis vates et aruspex, de divinatione partim libros IV scripsit; atqui etiam ex somniis fiebat divinatio.
De hoc iterum paulo post Auctor:
Cum Philochoro atheniensi.—
Epicharmus. Epicharmi carmina quaedam habes. Laertius vero scripsisse etiam eum tradit commentarios de Natura et de Medicina. In illis
itaque verisimile est eum etiam de somniis aliquid
0729D scripsisse. Videantur Romae in Biblioth. Vatieana. Certe Auctor paulo post:
Caeterum Epicharmus, inquit,
etiam summum apicem inter divinationes somniis extulit.—Serapion. Ex Serapione quodam Plinius se quaedam sumpsisse adnotavit ad lib. II, et iterum ad lib. IV, ubi eum antiochenum vocat. Fuerunt
vero etiam alii Serapiones.—
Cratippus. Cratippus, philosophus peripateticus, scripsit libros de divinatione et somniis.—
Dionysius Rhodius. Dionysium Musonii filium rhodium a quibusdam dici adnotavit Suidas, qui fuerit historicus, et fani Solis sacerdos.—
Hermippus. De hoc paulo post Auctor. Hunc autem, discipulum Philonis biblii, sub Adriano imperatore, multa scripsisse tradit Suidas.
Pam.
Antiphon, Strato, Philochorus, Epicharmus, Serapion, Cratippus, et Dionysius rhodius, Hermippus, tota saeculi literatura.
Solum, si forte, ridebo,
0730A qui se existimavit persuasurum, quod
0729D
Prior omnibus Saturnus. Quia melancholici, quos inde πολυονείρους vocant ob vehementiam ingenii, multiplici visionum genere occupantur. Juxta Aristot.
lib. de divin. per somnium cap. 2. Lac.
prior omnibus Saturnus somniarit
0729B Somniavit
Jun.
: nisi si et prior omnibus vixit Aristoteles. Ignosce ridenti. Caeterum, Epicharmus etiam summum apicem inter divinationes
somniis extulit, cum Philochoro Atheniensi. Nam et oraculis hoc genus stipatus est orbis; ut
0729D
Amphiarai apud Oropum. Sic legimus cum Leopardo, pro
Horopum, quia Oropus oppidum in
0730B confinio Baeotiae legitur apud Plinium l. IV, c. 7, qui etiam Amphiarai meminit, quod apud Thebas obierit una aetate ante
bellum Iliacum, cujus filio Tiburte vetustiores exstent ilices tres in ag. Tiburtino, apud quas inauguratus traditur. Pam.
Amphiarai apud Oropum,
0730B
Amphilochi apud Mallum. Legimus Amphilochi, cum eodem Leopardo, pro Ampliloci, nam etiam Clemens alexandrinus Amphilocum oraculum celebrat, sicuti
etiam Justinus mart. Apo. II. Mallum vero oppidum Ciliciae propinquum, cujus meminit Plinius, lib. V, cap. 27, subintelligit.
Pam.
Amphilochi apud Mallum,
0730B
Sarpedonis in Troade. De hoc ita Plinius, lib. XIII,
0730C c. 13. Praeterea Mutianus ter consul prodidit se legisse, cum praesideret Lyciae:
Sarpedonis a Troja, scriptam in templo chartam. De oraculo autem ejus vid. Philostratum, in Heroicis. Pam.
Sarpedonis in Troade,
0730C
Trophonii in Boeotia. Plin. lib. XXXIV laudat opus Eutycratis simulacrum Trophonii ad oraculum, de quo sic latius lib. XIII, cap. 2: «In Baeotia
ad Throphonium Deum, juxta flumen Orchomenon, duo sunt fontes, quorum alter memoriam, alter oblivionem adfert, inde numinibus
inventis.» Abiit autem hinc in proverbium: In antro Trophonii vaticinari, de quo late Erasmus in Chiliadibus. Atqui ad istud
oraculum etiam respexit Plutarchus lib.
de defic. orac. citatus ab Eusebio lib. V,
de Praepar. Evang. c. 8. Nullibi nunc quam in Lebadia Baeotiae, oraculum in illis partibus invenitur. Pam.
Trophonii in Boeotia
0730C
Mopsi in Cilicia. Nescio cur Rigaltius
Sicilia retinuerit, cum legendum videatur
Cilicia. Nam Pomponius Mela de vate quodam Mopso mentionem facit, qui Phaselin urbem condidit in finibus Pamphyliae. Le Pr.
Mopsi in Cilicia,
0730D
Hermoniae in Macedonia. De oraculo Hermionae sic habet Suidas: «Hermione Peloponesi oppidum est, Cereris et Proserpinae asylum. Ibi itaque verisimile
est oracula pronuntiari solita. Pam.
Hermoniae in Macedonia,
0730D
Pasiphaae in Laconica. Sic legendum omnino, pro
Pasiphaeae, recte adnotavit Leopardus
Emend., l. VIII, c. 4. Nam consentiunt Cicero, l. I,
de Divinatione, et Plutarchus, in
Vita Agidis et Cleomenis, «Qui praeerant, inquit Cicero, Lacedaemoniis (hinc
in Laconica addit Auctor), non contenti vigilantibus curis in Pasiphaae fano, quod est in agro propter urbem, somniandi caussa excubabant,
quia vera quietis oracula ducebant.» Consentit etiam cum Plutarcho Pausanias in fine
Laconic. scribens: «In Thalamis (quam Stephanus dicit fuisse Messeniae urbem) fuisse Jovis oraculum et fanum, in quo futura divinantes
praeviderent, erectaque esse ex aere signa in ea fani parte quae sub dio est, Pasiphaae (sic enim recte etiam illum locum
restituit, pro
Paphiae) unum, Solis alterum.» Nec mirum, cum Solis fuerit filia
0731D Pasiphae, uxor Minois Cretae regis. Pam.
Pasiphaae
0730B Pasipheae
Par.
in Laconica. Caetera cum suis et originibus, et ritibus, et relationibus, cum omni deinceps historia somniorum, Hermippus
Beritensis
0730B Berytensis
Jun. Ven. lib. Agobard. Beriensis cod. Wouw. Bergensis
cod. Ursini.
quinione voluminum satiatissime exhibebit
0731A
0731D
Sed et Stoici Deum malunt, etc. Ut Epicurei supra rejiciebant omnia, quia divinam providentiam tollebant de medio; sic Stoici e contrario somniis credebant,
quia ipsam divinam providentiam extollebant. Hanc religionem Stoicorum erga somnia confirmant Tullius,
de Divin. Deor. lib. I, et Plutarchus, lib. V,
de Plac. cap. 1. Lac.
. Sed et Stoici Deum malunt providentissimum humanae institutioni, inter caetera praesidia divinatricum artium et disciplinarum,
somnia quoque nobis indidisse, peculiare solatium naturalis oraculi. Haec quantum ad fidem somniorum a nobis quoque consignandam,
et taliter
0731C Aliter
Fran. Pam.
interpretandam.
0731D
Nam de oraculis etiam caeteris, etc. Hinc patet tantum ea oracula voluisse narrare Tertullianum in superioribus, quae dormientibus respondebant per somnia.
Plurima vero oracula alius vaticinii numerant Eusebius, Clemens et Lactantius. Lac.
Nam de oraculis etiam caeteris, apud quae nemo dormitat, quid aliud pronuntiabimus, quam daemoniacam esse rationem eorum
spirituum, qui jam tunc in ipsis hominibus habitaverint, vel
0731C Ad
add. Fran. Pam.
memorias eorum affectaverint ad omnem malitiae suae scenam, in ista aeque specie divinitatem mentientes, eademque industria
etiam per beneficia fallentes medicinarum, et admonitionum, et praenuntiationum, quae magis laedant juvando, dum per ea quae
juvant, ab
0731B inquisitione verae divinitatis abducunt, ex insinuatione falsae. Et utique non clausa vis est, nec sacrariorum circumscribitur
terminis; vaga et pervolatica, et interim libera est: quo nemo dubitaverit, domus quoque daemoniis patere; nec tantum in adytis,
sed in cubiculis homines imaginihus circum venire.
