Tertullian, De Anima

Series Prima. Libri Polemici, Ab Auctore Montanista Scripti. De Corona Militis. De Fuga In Persecutione. Adversus Gnosticos Scorpiace. Adversus Praxea

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Corona .

Caput Primum.

Caput II.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Fuga In Persecutione.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Adversus Gnosticos Scorpiace

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber Adversus Praxeam.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber Adversus Hermogenem.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Adversus Marcionem Libri Quinque.

Prooemium.

Synopsis Historica.

Totius Operis Conspectus.

Scripturus Tertullianus adversus opus Marcionis ex contrarietatum oppositionibus Antitheses cognominatum, ad separationem Legis et Evangelii coactum,

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Adversus Valentinianos Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber Adversus Judaeos.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Anima.

Scripserat Tertullianus, ut ipse ait, contra Hermogenem librum de censu seu origine animae qui liber, hodie desideratus, quantum datur, mentionem hab

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Carne Christi.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Resurrectione Carnis.

Series secunda. Libri Morales Post Susceptum Ab Auctore Montanismum Scripti. De Velandis Virginibus. De Exhortatione Castitatis. De Monogamia. De Jeju

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Liber De Virginibus Velandis.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Exhortatione Castitatis Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Monogamia Liber.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Jejuniis .

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Pudicitia.

I. Pudicitiae amore Tertullianus in haeresim lapsus, libro hoc errorem Montani prosecutus de non recipiendis poenitentibus, saltem moechis et fornicat

Quinti Septimii Florentis Tertulliani De Pallio Liber.

Appendices Ad Genuina Q. Septimii Florentis Tertulliani Opera.

Appendix prima.

Carmina Tertulliano Adscripta.

Adversus Marcionem Libri quinque.

Ad Lectorem.

Liber Primus. De Deo Unico.

Adjecit istud titulo, brevis instar argumenti, sicuti etiam primi libri adversus Marcionem, Pamelius, qui solus totum hocce carmen adnotavit, opuscula

Argumentum Libri Primi, Ex Ipso Tertulliano, Ad Libri Quinti Auspicium.

Liber Secundus. De Concordia Veteris Et Novae Legis.

Argumentum Libri II, Etiam Ipsius Auctoris.

Porro his verbis, satis obscuris, indicat auctor scriptum esse hunc librum de consonantia veteris et novae legis, quod adeo recens titulo adjecimus. P

Liber Tertius. De Concordia Patrum Veteris Et Novi Testamenti.

Argumentum, Etiam Ipsius Auctoris.

Ubi subintelligi debet Tradit, aut quid simile: tractat enim libro tertio (quod adeo etiam titulo adjecimus) de concordia patrum veteris et novi Testa

Liber Quartus, Incerti Auctoris, De Marcionis Antithesibus.

Quibus verbis, alias satis obscuris, indicat piacula, id est sacrificia veteris legis, fuisse typum verae hostiae, christi. Qua explicatione cum antit

Liber Quintus. De Variis Marcionis Haeresibus.

Tractat enim pene omnes Marcionis haereses, et ad argumenta ejus paucis respondet: quo fit ut titulo adjecerimus: De Variis Ejus Haeresibus.

Incerti Auctoris. De Judicio Domini.

Sequentia quoque Poemata sub Tertulliani nomine vulgo traduntur. Nos tantum virum tam iratas unquam habuisse Musas non credimus. Ea tamen qualiacumque

Incerti Auctoris Genesis.

Incerti Auctoris Sodoma.

Caput Primum.

Caput II.

Caput III.

Ad Senatorem Ex Christiana religione ad idolorum servitutem conversum.

Argumentum Libri Ad Senatorem, Ex Christiana Religione Ad Idolorum Servitutem Conversum Per Jacobum Pamelium.

Caput Primum.

Caput II.

Carmen De Jona Et Ninive, Cum Adnotationibus Francisci Jureti.

De Ligno Vitae.

Appendix secunda.

Candido Lectori Josephus Maria Suaresius Avenionensis Salutem.

Ex Libris Tertulliani De Execrandis Gentium Diis Fragmentum Erutum E Bibliotheca Vaticana, A Josepho Maria Suaresio Avenionensi.

Appendix tertia.

Graecorum Operum Fragmenta Et Notulae, Cum Adnotationibus Jacobi Pamelii.

Apologetici Adversus Gentes Pro Christianis Graeci, Fragmenta, ex Eusebio Caesariensi, cum translatione triplici.

Praefatiuncula In Fragmenta Graeca Apologetici

I. Ex Apologetici cap. 11, juxta Eusebium (Hist. Eccles. lib. III) et Nicephorum (l. III, c. 17) .

Rufini.

Christophorsoni.

Langii.

II. Ex Apologetici cap. V, juxta Eusebium (Hist. Eccles. lib. II) et Nicephorum (lib. II, cap. 8) .

Rufini.

Christophorsoni.

Langii.

III. Ex eodem Apologetici V cap. juxta Eusebium (Hist. Eccles. lib. II. cap. 24) et Nicephor. (lib. II, cap. 37) .

Rufini.

Christophorsoni.

Langii.

IV. Ex eodem V Apolog., juxta Euseb. (Hist. Eccl. lib. III, c. 20) et Niceph. (l. III, c. 10) .

Rufini.

Christophosoni.

Langii.

Libri De Spectaculis Graeci Citatio, Ex Lib. De Corona Militis (cap. 6) .

Lib. De Virginibus Velandis Graeci, Notulae, Ex Ejusdem Tituli Libro (cap. 1) .

De Baptismo Libri Mentio, Ex Ejusdem Tituli Libro (cap. 15) .

His verbis etiam materia praecipua commemoratur graeci de Baptismo. Quandoquidem vero nos hic tractaturos polliciti sumus, quae sit Tertulliani senten

Appendix quarta.

Operum Q. S. F. Tertulliani Quae Desiderantur, Fragmenta, Mentio Et Notulae.

I. Ad Amicum Philosophum De Nuptiarum Angustiis Libri, Notulae Ex B. Hieron.

Hactenus B. Hieronymus, cujus integras periodos adduximus in medium, tum ne quid mutilum esset, tum ut intelligat lector qui veterum de Virginitate, h

II. De Fato Libri Mentio Et Fragmentum Ex Ejusdem Lib. De Anima (cap. 20) et Fulgentio Placiade, de Vocibus Antiquis.

Hactenus auctor, cujus cum nullum exstet opus, ubi de quatuor illis tractet, mihi prorsus videtur alludere ad librum suo titulo de Fato, Redde huic fa

III. De Mundis Et Immundis Animalibus Quaestionum Citatio Ex B. Hieronymi Epist. 125, Ad Damasum.

An istud referatur ad peculiarem aliquem librum ejus tituli, quod magis tamen probatur, an vero ad tractatum ea de re per aliquot lineas Tertulliani,

IV. De Circumcisione Quaestionum Citatio, Eodem B. Hieron. Loco.

An peculiariter scripserit Tertullianus librum de Circumcisione, de Circumcisione Catal. Script. Eccles. adv. Jud., de vera Circumcisione,

V. De Vestibus Aaron Libri Mentio Ex B. Hier. Epist. 128, Ad Fabiolam, De Veste Sacerdotali.

Vestes Aaronis octo de Veste sacerdotali

VI. De Trinitate Libri Notula.

An Tertullianus praeter librum adversus Praxean, de Trinitate adv. Praxean adv. Praxean. de Trinitate de Patre Deo et Deo Filio adv. Praxean et Mona

VII. De Censu Animae Libri Adversus Hermogenem Argumentum Et Fragmenta, ex libro de Anima, cap. 1, 3, 22 et 24.

His quinque locis auctor in primis titulum et argumentum indicat: de Censu animae adversus Hermogenem, censum adv. Hermog. spiritum vitae, flatum fla

VIII. Adversus Apelletianos Libri Citatio, Ex Libro De Carne Christi (cap. 8) .

An liber iste, adversus Apellem, adversus Apelletianos adversus Apelletianos Apelletianos ad Jubaianum. de Praescript. adv. haeret., de Anima, de Prae

X. Libri De Paradiso Argumentum, Ex Lib. De Anima (cap. 55) .

Hactenus auctor, sed saniori modo intelligendus, uti adnotavimus latius in Prolegomenis inter Paradoxa, ubi ad omnia ipsius argumenta respondebimus. H

De Spe Fidelium Libri Argumentum, Ex Lib. III Adv. Marc. Cap. Ult. et B. Hieron. in cap. XXXVI Ezech. et alibi, ac Gennadio.

Hactenus plura testimonia de argumento libri de Spe Fidelium, de Civit. Dei, de Spe Fidelium,

Librorum Sex De Ecstasi Mentio, Ex B. Hier. Catal. Script. Eccles. et Nicephoro, lib. IV Hist. eccles., cap. 22 ac 34.

Hactenus ille. Quorum ex posteriori loco apparet

Libri Adversus Apollonium Notulae, Ex B. Hier. Catal. Et Nicephoro.

Duabus de caussis mihi persuasum est librum hunc adversus Apollonium

Operum Plurium Quae Desiderantur Mentio, Ex Iisdem B. Hieronymi Et Nicephori Locis, Ac Vincentio.

Hactenus illi. Et vero utinam exstaret Index Septimii Tertulliani, de Vestibus Aaron! Marciones, Apelles, Praxeae, Hermogenes, Judaei, Gentiles, Gnost

Fragmentum. In quo discreparet a Psychicis Tertullianus montanista.

Appendix quinta.

In Libros Tertulliani De Baptismo Et De Poenitentia, Adnotationes R. P. D. Corbiniani Thomae, Monachi Benedictini, E Congregatione S. Spiritus In Bava

Monitum.

Elenchus Capitum Libri De Baptismo.

Notae ad caput primum.

Notae ad caput XVIII.

Notae ad Caput XVIII.

Notae ad Caput XIX.

Notae ad Caput XX.

Dissertatio, De Affinitate Inter Baptismum Et Poenitentiam, Sequentis Libri Authore, Et Ejusdem Scripti Tempore.

Liber De Poenitentia.

Notae ad Caput primum.

Index Latinitatis Tertullianeae.

Monitum.

Index Veterum Scriptorum Quorum Mentio In Scriptis Tertulliani.

Sacrorum.

Ecclesiasticorum.

Haereticorum.

Eorum Qui De Deo Et Deis Scripserunt, Eoque Pertinentibus.

Magorum.

Medicorum, Mathematicorum Et Physicorum.

Philosophorum.

Historicorum.

Oratorum, Poetarum Et Grammaticorum.

Index Tomi Secundi.

Quinti Septimii Florentis Tertulliani Operum Pars Secunda, Quae Libros Ab Auctore In Montanismo Scriptos Continet.

Series Prima. Scripta Auctoris Montanistae Polemica.

Series Secunda. Scripta Auctoris Montanistae Moralia.

Appendices, Ad Genuina Q. Septimii Florentis Tertulliani Opera.

Corrigenda Et Addenda.

Index analyticus amplissimus tertium absolvet.

Finis Tomi Secundi.

Caput L.

Satis de speculo mortis, id est de sommo; tum etiam de negotiis somni, id est de somniis. Nunc ad originem hujus excessus, id est ad ordinem mortis; quia nec ipsam sine quaestionibus, licet finem omnium quaestionum. Publica totius generis humani sententia, mortem naturae debitum pronuntiamus. Hoc stipulata est Dei vox (Gen. III) , spopondit omne quod nascitur; ut jam hinc non Epicuri stupor suffundatur, negantis debitum istud ad nos pertinere; 0734B sed haeretici magis

0734C Magi Rhen. Pam. Seml.

Menandri samaritani furor conspuatur, dicentis mortem ad suos non modo non pertinere, verum nec pervenire. In hoc scilicet se a superna et arcana potestate legatum, ut immortales, et incorruptibiles, et statim resurrectionis compotes fiant, qui baptisma ejus induerint. Legimus quidem pleraque aquarum genera miranda. Sed aut

0734D Ebriosos reddit Lyncestarum vena. Fontem Macedoniae auctoribus celebratum dicit; nam Lyncestae Macedoniae sunt populi. Tanta dicitur hujus aquae violentia, ut majorem quam vinum soporem 0734D inducat. Seneca lib. III natur. quaest. cap. 23; Plin. lib. II, cap. 103; Ovid, lib. I, Metam. Prope Erganem fluvium similem aquam fuisse refert Athenaeus ex Theopompo, lib. II, Dipnos. Le Pr.

ebriosos reddit Lyncestarum vena vinosa, aut

0734D Lymphatos efficit Colophonis scaturigo. Colophon oppidum est haud obscurum in Ionia, Apollinis Clarii oraculo quondam illustris, quod in luco reddebatur, ubi fons ille celebris. Le Pr.

lymphaticos efficit Colophonis scaturigo daemonica, aut

0734D Alexandro accidit Nonacris, etc. Arcadiae pars est seu regio Nonacris, in qua aqua reperitur quae vasa omnia frangit, qua hausta Alexandrum fuisse interemptum scribunt quidam. Le Pr.

Alexandro accidit Nonacris Arcadiae venenata. Fuit et Judaeae

0734D Lacus medicus ante Christum. Probatica piscina. Pam.

lacus medicus (Joan. V) ante Christum.

0734D Plane Stygias paludes. Caveas sedulo ne hic lacum Stygium Nonacridis accipias, sed tantum inferorum paludem, a qua Cocytus et Phlegeton oriuntur, ut tradunt qui inferorum topographium callere se profitentur. Le Pr.

Plane Stygias paludes poeta tradidit mortem diluentes. Sed et Thetis filium planxit. Quanquam si et Menander in Stygem mergit, moriendum erit nihilominus, ut ad Stygem venias: 0734C apud inferos enim dicitur. Quaenam et ubinam ista felicitas aquarum, quas nec Joannes baptizator praeministravit, nec Christus ipse discipulis demonstravit? 0735A

0735B Quod hoc Menandri balneum? Menandrum haereticum significat samariten magum, Simoni magi discipulum; quem hoc ipso libro Menandrum simoniacum nuncupat. Le Pr. — Quod hoc Menandri balneum? Magicum credo. In exemplari Agobardi legitur, Comicum. Quasi ad Menandrum fabularum, sive comoediarum, scriptorem Septimius adluserit, proptereaque istius impostoris baptismo fabulosae Stygis nomen indiderit, quin et balneum esse dixerit, 0735C sed comicum. Nihilominus falsam esse hanc scripturam arbitramur. Etenim hic de Menandro tantum samaritano Septimium cogitasse, praecedentia indicant, sequentia plane confirmant. Et Menandro quidem illi magicis artibus infami, quem propterea Menandrum simoniacum supra dixit, bene convenit balneum magicum, quale ahenum fuisse tradunt Medeae veneficae. Nam inter caetera furoris haeretici deliramenta, hoc etiam promittebat, immortalia fore baptismo sive balneo suo lavantium corpora. Unde Septimius noster de magico balneo Poetarum fabulis nobili subjecit: Nec magiae tantum licere, ut eximat mortem, aut vitam in modum vitis repastinet, aetate renovata; hoc enim ne Medeae quidem licuisse in hominem, etsi licuit in vervecem. Itaque rejecta codicis Agobardini scriptura, Septimii manum in Ursini libro servatam agnoscimus et sequimur, Quod hoc Menandri balneum? Magicum credo. Rig.

Quod hoc Menandri balneum? magicum

0735B Comicum Rhen. Pam. Semler. Oberth.

credo. Sed cur tam infrequens, tam occultum, quo paucissimi lavant? Suspectam enim faciam tantam raritatem securissimi atque tutissimi sacramenti, apud quod nec pro Deo ipso mori lex est

0735C Apud quod nec pro Deo ipso mori lex est. Insinuat 0735D Alexandrum unum fuisse ex martyrii refragatoribus, cum quibus disputat in Scorpiace adv. Gnosticos. Atqui Medeae veneficae historia omnibus nota est. Addit autem, etsi licuit in vervecem, propter subreptum ab ea vellus aureum. Pam.

; cum contra, omnes jam nationes ascendant in montem Domini, et in aedem Dei Jacob, mortem per martyrium quoque flagitantis, quam de Christo etiam suo exigit. Nec magiae tantum dabit quisquam, ut eximat mortem, aut repastinet vitis modo vitam, aetate renovata. Hoc enim ne Medeae quidem licuit in hominem, etsi licuit in vervecem.

0735D Translatus est Enoch. Haec verba expresse militant adversus judaizantem Aben Esra, qui illud, transtulit illum Dominus (Gen. V) , de morte intelligit; cum contra sentiant cum Auctore Philo judaeus, lib. de Vit. Sap. Irenaeus, lib. I, c. 5, et lib. IV, c. 30, Hieronymus adv. Pelagianos, lib. III, et Patres omnes. Imo ipse apostolus Paulus, Hebr. XI: Fide, inquit, translatus est Enoch, ne videret mortem. Pam.

Translatus est Enoch (Gen. V) , et Helias (IV Reg. II) , nec mors eorum reperta est, dilata scilicet: caeterum morituri (Apocal. XI) reservantur

0735D Morituri reservantur. Alludit ad Apocal. c. XI. Hinc patet verior tum Auctoris, tum Bb. Hieronymi, ep. 148 ad Marcellum, et Augustini, in Gen. ad lit. l. VII, et de Peccatorum mer. c. 3, sententia, quod morituri reservantur, quam aut Procopii, qui immortalite donatos putat, aut Gregorii Nazianzeni dubia hac de re opinio. Pam.

, ut Antichristum sanguine suo 0735B exstinguant. Obiit et Joannes, quem in adventum Domini remansurum frustra fuerat spes (Joan. XXI) . 0736A Fere enim haereses ad nostra exempla prosiliunt, inde sumentes praesidia quo pugnant. Postremo, compendium est,

0736B Ubi sunt illi quos Menander ipse perfudit, etc. Baptismi verba sunt perfundere et mergere. Mersio et perfusio sive aspersio, ubi est dantis et accipientis fides integra, aeque ad baptismum christianum pertinent. Illa ex ordine, fidelibus bene valentibus; ista ex necessitate, fidelibus morbo implicitis, adeoque clinicis sive grabatariis. De quibus est praeclara Cypriani epistola ad Magnum, et notanda in primis est haec sanctissimi martyris sententia: «In sacramentis 0736C salutaribus, necessitate cogente et Deo indulgentiam suam largiente, totum credentibus confero divina compendia.» Notandum autem baptismo perfundi solitos simul et mergi: ex his Tertulliani verbis observare est duplicem in baptismo ritum, perfundere et mergere. Perfusio lavationem peccatorum indicabat: mersio mortem et sepulturam, commortuorum et consepultorum Christo. Rig.

ubi sunt illi quos Menander ipse perfudit? quos in Stygem suam mersit?

0736C Apostoli perennes veniant. Quos scilicet Menander baptizavit, et Styge illa sua mersos reddidit immortales. Rig.

Apostoli perennes veniant, adsistant;

0736C Videat illos meus Thomas, audiat, contrectet; et credat. Thomam hic suum vocat quemlibet vere christianum, sed prudentem, non credulum impostori Menandro: nam adversus haeretici istius et magi praestigias opus esse incredulitate Thomae apostoli. Amabo christianum, inquit, et meus erit ille Thomas, qui menandricae Stygis immortalitati non credet, nisi prius et visu et auditu et tactu diligenter exploratae. 0736D Rig.

videat illos meus Thomas; audiat, contrectet, et credat

0735B Credidit Par. Ven. Rig.